Shloka 39
गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter
Devanagari script
अद्यायं देवि रामेण कुठारेण निपात्य च / दशनं दैवतो भद्रे ह्येकदन्तः कृतो ऽमुना
Transliteration
adyāyaṃ devi rāmeṇa kuṭhāreṇa nipātya ca / daśanaṃ daivato bhadre hyekadantaḥ kṛto 'munā
Translation
హే దేవీ, నేడు రాముడు కుఠారంతో అతని ఒక దంతాన్ని పడగొట్టెను; అందువల్ల భద్రే, ఆ దేవుడు ‘ఏకదంతుడు’ అయ్యెను.
Word by Word
अद्यtoday/now
अद्य:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
अयम्this (one)
अयम्:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
देविO goddess
देवि:
सम्बोधन (Sambodhana)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
रामेणby Rama
रामेण:
करण (Karaṇa)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
कुठारेणwith an axe
कुठारेण:
करण (Karaṇa)
TypeNoun
Rootकुठार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
निपात्यhaving struck down/cut off
निपात्य:
क्रियाविशेषण (Kriyā-viśeṣaṇa)
TypeVerb
Rootनि√पत् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक-क्रिया (prior action)
चand
च:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
दशनम्a tusk/tooth
दशनम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootदशन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
दैवतःthe divine one (god)
दैवतः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootदैवत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
भद्रेO auspicious lady
भद्रे:
सम्बोधन (Sambodhana)
TypeNoun
Rootभद्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन (प्रियसम्बोधन)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis/indeed)
एकदन्तःthe one-tusked (one)
एकदन्तः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootएक + दन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय-समास (one-tusked)
कृतःwas made/became
कृतः:
मुख्यक्रिया (Predicative)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगार्थ (made/has become)
अमुनाby that (one)
अमुना:
करण (Karaṇa)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम