Shloka 39
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
अध्यर्द्धयोजनं गत्वा कनिष्ठं पुष्करं प्रति / स्नात्वा माध्याह्निकीं सन्ध्यां चका रातिमुदान्वितः
Transliteration
adhyarddhayojanaṃ gatvā kaniṣṭhaṃ puṣkaraṃ prati / snātvā mādhyāhnikīṃ sandhyāṃ cakā rātimudānvitaḥ
Translation
అధ్యర్ధ యోజనము ప్రయాణించి కనిష్ఠ పుష్కరమునకు చేరెను. అక్కడ స్నానం చేసి మధ్యాహ్న సంధ్యావందనం ఆచరించి ఆనందముతో నిండెను.
Word by Word
अध्यर्द्धयोजनम्a yojana and a half
अध्यर्द्धयोजनम्:
कर्म (measure as object of motion)
TypeNoun
Rootअध्यर्द्ध + योजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; द्विगु-समासः (संख्यापरिमाणवाचक)
गत्वाhaving gone
गत्वा:
क्रियाविशेषण (prior action)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वक्रिया
कनिष्ठम्the smaller/younger
कनिष्ठम्:
कर्म-विशेषण (object-qualifier)
TypeAdjective
Rootकनिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘पुष्करम्’ विशेषयति
पुष्करम्Puṣkara (lake/place)
पुष्करम्:
कर्म (goal)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
प्रतिtowards
प्रति:
दिशा-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formदिशार्थक-अव्यय (towards)
स्नात्वाhaving bathed
स्नात्वा:
क्रियाविशेषण (prior action)
TypeVerb
Rootस्ना (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वक्रिया
माध्याह्निकीम्midday (rite)
माध्याह्निकीम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootमाध्याह्निक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘सन्ध्याम्’ विशेषयति
सन्ध्याम्twilight prayer
सन्ध्याम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootसन्ध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
चकारperformed/did
चकार:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
रातिम्delight/pleasure
रातिम्:
कर्म (object; state attained)
TypeNoun
Rootराति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
उदान्वितःendowed with joy
उदान्वितः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootउदा + अन्वित (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—उदया (हर्षेण) अन्वितः (तृतीया-तत्पुरुष/उपपद)