Adhyaya 66

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सोमसौम्ययोर्जन्मकथनं नाम पञ्चषष्टितमो ऽध्यायः // ६५// सूत उवाच सोमस्य तु बुधः पुत्रो बुधस्य तु पुरूरवाः / तेजस्वी दानशीलश्च यज्वा विपुलदक्षिणः

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో వాయుప్రోక్త మధ్యమభాగం తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదంలో ‘సోమ–సౌమ్యుల జన్మకథనం’ అనే పంచషష్టితమ అధ్యాయం. సూతుడు పలికెను—సోముని కుమారుడు బుధుడు, బుధుని కుమారుడు పురూరవుడు; అతడు తేజస్సుతో, దానశీలుడై, యజ్ఞకర్తగా, విపుల దక్షిణలు ఇచ్చేవాడై ఉండెను।

Verse 2

ब्रह्मवादी पराक्रान्तः शत्रुभिर्युधि दुर्जयः / आहर्त्ता जाग्निहोत्रस्य यज्ञानां च महीपतिः

అతడు బ్రహ్మవాది, పరాక్రమశాలి, యుద్ధంలో శత్రువులకు దుర్జయుడు. అగ్నిహోత్రాన్ని నిర్వహించువాడు, యజ్ఞాల అధిపతి, భూమిపతి అయ్యెను।

Verse 3

सत्यवाग्धर्मबुद्धिश्च कान्तः संवृत्तमैथुनः / अतीव त्रिषु लोकेषु रूपेणाप्रतिमो ऽभवत्

అతడు సత్యవాక్కుతో, ధర్మబుద్ధితో, కాంతిమంతుడై, సంయమంతో (మైథుననివృత్తుడై) ఉండెను. రూపంలో అతడు త్రిలోకములలో అతి అపూర్వుడై నిలిచెను।

Verse 4

तं ब्रह्मवादिनं दान्तं धर्मज्ञं सत्यवादिनम् / उर्वशी वरयामास हित्वा मानं यशस्विनी

ఆ బ్రహ్మవాది, దాంతుడు, ధర్మజ్ఞుడు, సత్యవాది అయిన అతనిని యశస్విని ఉర్వశి తన గర్వాన్ని విడిచి వరించెను।

Verse 5

तया सहावसद्राजा दश वर्षाणि चाष्ट च / सप्त षट्सप्त चाष्टौ च दश चाष्टौ च वीर्यवान्

ఆమెతో కలిసి ఆ వీర్యవంతుడైన రాజు పది మరియు ఎనిమిది సంవత్సరాలు (పద్దెనిమిది) నివసించెను; తరువాత ఏడు, ఆరు, ఏడు, ఎనిమిది, అలాగే మళ్లీ పది మరియు ఎనిమిది సంవత్సరాలు కూడా (క్రమంగా) కలిసి ఉన్నాడు।

Verse 6

वने चैत्ररथे रम्ये तथा मन्दाकिनीतटे / अलकायां विशालायां नन्दने च वनोत्तमे

రమ్యమైన చైత్రరథ వనంలో, అలాగే మందాకినీ తీరంలో; విశాలమైన అలకానగరంలోను, ఉత్తమ నందన వనంలోను।

Verse 7

गन्धमादनपादेषु मेरुशृङ्गे नगोत्तमे / उत्तरांश्च कुरून्प्राप्य कलापग्राममेव च

గంధమాదన పర్వత పాదదేశంలో, శ్రేష్ఠమైన మేరు శిఖరంపై; ఉత్తర కురువులను చేరి, కలాపగ్రామానికీ చేరాడు.

Verse 8

एतेषु वनमुख्येषु सुरैराचरितेषु च / उर्वश्या महितो राजा रेमे परमया मुदा

ఈ ప్రధాన వనాలలో, దేవతలు సంచరించే చోట్ల; ఉర్వశి చేత మహిమింపబడిన రాజు పరమానందంతో విహరించాడు.

Verse 9

ऋषय ऊचुः गन्धर्वी चोर्वशी देवी राजानं मानुषं कथम् / उत्सृज्य तं च संप्राप्ता तन्नो ब्रूहि च दुष्कृतम्

ఋషులు పలికిరి—దేవి గంధర్వి ఉర్వశి మానవ రాజును ఎలా విడిచి ఇక్కడికి వచ్చింది? ఆ దోషాన్ని మాకు చెప్పుము.

Verse 10

सूत उवाच ब्रह्मशापाभिभूता सा मानुषं समुपस्थिता / आत्मनः शापमोक्षार्थं नियमं सा चकार तु

సూతుడు పలికెను—బ్రహ్మశాపానికి లోనైన ఆమె (ఉర్వశి) మానవుని సమీపమునకు వచ్చింది; తన శాపవిమోచనార్థం ఆమె ఒక నియమాన్ని ఆచరించింది.

Verse 11

अनग्नदर्शनं चैव अकामात्सह मैथुनम् / द्वौ मेषौ शयनाभ्याशे सा तावद्ध्यवतिष्ठते

అగ్నిని దర్శించకపోవడం, అనిచ్ఛతో కూడిన సంగమం—శయన సమీపంలో రెండు నెలలు ఆమె అంతకాలం అలాగే నిలిచియుంటుంది.

Verse 12

घृतमात्रं तथाऽहारः कालमेकं तु पार्थिव / यद्येष समयो राजन्यावत्कालश्च ते दृढः

హే పార్థివా! ఆమె ఆహారం కేవలం నెయ్యి మాత్రమే, కాలం ఒక పరిమితి—హే రాజా, ఈ ఒప్పందం నీకు ఎంతకాలం దృఢమో అంతవరకు.

Verse 13

तावत्कालं तु वत्स्यामि एष नः समयः कृतः / तस्यास्तं समयं सर्वं स राजा पर्यपालयत्

నేను అంతకాలం నివసిస్తాను—ఇదే మన మధ్య కుదిరిన సమయ ఒప్పందం. ఆమె ఆ సమస్త నియమకాలాన్ని ఆ రాజు కట్టుదిట్టంగా పాటించాడు.

Verse 14

एवं सा चावसत्तेन सहेलेना भिगामिनी / वर्षाण्यथ चतुःषष्टिं तद्भक्त्या शापमोहिता

ఇలా ఆమె అతనితో క్రీడాభావంతో సమీపగామినిగా ఉండింది; అతని భక్తిచేత శాపమోహితురాలై అరవై నాలుగు సంవత్సరాలు అక్కడే నిలిచింది.

Verse 15

उर्वशी मानुषं प्राप्ता गन्धर्वाश्चिन्तयान्विताः / गन्धर्वा ऊचुः चिन्तयध्वं महाभागा यथा सा तु वराङ्गना

ఉర్వశీ మానవలోకానికి చేరింది; గంధర్వులు చింతతో నిండిపోయారు. గంధర్వులు అన్నారు—హే మహాభాగులారా, ఆ వరాంగన ఎలా (విముక్తి పొందునో) ఆలోచించండి.

Verse 16

आगच्छेत्तु पुनर्देवानुर्वशी स्वर्गभूषणम् / ततो विश्वापसुर्नाम गन्धर्वः सुमहामतिः

మళ్లీ స్వర్గభూషణమైన ఉర్వశీ దేవలోకానికి చేరింది. అప్పుడు విశ్వాపసు అనే మహాబుద్ధిగల గంధర్వుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

Verse 17

जहारोरणकौ तस्यास्तत्पश्चात्सा दिवं गता / तस्यास्तु विरहेणासौ भ्रममाणस्त्वथोर्वशीम्

అతడు ఆమె ఉరణకాలను (అగ్ని-సాధనాలను) తీసుకున్నాడు; ఆపై ఆమె స్వర్గానికి వెళ్లింది. ఆమె వియోగంతో అతడు తికమకపడి ఉర్వశీని వెదకసాగాడు.

Verse 18

ददर्श च कुरुक्षेत्रे तया संभाषितो ऽप्ययम् / गन्धर्वानुपधावेति स तच्चक्रे ऽथ ते ददुः

కురుక్షేత్రంలో అతడు ఆమెను చూశాడు; ఆమెతో సంభాషణ కూడా జరిగింది. ‘గంధర్వుల వద్దకు పరుగెత్తు’ అని చెప్పగా అతడు అలాగే చేశాడు; అప్పుడు వారు అతనికి అది ఇచ్చారు.

Verse 19

अग्निस्थालीं तया राजा गतः स्वर्गं महारथः / एको ऽग्निः पूर्वमासीद्वै ऐलस्तं त्रीनकल्पयत्

ఆమె (ఉర్వశీ) ద్వారా మహారథుడైన రాజు అగ్నిస్థాలితో కూడ స్వర్గానికి వెళ్లాడు. ముందుగా ఒకే అగ్ని ఉండేది; ఐలుడు దానిని మూడుగా ఏర్పాటు చేశాడు.

Verse 20

एवंप्रभावो राजासीदैलस्तु द्विजसत्तमाः / देशे पुण्यतमे चैव महर्षिभिरलङ्कृते

హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా! ఐల రాజు ఇంతటి ప్రభావశాలియై ఉండెను; మహర్షులతో అలంకృతమైన అత్యంత పుణ్యదేశంలో అతడు నివసించెను.

Verse 21

राज्यं स कारयामास प्रयागे पृथिवीपतिः / उत्तरे यामुने तीरे प्रतिष्ठाने महायशाः

ఆ మహాయశస్సుగల భూపతి ప్రయాగంలో రాజ్యాన్ని నిర్వహించాడు; యమున ఉత్తర తీరంలోని ప్రతిష్ఠానంలో నివసించాడు।

Verse 22

तस्य पुत्रा बभूवुर्हि षडिन्द्रोपमतेजसः / गन्धर्वलोके विदिता आयुर्द्धीमानमावसुः

అతనికి ఇంద్రసమ తేజస్సుగల ఆరు కుమారులు పుట్టారు; గంధర్వలోకంలో ప్రసిద్ధులు—ఆయు, ధీమాన్, అమావసు।

Verse 23

विश्वावसुः श्रतायुश्च घृतायुश्चोवर्शीसुताः / अमाव सोस्तु वै जाते भीमो राजाथ विश्वचित्

విశ్వావసు, శ్రతాయు, ఘృతాయు—ఇవారు వార్షీ సంతానం; అమావసుని నుండి భీమ రాజు జన్మించాడు, తరువాత విశ్వచిత్।

Verse 24

श्रीमान्भीमस्य दायादो राजासीत्काञ्चनप्रभः / विद्वांस्तु काञ्चनस्यापि सुहोत्रो ऽभून्महाबल

భీముని మహిమగల వారసుడు కాంచనప్రభ రాజయ్యాడు; కాంచనునికి జ్ఞానవంతుడైన మహాబలుడు సుహోత్రుడు పుట్టాడు।

Verse 25

सुहोत्रस्याभवज्जह्नुः केशिनीगर्भसंभवः / प्रतिगत्य ततो गङ्गा वितते य५कर्मणि

సుహోత్రునికి కేశినీ గర్భంలో జన్మించినవాడు జహ్ను; ఆపై యజ్ఞకర్మ విస్తరించినప్పుడు గంగా తిరిగి వచ్చింది।

Verse 26

सादयामास तं देशं भाविनोर्ऽथस्य दर्शनात् / गङ्गया प्लावितं दृष्ट्वा यज्ञवाटं समन्ततः

భవిష్యత్తు సంకేతం దర్శనమగుటచే అతడు ఆ దేశాన్ని శాంతింపజేశాడు; గంగచే చుట్టూరా మునిగిన యజ్ఞవాటాన్ని చూచి।

Verse 27

सौहोत्रिरपि संक्रुद्धो गङ्गां राजा द्विजोत्तमाः / तदाराजर्षिणा पीतां गङ्गां दृष्ट्वा सुरर्षयः

హే రాజా! ద్విజోత్తముడైన సౌహోత్రి కూడా గంగపై కోపించాడు; అప్పుడు రాజర్షి త్రాగిన గంగను చూచి దేవర్షులు ఆశ్చర్యపడ్డారు.

Verse 28

उपनिन्युर्महाभागा दुहितृत्वेन जाह्नवीम् / यौवनाश्वस्य पौत्रीं तु कावेरीं जह्नुरावहत्

మహాభాగులు జాహ్నవీ (గంగ)ను కుమార్తెగా స్వీకరింపజేశారు; మరియు జహ్ను యువనాశ్వుని పౌత్రి కావేరిని తీసుకొచ్చాడు.

Verse 29

युवनाश्वस्य शापेन गङ्गार्द्धेन विनिर्ममे / कावेरीं सरितां श्रेष्ठ जह्नुभार्यामनिन्दिताम्

యువనాశ్వుని శాపముచే గంగ యొక్క అర్ధభాగమునుండి కావేరి నిర్మితమైంది—నదులలో శ్రేష్ఠ, జహ్ను యొక్క నిందారహిత భార్య।

Verse 30

जह्नुस्तु दयितं पुत्रं सुनहं नाम धार्मिकम् / कावेर्यां जनयामास अजकस्तस्य चात्मजः

జహ్ను కావేరిలో సునహ అనే ధార్మికుడైన ప్రియపుత్రుని కనెను; అతనికి అజక అనే కుమారుడును జన్మించాడు.

Verse 31

अजकस्य तु दायादो बलाकाश्वो महायशाः / बभूव मृग शीलः सुशस्तस्यात्मजः स्मृतः

అజకుని వారసుడుగా మహాయశస్సుగల బలాకాశ్వుడు జన్మించాడు. అతడు మృగస్వభావుడై, సుశస్తుని కుమారుడని స్మరించబడెను.

Verse 32

कुशपुत्रा बभूवुश्च चत्वारो देववर्चसः / कुशांबः कुशानाभश्च अमूर्तरयमो वसुः

కుశునికి దేవతుల వంటి తేజస్సుగల నలుగురు కుమారులు కలిగిరి—కుశాంబుడు, కుశానాభుడు, అమూర్తరయముడు, వసువు.

Verse 33

कुशिकस्तु तपस्तेपे पुत्रार्थी राजसत्तमः / पूर्णे वर्षसहस्रे वै शतक्रतुरपश्यत

రాజశ్రేష్ఠుడైన కుశికుడు పుత్రార్థిగా తపస్సు చేసెను. వెయ్యి సంవత్సరాలు పూర్తయ్యాక శతక్రతువు (ఇంద్రుడు) దర్శనమిచ్చెను.

Verse 34

तमुग्रतपसं दृष्ट्वा सहस्राक्षः पुरन्दरः / समर्थः पुत्रजनने स्वयमेवास्य शाश्वतः

ఆ ఉగ్రతపస్సును చూచి సహస్రాక్ష పురందరుడు (ఇంద్రుడు) తానే అతనికి పుత్రుడిగా జన్మించగల సమర్థుడనని, శాశ్వతంగా నిశ్చయించెను.

