Shloka 53
गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter
Devanagari script
पार्वती मुप्रसन्नाभूदनुनीताथ राधया / पादयोः पतितं राममुत्थाप्य निजपाणिना
Transliteration
pārvatī muprasannābhūdanunītātha rādhayā / pādayoḥ patitaṃ rāmamutthāpya nijapāṇinā
Translation
రాధా సాంత్వనచేయగా పార్వతి ఎంతో ప్రసన్నమైంది; తన పాదాల వద్ద పడి ఉన్న రాముణ్ని తన చేతితో లేపింది।
Word by Word
पार्वतीPārvatī
पार्वती:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपार्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उप्रसन्नाvery pleased
उप्रसन्ना:
विधेय (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपसर्ग ‘उ’ (उत्/उप) पाठभेद-सूचक; विशेषण
अभूत्became
अभूत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ्-लकार (Aorist), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
अनुनीताappeased / conciliated
अनुनीता:
विधेय (Predicative participle)
TypeVerb
Rootअनु-नी (धातु)
Formकृत्-प्रत्यय: क्त (Past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थ: ‘अनुनयिता/प्रसादिता’ = having been appeased
अथthen
अथ:
निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (particle; sequence)
राधयाby Rādhā
राधया:
करण/हेतु (Instrument/Cause)
TypeNoun
Rootराधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
पादयोःat the feet
पादयोः:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), द्विवचन
पतितम्fallen
पतितम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootपतित (प्रातिपदिक; √पत् क्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (‘fallen’)
रामम्Rāma
रामम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
उत्थाप्यhaving lifted up
उत्थाप्य:
पूर्वकाल (Absolutive—prior action)
TypeVerb
Rootउद्-स्था (धातु)
Formल्यप्/क्त्वा-समकक्ष (Gerund/अव्ययकृदन्त) ‘उत्थाप्य’ = having lifted/raised
निजपाणिनाwith (her) own hand
निजपाणिना:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनिजपाणि (प्रातिपदिक: निज + पाणि)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘निजः पाणिः’)