Shloka 4
गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter
Devanagari script
स तु दन्तः कुठारेण विच्छिन्नो भूतले ऽपतत् / भुवि शोणितसंदिग्धो वज्राहत इवाचलः
Transliteration
sa tu dantaḥ kuṭhāreṇa vicchinno bhūtale 'patat / bhuvi śoṇitasaṃdigdho vajrāhata ivācalaḥ
Translation
గొడ్డలితో నరకబడిన ఆ దంతము నేలమీద పడింది. రక్తంతో తడిసిన ఆ దంతము వజ్రాయుధ దెబ్బతిన్న పర్వతంలా కనిపించింది.
Word by Word
सःhe/that (one)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/पदार्थ-विशेषक (particle: but/indeed)
दन्तःthe tusk/tooth
दन्तः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
कुठारेणwith an axe
कुठारेण:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootकुठार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
विच्छिन्नःcut off/severed
विच्छिन्नः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootवि-छिद् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies दन्तः)
भूतलेon the ground
भूतले:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootभूतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
अपतत्fell
अपतत्:
Kriya (क्रिया/Action)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
भुविon the earth
भुवि:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक: भुव्/भूमि-शब्द)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
शोणितसंदिग्धःsmeared/tainted with blood
शोणितसंदिग्धः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootशोणित (प्रातिपदिक) + संदिग्ध (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समास (करण/संबन्ध: ‘शोणितेन संदिग्धः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies दन्तः)
वज्राहतःstruck by a thunderbolt
वज्राहतः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootवज्र (प्रातिपदिक) + आहत (कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समास (‘वज्रेण आहतः’); आ-हन् (धातु) + क्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
इवlike/as if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-वाचक (comparative particle)
अचलःa mountain
अचलः:
Upamana (उपमान/Standard of simile)
TypeNoun
Rootअचल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान (standard of comparison)