Adhyaya 3

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे प्रजापतिवंशानुकीर्त्तनं नाम द्वितीयो ऽध्यायः ऋषय ऊचु / देवानां दानवानां च दैत्यानां चैव सर्वशः / उत्पत्तिं विस्तरेणैव ग्रूहि वैवस्वतेंऽतरे

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో వాయుప్రోక్త మధ్యభాగంలోని తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదంలో ‘ప్రజాపతివంశానుకీర్తనం’ అనే రెండవ అధ్యాయం. ఋషులు పలికిరి— వైవస్వత మన్వంతరంలో దేవులు, దానవులు, దైత్యుల జన్మవృత్తాంతాన్ని విస్తారంగా చెప్పుము।

Verse 2

सूत उवाच धर्म्मस्यैव प्रवक्ष्यामि निसर्गन्तं निबोधत / अरुन्धतीवसुर्जामालंबा भानुर्मरुत्वती

సూతుడు పలికెను— ధర్ముని వంశప్రసంగాన్ని చెప్పుచున్నాను; వినుడి. అరుంధతి, వసు, జామా, ఆలంబా, భాను, మరుత్వతి।

Verse 3

संकल्पा च मुहूर्त्ता च साध्या विश्वा तथैव च / धर्मस्य पत्न्यो दश ता दक्षः प्राचेतसो ददौ

సంకల్పా, ముహూర్తా, సాధ్యా, విశ్వా మొదలైనవారు— ధర్మునికి పది భార్యలు; వారిని ప్రాచేతస దక్షుడు ఇచ్చెను।

Verse 4

साध्यापुत्रास्तु धर्मस्य साध्या द्वादशजज्ञिरे / देवेभ्यस्तान्परान्देवान्दैवज्ञाः परिचक्षते

ధర్ముని సాధ్యా భార్య నుండి పన్నెండు సాధ్య కుమారులు జన్మించిరి; దైవజ్ఞులు వారిని దేవులకన్నా పరమ దేవులని చెప్పుదురు।

Verse 5

ब्राह्मणा वै मुखात्सृष्टा जया देवाः प्रजेप्सया / सर्वे मन्त्रशरीरस्ते समृता मन्वन्तरेष्विह

బ్రాహ్మణులు ముఖమునుండి సృష్టింపబడిరి; ప్రజాసృష్టి కోరికతో ‘జయ’ అనే దేవులు ఉద్భవించిరి. వారు అందరూ మంత్రశరీరులు; మన్వంతరములలో స్మరింపబడుదురు।

Verse 6

दर्शश्च पौर्णमासश्च बृहद्यच्च रथन्तरम् / वित्तिश्चैव विवित्तिश्च आकूतिः कूतिरेव च

దర్శము, పౌర్ణమాసము, అలాగే బృహత్ మరియు రథంతరము; ఇంకా విట్టి, వివిట్టి, ఆకూతి, కూతి—ఇవీ (యజ్ఞనామాలుగా) కీర్తింపబడినవి.

Verse 7

विज्ञाता चैव विज्ञातो मनो यज्ञस्तथैव च / नामान्येतानि तेषां वै यज्ञानां प्रथितानि च

విజ్ఞాతా, విజ్ఞాతుడు, అలాగే మనోయజ్ఞము కూడా; ఇవే వారి యజ్ఞాలకు ప్రసిద్ధమైన నామాలు.

Verse 8

ब्रह्मशापेन तेजाताः पुनः स्वायंभुवे जिताः / स्वारोचिषे वै तुषिताः सत्यश्चैवोत्तमे पुनः

బ్రహ్మశాపమువల్ల వారు తేజస్సు కోల్పోయారు; తరువాత స్వాయంభువ మన్వంతరంలో జయింపబడ్డారు. స్వారోచిష మన్వంతరంలో ‘తుషిత’గా, ఉత్తమ మన్వంతరంలో మళ్లీ ‘సత్య’గా ప్రసిద్ధులయ్యారు.

Verse 9

तामसे हरयो नाम वैकुण्ठा रेवतान्तरे / ते साध्याश्चाक्षुषे नाम्ना छन्दजा जज्ञिरे सुराः

తామస మన్వంతరంలో వారు ‘హరయః’ అనే పేరుతో, రేవత మన్వంతరంలో ‘వైకుంఠ’గా పిలువబడ్డారు. చాక్షుష మన్వంతరంలో వారు ‘సాధ్య’ అనే నామంతో, ఛందస్సు నుండి జన్మించిన దేవతలుగా అవతరించారు.

Verse 10

धर्मपुत्रा महाभागाः साध्या ये द्वादशामराः / पूर्वं समनुसूयन्ते चाक्षुषस्यान्तरे मनोः

ధర్ముని పుత్రులు, మహాభాగ్యశాలులైన ఆ పన్నెండు సాధ్య దేవతలు—చాక్షుష మనువు మన్వంతరంలో ముందుగానే (గణనలో) పేర్కొనబడతారు.

Verse 11

स्वारोचिषेंऽतरे ऽतीता देवा ये वै महौजसः / तुषिता नाम ते ऽन्योन्यमूचुर्वै चाक्षुषेंऽतरे

స్వారోచిష మన్వంతరంలో గతించిన మహాతేజస్సుగల దేవులు, ‘తుషిత’ అనే వారు చాక్షుష మన్వంతరంలో పరస్పరం ఇలా పలికారు.

Verse 12

किञ्चिच्छिष्टे तदा तस्मिन्देवा वै तुषिताब्रुवन् / एतामेव महाभागां वयं साध्यां प्रविश्य वै

అందులో కొంత మిగిలి ఉన్నప్పుడు తుషిత దేవులు పలికారు—‘మహాభాగ్యవతీ, మేము సాధ్యులుగా ఇదే లోనికి ప్రవేశిస్తాము.’

Verse 13

मन्वन्तरे भविष्यामस्तन्नः श्रेयो भविष्यति / एवमुक्त्वा तु ते सर्वे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः

‘మనం మన్వంతరంలో అవతరిస్తాము; అదే మనకు శ్రేయస్సు.’ అని చెప్పి వారు అందరూ చాక్షుష మనువు అంతరంలో నిలిచారు.

Verse 14

तस्यां द्वादश संभूता धर्मात्स्वायंभुवात्पुनः / नरनारायणो तत्र जज्ञाते पुनरेव हि

అందులో స్వాయంభువ ధర్ముని నుండి పన్నెండు మంది జన్మించారు; అక్కడే నర-నారాయణులు మళ్లీ అవతరించారు.

Verse 15

विपश्चिदिन्द्रो यश्चाभूत्तथा सत्यो हरिश्च तौ / स्वारोचिषेंऽतरे पूर्वमास्तां तौ तुषितासुतौ

విపశ్చిత్ మరియు ఇంద్రుడు, అలాగే సత్యుడు మరియు హరి—ఆ ఇద్దరూ పూర్వం స్వారోచిష మన్వంతరంలో తుషితుల కుమారులుగా ఉన్నారు.

