
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana (The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth)
ఈ అధ్యాయంలో సత్కథా-స్తుతి తరువాత కారణవిచారం వస్తుంది—భక్తిముఖ జ్ఞానం, కరుణ ఎలా పుడతాయి? ఇద్దరు జీవులకు ఎందుకు తిర్యక్ (పశు) జన్మ వచ్చింది? భార్గవ సంబంధిత కథలు విని రాజు సగరుడు వసిష్ఠుని, నారాయణకథలో భూత-వర్తమాన-భవిష్యత్తులను కలిపి విస్తృతంగా చెప్పమని అడుగుతాడు. వసిష్ఠుడు మృగకేంద్రిత ‘మహాఖ్యానం’ చెప్పేందుకు అంగీకరిస్తాడు. అంతర్కథలో మృగీ, మృగుని జాగృతమైన అతీంద్రియ జ్ఞానాన్ని స్తుతించి, ఇద్దరికీ పశుదేహం రావడానికి కారణమైన కర్మను ప్రశ్నిస్తుంది. మృగుడు పూర్వజన్మను స్మరిస్తూ—ద్రవిడదేశంలో కౌశిక గోత్ర బ్రాహ్మణుడిగా, శివదత్తుని కుమారుడిగా జన్మించాడు; రామ, ధమ, పృథు అనే ముగ్గురు అన్నదమ్ములు, తాను ‘సూరి’గా ప్రసిద్ధి. తండ్రి ఉపనయనం చేసి వేదాలను అంగోపాంగాలతో, రహస్యభాగాలతో బోధించాడు; అన్నదమ్ములు స్వాధ్యాయం, గురుసేవలో నిమగ్నమై ప్రతిరోజూ అడవిలోనుంచి సమిధలు మొదలైనవి తెచ్చేవారు. కర్మ→దేహప్రాప్తి అనే సంసారనియమాన్ని ఈ అధ్యాయం సూక్ష్మంగా చూపిస్తుంది.
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते चतुस्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३४// सगर उवाच मुने परमतत्त्वज्ञध्यानज्ञानार्थकोविद / भगवद्भक्तिसंलीनमानसानुग्रहः कुतः
సగరుడు పలికెను: ఓ మునీ, పరమ తత్త్వమెరిగినవాడా, ధ్యాన జ్ఞానార్థ కోవిదుడా, భగవంతుని భక్తిలో లీనమైన మనస్సు గలవారికి అనుగ్రహం ఎక్కడి నుండి కలుగుతుంది?
Verse 2
त्वयापि हि महाभाग यतः शंससि सत्कथाः / श्रुत्वा मृगमुखात्सर्वं भार्गवस्य विचेष्टितम्
హే మహాభాగా! నీవు సత్కథలను చెప్పుచున్నావు; మృగముఖుని నుండి భార్గవుని సమస్త చరిత్రమును, విచేష్టితమును వినినవాడవు కదా.
Verse 3
भूतं भवद्भविष्यं च नारायणकथान्वितम् / पुनः प्रपच्छ किं नाथ तन्मे वद सविस्तरम्
భూతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు—నారాయణకథతో అన్వితమైనదాన్ని గురించి, హే నాథా! నేను మళ్లీ అడుగుచున్నాను; దానిని నాకు విశదంగా చెప్పుము.
Verse 4
वसिष्ठ उवाच शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि मृगस्य चरितं महत् / यथा पृष्टं तया सो ऽस्यै वर्णयामास तत्त्ववित्
వసిష్ఠుడు పలికెను—హే రాజా, వినుము; మృగుని మహత్తర చరిత్రను నేను ప్రవచించెదను. ఆమె అడిగినట్లే ఆ తత్త్వవిత్తు ఆమెకు వివరించి చెప్పెను.
Verse 5
श्रुत्वा तु चरितं तस्य भार्गवस्य महात्मनः / भूयः प्रपच्छ तं कान्तं ज्ञानतत्त्वार्थमादरात्
ఆ మహాత్ముడు భార్గవుని చరిత్రను విని, ఆమె భక్తితో మళ్లీ ఆ ప్రియుని జ్ఞానతత్త్వార్థమును గురించి ప్రశ్నించెను.
