Shloka 48
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
ददर्श मुनिमासीनं कुम्भजं शान्तमानसम् / स्तिमितोदसरः प्रख्यं ध्यायन्तं ब्रह्म शाश्वतम्
Transliteration
dadarśa munimāsīnaṃ kumbhajaṃ śāntamānasam / stimitodasaraḥ prakhyaṃ dhyāyantaṃ brahma śāśvatam
Translation
అక్కడ ఆయన కుంభజ మునిని ఆసీనుడై ఉన్నట్లు చూశాడు—శాంతమనస్సుతో, నిశ్చల సరస్సువలె గంభీరంగా, శాశ్వత బ్రహ్మను ధ్యానిస్తూ।
Word by Word
ददर्शsaw
ददर्श:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मुनिम्the sage
मुनिम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/Accusative), एकवचन
आसीनम्seated
आसीनम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआस् (धातु) → आसीन (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (past passive participle used adjectivally), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘seated’ (qualifies मुनिम्)
कुम्भजम्Kumbhaja (Agastya)
कुम्भजम्:
कर्म (Object apposition/कर्म)
TypeNoun
Rootकुम्भ + ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘born from a pot’)
शान्तमानसम्of tranquil mind
शान्तमानसम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशान्त + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (‘calm-minded’) qualifying मुनिम्
स्तिमितोदसरःwith perfectly still (lake-like) composure
स्तिमितोदसरः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्तिमित + उद + सरस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहि (‘whose water-lake is still’ → ‘very calm/steady’) qualifying मुनिम्
प्रख्यम्renowned
प्रख्यम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (renowned/illustrious)
ध्यायन्तम्meditating on
ध्यायन्तम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootध्यै (धातु) → ध्यायत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formशतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘meditating’ qualifying मुनिम्
ब्रह्मBrahman, the Absolute
ब्रह्म:
कर्म (Object of ध्यायन्तम्/कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
शाश्वतम्eternal
शाश्वतम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशाश्वत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifies ब्रह्म)