Shloka 5
गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter
Devanagari script
दन्तपातेन विद्वस्ता साब्धिद्वीपधरा धरा / चकंपे पृथिवीपाल लोकास्त्रासमुपागताः
Transliteration
dantapātena vidvastā sābdhidvīpadharā dharā / cakaṃpe pṛthivīpāla lokāstrāsamupāgatāḥ
Translation
దంతము పడటంతో సముద్రాలు, ద్వీపాలతో కూడిన భూమి కంపించింది. ఓ రాజా! భూమి వణికిపోయింది, లోకాలన్నీ భయభ్రాంతులయ్యాయి.
Word by Word
दन्तपातेनby the fall of the tusk
दन्तपातेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootदन्त (प्रातिपदिक) + पात (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘दन्तस्य पातः’); पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
विद्वस्ताshattered/destroyed
विद्वस्ता:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootवि-ध्वंस् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies धरा)
स-अब्धि-द्वीप-धराbearing oceans and islands
स-अब्धि-द्वीप-धरा:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग-सदृश/सहितार्थ) + अब्धि (प्रातिपदिक) + द्वीप (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (‘या अब्धीन् द्वीपांश्च धरति सा’ / ‘having oceans and islands’); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies धरा)
धराthe earth
धरा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootधरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चकंपेtrembled
चकंपे:
Kriya (क्रिया/Action)
TypeVerb
Rootकम्प् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
पृथिवीपालO protector of the earth (king)
पृथिवीपाल:
Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक) + पाल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘पृथिव्याः पालः’); पुंलिङ्ग, संबोधन (8th/Vocative), एकवचन
लोकाःpeople/worlds
लोकाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
त्रासम्fear/terror
त्रासम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootत्रास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
उपागताःhaving come to/overcome by
उपागताः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootउप-गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past active sense in intransitive, ‘having come’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विधेय-विशेषणम् (predicate adjective of लोकाः)