Verse 6
मृग्युवाच साधुसाधु महाभाग कृतार्थस्त्वं न संशयः / यदस्य दर्शनात्ते ऽद्य जातं ज्ञानमतीद्रियम्
మృగీ పలికెను—సాధు, సాధు! హే మహాభాగా, నీవు కృతార్థుడవు, సందేహమే లేదు; ఎందుకంటే ఆయన దర్శనమువలన నేడు నీకు ఇంద్రియాతీత జ్ఞానం కలిగింది.
Verse 7
अथातश्चात्मनः सर्वं ममापि वद कारणम् / कर्मणा येन संप्राप्तावावां तिर्यग्जनिं प्रभो
ప్రభో, ఇప్పుడు నా విషయమూ మీ విషయమూ సమస్త కారణాన్ని చెప్పండి—ఏ కర్మవల్ల మనిద్దరం తిర్యక్ (పశు) జన్మను పొందాము?
Verse 8
इति वाक्यं समाकर्ण्य प्रियायाः स मृगः स्वयम् / वर्णयामास चरितं मृग्यश्चैवात्मनस्तदा
ప్రియురాలి మాటలు విని ఆ మృగం స్వయంగా అప్పుడే తనదీ మృగీదీ అయిన చరిత్రను వివరించసాగింది.
Verse 9
मृग उवाच शृणु प्रिये महाभागे यथाऽवां मृगतां गतौ / संसारे ऽस्मिन्नमहाभागे भावो ऽस्य भवकारणम्
మృగం చెప్పింది—మహాభాగ్యవతీ ప్రియే, విను; మనిద్దరం ఎలా మృగత్వాన్ని పొందామో. మహాభాగ్యవతీ, ఈ సంసారంలో భావమే జన్మకు కారణం.
Verse 10
जीवस्य सदसभ्द्यां हि कर्मभ्यामागतः स्मृतिम् / पुरा द्रविडदेशे तु नानाऋद्धिसमाकुले
జీవునికి శుభాశుభ కర్మల వల్లనే స్మృతి కలుగుతుంది. పూర్వం ద్రవిడదేశంలో, నానా ఐశ్వర్యాలతో నిండిన చోట, (నాకు జ్ఞాపకం వచ్చింది).
Verse 11
ब्राह्मणानां कुले वाहं जातः कौशिकगोत्रिणाम् / पिता मे शिवदत्तो ऽभून्नाम्ना शास्त्रविशारदः
నేను కౌశిక గోత్రానికి చెందిన బ్రాహ్మణ కులంలో జన్మించాను. నా తండ్రి పేరు శివదత్తుడు; ఆయన శాస్త్రాలలో నిపుణుడు.
Verse 12
तस्य पुत्रा वयं जाताश्चत्वारो द्विजसत्तमाः / ज्येष्ठो रामो ऽनुजस्तस्य धमस्तस्यानु जः पृथुः
మేము ఆ మహాత్ముని నాలుగు కుమారులమై, శ్రేష్ఠ ద్విజులుగా జన్మించాము. జ్యేష్ఠుడు రాముడు; అతని అనుజుడు ధాముడు; ధాముని అనుజుడు పృథువు.
Verse 13
चतुर्थो ऽहं प्रिये जातो सूरिरित्यभिविश्रुतः / उपनीय क्रमात्सर्वाञ्छिवदत्तो महायशाः
నాలుగవ వాడైన నేను, ప్రియమా, ‘సూరి’ అని ప్రసిద్ధుడిగా జన్మించాను. మహాయశస్సుగల శివదత్తుడు క్రమంగా మమ్మల్ని అందరినీ ఉపనయనం చేయించాడు.
Verse 14
वेदानध्यापयामास सांगांश्च सरहस्यकान् / चत्वारो ऽपि वयं तत्र वेदाध्ययनतत्पराः
ఆయన వేదాలను అంగాలతో కూడి, రహస్యాలతో కూడి మాకు బోధించాడు. అక్కడ మేము నలుగురమూ వేదాధ్యయనంలోనే నిమగ్నులమై ఉన్నాము.