Verse 35

पुत्रत्वं कल्पयामास स्वयमेव पुरन्दरः / गाधिर्नामाभवत्पुत्रः कौशिकः पाकशासनः

పురందరుడు (ఇంద్రుడు) తానే పుత్రత్వాన్ని ఏర్పరచుకొనెను. కౌశిక వంశంలో ‘గాధి’ అనే కుమారుడు జన్మించాడు—అతడు పాకశాసనుడు (ఇంద్రుడు)నే.

Verse 36

पौरुकुत्स्यभवद्भार्या गाधेस्तस्यामजायत / पूर्वं कन्या महाभागा नाम्ना सत्यवती शुभा

పౌరుకుత్స్యుని భార్య గాధికి భార్య అయింది; ఆమె గర్భంలో ముందుగా మహాభాగ్యశాలిని, శుభనామధారిణి సత్యవతి అనే కన్య జన్మించింది.

Verse 37

तां गाधिः पुत्रकामाय ऋचीकाय ददौ प्रभुः / तस्याः प्रीतस्तु वै भर्त्ता भार्गवो भृगुनन्दनः

పుత్రకాంక్షతో గాధి ఆమెను ఋచీకునికి ఇచ్చాడు; భృగునందనుడైన భార్గవ ఋచీకుడు ఆమె భర్తగా ఎంతో ప్రీతిచెందాడు.

Verse 38

पुत्रार्थे साधयामास चरुं गाधेस्तथैव च / अथावोचत्प्रियां तत्र ऋचीको भार्गवस्तदा

పుత్రార్థంగా అతడు చరువును సిద్ధం చేశాడు, గాధికోసం కూడా అలాగే; అప్పుడు అక్కడ భార్గవ ఋచీకుడు తన ప్రియతో ఇలా అన్నాడు.

Verse 39

उपभोज्यश्चरुरयं त्वया मात्रा च ते शुभा / तस्या जनिष्यते पुत्रो दीप्तिमान्क्षत्त्रियर्षभः

ఈ చరువును నీవు మరియు నీ శుభమాత ఇద్దరూ భుజించాలి; దానివల్ల తేజస్సుగల, క్షత్రియుల్లో శ్రేష్ఠుడైన కుమారుడు జన్మిస్తాడు.

Verse 40

अजेयः क्षत्त्रियैर्युद्धे क्षत्रियर्षभसूदनः / तवापि पुत्रं कल्याणि धृतिमन्तं तपोधनम्

యుద్ధంలో క్షత్రియులచే అజేయుడై, క్షత్రియశ్రేష్ఠులను సంహరించువాడై ఉంటాడు; ఓ కల్యాణీ, నీకూ ధైర్యవంతుడైన, తపోధనుడైన కుమారుడు కలుగును.

Verse 41

शमात्मकं द्विजश्रेष्ठं चरुरेष विधास्यति / एवमुक्त्वा तु तां भार्यामृचीको भृगुनन्दनः

భృగునందనుడైన ఋచీకుడు భార్యతో ఇలా అన్నాడు— ‘ఈ చరు శమస్వభావముగల శ్రేష్ఠ ద్విజుని కలుగజేస్తుంది।’ అని చెప్పెను।

Verse 42

तपस्यभिरतो नित्यमरण्यं प्रविशेश ह / गाधिः सदारस्तु तदा ऋचीकाश्रममभ्यगात्

తపస్సులో నిత్యం నిమగ్నుడై ఆయన అరణ్యంలో ప్రవేశించాడు. అప్పుడు గాధి రాజు భార్యతో కలిసి ఋచీకాశ్రమానికి వచ్చెను.

Verse 43

तीर्थयात्राप्रसंगेन सुतां द्रष्टुं नरेश्वरः / चरुद्वयं गृहीत्वा तु ऋषेः स्त्यवती तदा

తీర్థయాత్ర సందర్భమున నరేశ్వరుడు తన కుమార్తెను చూడటానికి వచ్చెను. అప్పుడు సత్యవతి ఋషి ఇచ్చిన రెండు చరువులను స్వీకరించెను.

Verse 44

भर्तुर्वचनमव्यग्रा हृष्टा मात्रे न्यवेदयत् / माता तु तस्यै दैवैन दुहित्रे स्वचरुं ददौ

భర్త మాట విని ఆమె ఆందోళన లేక ఆనందంతో తల్లికి తెలిపెను. కాని దైవవశాత్తు తల్లి కుమార్తెకు తన చరునే ఇచ్చెను.

Verse 45

तस्याश्चरुमथाज्ञानादात्मनः सा चकार ह / अथ सत्यवती गर्भं क्षत्रियान्तकरं शुभम्

అజ్ఞానవశాత్తు ఆమె ఆ చరుని తనకే చేసుకొనెను. అప్పుడు సత్యవతి శుభమయమైన, క్షత్రియాంతకరమైన గర్భాన్ని ధరించెను.

