Adhyaya 42

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते एकचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४१// वसिष्ठ उवाच एवं संभ्रामितो रामो गणाधीशेन भूपते / हर्षशोकसमाविष्टो विचिन्त्यात्मपराभवम्

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణములో వాయుప్రోక్త మధ్యమభాగము తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదము, భార్గవచరితములో ఏకచత్వారింశత్తమ అధ్యాయము. వసిష్ఠుడు పలికెను—హే భూపతే! గణాధీశునిచేత ఈ విధంగా కలవరపడిన రాముడు హర్షశోకములతో నిండిపోయి తన ఆత్మపరాభవమును విచారించెను।

Verse 2

गणेशं चाभितो वीक्ष्य निर्विकारमवस्थितम् / क्रोधाविष्टो भृशं भूत्वा प्राक्षिपत्स्वपरश्वधम्

గణేశుని చుట్టూ చూచినప్పటికీ ఆయన నిర్వికారంగా నిలిచెను; అప్పుడు తీవ్రమైన క్రోధావేశంతో అతడు తన పరశ్వధమును (పరశువును) విసిరెను।

Verse 3

गणेशस्त्वभिवीक्ष्याथ पित्रा दत्तं परश्वधम् / अमोघं कर्त्तुकामस्तु वामे तं दशने ऽग्रहीत्

అప్పుడు గణేశుడు చూచి తండ్రి ఇచ్చిన పరశ్వధమును స్వీకరించెను; దానిని అమోఘముగా చేయదలచి ఎడమవైపు తన దంతముతో దానిని పట్టుకొనెను।

Verse 4

स तु दन्तः कुठारेण विच्छिन्नो भूतले ऽपतत् / भुवि शोणितसंदिग्धो वज्राहत इवाचलः

గొడ్డలితో నరకబడిన ఆ దంతము నేలమీద పడింది. రక్తంతో తడిసిన ఆ దంతము వజ్రాయుధ దెబ్బతిన్న పర్వతంలా కనిపించింది.

Verse 5

दन्तपातेन विद्वस्ता साब्धिद्वीपधरा धरा / चकंपे पृथिवीपाल लोकास्त्रासमुपागताः

దంతము పడటంతో సముద్రాలు, ద్వీపాలతో కూడిన భూమి కంపించింది. ఓ రాజా! భూమి వణికిపోయింది, లోకాలన్నీ భయభ్రాంతులయ్యాయి.

Verse 6

हाहाकारो महानासी द्देवानां दिवि पश्यताम् / कार्त्तिकेयादयस्तत्र चुक्रुशुर्भृशमातुराः

ఆకాశం నుండి చూస్తున్న దేవతలలో పెద్ద హాహాకారాలు చెలరేగాయి. కార్తికేయుడు మొదలైనవారు అక్కడ అత్యంత ఆవేదనతో రోదించారు.

Verse 7

अथ कोलाहलं श्रुत्वा दन्तपातध्वनिं तथा / पार्वतीशङ्करौ तत्र समाजग्मतुरीश्वरौ

అప్పుడు ఆ కోలాహలాన్ని, దంతం పడిన శబ్దాన్ని విని, పార్వతీ పరమేశ్వరులు అక్కడికి చేరుకున్నారు.

Verse 8

हेरम्बं पुरतो दृष्ट्वा वक्रतुण्डैकदन्तिनम् / पप्रच्छ स्कन्दं पार्वती किमेतदिति कारणम्

ముందు వక్రతుండము, ఏకదంతముతో ఉన్న హేరంబుని (వినాయకుడిని) చూసి, పార్వతి స్కందునితో 'దీనికి కారణమేమిటి?' అని అడిగింది.

Verse 9

स तु पृष्टस्तदा मात्रा सेनानीः सर्वमादितः / वृत्तान्तं कथयामास मात्रे रामस्य शृण्वतः

అప్పుడు తల్లి అడగగా, సేనాని అయిన కుమారస్వామి, పరశురాముడు వింటుండగా, తల్లికి జరిగిన వృత్తాంతమంతా మొదటి నుండి వివరించాడు.