Verse 16

तुषितानां तु साध्यात्वे नामान्येतानि चक्षते / मनो ऽनुमन्ता प्राणश्च नरो ऽपानश्च वीर्यवान्

తుషితుల సాధ్యత్వంలో ఈ నామాలు చెప్పబడుతాయి— మనస్సు, అనుమంతా, ప్రాణుడు, నరుడు, మరియు వీర్యవంతుడైన అపానుడు।

Verse 17

वितिर्नयो हयश्चैव हंसो नारायणस्तथा / विभुश्चापि प्रभुश्चापि साध्या द्वादश जज्ञिरे

వితి, నయ, హయ, హంస, నారాయణ, అలాగే విభు మరియు ప్రభు— ఇలా పన్నెండు సాధ్యులు జన్మించారు।

Verse 18

स्वायंभुवैंऽतरे पूर्वं ततः स्वारो चिषे पुनः / नामान्यासन्पुनस्तानि तुषितानां निबोधत

ముందుగా స్వాయంభువ మన్వంతరంలో, తరువాత స్వారోచిష మన్వంతరంలో కూడా— తుషితులకున్న అవే నామాలు మళ్లీ ఉన్నాయి; వినుడి, తెలుసుకొనుడి।

Verse 19

प्राणापानावुदानश्च समानो व्यान एव च / चक्षुः श्रोत्रं रसो घ्राणं स्पर्शो बुद्धिर्मनस्तथा

ప్రాణ, అపాన, ఉదాన, సమాన, వ్యాన; అలాగే చక్షు, శ్రోత్ర, రసన, ఘ్రాణ, స్పర్శ, బుద్ధి మరియు మనస్సు।

Verse 20

नामान्येतानि वै पूर्वं तुषितानां स्मृतानि च / वसोस्तु वसवः पुत्राः साध्यानामनुजाः स्मृताः

ఈ నామాలు పూర్వం తుషితులవని చెప్పబడి స్మరించబడ్డాయి; వసువు కుమారులైన వసువులు సాధ్యుల అనుజులుగా స్మృతులు.

Verse 21

धरो ध्रुवश्च सोमश्च आयुश्चैवानलो ऽनिलः / प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः

ధర, ధ్రువ, సోమ, ఆయు, అనల, అనిల, ప్రత్యూష, ప్రభాస—ఇవే ఎనిమిది వసువులని కీర్తించబడినవి.

Verse 22

धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यो रजस् तथा / ध्रुवपुत्रो ऽभवत्तात कालो लोकाप्रकालनः

ధరుని కుమారులు ద్రవిణ, హుతహవ్య, రజస్; ధ్రువుని కుమారుడు, ఓ తాత, లోకాలను నియమించే కాలుడు జన్మించాడు.

Verse 23

सोमस्य भगवान्वर्चा बुधश्च ग्रहबौधनः / धरोर्मी कलिलश्चैव पञ्च चन्द्रमसः सुताः

సోముని కుమారులు భగవాన్వర్చా, గ్రహజ్ఞానాన్ని బోధించే బుధుడు, అలాగే ధరోర్మి, కలిల—ఇవే చంద్రుని ఐదు సంతానం.

Verse 24

आयस्य पुत्रो वैतण्ड्यः शमः शान्तस्तथैव च / स्कन्दः सनत्कुमारश्च जज्ञे पादेन तेजसः

ఆయు కుమారులు వైతండ్య, శమ, శాంత; అలాగే తేజస్సు యొక్క ఒక భాగంతో స్కందుడు, సనత్కుమారుడు జన్మించారు.

Verse 25

अग्नेः पुत्रं कुमारं तु स्वाहा जज्ञे श्रिया षृतम् / तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च प्रष्टजाः

అగ్నికి కుమారుడైన కుమారుని స్వాహా శ్రీతో సమృద్ధిగా జన్మింపజేసింది; అతని సంతానం శాక, విశాఖ, నైగమేయ (ప్రష్టజ) అయ్యారు.

Verse 26

अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रो मनोजवः / अविज्ञान गतिश्चैव द्वौ पुत्रावनिलस्य च

అనిలుని భార్య శివా; ఆమెకు మనోజవుడు అనే కుమారుడు. అనిలునికి మరి ఇద్దరు కుమారులు—అవిజ్ఞానుడు మరియు గతి.

Verse 27

प्रत्यूषस्य विदुः पुत्रमृषिं नाम्नाथ देवलम् / द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि क्षमावन्तौ मनीषिणौ

ప్రత్యూషుని కుమారుడు దేవలుడు అనే ఋషి అని చెప్పబడుతుంది. దేవలునికీ ఇద్దరు కుమారులు—క్షమాశీలులు, మేధావులు.

Verse 28

बृहस्पतेश्तु भगिनी भुवना ब्रह्मवादिनी / योगसिद्धा जगत्कृत्स्नमशक्ता चरति स्म ह

బృహస్పతికి సోదరి భువనా బ్రహ్మవాదిని. యోగసిద్ధి పొందిన ఆమె సమస్త జగత్తులో నిర్బంధం లేకుండా సంచరించేది.

Verse 29

प्रभासस्य तु भार्या सा वसूनामष्टमस्य ह / विश्वकर्मा सुतस्तस्याः प्रजापतिपतिर्विभुः

ఆమె వసువులలో ఎనిమిదవైన ప్రభాసుని భార్య. ఆమెకు విశ్వకర్ముడు జన్మించాడు; అతడు ప్రజాపతుల అధిపతి, మహావిభువు.

Verse 30

विश्वेदेवास्तु विश्वाया जज्ञिरे दश विश्रुताः / क्रतुर्दक्षः श्रवः सत्यः कालः मुनिस्तथा

విశ్వా నుండి ప్రసిద్ధమైన పది విశ్వేదేవులు జన్మించారు—క్రతు, దక్ష, శ్రవ, సత్య, కాల, ముని మొదలైనవారు.

Verse 31

पुरूरवो मार्द्रवसो रोचमानश्च ते दश / धर्मपुत्राः सुरा एते विश्वायां जज्ञिरे शुभाः

పురూరవ, మార్ద్రవస, రోచమానుడు—ఆ పది మంది శుభదేవులు ధర్మపుత్రులై విశ్వా నుండి జన్మించారు.

Verse 32

मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो भानवो भानुजाः स्मृताः / मुहूर्ताश्च मुहूर्ताया घोषलंबा ह्यजायत

మరుత్వతీ నుండి మరుత్వంతులు జన్మించారు; భానుజా నుండి భానవులు అని స్మరించబడినవారు పుట్టారు; అలాగే ముహూర్తా నుండి ముహూర్తులు మరియు ఘోషలంబా జన్మించింది.

Verse 33

संकल्पायां तु संजज्ञे विद्वान्संकल्प एव तु / नव वीथ्यस्तु जामायाः पथत्रयमुपाश्रिताः

సంకల్పాలోనే జ్ఞానవంతుడైన ‘సంకల్ప’ జన్మించాడు; జామా యొక్క తొమ్మిది వీథులు మూడు మార్గాలను ఆశ్రయించాయి.

