Shloka 38
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
रामेण गच्छता मार्गे दृष्टो व्याधो मृतस्तदा / सिंहस्य संप्रहारेम विस्मितेन महात्मना
Transliteration
rāmeṇa gacchatā mārge dṛṣṭo vyādho mṛtastadā / siṃhasya saṃprahārema vismitena mahātmanā
Translation
మార్గమున వెళ్తున్న రాముడు అప్పుడొక వ్యాధుడు మృతుడై పడివుండుట చూచెను; సింహపు ప్రహారంతో అతడు హతుడైనాడు. మహాత్మ రాముడు ఆశ్చర్యపడ్డాడు.
Word by Word
रामेणby Rama
रामेण:
कर्ता/करण (agent/instrumental of agent)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
गच्छताwhile going
गच्छता:
कर्तृ-विशेषण (qualifier of Rama)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), तृतीया एकवचन, पुंलिङ्ग; ‘गच्छन्’ (going)
मार्गेon the path
मार्गे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
दृष्टःwas seen
दृष्टः:
कर्मणि-प्रयोगे कर्म (object as grammatical subject)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः (seen)
व्याधःa hunter
व्याधः:
कर्ता/विषय (subject/topic)
TypeNoun
Rootव्याध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
मृतःdead
मृतः:
कर्तृ-विशेषण (predicate adjective)
TypeVerb
Rootमृ (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘dead’
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
सिंहस्यof a lion
सिंहस्य:
षष्ठी-सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootसिंह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
संप्रहारेin the clash/attack
संप्रहारे:
अधिकरण (location/context)
TypeNoun
Rootसम् + प्र + हार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘संप्रहार’ = combat/attack
इवas if/like
इव:
उपमान (comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय (comparative particle)
विस्मितेनby the astonished
विस्मितेन:
कर्ता-विशेषण (qualifier of mahātmanā)
TypeAdjective
Rootविस्मित (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त)
महात्मनाby the great-souled one
महात्मना:
कर्ता/करण (agent in instrumental)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; समासः—महान् आत्मा यस्य (कर्मधारय)