Verse 10

सा श्रुत्वोदन्तमखिलं जगतां जननी नृप / उवाच शङ्करं रुष्टा पार्वती प्राणनायकम्

ఓ రాజా! ఆ వృత్తాంతమంతా విని, జగన్మాత అయిన పార్వతీదేవి కోపించి, తన ప్రాణనాధుడైన శంకరునితో ఇట్లు పలికెను.

Verse 11

पार्वत्युवाच अयं ते भार्गवः शंभो शिष्यः पुत्रः समो ऽभवत् / त्वत्तोलब्ध्वा परं तेजो वर्म त्रैलोक्यजिद्विभो

పార్వతి ఇట్లు పలికెను: ఓ శంభూ! నీ ఈ భార్గవ శిష్యుడు నీకు కుమారునితో సమానమయ్యాడు. ఓ ప్రభూ! నీ నుండి గొప్ప తేజస్సును, కవచాన్ని పొంది ఇతడు ముల్లోకాలను జయించేవాడయ్యాడు.

Verse 12

कार्त्तवीर्यार्जुनं संख्ये जितवानूर्जितं नृपम् / स्वकार्यं साधयित्वा तु प्रादात्तुभ्यं च दक्षिणाम्

ఇతడు యుద్ధంలో మహా బలవంతుడైన కార్తవీర్యార్జునుని జయించాడు. తన కార్యమును సాధించుకొని, ఇప్పుడు నీకు దక్షిణను సమర్పించుకున్నాడు.

Verse 13

यत्ते सुतस्य दशन कुठारेण न्यपातयत् / अनेनैव कृतार्थस्त्वं भविष्यसि न संशयः

నీ కుమారుని దంతాన్ని గొడ్డలితో పడగొట్టాడు కదా, ఈ పనితోనే నీవు నిస్సందేహంగా కృతార్థుడవు అవుతావు.

Verse 14

त्वमिमं भार्गवं शम्भो रक्षान्तेवासिसत्तमम् / तव कार्याणि सर्वाणि साधयिष्यति सद्गुरोः

హే శంభో! ఈ భార్గవుడైన ఉత్తమ శిష్యుని రక్షించు. అతడు సద్గురువు కోసం నీ కార్యములన్నిటిని సిద్ధి చేయును.

Verse 15

अह नैवात्र तिष्ठामि यत्त्वया विमता विभो / पुत्राभ्यां सहिता यास्ये पितुः स्वस्य निकेतनम्

హే విభో! నీవు నన్ను నిరాకరించినందున నేను ఇక్కడ ఉండను. ఇద్దరు కుమారులతో కలిసి నా తండ్రి గృహానికి వెళ్తాను.

Verse 16

संतो भुजिष्यातनयं सत्कुर्वन्त्यात्मपुत्रवत् / भवता तु कृतोनैव सत्कारो वचसापि हि

సజ్జనులు సేవకుని కుమారునికీ తమ కుమారునివలె సత్కారం చేస్తారు; కాని నీవు మాటలతో కూడ సత్కరించలేదు.

Verse 17

आत्मनस्तनयस्यास्य ततो यास्यामि दुःखिता / वसिष्ठ उवाच एतच्छ्रुत्वा तु वचनं पार्वत्या भगवान्भवः

ఈ నా కుమారుని విషయమున నేను దుఃఖితగా వెళ్లిపోతాను. వసిష్ఠుడు పలికెను—పార్వతి మాటలు విని భగవాన్ భవుడు (శివుడు)…

Verse 18

नोवाच किञ्चिद्वचनं साधु वासाधु भूपते / सस्मार मनसा कृष्णं प्रणतक्लेशनाशनम्

హే భూపతే! అతడు మంచి గానీ చెడు గానీ ఏ మాటనూ పలకలేదు; మనసులో శరణాగతుల క్లేశనాశకుడైన శ్రీకృష్ణుని స్మరించాడు.

Verse 19

गोलोकनाथं गोपीशं नानानुनयकोविदम् / स्मृतमात्रो ऽथ भगवान् केशवः प्रणतार्त्तिहा / आजगाम दयासिंधुर्भक्तवश्यो ऽखिलेश्वरः

గోలోకనాథుడు, గోపీశ్వరుడు, నానావిధ అనునయాలలో నిపుణుడు—ఆయనను స్మరించగానే ప్రణతుల ఆర్తిని హరించే భగవాన్ కేశవుడు, దయాసముద్రుడు, భక్తవశుడు, అఖిలేశ్వరుడు అక్కడికి వచ్చెను।

Verse 20

मेघश्यामो विशदवदनो रत्नकेयूरहारो विद्युद्वासा मकरसदृशे कुण्डले संदधानः / बर्हापीडं मणिगणयुतं बिभ्रदीषत्स्मितास्यो गोपीनाथो गदितसुयशाः कौस्तुभोद्भासिवक्षाः

మేఘశ్యాముడు, విశదమైన ముఖముతో, రత్నకేయూరహారములు ధరించి, విద్యుత్తులాంటి వస్త్రములతో, మకరసదృశ కుండలములు ధరించినవాడు; మణిగణములతో కూడిన బర్హాపీడమును ధరించి, స్వల్పస్మితముఖుడై—గోపీనాథుడు, గేయమైన సుయశస్సుతో, కౌస్తుభమణి ప్రకాశించే వక్షస్థలముతో కనిపించెను।

Verse 21

राधया सहितः श्रीमान् श्रीदाम्ना चापराजितः

ఆ శ్రీమంతుడు రాధతో సహితుడై, శ్రీదామునితో కూడ అజేయుడై విరాజిల్లెను।

Verse 22

मुष्णंस्तेजांसि सर्वेषां स्वरुचा ज्ञानवारिधिः / अथैनमागतं दृष्ट्वा शिवः संहृष्टमानसः

తన స్వకాంతితో అందరి తేజస్సును మసకబార్చే జ్ఞానసముద్రుడు వచ్చినట్లు చూచి శివుని మనస్సు పరమానందంతో ఉల్లసించెను।

Verse 23

प्रणिपत्य यथान्यायं पूजयामास चागतम् / प्रवेश्याभ्यन्तरे वेश्मराधया सहितं विभुम्

శివుడు యథాన్యాయంగా ప్రణమించి వచ్చిన ప్రభువును పూజించి, రాధతో కూడిన ఆ విభువును ఇంటి అంతర్భాగంలోకి ప్రవేశింపజేసెను।

Verse 24

रत्नसिंहासने नम्ये सदारं स न्यवेशयत् / थ तत्र गता देवी पार्वती तनयान्विता

అతడు రత్నసింహాసనానికి నమస్కరించి, భార్యతో కూడిన వారిని అక్కడ కూర్చోబెట్టాడు. ఆపై దేవి పార్వతి తన కుమారులతో కలిసి అక్కడికి వచ్చింది.

Verse 25

ननाम चरणान्प्रभ्वोः पुत्राभ्यां सहिता मुदा / थ रामो ऽपि तत्रैव गत्वा नमितकन्धरः

ఆమె ఇద్దరు కుమారులతో కలిసి ఆనందంగా ప్రభువు పాదాలకు నమస్కరించింది. ఆపై రాముడు కూడా అక్కడికే వెళ్లి, తల వంచి నమస్కరించాడు.

Verse 26

पार्वत्याश्चरणोपान्ते पपाताकुलमानसः / सा यदा नाभ्यनन्दत्तं भार्गवं प्रणतं पुरः

వ్యాకుల మనస్సుతో అతడు పార్వతి పాదాల సమీపంలో పడిపోయాడు. కానీ ముందర నమస్కరించిన భార్గవుని దేవి స్వాగతించనప్పుడు,

Verse 27

तदोवाच जगन्नाथः पार्वतीं प्रीणयन्गिरा

అప్పుడు జగన్నాథుడు మధుర వాక్యాలతో పార్వతిని ప్రసన్నం చేస్తూ ఇలా అన్నాడు.

Verse 28

श्रीकृष्म उवाच अयि नगनं दिनि निन्दितचन्द्रमुखि त्वमिमं जमदग्निसुतम् / नय निजहस्तसरोजसमर्पितम्स्तकमङ्कमनन्तगुणे

శ్రీకృష్ణుడు పలికెను— ఓ గిరిరాజనందిని, చంద్రునికీ నిందనీయమైన ముఖముగలదానా, ఈ జమదగ్ని సుతుని స్వీకరించు. ఓ అనంతగుణవతీ, తన శిరస్సును నీ కమలహస్తాలకు అర్పించిన వానిని నీ ఒడిలో చేర్చు.