Verse 34

पृथिवी विषयं सर्वमरुन्धत्यामजायत / एष सर्गः समाख्यातो विद्वान्धर्मस्य शाश्वतः

అరుంధతీ నుండి భూలోకానికి సంబంధించిన సమస్త విషయమూ జన్మించింది; ఇది శాశ్వత ధర్మాన్ని తెలిసిన పండితులు చెప్పిన సృష్టి అని ప్రకటించబడింది.

Verse 35

मुहूर्ताश्चैव तिथ्याश्च प्रतिभिः सह सुव्रताः / नामतः संप्रवक्ष्यामि ब्रुवतो मे निबोधत

హే సువ్రతులారా! ముహూర్తాలు, తిథులు—ప్రతులతో సహా—ఇప్పుడు వాటి నామాలను నేను చెప్పుదును; నా మాటలను శ్రద్ధగా వినండి.

Verse 36

अहोरात्रविभागश्च नक्षत्राणि समाश्रितः / मुहुर्त्ताः सर्वनक्षत्रा अहोरात्रभिदस्तथा

అహోరాత్ర విభాగము నక్షత్రాలపై ఆధారపడినది; సమస్త నక్షత్రాలలోని ముహూర్తములు కూడా అలాగే పగలు-రాత్రి భేదములను సూచించును।

Verse 37

अहोरात्रकलानां तु षडशीत्यधिकाः स्मृताः / रवेर्गति विशेषेण सर्वर्त्तुषु च नित्यशः

అహోరాత్ర కళలు ఎనభై ఆరు కంటే అధికమని స్మరించబడినవి; సూర్యుని గతి-విశేషముచే సమస్త ఋతువులలోనూ ఇది నిత్యమే।

Verse 38

ततो वेदविदश्चैतां गतिमिच्छन्ति पर्वसु / अविशेषेषु कालेषु ज्ञेयः सवितृमानतः

అందువల్ల వేదవిదులు పర్వదినములలో ఈ గతినే కోరుదురు; విశేషములేని కాలములలో సవిత (సూర్య) మానముచే అది తెలిసికొనవలెను।

Verse 39

रौद्रः सार्पस्तथा मैत्रः पित्र्यो वासव एव च / आप्यो ऽथ वैश्वदेवश्च ब्राह्मो मध्याह्नसंश्रितः

రౌద్ర, సార్ప, మైత్ర, పిత్ర్య, వాసవ, ఆప్య, వైశ్వదేవ మరియు బ్రాహ్మ—ఇవి మధ్యాహ్నాన్ని ఆశ్రయించిన (ముహూర్తములు).

Verse 40

प्राजापत्यस्तथैवेन्द्र इन्द्राग्नी निरृतिस्तथा / वारुणश्च यथार्यम्णो भगश्चापि दिनश्रिताः

ప్రాజాపత్య, ఐంద్ర, ఇంద్రాగ్ని, నైరృతి, వారుణ, అర్యమన్ మరియు భగ—ఇవీ దినభాగములను ఆశ్రయించిన (ముహూర్తములు).

Verse 41

एते दिनमुहूर्ताश्च दिवाकरविनिर्मिताः / शङ्कुच्छाया विशेषेण वेदितव्याः प्रमाणतः

ఇవి పగటి ముహూర్తాలు, సూర్యునిచే నిర్మితమైనవి; శంకు-ఛాయా విశేషం ద్వారా, ప్రమాణపూర్వకంగా తెలుసుకోవలెను.

Verse 42

अजैकपादहिर्बुध्न्यः पूषाश्वियमदेवताः / आग्नेयश्चापि विज्ञेयः प्राजापत्यस्तथैव च

అజైకపాద్, అహిర్బుధ్న్య, పూషా, అశ్వినులు, యముడు—ఇవి దేవతలు; అలాగే ఆగ్నేయము మరియు ప్రాజాపత్యమును కూడా తెలిసికొనవలెను.

Verse 43

सौम्यश्चापि तथादित्यो बार्हस्पत्यश्च वैष्मवः / सावित्रश्च तथा त्वाष्ट्रो वायव्यश्चेति संग्रहः

సౌమ్య, ఆదిత్య, బార్హస్పత్య, వైష్ణవ; అలాగే సావిత్ర, త్వాష్ట్ర, వాయవ్య—ఇదే సంగ్రహము.

Verse 44

एते रात्रेर्मुहूर्त्ताः स्युः क्रमोक्ता दश पञ्च च / इन्दोर्गत्युदया ज्ञेया नाडिका आदितस्तथा

ఇవి రాత్రి ముహూర్తాలు, క్రమంగా చెప్పబడినవి—పదిహేను. చంద్రుని గతి మరియు ఉదయమునుబట్టి, మొదట నాడికను కూడా తెలుసుకోవలెను.

Verse 45

कालावस्थास्त्विमास्त्वेते मुहूर्त्ता देवताः स्मृताः / सर्वग्रहाणां त्रीण्येव स्थानानि विहितानि च

ఇవే కాలావస్థలు ముహూర్త-దేవతలుగా స్మరించబడినవి; మరియు సమస్త గ్రహాలకు మూడు స్థానాలే విధించబడ్డాయి.

Verse 46

दक्षिणोत्तरमध्यानि तानि विद्याद्यथाक्रमम् / स्थानं जारद्गवं सध्ये तथैरावतमुत्तरम्

వాటిని క్రమంగా దక్షిణ, ఉత్తర, మధ్యముగా తెలుసుకోవాలి. మధ్యలో జారద్గవ స్థానం, ఉత్తరంలో ఐరావత (వీథి) ఉన్నది.

Verse 47

वैश्वानरं दक्षिणतो निर्दिष्टमिह तत्त्वतः / अश्विनी कृत्तिका याम्यं नागवीथीति विश्रुता

ఇక్కడ తత్త్వంగా దక్షిణ దిశలో వైశ్వానరము నిర్దిష్టమైంది. అశ్విని, కృత్తిక యామ్య భాగంలో ఉండి ‘నాగవీథి’గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.

Verse 48

ब्राह्मं सौम्यं तथार्द्रा च गजवीथीति शब्दिता / पुष्याश्लेषे तथादित्यं वीथी चैरावती मता

బ్రాహ్మ, సౌమ్య, ఆర్ద్రా—ఇవి ‘గజవీథి’ అని పిలువబడతాయి. అలాగే పుష్య, ఆశ్లేషలతో కూడిన ఆదిత్యము—ఇది ‘ఐరావతీ’ వీథిగా భావించబడింది.

Verse 49

तिस्रस्तु विथयो ह्येता उत्तरो मार्ग उच्यते / पूर्वोत्तरे च फल्गुन्यौ मघा चैवार्षभी स्मृता

ఈ మూడు వీథులు ‘ఉత్తరో మార్గం’ అని చెప్పబడతాయి. అలాగే ఈశాన్య (పూర్వోత్తర) దిశలో ఉన్న రెండు ఫాల్గునీలు మరియు మఘా—ఇవి ‘ఆర్షభీ’ (వీథి)గా స్మరించబడతాయి.

Verse 50

हस्तश्चित्रा तथा स्वाती गोवीथीति तु शब्दिता / ज्येष्ठा विशाखानुराधा वीथी जारद्गवी मता

హస్త, చిత్రా, స్వాతి—ఇవి ‘గోవీథి’ అని పిలువబడతాయి. జ్యేష్ఠ, విశాఖ, అనురాధ—ఇవి ‘జారద్గవీ’ వీథిగా భావించబడింది.