Verse 15
गुरुशुश्रूषणे युक्ता जाता ज्ञानपरायणाः / गत्वारण्यं फलान्यंबुसमित्कुशमृदो ऽन्वहम्
గురుసేవలో నిమగ్నులై మేము జ్ఞానపరులమయ్యాము. ప్రతిరోజూ అరణ్యానికి వెళ్లి ఫలాలు, నీరు, సమిధలు, కుశగడ్డి, మట్టిని తెచ్చేవాళ్లం.
Verse 16
आनीय पित्रे दत्त्वाथ कुर्मो ऽध्ययनमेव हि / एकदा तु वयं सर्वे संप्राप्ता पर्वते वने
అవి తెచ్చి తండ్రికి సమర్పించి, మేము అధ్యయనమే చేసేవాళ్లం. ఒకసారి మేమందరం పర్వతంలోని అరణ్యానికి చేరుకున్నాము.
Verse 17
औद्भिदं नाम लोलक्षि कृतमालातटे स्थितम् / सर्वे स्नात्वा महानद्यामुषसि प्रीतमानसाः
ఓ లోలాక్షి! కృతమాలా నది తీరంలో ‘ఔద్భిద’ అనే తీర్థం ఉంది. అందరూ ఉదయాన్నే ఆ మహానదిలో స్నానం చేసి ఆనందచిత్తులయ్యారు.
Verse 18
दत्तार्घाः कृतजप्याश्च समारूढा नागोत्तमम् / शालस्तमालैः प्रियकैः पनसैः कोविदारकैः
అర్ఘ్యమర్పించి జపం చేసి వారు అందరూ శ్రేష్ఠ నాగము—హస్తిపై ఎక్కారు. అది శాల, తమాల, ప్రియక, పనస, కోవిదార వృక్షాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది.
Verse 19
सरलार्जुनपूगैश्च खर्जूरैर्नारिकेलकैः / जंबूभिः सहकारैश्च कट्फलैर्बृहतीद्रुमैः
అక్కడ సరళ, అర్జున, పూగ, ఖర్జూర, నారికేళ వృక్షాలు; అలాగే జంబూ, సహకార (మామిడి), కట్ఫల వంటి పెద్ద పెద్ద చెట్లు కూడా ఉన్నాయి.
Verse 20
अन्यैर्नानाविधैर्वृक्षैः परार्थप्रतिपादकैः / स्निग्धच्छायैः समाहृष्टनानापक्षिनिनादितैः
ఇంకా అనేక విధాలైన, పరహితాన్ని కలిగించే వృక్షాలు ఉన్నాయి. వాటి మృదువైన చల్లని నీడలో నానా పక్షుల కిలకిలారవాలు ఆనందంగా మార్మోగాయి.
Verse 21
शार्दूल हरिभिर्भल्लैर्गण्डकैर्मृगनाभिभिः / गचैन्द्रैः शारभाद्यैश्च सेवितं कन्दरागतैः
ఆ స్థలం గుహల్లో నివసించే శార్దూల (పులి), హరి (సింహం), భల్ల (ఎలుగు), గండక (ఖడ్గమృగం), మృగనాభి (కస్తూరి మృగం), గజేంద్రులు మరియు శారభాది జంతువులచే సేవింపబడింది.