Verse 29

भवभयहारिणि शंभुविहारिणि कल्मषनाशिनि कुंभिगते / तव चरणे पतितं सततं कृतकिल्बिषमप्यव देहि वरम्

భవభయాన్ని హరించే, శంభుతో విహరించే, కల్మషనాశిని, కుంభిగతే దేవీ! నేను నిత్యం నీ చరణాలలో పతితుడను; పాపి అయినా నన్ను కాపాడి వరం ప్రసాదించు।

Verse 30

श्रुणु देवि महाभागे वेदोक्तं वचनं मम / यच्छ्रुत्वा हर्षिता नूनं भविष्यसि न संशयः / विनायकस्ते तनयो महात्मा महतां महान्

హే మహాభాగ్యవతీ దేవీ, నా వేదోక్త వచనాన్ని విను; అది విన్న వెంటనే నీవు నిశ్చయంగా ఆనందిస్తావు, సందేహం లేదు. వినాయకుడు నీ కుమారుడు—మహాత్ముడు, మహనీయులలో మహనీయుడు।

Verse 31

यं कामः क्रोध उद्वेगो भयं नाविशते कदा / वेदस्मृतिपुराणेषु संहितासु च भामिनि

హే భామినీ, ఎవనిని కామం, క్రోధం, ఉద్వేగం, భయం ఎప్పుడూ ఆవిషించవో—అతడు వేద, స్మృతి, పురాణాలు మరియు సంహితలలో ప్రసిద్ధుడు।

Verse 32

नामान्यस्योपदिष्टानि सुपुण्यानि महात्मभिः / यानि तानि प्रवक्ष्यामि निखिलाघहराणि च

మహాత్ములు ఉపదేశించిన అతని అత్యంత పుణ్యనామాలు ఉన్నాయి; అవే నేను ప్రకటిస్తాను—అవి సమస్త పాపాలను హరించేవి।

Verse 33

प्रमथानां गणा ये च नानारूपा महाबलाः / तेषामीशस्त्वयं यस्माद्गणेशस्तेन कीर्त्तितः

ప్రమథుల నానారూప మహాబల గణాలకు ఇతడే ఈశ్వరుడు; అందుకే ఇతడు ‘గణేశుడు’ అని కీర్తింపబడుతున్నాడు।

Verse 34

भूतानि च भविष्याणि वर्त्तमानानि यानि च / ब्रह्माण्डान्यखिलान्येव यस्मिंल्लंबोदरः स तु

భూత, భవిష్యత్, వర్తమానమై ఉన్న సమస్తమూ, అలాగే అఖిల బ్రహ్మాండములన్నీ—యందు నిలిచియున్నవాడే లంబోదరుడు।

Verse 35

यः स्थिरो देवयोगेन च्छिन्नं संयोजितं पुनः / गजस्य शिरसा देवितेन प्रोक्तो गजाननः

దేవయోగబలంతో స్థిరుడై, తెగినదాన్ని మళ్లీ కలిపినవాడు; దేవునిచే గజశిరస్సుతో ప్రకటింపబడినవాడే గజాననుడు।

Verse 36

चतुर्थ्यामुदितश्चन्द्रो दर्भिणा शप्त आतुरः / अनेन विधृतो भाले भालचन्द्रस्ततः स्मृतः

చతుర్థినాడు ఉదయించిన చంద్రుడు దర్భిణి శాపంతో ఆతురుడయ్యాడు; ఇతడు అతనిని నుదుట ధరించెను, అందుకే ‘భాలచంద్రుడు’ అని స్మరింపబడెను।

Verse 37

शप्तः पुरा सप्तभिस्तु मुनिभिः संक्षयं गतः / जातवेदा दीपितो ऽभूद्येनासौशूर्पकर्मकः