Verse 51

एतास्तु वीथयस्तिस्रो मध्यमो मार्ग उच्यते / मूलं पूर्वोत्तराषाढे अजवीथ्याभिशब्दिते

ఇవి మూడు వీథులు; ఇదే ‘మధ్యమ మార్గం’ అని చెప్పబడుతుంది. పూర్వోత్తరాషాఢలోని మూల నక్షత్రం ‘అజవీథి’ అని ప్రసిద్ధి.

Verse 52

श्रवणं च धनिष्ठा च मार्गी शतभिषक्तथा / वैश्वानरी भाद्रपदे रेवती चैव कीर्त्तिता

శ్రవణం, ధనిష్ఠా, అలాగే శతభిషక్—ఇవి ‘మార్గీ’గా చెప్పబడతాయి. భాద్రపదంలో వైశ్వానరీ, రేవతీ కూడా ప్రసిద్ధమని కీర్తించబడింది.

Verse 53

एतास्तु वीथयस्तिस्रो दक्षिणे मार्ग उच्यते / अष्टाविशति याः कन्या दक्षः सोमाय ता ददौ

ఈ మూడు వీథులు ‘దక్షిణ మార్గం’ అని చెప్పబడతాయి. ఆ ఇరవై ఎనిమిది కన్యలను దక్షుడు సోమునికి ఇచ్చెను.

Verse 54

सर्वा नक्षत्रनाम्न्यस्ता ज्यौतिषे परिकीर्त्तिताः / तासामपत्यान्यभवन्दीप्तयो ऽमिततेजसः

ఈ నక్షత్రనామధారిణులందరూ జ్యోతిషశాస్త్రంలో వర్ణించబడ్డారు. వారి సంతానం అపార తేజస్సుతో ప్రకాశించింది.

Verse 55

यास्तु शेषास्तदा कन्याः प्रतिजग्राह कश्यपः / चतुर्दशा महाभागाः सर्वास्ता लोकमातरः

అప్పుడు మిగిలిన కన్యలను కశ్యపుడు స్వీకరించాడు. ఆ పద్నాలుగు మహాభాగ్యులు అందరూ లోకమాతలే.

Verse 56

अदितिर्दितिर्दनुः काष्ठारिष्टानायुः खशा तथा / सुरभिर्विनता ताम्रा मुनिः क्रोधवशा तथा

అదితి, దితి, దను, కాష్ఠా, అరిష్టా, అనాయు, ఖశా; అలాగే సురభి, వినతా, తామ్రా, ముని, క్రోధవశా—ఇవన్నీ కూడా (ప్రజాపత్ని)లే.

Verse 57

कद्रूर्माता च नागानां प्रजास्तासां निबोधत / स्वायंभुवे ऽन्तरे तात ये द्वादश सुरोत्तमाः

కద్రూ నాగుల తల్లి; వారి సంతానాన్ని వినుడి. ఓ తాత! స్వాయంభువ మన్వంతరంలో ఉన్న పన్నెండు శ్రేష్ఠ దేవులు (అని చెప్పబడెను).

Verse 58

वैकुण्ठा नाम ते साध्या बभूवुश्चाक्षुषेंऽतरे / उपस्थितेंऽतरे ह्यस्मिन्पुनर्वैवस्वतस्य ह

‘వైకుంఠ’ అనే సాధ్యదేవులు చాక్షుష మన్వంతరంలో ఉద్భవించారు; ఈ అంతరం సమీపించినప్పుడు మళ్లీ వైవస్వత మన్వంతరం వస్తుంది.

Verse 59

आराधिता आदित्या ते समेत्योचुः परस्परम् / एतामेव महाभागामदितिं संप्रविश्य वै

ఆరాధనతో ప్రసన్నులైన ఆ ఆదిత్యులు కలిసి పరస్పరం ఇలా అన్నారు—“ఈ మహాభాగ్యశాలిని అదితిలోనే ప్రవేశించి (మనం జన్మిద్దాం).”

Verse 60

वैवस्वतेंऽतरे ह्यस्मिन्योगादर्द्धेन तेजसा / गच्छेम पुत्रतामस्यास्तन्नः श्रेयो भविष्यति

ఈ వైవస్వత మన్వంతరంలో మనం యోగబలంతో, మన తేజస్సు యొక్క అర్ధభాగంతో, ఆమెకు కుమారులమై జన్మిద్దాం; అదే మనకు శ్రేయస్సు అవుతుంది.

Verse 61

एवमुक्त्वा तु ते सर्वे वर्त्तमानेंऽतरे तदा / जज्ञिरे द्वादशादित्या मारीयात्कश्यपात्पुनः

ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ అంతరకాలంలో వారందరూ; మారీచి కుమార్తె ద్వారా కశ్యపుని నుండి మళ్లీ ద్వాదశ ఆదిత్యులు జన్మించారు.

Verse 62

शतक्रतुश्च विष्णुश्च जज्ञाते पुनरेव हि / वैवस्वतेंऽतरे ह्यस्मिन्नरनारायणौ तदा

శతక్రతు (ఇంద్రుడు) మరియు విష్ణువు కూడా నిజంగా మళ్లీ జన్మించారు; ఈ వైవస్వత మన్వంతరంలో అప్పుడు వారు నర-నారాయణులయ్యారు.

Verse 63

तेषामपि हि देवानां निधनोत्पत्तिरुच्यते / यथा सूर्यस्य लोके ऽस्मिन्नुदयास्तमयावुभौ

ఆ దేవతలకూ జననం మరియు నాశనం అని చెప్పబడుతుంది; ఈ లోకంలో సూర్యుని ఉదయం, అస్తమయం రెండూ ఉన్నట్లే.

Verse 64

दृष्टानुश्रविके यस्मात्सक्ताः शब्दादिलक्षणे / अष्टात्मके ऽणिमाद्ये च तस्मात्ते जज्ञिरे सुराः

వారు దృష్టమైనదానిలోను, శ్రుతమైనదానిలోను, శబ్దాది లక్షణాలలోను, అణిమాది అష్టసిద్ధుల్లోను ఆసక్తులై ఉన్నందున—అందుకే వారు సురులు (దేవతలు)గా జన్మించారు.

Verse 65

इत्येष विषये रागः संभूत्याः कारणं स्मृतम् / ब्रह्मशापेन संभूता जयाः स्वायंभुवे जिताः

ఇలా విషయాసక్తినే జననానికి కారణమని స్మరించబడింది; బ్రహ్మశాపంతో సంభవించిన ‘జయ’లు స్వాయంభువ మన్వంతరంలో జయించబడ్డారు (పరాజితులయ్యారు).

Verse 66

स्वारोचिषे वै तुषिताः सत्यश्चैवोत्तमे पुनः / तामसे हरयो देवा जाताश्चा रिष्टवे तु वै

స్వారోచిష మన్వంతరంలో తుషితులు, సత్యులు అనే దేవగణాలు జన్మించారు; ఉత్తమ మన్వంతరంలోనూ వారే పేర్కొనబడ్డారు. తామస మన్వంతరంలో హరయ దేవులు జన్మించారు; అరిష్టుని నిమిత్తముగాను దేవులు ప్రాదుర్భవించారు.

