Shloka 48
Śrīpura-Nirmāṇa-Prastāva (Inquiry into Śrīpura and its Construction) / “The Proposal to Build Śrīpura”
Devanagari script
क्रोशद्वयं समुन्नद्धं ह्रासं गोपुरवन्मुने / मुकुटस्यान्तरे क्षोणी क्रोशार्धेन च संमिता
Transliteration
krośadvayaṃ samunnaddhaṃ hrāsaṃ gopuravanmune / mukuṭasyāntare kṣoṇī krośārdhena ca saṃmitā
Translation
ఓ మునీ! గోపురంలాగానే హ్రాసంతో కూడి అది రెండు క్రోశాల వరకు ఎత్తుగా ఉద్భవిస్తుంది; ముకుటాల మధ్యనున్న భూమి అర్ధ క్రోశ ప్రమాణంగా కొలవబడింది.
Word by Word
क्रोश-द्वयम्two krośas
क्रोश-द्वयम्:
Pramana (प्रमाण/परिमाण)
TypeNoun
Rootक्रोश (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः—“a pair of krośas (two krośas)”
समुन्नद्धम्raised/built up
समुन्नद्धम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + उत् + नह् (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; “raised/fastened up; built up”
ह्रासम्tapering/decrease
ह्रासम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootह्रास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; क्रियाविशेषणवत्—“as tapering/decrease”
गोपुर-वत्like the gopura
गोपुर-वत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootगोपुर (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित-प्रत्यय)
Formअव्यय; तद्धितान्त-अव्यय (वत् = “like”); उपमानार्थक
मुनेO sage
मुने:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन (8th), एकवचन
मुकुटस्यof the crown
मुकुटस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमुकुट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th), एकवचन
अन्तरेinside/within
अन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th), एकवचन; “within/in the interior”
क्षोणीground/earth (platform)
क्षोणी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षोणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन
क्रोश-अर्धेनby half a krośa
क्रोश-अर्धेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootक्रोश (प्रातिपदिक) + अर्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; तत्पुरुषः—“by half a krośa” (instrumental of measure)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
संमिताis measured
संमिता:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + मा (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; “measured/limited”