Verse 22
मल्लिकापाटलाकुन्दकर्णिकारकदंबकैः / सुगन्धिभिर्वृतं चान्यैर्वातोद्धूतपरगिभिः
ఆ స్థలం మల్లిక, పాటల, కుంద, కర్ణికార, కదంబ పుష్పాల సువాసనతోను, గాలికి ఎగిరే పరాగముతో నిండిన ఇతర పుష్పాలతోను ఆవరించబడి ఉండెను।
Verse 23
नानामणिगणाकीर्णैर्नीलपीतसितारुणैः / शृङ्गैः समुल्लिखन्तं च व्योम कौतुकसं युतम्
నీల, పీత, శ్వేత, అరుణ వర్ణాల నానా మణులతో కీర్ణమైన శృంగములు ఆకాశాన్ని తాకి గీచినట్లు ఉండెను; ఆ దృశ్యం ఆశ్చర్యకౌతుకముతో నిండెను।
Verse 24
अत्युच्चपातध्वनिभिर्निर्झरैः कन्दरोद्गतैः / गर्ज्जतमिव संसक्तं व्यालाद्यैर्मृगपक्षिभिः
గుహల నుండి బయలుదేరిన జలపాతాల అత్యున్నత పతనధ్వనులతో ఆ ప్రాంతం మార్మోగెను; సర్పాదులు, మృగాలు, పక్షులతో నిండినది గర్జిస్తున్నట్లు అనిపించెను।
Verse 25
तत्रातिकौतुकाहृष्टदृष्टयोभ्रातरो वयम् / नास्मार्ष्म चात्मनात्मानं वियुक्ताश्च परस्परम्
అక్కడ మేము అన్నదమ్ములు అపార కౌతుకంతో హర్షభరిత దృష్టులమైపోయాము; మన స్వరూపాన్ని కూడా మరచి, పరస్పరం విడిపోయాము।
Verse 26
एतस्मिन्नन्तरे चैका मृगी ह्यगात्पिपासिता / निर्झरापात शिरसि पातुकामा जलं प्रिये
ఇంతలో, ప్రియమా, దాహంతో బాధపడుతున్న ఒక మృగి జలాన్ని త్రాగాలని కోరుతూ జలపాత పతనస్థల శిరోభాగానికి వచ్చింది।
Verse 27
तस्याः पिबन्त्यास्तु जलं शार्दूलो ऽतिभयङ्करः / तत्र प्राप्तो यदृच्छातो जगृहे तां भयर्दिताम्
ఆమె నీరు త్రాగుతుండగా, అత్యంత భయంకరమైన పులి యాదృచ్ఛికంగా అక్కడికి వచ్చి, భయంతో వణికుతున్న ఆమెను పట్టుకుంది।
Verse 28
अहं तद्ग्रहणं पश्यन्भयेन प्रपलायितः / अत्युच्चवत्त्वात्पतितो मृतश्चैणीमनुस्मरन्
ఆమెను పట్టుకోవడం చూసి నేను భయంతో పారిపోయాను; చాలా ఎత్తు నుంచి పడిపోయి, ఆ జింకను తలచుకుంటూనే మరణించాను।
Verse 29
सा मृता त्वं मृगी जाता मृग स्त्वाहमनुस्मरन् / जातो भद्रे न जाने वै क्व गाता भ्रातरो ऽग्रजाः
ఆమె మరణించింది; నీవు జింకగా జన్మించావు, నేను నిన్ను స్మరిస్తూ మృగంగా జన్మించాను. భద్రే, అన్నలు ఎక్కడికి వెళ్లారో నాకు తెలియదు।
Verse 30
एतन्मे स्मृतिमापन्नं चरितं तव चात्मतः / भूतं भविष्यं च तथा शृणु भद्रे वदाम्यहम्
నీది నా దైన ఈ చరితం నాకు స్మృతికి వచ్చింది; భద్రే, గతమూ భవిష్యత్తూ కూడా అలాగే విను, నేను చెబుతున్నాను।
Verse 31
यो ऽयं वा वृष्ठसंलग्नो व्याधो दूरस्थितो ऽभवत् / रामस्यास्य भयात्सो ऽपि भक्षितो हरिणा धुना
వర్షంలో తడిసి దూరంగా నిలిచిన ఆ వేటగాడు కూడా, ఈ రాముని భయంతో ఇప్పుడు జింక చేతనే భక్షించబడ్డాడు।
Verse 32
प्राणांस्त्यक्त्वा विधानेन स्वर्गलोकं गमिष्यति / अवाभ्यां तु जलं पीतं मध्यमे पुष्करे त्विह
విధివిధానంగా ప్రాణాలను విడిచినవాడు స్వర్గలోకానికి గమిస్తాడు. ఇక్కడ మధ్య పుష్కరంలో మేమిద్దరం జలాన్ని పానము చేసాము.
Verse 33
संदृष्टो भार्गवश्चायं साक्षाद्विष्णुस्वरूपधृक् / तेनानेकभवोत्पन्नं पातकं नाशमागतम्
ఈ భార్గవుడు ప్రత్యక్షంగా విష్ణుస్వరూపాన్ని ధరించినవాడిగా దర్శనమిచ్చాడు. ఆయన దర్శనంతో అనేక జన్మలలో పుట్టిన పాపం నశించింది.