Verse 46

धारयामास दीप्तेन वपुषा घोरदर्शना / तामृचीकस्ततो दृष्ट्वा योगेनाप्यवमृश्य च

ఆ ఘోరదర్శన గల స్త్రీ దీప్తమైన దేహాన్ని ధరించింది. అప్పుడు ఋచీకుడు ఆమెను చూచి, యోగబలంతో కూడా విచారించాడు.

Verse 47

तदाब्रवीद्द्विजश्रेष्ठः स्वां भार्यां वरवर्णिनीम् / मात्रासि वञ्चिता भद्रे चरुव्यत्यासहेतुना

అప్పుడు ద్విజశ్రేష్ఠుడు తన సుందరవర్ణినైన భార్యతో అన్నాడు—భద్రే! చరు మార్పిడి కారణంగా నీవు నీ తల్లిచేత మోసపోయావు.

Verse 48

जनिष्यति हि पुत्रस्ते क्रूरकर्मातिदारुमः / माता जनिष्यते चापि तथा भूतं तपोधनम्

నిశ్చయంగా నీ కుమారుడు క్రూరకర్మలతో అత్యంత దారుణుడై జన్మిస్తాడు; అలాగే నీ తల్లికూడా తపోధనుడైన కుమారుణ్ని ప్రసవిస్తుంది.

Verse 49

विश्वं हि ब्रह्मतपसा मया तत्र समर्पितम् / एवमुक्ता महाभागा भर्त्रा सत्यवती तदा

ఎందుకంటే బ్రహ్మతపస్సుతో నేను అక్కడ సమస్త విశ్వాన్ని అర్పించాను. ఇలా భర్త చెప్పగా మహాభాగ్యవతి సత్యవతి అప్పుడు…

Verse 50

प्रसादयामास पतिं सुतो मे नेदृशो भवेत् / ब्राह्मणापसदस्त्वत्त इत्युक्तो मुनिमब्रवीत्

ఆమె భర్తను ప్రసన్నం చేయబోయింది—“నా కుమారుడు ఇలాంటివాడిగా కాకూడదు; నీ వల్ల అతడు బ్రాహ్మణులలో అపసదుడవుతాడు.” అని చెప్పి మునిని వేడుకుంది.

Verse 51

नैव संकल्पितः कामो मया भद्रे तथा त्वया / उग्रकर्मा भवेत्पुत्रः पितुर्मातुश्च कारणात्

భద్రే, నేను గానీ నీవు గానీ ఇలాంటి కోరికను సంకల్పించలేదు; తండ్రి తల్లి కారణమున కుమారుడు ఉగ్రకర్ముడై ఉండవచ్చు.

Verse 52

पुनः सत्यवती वाक्यमेवमुक्ताब्रवीदिदम् / इच्छंल्लोकानपि मुने सृजेथाः किं पुनः सुतम्

మళ్లీ సత్యవతి ఇలా చెప్పి పలికింది—ఓ మునీ, మీరు కోరితే లోకములనూ సృష్టించగలరు; మరి కుమారుని సృష్టించడం ఎంత సులభం!

Verse 53

शमात्मकमृजुं भर्त्तः पुत्रं मे दातुमर्हसि / काममेवंविधः पौत्रो मम स्यात्तव सुव्रत

ఓ భర్తా, శమస్వభావముతో మృదువైన కుమారుని నాకు దయచేయవలసినవారు మీరు; ఓ సువ్రత, నాకు మీకు అలాంటి మనవడు కలగాలని కోరిక.

Verse 54

यद्यन्यथा न सक्यं वै कर्तुंमेवं द्विजोत्तम / ततः प्रसादमकरोत्स तस्यास्तपसो बलात्

ఓ ద్విజోత్తమా, వేరే విధంగా ఇది చేయడం సాధ్యంకాకపోతే, ఆమె తపస్సు బలమున అతడు ప్రసన్నుడై అనుగ్రహం చేశాడు.

Verse 55

पुत्रे नास्ति विशेषो मे पौत्रे वा वरवर्णिनि / त्वया यथोक्तं वचनं तथा भद्रेभविष्यति

ఓ వరవర్ణినీ, నాకు కుమారుడైనా మనవడైనా తేడా లేదు; భద్రే, నీవు చెప్పినట్లే జరుగుతుంది.

Verse 56

तस्मात्सत्यवती पुत्रं जनयामास भार्गवम् / तपस्यभिरतं दान्तं जमदग्निं शमात्मकम्

అందుచేత సత్యవతి భృగువంశీయుడైన కుమారుడు జమదగ్నిని ప్రసవించింది—తపస్సులో నిమగ్నుడు, దాంతుడు, శమస్వభావుడు।

Verse 57

भृगोश्चरुविपर्यासे रौद्रवैष्णवयोः पुरा / जमनाद्वैष्णवस्याग्नेर्जमदग्निरजायत

పూర్వం భృగువు చరు-విపర్యాసంలో రౌద్ర–వైష్ణవ అగ్నుల సందర్భంలో, వైష్ణవ అగ్నியின் జమన/మథనమునుండి జమదగ్ని జన్మించాడు।

Verse 59

विश्वामित्रं तु दायादं गाधिः कुशिकनन्दनः / प्राप्य ब्रह्मर्षिसमतां जगाम ब्रह्मणा वृतः ६६।५८// सा हि सत्यवती पुण्या सत्यव्रतपरायणा / कौशिकी तु समाख्याता प्रवृत्तेयं महानदी

కుశికనందనుడైన గాధి విశ్వామిత్రుని వారసుడిగా పొందిన తరువాత బ్రహ్మర్షిసమత్వాన్ని పొందాడు; బ్రహ్మదేవుని అనుగ్రహంతో పరమగతికి చేరాడు। ఆ పుణ్యమయి సత్యవతి సత్యవ్రతపరాయణ; ఆమె నుండే ‘కౌశికీ’ అనే ఈ మహానది ప్రవహించింది।

Verse 60

परिस्रुता महाभागा कौशिकी सरितां वरा / इक्ष्वाकुवंशप्रभवो रेणुको नाम पार्थिवः

ప్రవహిస్తూ ఉన్న ఆ మహాభాగ్యశాలిని కౌశికీ నదులలో శ్రేష్ఠమైనది. ఇక్ష్వాకువంశంలో పుట్టిన ‘రేణుక’ అనే ఒక రాజు ఉండెను।

Verse 61

तस्य कन्या महाभागा कमली नाम रेणुका / रेणुकायां कमल्यां तु तपोधृतिसमाधिना

అతనికి మహాభాగ్యశాలినైన కుమార్తె రేణుక; ఆమెకు ‘కమలీ’ అనే పేరూ ఉంది. ఆ రేణుక-కమలీలో తపస్సు, ధృతి, సమాధి ద్వారా (ఉన్నత గుణాలు) స్థిరమయ్యాయి।

Verse 62

आर्चीको जनयामाम जमदग्निः सुदारुणम् / सर्वविद्यान्तगं श्रेष्ठं धनुर्वेदस्य पारगम्

ఆర్చీకుడు అత్యంత తేజస్సుతో, సమస్త విద్యలలో నిపుణుడై, ధనుర్వేదంలో పారంగతుడైన శ్రేష్ఠుడు జమదగ్నిని జన్మింపజేశాడు।

Verse 63

रामं क्षत्त्रियहन्तारं प्रदीप्तमिव पावकम् / और्वस्यैवमृचीकस्य सत्यवत्यां महामनाः

ఔర్వ వంశీయుడైన ఋచీకుని భార్య సత్యవతిలో మహామనస్సు రాముడు జన్మించాడు—క్షత్రియహంత, ప్రజ్వలిత అగ్నివలె ప్రకాశించేవాడు।

Verse 64

जमदग्निस्तपोवीर्याज्जज्ञे ब्रह्मविदां वरः / मध्यमश्च शुनःशेफः शुनः पुच्छः कनिष्ठकः

తపోవీర్యం వల్ల బ్రహ్మవిదులలో శ్రేష్ఠుడైన జమదగ్ని జన్మించాడు. మధ్యవాడు శునఃశేఫుడు, కనిష్ఠుడు శునఃపుచ్ఛుడు।

Verse 65

विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा नाम्ना विश्वरथः स्मृतः / जज्ञे भृगुप्रसादेन कौशिकान्वयवर्द्धनः

ధర్మాత్ముడైన విశ్వామిత్రుడు ‘విశ్వరథ’ అనే పేరుతో కూడా ప్రసిద్ధుడు. భృగు ప్రసాదంతో జన్మించి కౌశిక వంశాన్ని వర్ధింపజేశాడు।

Verse 66

विश्वामित्रस्य पुत्रस्तु शुनःशेफो ऽभवन्मुनिः / हरिश्चन्द्रस्य यज्ञे तु पशुत्वे नियतः स वै

విశ్వామిత్రుని కుమారుడు శునఃశేఫుడు మునిగా అయ్యాడు. హరిశ్చంద్రుని యజ్ఞంలో అతడు నిజంగా పశుబలికి నియమించబడ్డాడు।

Verse 67

देवैर्दत्तः शुनःशेफो विश्वामित्राय वै पुनः / देवैर्दत्तः स वै यस्माद्देवरातस्ततो ऽभवत्

దేవతలచే దత్తుడైన శునఃశేఫుడు మళ్లీ విశ్వామిత్రునికి అప్పగించబడెను. దేవదత్తుడైనందున అతడు ‘దేవరాత’ అని ప్రసిద్ధి పొందెను.