Verse 67

वैकुण्ठाश्चाश्रुषे साध्या आदित्याः सप्तमे पुनः / धातार्यमा च मित्रश्च वरुणोंऽशो भगस्तथा

ఆశ్రుష మన్వంతరంలో వైకుంఠులు, సాధ్యులు అనే దేవగణాలు ఉన్నారు; ఏడవ మన్వంతరంలో ఆదిత్యులు ప్రాదుర్భవించారు. ధాతా, అర్యమా, మిత్రుడు, వరుణుడు, అంశుడు, భగుడు—ఇవే ఆదిత్యులు.

Verse 68

इन्द्रो विवस्वान्पूषा च पर्जन्यो दशमः स्मृतः / ततस्त्वष्टा ततो विष्णुरजघन्यो जघन्यजः

ఇంద్రుడు, వివస్వాన్, పూషా, పర్జన్యుడు—ఇవే పదవ (ఆదిత్య)గా స్మరించబడతారు. ఆపై త్వష్టా, ఆపై విష్ణువు; అలాగే అజఘన్యుడు, జఘన్యజుడు కూడా (ఉన్నారు).

Verse 69

इत्येते द्वादशादित्याः कश्यपस्य सुता विभोः / सुरभ्यां कश्यपाद्रुद्रा एकादश विजज्ञिरे

ఇలా ఈ ద్వాదశ ఆదిత్యులు విభువైన కశ్యపుని కుమారులు. సురభి గర్భంలో కశ్యపుని ద్వారా ఏకాదశ రుద్రులు జన్మించారు.

Verse 70

महादेवप्रसादेन तपसा भाविता सती / अङ्गारकं तथा सर्पं निरृतिं सदसत्पतिम्

మహాదేవుని ప్రసాదంతో తపస్సు ద్వారా ఆ సతి (సురభి) శక్తివంతమైంది; ఆమె అంగారకుడు, సర్పుడు, నిరృతి, సదసత్పతి (అను వారిని) జన్మింపజేసింది.

Verse 71

अचैकपादहिर्बुध्न्यौ द्वावेकं च ज्वरं तथा / भुवनं चेश्वरं मृत्युं कपालीति च विशुतम्

అచైకపాదుడు, అహిర్బుధ్న్యుడు—ఈ ఇద్దరు; అలాగే ‘జ్వర’ అనే ఒకడు. ‘భువన’, ‘ఈశ్వర’, ‘మృత్యు’, ‘కపాలి’ అనే నామాలూ ప్రసిద్ధమైనవి.

Verse 72

देवानेकादशैतांस्तु रुद्रांस्त्रिभुवनेश्वरान् / तपसोग्रेण महाता सुरभिस्तानजीजनत्

త్రిభువనాధిపతులైన ఆ ఏకాదశ రుద్రదేవులను మహత్తరమైన ఘోరతపస్సు బలంతో సురభి జన్మింపజేసింది.

Verse 73

ततो दुहितरावन्ये सुरभिर्देव्यजायत / रोहिणी चैव सुभगां गान्धवी च यशस्विनीम्

ఆపై దేవి సురభికి మరి రెండు కుమార్తెలు జన్మించాయి—సుభగమైన రోహిణి, యశస్వినಿಯಾದ గాంధవీ.

Verse 74

रोहिण्या जज्ञिरे कन्याश्चतस्रो लोकविश्रुताः / सुरूपा हंसकाली च भद्रा कामदुघा तथा

రోహిణి నుండి లోకవిఖ్యాతమైన నాలుగు కుమార్తెలు జన్మించాయి—సురూపా, హంసకాళీ, భద్రా, మరియు కామదుఘా.

Verse 75

सुषुवे गाः कामदुघा सुरूपा तनयद्वयम् / हंसकाली तु महिषान्भद्रायस्त्वविजातयः

కామదుఘా గోవులను ప్రసవించింది; సురూపా ఇద్దరు కుమారులను ప్రసవించింది. హంసకాళీ మహిషాలను జన్మింపజేసింది; భద్రా నుండి అవిజాత (ఇతర) సంతానం పుట్టింది.

Verse 76

विश्रुतास्तु महाभागा गान्धर्व्या वाजिनः सुताः / उच्चैःश्रवादयो जाताः खेचरास्ते मनोजवाः

గాంధర్వీ దేవి నుండి వాజినుని మహాభాగ్యవంతులైన కుమారులు ప్రసిద్ధులయ్యారు; ఉచ్చైశ్రవా మొదలైనవారిగా వారు ఖేచరులు, మనోవేగంతో సంచరించువారు జన్మించారు.

Verse 77

श्वेताः शोणाः पिशङ्गास्च सारङ्गा हरि तार्जुनाः / उक्ता देवोपवाह्यास्ते गान्धर्वियोनयो हयाः

వారు శ్వేత, శోణ, పిశంగ, సారంగ, హరి, తార్జున వర్ణాలుగా చెప్పబడ్డారు; వారు దేవతలకు వాహనమగు గాంధర్వీ యోనిలో జన్మించిన హయులు.

Verse 78

भूयो जज्ञे सुरभ्यास्तु श्रीमांश्चन्द्रप्रभो वृषः / स्रग्वी ककुद्मान्द्युतिमा नमृतालयसंभवः

మళ్లీ సురభి నుండి శ్రీమంతుడు, చంద్రప్రభ వలె ప్రకాశించే వృషభుడు జన్మించాడు; అతడు స్రగ్వి, కకుద్మాన్, ద్యుతిమంతుడు, అమృతాలయసంభవుడు కాడు.

Verse 79

सुरभ्यनुमते दत्तो ध्वजो माहेश्वरस्तु सः / इत्येते कश्यपसुता रुद्रादित्याः प्रकीर्त्तिताः

సురభి అనుమతితో అతడు మాహేశ్వర ధ్వజంగా దత్తమయ్యాడు; ఈ విధంగా వీరు కశ్యపుని కుమారులు ‘రుద్రాదిత్యులు’ అని ప్రఖ్యాతులు.

Verse 80

धर्मपु पुत्राः स्मृताः साध्या विश्वे च वसवस्तथा / यथेन्धनवशाद्वह्निरेकस्तु बहुधा भवेत्

సాధ్యులు, విశ్వే దేవులు, వసువులు—ఇవన్నీ ధర్ముని కుమారులుగా స్మరించబడ్డారు; ఇంధన భేదం వల్ల ఒకే అగ్ని అనేక విధాలుగా కనిపించునట్లు.

Verse 81

भवत्येकस्तथा तद्वन्मूर्त्तीनां स पिता महः / एको ब्रह्मान्तकश्चैव पुरुषश्चैति तत्र यः

ఆయనే ఏకుడు; ఆయనే సమస్త మూర్తుల మహాపిత. అక్కడ యెవడో ఏకుడే బ్రహ్మా, అంతకుడు, పురుషుడని చెప్పబడును.