Verse 34
अगस्त्यदर्शनं लब्ध्वा श्रुत्वा स्तोत्रं गतिप्रदम् / गमिष्यावः शुभांल्लोकान्येषु गत्वा न शोचति
అగస్త్యుని దర్శనం పొందీ, గతి ప్రసాదించే స్తోత్రాన్ని విని, మేము శుభ లోకాలకు గమిస్తాము; అక్కడికి వెళ్లినవాడు శోకించడు.
Verse 35
इत्येवमुक्त्वा स मृगः प्रियायै प्रियदर्शनः / विरराम प्रसन्नात्मा पश्यन्राममना तुरः
ఇలా చెప్పి, ప్రియదర్శనమైన ఆ మృగం తన ప్రియతో మాట ముగించాడు. ప్రసన్నాత్ముడై నిలిచిపోయి, ఆతుర మనసుతో రాముని తిలకించాడు.
Verse 36
भर्गवः श्रुतवांश्चैव मृगोक्तं शिष्यसंयुतः / विस्मितो ऽभूच्च राजेन्द्र गन्तुं कृतमतिस्तथा
ఓ రాజేంద్రా! శిష్యులతో కూడిన భార్గవుడు మృగం చెప్పిన మాటలు విని ఆశ్చర్యపోయాడు; అలాగే వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
Verse 37
अकृतव्रमसंयुक्तो ह्यगस्त्यस्याश्रमं प्रति / स्नात्वा नित्यक्रियां कृत्वा प्रतस्थे हर्षितो भृशम्
అతడు వ్రతనియమాలతో యుక్తుడై అగస్త్య మహర్షి ఆశ్రమం వైపు బయలుదేరెను. స్నానం చేసి నిత్యక్రియలు నిర్వహించి అత్యంత హర్షంతో ప్రయాణమయ్యెను.
Verse 38
रामेण गच्छता मार्गे दृष्टो व्याधो मृतस्तदा / सिंहस्य संप्रहारेम विस्मितेन महात्मना
మార్గమున వెళ్తున్న రాముడు అప్పుడొక వ్యాధుడు మృతుడై పడివుండుట చూచెను; సింహపు ప్రహారంతో అతడు హతుడైనాడు. మహాత్మ రాముడు ఆశ్చర్యపడ్డాడు.
Verse 39
अध्यर्द्धयोजनं गत्वा कनिष्ठं पुष्करं प्रति / स्नात्वा माध्याह्निकीं सन्ध्यां चका रातिमुदान्वितः
అధ్యర్ధ యోజనము ప్రయాణించి కనిష్ఠ పుష్కరమునకు చేరెను. అక్కడ స్నానం చేసి మధ్యాహ్న సంధ్యావందనం ఆచరించి ఆనందముతో నిండెను.
Verse 40
हितं तदात्मनः प्रोक्तं मृगेण स विचारयन् / तावत्तत्पृष्ठसंलग्नं मृगयुग्ममुपागतम्
మృగము తన హితమని చెప్పిన మాటను అతడు మనసులో విచారించుచుండగా, అంతలోనే అతని వెనుకకు అంటుకొని ఉన్న మృగయుగ్మము అక్కడికి చేరెను.
Verse 41
पुष्करे तु जलं पीत्वाभिषिच्यात्मतनुं जलैः / पश्यतो भार्गवस्यागादगस्त्याश्रमसंमुखम्
పుష్కరమున నీరు త్రాగి, జలములతో తన దేహమును అభిషేకించుకొని, భార్గవుడు చూస్తుండగానే అగస్త్యాశ్రమం వైపు సాగెను.
Verse 42
रामो ऽपि सन्ध्यां निर्वर्त्त्य कुंभजस्याश्रमं ययौ / विपद्गतं पुष्करं तु पश्यमानो महामनाः
రాముడు కూడా సంధ్యావందనం ముగించి కుంభజుడు (అగస్త్యుడు) ఆశ్రమానికి వెళ్లెను. విపత్తులో ఉన్న పుష్కరాన్ని చూచి మహామనస్సుతో సాగెను.
