Shloka 41
Somavaṃśa-prasavaḥ
Birth of the Lunar Line: Budha–Purūravas and the Urvaśī Episode
Devanagari script
शमात्मकं द्विजश्रेष्ठं चरुरेष विधास्यति / एवमुक्त्वा तु तां भार्यामृचीको भृगुनन्दनः
Transliteration
śamātmakaṃ dvijaśreṣṭhaṃ carureṣa vidhāsyati / evamuktvā tu tāṃ bhāryāmṛcīko bhṛgunandanaḥ
Translation
భృగునందనుడైన ఋచీకుడు భార్యతో ఇలా అన్నాడు— ‘ఈ చరు శమస్వభావముగల శ్రేష్ఠ ద్విజుని కలుగజేస్తుంది।’ అని చెప్పెను।
Word by Word
शमात्मकम्of tranquil nature
शमात्मकम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशम-आत्मक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुषः (शमः यस्य आत्मा/स्वभावः)
द्विजश्रेष्ठम्the best of the twice-born (Brahmin)
द्विजश्रेष्ठम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootद्विज-श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानां श्रेष्ठः)
चरुःthe sacrificial porridge (caru)
चरुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
एषःthis
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम
विधास्यतिwill prepare/arrange
विधास्यति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-धा (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having said’
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/अन्वयार्थ
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; सर्वनाम
भार्याम्wife
भार्याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
ऋचीकःṚcīka
ऋचीकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋचीक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; व्यक्तिनाम
भृगुनन्दनःdescendant/son of Bhṛgu
भृगुनन्दनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभृगु-नन्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भृगोः नन्दनः)