Verse 82

एकस्यैताः स्मृतास्तिस्रस्तनवस्तु स्वयंभुवः / ब्राह्मी च पौरुषी चैव कालाख्या चेति ताः स्मृताः

స్వయంభువుని ఏకసత్త్వానికి ఈ మూడు తనువులు స్మరించబడినవి—బ్రాహ్మీ, పౌరుషీ, కాలాఖ్య అని.

Verse 83

या तत्र राजसी तस्य तनुः सा वै प्रजाकरी / मता सा या तु कालाख्या प्रजाक्षयकरी तु सा

అందులో ఆయన రాజసీ తనువు ప్రజలను సృష్టించేదిగా భావించబడును; కాలాఖ్య అనబడే తనువు ప్రజాక్షయకారిణి.

Verse 84

सात्त्विकी पौरुषी या तु सा तनुः पालिका स्मृता / राजसी ब्रह्मणो या तु मारीचः कश्यपो ऽभवत्

సాత్త్వికమైన పౌరుషీ తనువు పాలకమని స్మరించబడును. బ్రహ్ముని రాజసీ తనువునుండి మారీచి, కశ్యపులు జన్మించారు.

Verse 85

तामसी चान्तकृद्या तु तदंशो विष्णुरुच्यते

అంతం చేయు తామసీ తనువులోని అంసమే విష్ణువని చెప్పబడును.

Verse 86

त्रैलोक्ये ताः स्मृतास्तिस्रस्तनवो वै प्रजाकरी / मता सा या तु कालाख्या प्रजाक्षयकरी तु सा

త్రైలోక్యంలో మూడు తనువులు ప్రజాసృష్టికరమని స్మరించబడినవి; అయితే ‘కాల’ అని పిలువబడేది ప్రజాక్షయకరమని భావించబడుతుంది।

Verse 87

सृजत्यथानुगृह्णाति तथा संहरति प्रजाः / एवमेताः स्मृतास्तिस्रस्तनवो हि स्वयंभुवः

ఆయన ప్రజలను సృష్టించి, తరువాత అనుగ్రహించి, అలాగే సంహరిస్తాడు; ఈ విధంగా స్వయంభువుని మూడు తనువులు స్మరించబడినవి।

Verse 88

प्राजापत्या च रौद्रा च वैष्णवी चेति तास्त्रिधा / एतास्तन्वः स्मृता देवा धर्मशास्त्रे पुरातने

అవి మూడు విధాలు—ప్రాజాపత్య, రౌద్ర, వైష్ణవీ; ప్రాచీన ధర్మశాస్త్రంలో ఈ తనువులు దేవస్వరూపమని స్మరించబడ్డాయి।

Verse 89

सांख्ययोगरतैर्धीरैः पृथगेकार्थदर्शिभिः / अभिजातिप्रभावज्ञैर्मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः

సాంఖ్యయోగాలలో నిమగ్నులైన ధీరులు, భిన్నంగా ఉన్నా ఏకార్థదర్శులు, అభిజాతి-ప్రభావాన్ని తెలిసిన తత్త్వదర్శి మునులు (ఇలా చెప్పిరి)।

Verse 90

एकत्वेन पृथक्त्वेन तासु भिन्नाः प्रजास्त्विमाः / इदं परमिदं नेति ब्रुवते भिन्नदर्शिनः

ఏకత్వం, పృథక్త్వం అనే దృష్టుల ప్రకారం ఈ ప్రజలు వాటిలో భిన్నమై ఉన్నారు; భిన్నదర్శులు ‘ఇది పరమం, ఇది కాదు’ అని పలుకుతారు।

Verse 91

ब्रह्माणां कारणं के चित्केचिदाहुः प्रजापतिम् / केचिद्भवं परत्वेन प्राहुर्विष्णुं तथापरे

బ్రహ్మాండానికి కారణమని కొందరు ప్రజాపతిని అంటారు; కొందరు పరమత్వంగా భవుడు (శివుడు)ని, మరికొందరు విష్ణువుని అంటారు।

Verse 92

अभिज्ञानेन संभूताः सक्तारिष्टविचेतसः / सत्त्वं कालं च देशं च कार्यं चावेक्ष्य कर्म च

వారు జ్ఞానంతో పుట్టినవారే, కానీ ఆసక్తి మరియు భయంతో చిత్తం కలతచెందినవారు; సత్త్వం, కాలం, దేశం, కార్యం, కర్మలను పరిశీలిస్తారు।

Verse 93

कारणं तु स्मृता ह्येते नानार्थेष्विह देवताः / एकं प्रशंसमानस्तु सर्वानेवप्रशसति

ఇక్కడ వివిధ భావాలలో ఈ దేవతలే కారణమని స్మరించబడతారు; కానీ ఒకదేవుని స్తుతించేవాడు నిజంగా అందరినీ స్తుతించినవాడే।

Verse 94

एकं निन्दति यस्त्वेषां सर्वानेव स निन्दति / न प्रद्वेषस्ततः कार्यो देवतासु विजानता

వారిలో ఒకదేవుని నిందించేవాడు అందరినీ నిందించినవాడే; కాబట్టి తెలిసినవాడు దేవతల పట్ల ద్వేషం చేయకూడదు।

Verse 95

न शक्या ईश्वराज्ञातुमैश्वर्येण व्यवस्थिताः / एकत्वात्स त्रिधा भूत्वा संप्रमोहयति प्रजाः

ఈశ్వరుని ఆజ్ఞను తెలుసుకోవడం కష్టం, ఆయన ఐశ్వర్యంలో స్థితుడై ఉన్నాడు; ఆయన ఏకుడే అయినా త్రిరూపమై ప్రజలను మోహింపజేస్తాడు।

Verse 96

एतेषां वै त्रयाणां तु विचिन्वन्त्यन्तरं जनाः / जिज्ञासवः परीहन्ते सक्ता दुष्टा विचेतसः

ఈ మూడింటి మధ్య జనులు తేడాను వెదుకుతారు. జిజ్ఞాసువులూ తారుమారు అవుతారు; ఆసక్తులు, దుష్టులు, విచలితచిత్తులు మోహితులవుతారు.

Verse 97

इदं परमिदं नेति संरंभाद्भिन्नदर्शिनः / यातुधाना विशेषा ये पिशाचाश्चैव नान्तरम्

‘ఇది శ్రేష్ఠం, ఇది కాదు’ అనే అహంకారంతో వారు భిన్నదృష్టులవుతారు. యాతుధానులు, పిశాచులు వంటి ప్రత్యేక రూపాల్లోనూ నిజానికి భేదం లేదు.

Verse 98

एकः स तु पृथक्त्वेन स्वयं भूत्वा च तिष्ठति / गुणमात्रात्मिकाभिस्तु तनुभिर्मोहयन्प्रजाः

ఆ ఏకుడు వేర్వేరు రూపాలతో తానే అవతరించి నిలిచియుంటాడు. గుణమాత్ర స్వరూపమైన దేహాల ద్వారా ప్రజలను మోహింపజేస్తాడు.