Verse 43
विष्णोः पदानि नागानां कुण्डं सप्तर्षिसंस्थितम् / गत्वोपस्पृश्य शुच्यंभो जगामागस्त्यसंश्रयम्
విష్ణుపదములు, నాగుల కుండము—అక్కడ సప్తర్షులు నివసించుచుండగా—అక్కడికి వెళ్లి పవిత్ర జలంతో ఆచమనం చేసి అగస్త్యాశ్రయానికి చేరెను.
Verse 44
यच्च ब्रह्मसुता राजन्समायाता सरस्वती / त्रीन्संपूरयितुं कुण्डानग्निहोत्रस्य वै विधेः
హే రాజా, బ్రహ్ముని కుమార్తె సరస్వతీ కూడా అక్కడికి వచ్చెను; అగ్నిహోత్ర విధి నిమిత్తం మూడు కుండాలను సంపూర్ణం చేయుటకై.
Verse 45
तत्र तीरे शुभं पुण्यं नानामुनिनिषेवितम् / ददर्श महदाश्चर्यं भार्गवः कुंभजाश्रमम्
అక్కడ తీరమున శుభమూ పుణ్యమూ అయిన స్థలం, అనేక మునులు సేవించుచుండగా; భార్గవుడు కుంభజాశ్రమమనే మహద్ఆశ్చర్యాన్ని దర్శించెను.
Verse 46
मृगैः सिंहैः सहगतैः सेवितं शान्तमानसैः / कुटरैरर्जुनैर्निंबैः पारिभद्रधवेगुदैः
ఆ ఆశ్రమము శాంతమనస్సు గల జింకలతోను సింహాలతోను కలిసి సంచరించువారిచే సేవింపబడెను; కూటర, అర్జున, వేప, పారిభద్ర, ధవ, గూద వృక్షములతో నిండెను.
Verse 47
खदिरासनखर्जूरैः संकुलं बदरीद्रुमैः / तत्र प्रविश्य वै रामो ह्यकृतव्रणसंयुतः
ఖదిర, ఆసన, ఖర్జూర మరియు బదరీ వృక్షాలతో నిండిన ఆ అరణ్యంలో, గాయం లేని రాముడు అక్కడ ప్రవేశించాడు।
Verse 48
ददर्श मुनिमासीनं कुम्भजं शान्तमानसम् / स्तिमितोदसरः प्रख्यं ध्यायन्तं ब्रह्म शाश्वतम्
అక్కడ ఆయన కుంభజ మునిని ఆసీనుడై ఉన్నట్లు చూశాడు—శాంతమనస్సుతో, నిశ్చల సరస్సువలె గంభీరంగా, శాశ్వత బ్రహ్మను ధ్యానిస్తూ।
Verse 49
कौश्यां वृष्यां मार्गकृत्तिं वसानं पल्लवोटजे / ननाम च महाराज स्वाभिधानं समुच्चरन्
పల్లవాల కుటీరంలో ఆయన కౌశేయ వస్త్రం మరియు మృగచర్మం ధరించి ఉన్నాడు; అప్పుడు, ఓ మహారాజా, రాముడు తన నామాన్ని ఉచ్చరించి నమస్కరించాడు।
Verse 50
रामो ऽस्मि जामदग्न्यो ऽहं भवन्तं द्रष्टुमागतः / ताद्विद्धि प्रणिपातेन नमस्ते लोकभावन
నేను రాముడను, జమదగ్ని కుమారుడను; మిమ్మల్ని దర్శించుటకు వచ్చాను. ఈ ప్రణిపాతంతో అది తెలుసుకోండి—లోకభావనా, నమస్కారం।
Verse 51
इत्युक्तवन्तं रामं तु उन्मील्य नयने शनैः / दृष्ट्वा स्वागतमुच्चार्य तस्मायासनमादिशत्
అలా చెప్పిన రాముణ్ని చూసి ముని నెమ్మదిగా కన్నులు తెరిచాడు; ఆయనను చూచి ‘స్వాగతం’ అని పలికి, అతనికి ఆసనం ఆజ్ఞాపించాడు।
Verse 52
मधुपर्कं समानीय शिष्येण मुनिपुङ्गवः / ददौ पप्रच्छ कुशलं तपसश्च कुलस्य च
శిష్యునితో మధుపర్కం తెప్పించి మునిశ్రేష్ఠుడు దానిని ఇచ్చి, తరువాత తపస్సు మరియు కులక్షేమాన్ని విచారించాడు।
Verse 53
स पृष्टस्तेन वै रामो घटोद्भवमुवाच ह / भवत्संदर्शनादीश कुशलं मम सर्वतः
అతడు అడిగినప్పుడు రాముడు ఘటోద్భవునితో ఇలా అన్నాడు—హే ఈశా! మీ దర్శనంతో నాకు అన్ని విధాలా క్షేమమే।
Verse 54
किं त्वङ्कं संशयं जातं छिन्धि स्ववचनामृतैः / मृगश्चैको मया दृष्टो मध्यमे पुष्करे विभो
నీకు ఏ సందేహం కలిగింది? నీ వచనామృతంతో దానిని తొలగించు. హే విభో, మధ్య పుష్కరంలో నేను ఒక మృగాన్ని చూశాను।
Verse 55
तेनोक्तमखिलं वृत्तं मम भूतमनागतम् / तच्छूत्वा विस्मयाविष्टो भवच्छरणमागतः
అతడు నా గతం-భవిష్యత్తు సమస్త వృత్తాంతాన్ని చెప్పాడు. అది విని ఆశ్చర్యావిష్టుడనై నేను మీ శరణు వచ్చాను।
Verse 56
पाहि मां कृपया नाथ साधयन्त महामनुम् / शिवेन दत्तं कवच मम साधयतो गुरो
హే నాథా, కృపచేసి నన్ను రక్షించండి—నేను మహామంత్రాన్ని సాధిస్తున్నాను. హే గురో, శివుడు ఇచ్చిన కవచం నా సాధనలో నన్ను కాపాడుగాక।
Verse 57
कृष्मस्य समतीत तु साधिकं हि शरच्छतम् / न च सिद्धिमवाप्तो ऽहं तन्मे त्वं कृपया वद
కృష్ణ ఋతువు గడిచి వందకు మించిన శరదృతువులు గడిచాయి; అయినా నాకు సిద్ధి లభించలేదు. దయచేసి దాని కారణం చెప్పుము.
Verse 58
वसिष्ठ उवाच एवं प्रश्नं समाकर्ण्य रामस्य सुमहात्मनः / क्षणं ध्यात्वा महाराज मृगोक्तं ज्ञातवान् हृदा
వసిష్ఠుడు పలికెను—మహాత్ముడైన రాముని ప్రశ్నను విని, ఓ మహారాజా, క్షణమాత్రం ధ్యానించి మృగము చెప్పిన మాటను హృదయమున గ్రహించెను.
Verse 59
मृगं चापि समायातं मृग्या सह निजाश्रमे / श्रोतुं कृष्णामृतं स्तोत्रं सर्वं तत्कारण मुनिः / विचार्याश्वासयामास भार्गवः स्ववचोमृतैः
మృగమును కూడా తన మృగితో కలిసి తన ఆశ్రమానికి వచ్చెను—కృష్ణామృత స్తోత్రము వినుటకై. ఆ కారణమంతా ముని విచారించి, భార్గవుడు తన వచనామృతములతో అతనిని ఆశ్వసింపజేసెను.
The embedded past-life account supplies gotra and family-line anchors: a brāhmaṇa birth in Kauśika-gotra, son of Śivadatta, with named siblings (Rāma, Dhama, Pṛthu) and the narrator identified as Sūri—serving as micro-genealogy within a karmic explanation.
Karma governs embodiment: the chapter explicitly frames animal birth (tiryag-janma) as a result of prior actions, while also showing how smṛti (memory) and jñāna (knowledge) can arise within saṃsāra through satsanga/satkathā and devotion-oriented disposition.
No. The sampled content is not from Lalitopakhyana; it is a karmic-past-life narrative framed by Sagara and Vasiṣṭha. Any Shākta Vidyā/Yantra discussions belong to later, distinct sections and are not indicated by the speakers, motifs, or entities present here.