Verse 68

विश्वामित्रस्य पुत्राणां शुनःशेफो ऽग्रजः स्मृतः / मधुच्छन्दादयश्चैव कृतदेवौ ध्रुवाष्टकौ

విశ్వామిత్రుని కుమారులలో శునఃశేఫుడు పెద్దవాడిగా స్మరించబడెను. అలాగే మధుచ్ఛందుడు మొదలైనవారు, కృతదేవుడు, ధ్రువుడు, అష్టకుడు కూడా ఉన్నారు.

Verse 69

कच्छपः पूरणश्चैव विश्वामित्रसुतास्तु वै / तेषाङ्गोत्राणि बहुधा कौशिकानां महात्मनाम्

కచ్ఛపుడు, పూరణుడు కూడా విశ్వామిత్రుని కుమారులే. ఆ మహాత్మ కౌశికుల గోత్రాలు అనేక విధాలుగా విస్తరించాయి.

Verse 70

पार्थिवा देवराताश्च जाज्ञवल्क्याः समर्पणाः / उदुंबराश्च वातड्यास्तलकायनचान्द्रवाः

పార్థివ, దేవరాత, జాజ్ఞవల్క్య, సమర్పణ, ఉదుంబర, వాతడ్య, తలకాయన, చాంద్రవ—ఇవి (కౌశిక గోత్ర) శాఖలుగా పేర్కొనబడ్డాయి.

Verse 71

लोहिण्यो रेणवस्छैव तथा कारिषवः स्मृताः / बभ्रवः पणिनस्छैव ध्यानजप्यास्तथैव च

లోహిణ్యులు, రేణవులు, కారిషవులు కూడా స్మరించబడతారు; అలాగే బభ్రవులు, పణినులు, ధ్యానజప్యులు కూడా (శాఖలుగా) చెప్పబడతారు.

Verse 72

श्यामायना हिरण्याक्षाः सांकृता गालवाः स्मृताः / देवला यामदूताश्च शालङ्कायनबाष्कलाः

శ్యామాయనులు, హిరణ్యాక్షులు, సాంకృతులు, గాలవులు—ఇవన్నీ ప్రసిద్ధ వంశాలుగా స్మృతిలో చెప్పబడ్డాయి. దేవలులు, యమదూతులు, శాలంకాయన-బాష్కలులూ అలాగే పేర్కొనబడ్డారు.

Verse 74

लालाढ्या बादराश्चान्ये विश्वामित्रस्य धीमतः / ऋष्यन्तरविवाह्यास्ते बहबः कौशिकाः स्मृताः // ६५।७३// कौशिकाः सौश्रुताश्चैव तथान्ये सैन्धवायनाः / योगेश्वरस्य पुण्यस्य बह्मर्षेः कौशिकस्य वै / विश्वामित्रस्य पुत्राणां शुनःशेफो ऽग्रजः स्मृतः

ధీమంతుడైన విశ్వామిత్రునికి లాలాఢ్య, బాదర అనే ఇతరులు కూడా ఉన్నారు; వారు ఋష్యంతర వంశంలో వివాహయోగ్యులు, అనేకులు ‘కౌశికులు’గా స్మృతిలో చెప్పబడ్డారు. కౌశికులు, సౌశ్రుతులు, అలాగే ఇతర సైంధవాయనులు కూడా ఉన్నారు. ఆ పుణ్యయోగేశ్వర బ్రహ్మర్షి కౌశికుడైన విశ్వామిత్రుని కుమారుల్లో శునఃశేఫుడు జ్యేష్ఠుడని స్మృతం.

Verse 75

दृषद्वती सुतश्चापि विश्वामित्रात्तथाष्टकः / अष्टकस्य सुतो लौहिः प्रोक्तो जह्नुगणो मया

విశ్వామిత్రుని నుండి దృషద్వతీకి అష్టకుడు అనే కుమారుడూ జన్మించాడు. అష్టకుని కుమారుడు లౌహి—ఇతడిని నేను జహ్నుగణంగా పేర్కొన్నాను.

Verse 76

ऋषय ऊचुः किंलक्षणेन धर्मेण तपसेह श्रुतेन वा

ఋషులు పలికారు—ఇక్కడ ఏ లక్షణమున్న ధర్మం చేత, లేదా ఏ తపస్సు చేత, గాని ఏ శ్రుతిజ్ఞానం చేత గాని (ఇది సిద్ధిస్తుంది)?

Verse 77

ब्राह्मण्यं समनुप्राप्तं विश्वामित्रादिभिर्नृपैः / येनयेनाभिधानेन ब्राह्मण्यं क्षत्रिया गताः

విశ్వామిత్రాది రాజులు బ్రాహ్మణ్యాన్ని సంపూర్ణంగా పొందారు. ఏ ఏ పేరుతో, ఏ ఏ విధానంతో క్షత్రియులు బ్రాహ్మణ్యానికి చేరారో (అది చెప్పండి).

Verse 78

विशेषं ज्ञातुमिच्छामि तपसो दानतस्तथा / एवमुक्तस्ततो वाक्यमब्रवीदिदमर्थवत्

తపస్సు మరియు దానముల ప్రత్యేకతను తెలుసుకోవాలని నేను కోరుతున్నాను. అలా చెప్పబడినపుడు అతడు అర్థవంతమైన వాక్యాన్ని పలికెను.

Verse 79

अन्यायोपगतैर्द्रव्यैराहूय द्विजसत्तमान् / धर्माभिकाङ्क्षी यजते न धर्मफलमश्नुते

అన్యాయంగా సంపాదించిన ధనంతో శ్రేష్ఠ ద్విజులను పిలిచి ధర్మఫలాన్ని కోరుతూ యజ్ఞం చేసినవాడు ధర్మఫలాన్ని పొందడు.

Verse 80

जपं कृत्वा तथा तीव्रं धनलोभान्निरङ्कुशः / रागमोहान्वितो ह्यन्ते पावनार्थं ददाति यः

ధనలోభంతో నియంత్రణలేక తీవ్ర జపం చేసి, రాగమోహాలతో కూడి చివరికి శుద్ధి కోసమే దానం చేసే వాడు—

Verse 81

तेन दत्तानि दानानि ह्यफलानि भवन्त्युत / तस्य धर्मप्रवृत्तस्य हिंसकस्य दुरात्मनः

అటువంటి దురాత్ముడు, హింసకుడు, ధర్మంలో ఉన్నట్టు నటించే వాడిచ్చిన దానాలు నిశ్చయంగా ఫలహీనమవుతాయి.

Verse 82

एवं लब्ध्वा धने मोहाद्ददतो यजतश्च ह / संक्लिष्टं कर्मणा दानं न तिष्ठति दुरात्मनः

ఇలా ధనాన్ని పొందిన తరువాత మోహంతో దానం చేసి యజ్ఞం చేసినా, ఆ దురాత్ముని కర్మమలినమైన దానం నిలవదు.

Verse 83

न्यायागतानां द्रव्याणां तीर्थं संप्रतिपादनम् / कामाननभि संधाय यजते च ददाति च

న్యాయంగా సంపాదించిన ధనాన్ని తీర్థాలలో విధిగా సమర్పించాలి. కోరికల బంధం లేకుండా అతడు యజ్ఞం చేస్తాడు, దానమూ ఇస్తాడు.

Verse 84

स दानफलमाप्नोति तच्च दानं सुखोदयम् / दानेन भोगानाप्नोति स्वर्गं सत्येन गच्छति

అతడు దానఫలాన్ని పొందుతాడు; ఆ దానం సుఖోదయాన్ని కలిగిస్తుంది. దానంతో భోగాలు లభిస్తాయి, సత్యంతో స్వర్గానికి చేరుతాడు.

Verse 85

तपसा तु सुतप्तेन लोकान्विष्टभ्य तिष्ठति / सत्यं तु तपसः श्रेयस्तस्माज्ज्ञानं गुरु स्मृतम्

సుతప్తమైన తపస్సుతో అతడు లోకాలను ఆధారంగా నిలబెడతాడు. అయితే తపస్సుకంటే శ్రేష్ఠం సత్యం; అందుకే జ్ఞానం గురువుగా స్మరించబడింది.

Verse 86

श्रूयते हि तपस्सिद्धाः क्षत्त्रोपेता द्विजातयः / विश्वामित्रो नरपतिर्मान्धाता संकृतिः कपिः

తపస్సుతో సిద్ధి పొందిన, క్షత్రియసంబంధం కలిగిన ద్విజులు ఉన్నారని వినబడుతుంది—విశ్వామిత్రుడు, నరపతి మాంధాత, సంకృతి, కపి.

Verse 87

काश्यश्च पुरुकुत्सश्च शलो गृत्समदः प्रभुः / आर्ष्टिषेणो ऽजमीढश्च भार्गव्योमस्तथैव च

అలాగే కాశ్య, పురుకుత్స, శల, ప్రభువు గృత్సమద, ఆర్ష్టిషేణ, అజమీఢ, భార్గవ్యోమ కూడా (తపస్సిద్ధులు)గా చెప్పబడతారు.

Verse 88

कक्षीवांश्चैवौशिजश्च नृपश्च शिशिरस्तथा / रथान्तरः शौनकश्च विष्णुवृद्धादयो नृपाः

కక్షీవాన్, ఔశిజ, శిశిర, రథాంతర, శౌనక మరియు విష్ణువృద్ధ మొదలైనవారు రాజులుగా ప్రసిద్ధులు.

Verse 89

क्षत्रोपेताः स्मृता ह्येते तपसा ऋषितां गताः / एते राजर्षयः सर्वे सिद्धिं तु महतीं गताः

వీరు క్షత్రియ గుణసంపన్నులని స్మరించబడతారు; తపస్సుతో ఋషిత్వాన్ని పొందారు. ఈ రాజర్షులందరూ మహాసిద్ధిని పొందారు.

Verse 90

अत ज्ञर्ध्वं प्रवक्ष्यामि आयोर्वंशं महात्मनः

ఇకపై మహాత్ముడు ఆయు యొక్క వంశాన్ని నేను వివరిస్తాను.