పూర్వం ఏడు మునుల శాపంతో అతడు క్షయమునకు చేరెను; యేనిచేత జాతవేదుడు (అగ్ని) ప్రజ్వలించెనో, అతడు ‘శూర్పకర్మకుడు’ అని స్మరింపబడెను।

Verse 38

पुरा देवासुरे युद्धे पूजितो दिविषद्गणैः / विघ्नं निवारयामास विघ्ननाशस्ततः स्मृतः

పూర్వం దేవాసుర యుద్ధంలో దేవగణములచే పూజింపబడి, ఆయన విఘ్నములను నివారించెను; అందుకే ‘విఘ్ననాశుడు’ అని స్మరింపబడెను।

Verse 39

अद्यायं देवि रामेण कुठारेण निपात्य च / दशनं दैवतो भद्रे ह्येकदन्तः कृतो ऽमुना

హే దేవీ, నేడు రాముడు కుఠారంతో అతని ఒక దంతాన్ని పడగొట్టెను; అందువల్ల భద్రే, ఆ దేవుడు ‘ఏకదంతుడు’ అయ్యెను.

Verse 40

भविष्यत्यथ पर्याये ब्रह्मणो हरवल्लभे / वक्रीभविष्यत्तुण्डत्वाद्वक्रतुण्डः स्मृतो बुधैः

హే హరవల్లభే, బ్రహ్ముని తదుపరి పరిణామంలో అతని తొండం వంకరగా మారును; అందుకే పండితులు అతనిని ‘వక్రతుండుడు’ అని స్మరిస్తారు.

Verse 41

एवं तवास्य पुत्रस्य संति नामानि पार्वति / स्मरणात्पापहारीणि त्रिकालानुगतान्यपि

హే పార్వతీ, ఈ విధంగా నీ ఈ కుమారునికి అనేక నామాలు ఉన్నాయి; వాటి స్మరణం త్రికాల పాపాలనైనా హరిస్తుంది.

Verse 42

अस्मात्त्रयोदशीकल्पात्पूर्वस्मिन्दशमीभवे / मयास्मै तु वरो दत्तः सर्गदेवाग्रपूजने

ఈ త్రయోదశీ కల్పానికి ముందుగా, దశమీ-భవంలో నేను అతనికి వరమిచ్చితిని—సృష్టి దేవతలలో అతనికి అగ్రపూజ కలుగునని.

Verse 43

जातकर्मादिसंस्कारे गर्भाधानादिके ऽपि च / यात्रायां च वणिज्यादौ युद्धे देवार्चने शुभे

జాతకర్మాది సంస్కారాలలో, గర్భాధానాదిలో కూడా, యాత్రలో మరియు వాణిజ్యాదిలో, యుద్ధంలో, శుభ దేవార్చనలో (అతని పూజ మంగళప్రదం).

Verse 44

संकष्टे काम्यसिद्ध्यर्थं पूजयेद्यो गजाननम् / तस्य सर्वाणि कार्याणि सिद्ध्यन्त्येव न संशयः

సంకటంలో కోరిన సిద్ధి కోసం ఎవడు గజాననుని పూజిస్తాడో, అతని అన్ని కార్యాలు నిశ్చయంగా సిద్ధిస్తాయి; సందేహం లేదు.

Verse 45

वसिष्ठ उवाच इत्युक्तं तु समाकर्ण्य कृष्णेन सुमहात्मना / पार्वती जगतां नाथा विस्मितासीच्छुभानना

వసిష్ఠుడు పలికెను—మహాత్ముడైన కృష్ణుడు ఇలా చెప్పిన మాటలు విని, జగన్నాథురాలైన శుభముఖి పార్వతి ఆశ్చర్యపడింది.

Verse 46

यदा नैवोत्तरं प्रादात्पार्वती शिवसन्निधौ / तदा राधाब्रवीद्देवीं शिवरूपा सनातनी

శివసన్నిధిలో పార్వతి ఏ సమాధానమూ ఇవ్వనప్పుడు, శివరూపిణి సనాతని రాధా దేవిని ఉద్దేశించి పలికింది.

Verse 47

श्रीराधोवाच / प्रकृतिः पुरुषश्चोभावन्योन्याश्रयविग्रहौ / द्विधा भिन्नौ प्रकाशेते प्रपञ्चे ऽस्मिन् यथा तथा

శ్రీరాధ పలికెను—ప్రకృతి, పురుషుడు ఇద్దరూ పరస్పరాశ్రయ స్వరూపులు; ఈ ప్రపంచంలో వారు అలాగే రెండు భిన్న రూపాలుగా ప్రకాశిస్తారు.

Verse 48

त्वं चाहमावयोर्देवि भेदो नैवास्ति कश्चन / विष्णुस्त्वमहमेवास्मि शिवो द्विगुणतां गतः

దేవీ, నీవు నేనూ—మన మధ్య ఏ భేదమూ లేదు. నీవే విష్ణువు, నేనే అదే; శివుడు ద్విగుణ రూపంగా ప్రకాశించాడు.

Verse 49

शिवस्य हृदये विष्णुर्भवत्या रूपमास्थितः / मम रूपं समास्थाय विष्णोश्च हृदये शिवः

శివుని హృదయంలో విష్ణువు దేవీ రూపాన్ని ధరించి ఉన్నాడు; నా రూపాన్ని ధరించి విష్ణువు హృదయంలో శివుడు నివసిస్తున్నాడు।

Verse 50

एष रामो महाभागे वैष्णवः शैवतां गतः / गणेशो ऽयं शिवः साक्षाद्वैष्णवत्वं समास्थितः

హే మహాభాగ్యవతీ! ఈ రాముడు వైష్ణవుడై ఉండి కూడా శైవభావాన్ని పొందాడు; ఈ గణేశుడు—సాక్షాత్తు శివుడే—వైష్ణవత్వాన్ని ధరించాడు।

Verse 51

एतयोरोवयोः प्रभवोश्चापि भेदो न दृश्यते / एवामुक्त्वा तु सा राधा क्रोडे कृत्वा गजाननम्

ఈ ఇద్దరు దేవస్వరూప ప్రభువుల మధ్య ఏ భేదమూ కనిపించదు. ఇలా చెప్పి రాధ గజాననుణ్ని తన ఒడిలో కూర్చోబెట్టింది।

Verse 52

मूर्ध्न्युपाघ्राय पस्पर्श स्वहस्तेन कपोलके / स्पृष्टमात्रे कपोले तु क्षतं पूर्त्तिमुदागतम्

ఆమె శిరస్సును ముద్దాడి తన చేతితో అతని కపోలాన్ని తాకింది; కపోలాన్ని తాకిన మాత్రాన గాయం నిండిపోయి సంపూర్ణమైంది।

Verse 53

पार्वती मुप्रसन्नाभूदनुनीताथ राधया / पादयोः पतितं राममुत्थाप्य निजपाणिना

రాధా సాంత్వనచేయగా పార్వతి ఎంతో ప్రసన్నమైంది; తన పాదాల వద్ద పడి ఉన్న రాముణ్ని తన చేతితో లేపింది।

Verse 54

क्रोडीचकार सुप्रीता मूर्ध्न्यु पाघ्राय पार्वती / एवं तयोस्तु सत्कारं दृष्ट्वा रामगणेशयोः

అత్యంత సంతోషించిన పార్వతి అతనిని ఒడిలోకి తీసుకొని శిరస్సును ముద్దాడి వాసన చూచి స్నేహం చూపింది; రామగణేశుల సత్కారాన్ని చూసి ఇలా జరిగింది.

Verse 55

कृष्णः स्कन्दमुपाकृष्य स्वाङ्के प्रेम्णा न्यवेशयत् / अथ शंभुरपि प्रीतः श्रीदामानम् पस्थितम्

కృష్ణుడు స్కందుని దగ్గరకు లాగి ప్రేమతో తన ఒడిలో కూర్చోబెట్టాడు; ఆపై సంతోషించిన శంభువు అక్కడ ఉన్న శ్రీదాముని సత్కరించాడు.

Verse 56

स्वोत्संगे स्थापयामास प्रेम्णा मत्कृत्य मानदः

గౌరవం ఇచ్చే ఆ ప్రభువు ప్రేమతో అతనిని తన ఒడిలో నిలిపాడు, ఇది నా కర్తవ్యమే అన్నట్లుగా.