Verse 99

तेष्वेकं यजते यो वै स तदा यजते त्रयम् / तस्माद्देवास्त्रयो ह्येते नैरन्तर्येणधिष्टताः

వారిలో ఎవడు ఒకనిని పూజిస్తాడో, అతడు అప్పుడు ముగ్గురినీ పూజించినవాడే. అందుచేత ఈ మూడు దేవతలు నిరంతరంగా ఒకే అధిష్ఠానంలో స్థితులై ఉన్నారు.

Verse 100

तस्मात्पृथक्त्वमेकत्वं संख्या संख्ये गतागतम् / अल्पत्वं वा बहुत्वं वा तेषु को ज्ञातुमर्हति

కాబట్టి వారిలో వేరు-తనం గానీ ఏకత్వం గానీ, సంఖ్య-లెక్కల రాకపోకలు గానీ, తక్కువతనం గానీ ఎక్కువతనం గానీ—ఇవన్నీ ఎవరు నిజంగా తెలుసగలరు?

Verse 101

तस्मात्सृष्ट्वानुगृह्णति ग्रसते चैव सर्वशः / गुणात्मकत्ववै कल्पये तस्मादेकः स उच्यते

అందుచేత ఆయన సృష్టించి అనుగ్రహిస్తాడు, అలాగే సమస్తంగా అన్నిటినీ గ్రసిస్తాడు. ఆయన గుణాత్మక స్వరూపుడని భావించబడెను; అందువల్ల ఆయననే ఏకుడని అంటారు.

Verse 102

रुद्रं ब्रह्माणमिन्द्रं च लोकपालानृषीन्मनून् / देवं तमेकं बहुधा प्राहुर्नारायणं द्विजाः

రుద్రుడు, బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు, లోకపాలకులు, ఋషులు, మనువులు—ఇవన్నీ రూపాలుగా ఉన్న ఆ ఏక దేవునినే ద్విజులు అనేక విధాలుగా ‘నారాయణుడు’ అని పలుకుతారు.

Verse 103

प्राजापत्या च रौद्री च तनुर्या चैव वैष्णवी / मन्वन्तरेषु वै तिस्र आवर्त्तन्ते पुनः पुनः

ప్రాజాపత్య, రౌద్రీ, వైష్ణవీ—ఈ మూడు తనువులు మన్వంతరాలలో మళ్లీ మళ్లీ ఆవర్తిస్తాయి.

Verse 104

क्षेत्रज्ञा अपि चान्ये ऽस्य विभोर्जायन्त्यनुग्रहात् / तेजसा यशसा बुद्ध्या श्रुतेन च बलेन च

ఈ విభువు అనుగ్రహంతో ఇతర క్షేత్రజ్ఞులూ జన్మిస్తారు—తేజస్సు, యశస్సు, బుద్ధి, శ్రుతి మరియు బలంతో కూడి.

Verse 105

जायन्ते तत्समाश्चैव तानपीमान्निबोधत / राजस्या ब्रह्मणोंऽशेन मारीचः कश्यपो ऽभवत्

ఆయనతో సమానమైనవారూ జన్మిస్తారు—వారినీ తెలుసుకోండి. రాజస బ్రహ్మ యొక్క అంసముచే మరీచి కశ్యపుడయ్యాడు.

Verse 106

तामस्यास्तस्य चांशेन कालो रुद्रः स उच्यते / सात्त्विक्याश्च तथांशेन यज्ञो विष्णुरजा यत

ఆయన తామసాంశమున కాలరూపుడైన రుద్రుడని చెప్పబడును; అలాగే సాత్త్వికాంశమున యజ్ఞస్వరూపుడైన విష్ణువు ప్రదర్శితుడగును।

Verse 107

त्रिषु कालेषु तस्यैता ब्रह्ममस्तनवो द्विजाः / मन्वन्तरेष्विह स्रष्टुमावर्त्तन्ते पुनः पुनः

మూడు కాలములలో ఇవే బ్రహ్ముని మహత్తనువులు, ఓ ద్విజులారా; మన్వంతరములలో సృష్టి చేయుటకు అవి మళ్లీ మళ్లీ తిరిగి వస్తాయి।

Verse 108

मन्वन्तरेषु सर्वेषु प्रजाः स्थावरजङ्गमाः / युगादौ सकृदुत्पन्नास्तिष्ठन्तीहाप्रसंयमात्

సర్వ మన్వంతరములలో స్థావర-జంగమ ప్రజలు యుగారంభమున ఒక్కసారి పుట్టి, సంహార నియమం కలగక, ఇక్కడే నిలిచి ఉంటారు।

Verse 109

प्राप्ते प्राप्ते तु कल्पान्ते रुद्रः संहरति प्रजाः / कालो भूत्वा युगात्मासौ रुद्रः संहरते पुनः

కల్పాంతము వచ్చినప్పుడల్లా రుద్రుడు ప్రజలను సంహరిస్తాడు; యుగాత్ముడై అదే రుద్రుడు కాలరూపమున మళ్లీ సంహరిస్తాడు।

Verse 110

संप्राप्ते चैव कल्पान्ते सप्तरशिमर्दिवाकरः / भूत्वा संवर्त्तकादित्यस्त्रींल्लोकांश्च दहत्युत

కల్పాంతము సమీపించినప్పుడు, సప్తరశ్ముల దివాకరుడు సంభర్తక ఆదిత్యరూపమును ధరించి మూడు లోకములను దహించును।

Verse 111

विष्णुः प्रजानुग्रहकृत्सदा पालयति प्रजाः / तस्यां तस्यामवस्थायां तत उत्पाद्य कारणम्

విష్ణువు సదా ప్రజలపై అనుగ్రహం చేసి వారిని పాలిస్తాడు. ప్రతి స్థితిలో ఆ సృష్టికి కారణమూ ఆయనే అవుతాడు.

Verse 112

सत्त्वोद्रिक्ता तु या प्रोक्ता ब्रह्मणः पौरुषी तनुः / तस्याशेन च विज्ञेयो मनोः स्वायंभुवेन्तरे

సత్త్వం అధికంగా ఉన్నదని చెప్పబడిన బ్రహ్ముని పౌరుషీ తనువు—ఆమె యొక్క అంసం ద్వారానే స్వాయంభువ మన్వంతరంలో ఇది తెలిసికొనబడుతుంది.

Verse 113

आकृत्यां मनसा देव उत्पन्नः प्रथमं विभुः / ततः पुनः स वै देवः प्राप्ते स्वारोचिषे ऽन्तरे

ఆ సర్వవ్యాపి దేవుడు మొదట మనస్సుతో రూపంగా (మానసిక ఆకృతిగా) ఉద్భవించాడు. తరువాత స్వారోచిష మన్వంతరం వచ్చినప్పుడు అదే దేవుడు మళ్లీ ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

Verse 114

तुषितायां समुत्पन्नो ह्यजितस्तुषितैः सह / औत्तमे ह्यन्तरे वापि ह्यजितस्तु पुनः प्रभुः

తుషిత దేవగణంలో అజితుడు తుషితులతో కలిసి ఉద్భవించాడు. అలాగే ఔత్తమ మన్వంతరంలో కూడా ఆ ప్రభువు అజితుడు మళ్లీ ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

Verse 115

सत्यायामभवत्सत्यः सह सत्यैः सुरोत्तमैः / तामसस्यातरे चापि स देवः पुनरेव हि

సత్యా దేవగణంలో సత్యుడు, ‘సత్య’ అనే శ్రేష్ఠ దేవతలతో కలిసి ప్రత్యక్షమయ్యాడు. తామస మన్వంతరంలో కూడా అదే దేవుడు నిశ్చయంగా మళ్లీ ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

Verse 116

हरिण्यां हरिभिः सार्द्धं हरिरेव बभूव ह / वैवस्वतेन्तरे चापि हरिर्देवेः पुनस्तु सः

హరిణ్యతో హరిగణములతో కలిసి స్వయంగా హరియే అవతరించాడు. వైవస్వత మన్వంతరంలో కూడా అదే హరి దేవీ గర్భమున పునః అవతరించాడు.

Verse 117

वैकुण्ठो नामतो जज्ञे विधूतरजसैः सह / मरीचात्कश्यपाद्विष्णुरदित्यां संबभूव ह

అతడు ‘వైకుంఠ’ అనే నామంతో, రజస్సు తొలగిన దేవగణములతో కలిసి జన్మించాడు. మరీచి వంశీయుడైన కశ్యపుని ద్వారా విష్ణువు అదితి గర్భమున అవతరించాడు.

Verse 118

त्रिभिः क्रमैरिमांल्लोकञ्जित्वा विष्णुस्त्रिविक्रमः / प्रत्यपादयदिन्द्राय दैवतैश्चैव स प्रभुः

మూడు అడుగులతో ఈ లోకాలను జయించి విష్ణువు త్రివిక్రముడయ్యాడు. ఆ ప్రభువు దేవతలతో కలిసి ఇంద్రునికి అతని రాజ్యాన్ని తిరిగి అప్పగించాడు.

Verse 119

इत्येतास्तनवो जाता व्यतीताः सप्तसप्तसु / मन्वन्तरेष्वतीतेषु याभिः संरक्षिताः प्रजाः

ఇలా ఈ అవతార-రూపాలు ఏడు ఏడు మన్వంతరాలలో జన్మించి గతించాయి; వీటివల్ల ప్రజలు రక్షింపబడ్డారు.

Verse 120

यस्माद्विश्वमिदं सर्वं जायते लीयते पुनः / यस्यांशेनामराः सर्वे जायन्ते त्रिदिवेश्वराः

యావనివలన ఈ సమస్త విశ్వం జన్మించి మళ్లీ అందులోనే లయమవుతుంది; యావని అంసమువలన సమస్త అమరులు, త్రిదివాధిపతి దేవులు జన్మిస్తారు.

Verse 121

वर्द्धन्ते तेजसा बुद्ध्या श्रुतेन च बलेन च / यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा

తేజస్సు, బుద్ధి, శ్రుతి మరియు బలంతో వృద్ధి చెందువారు—ఏది విభూతిమయమైన సత్త్వమో, శ్రీమంతమైనదో, ఉర్జితమైనదో, అది అంతా అలాగే ప్రకాశిస్తుంది।

Verse 122

तत्तदेवावगच्छध्वं विष्णोस्तेजोंऽशसंभवम् / स एव जायतेंऽशेन केचिदिच्छन्ति मानवाः

ఇదే గ్రహించండి—ఇది విష్ణువు తేజస్సు యొక్క అంసం నుండి ఉద్భవించినది; అదే అంసరూపంగా జన్మిస్తుంది అని కొందరు మనుష్యులు కోరుతారు।

Verse 123

एके विवदमानास्तु दृष्टान्ताच्च ब्रुवन्ति हि / एषां न विद्यते भेदस्त्रयाणां द्युसदामिह

కొంతమంది వాదిస్తూ దృష్టాంతాలతో చెబుతారు—ఇక్కడ ఈ ముగ్గురు దివ్యవాసుల మధ్య భేదం లేదు।

Verse 124

जायन्ते पोहयन्त्यं शैरीश्वरा योगमायया

ఆ శైరీశ్వరులు యోగమాయ ద్వారా జన్మిస్తారు మరియు (లోకాన్ని) మోహింపజేస్తారు కూడా।

Verse 125

तस्मात्तेषां प्रचारे तु युक्तायुक्तं न विद्यते / भूतानुवादिना माद्या मध्यस्था भूतवादिनाम्

కాబట్టి వారి ప్రవర్తనలో యుక్త-అయుక్త భేదం ఉండదు; వారు భూతానువాదులు, మద్యాసక్తులు, మరియు భూతవాదుల మధ్య మధ్యస్థులుగా ఉంటారు।

Verse 126

भूतानुवादिनः सक्तस्त्रयश्चैव प्रवादिनाम् / परीक्ष्य चानुगृह्णन्ति निगृह्णन्ति खलान्स्वयम्

ప్రవాదులలో మూడు వర్గాలు భూతజీవుల వృత్తాంతాలను చెప్పడంలో ఆసక్తి కలవారు; వారు పరిశీలించి సజ్జనులను అనుగ్రహించి, దుష్టులను తామే నియంత్రిస్తారు.

Verse 127

मत्तः पूर्व्वे च ते तस्मात्प्रभवश्च ततो ऽधिकाः / तथाधिकरणैरतैर्यथा तत्त्वनिदर्शकाः

వారు నాకంటే ముందుగానూ ఉన్నారు; అందుచేత వారి ఉద్భవం నన్నుంచే, మరియు వారు దానికన్నా అధిక మహిమగలవారు; తత్త్వదర్శనాన్ని చూపించే ఆధారస్థానాలలో వారు నిమగ్నులు.

Verse 128

देवानां देवभूताश्च ते वै सर्वप्रवर्त्तकाः / कर्म्मणां महतां ते हि कर्त्तारो जगदीश्वराः

వారు దేవులకూ దేవస్వరూపులు; వారే సమస్తాన్ని ప్రవర్తింపజేసేవారు. మహత్తర కర్మల కర్తలు వారే జగదీశ్వరులు.

Verse 129

श्रुतिज्ञैः कारणैरेतैश्चतुर्भिः परिकीर्त्तिताः / बालिशास्ते न जानन्ति दैवतानि प्रभागशः

శ్రుతిజ్ఞులైన పండితులు ఈ నాలుగు కారణాలను కీర్తించారు; కానీ మూర్ఖులు దేవతలను విభాగభేదంగా తెలుసుకోరు.

Verse 130

इमं चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं योगेश्वरान्प्रति / कुर्याद्योगबलं प्राप्य तैश्च सर्वैर्महांश्चरेत्

ఇక్కడ యోగేశ్వరులను ఉద్దేశించి ఈ శ్లోకాన్ని ఉదాహరిస్తారు: యోగబలాన్ని పొందినవాడు అలా చేయాలి, మరియు వారందరితో కలిసి మహత్తుగా సంచరించాలి.

Verse 131

प्राप्नुयाद्विषयांश्चैव पुनश्चोर्द्ध्व तपश्चरेत् / संहरेत पुनः सर्व्वान्सूर्य्यो ज्योतिर्गणानिव

అతడు విషయాలను కూడా పొందును; తరువాత మళ్లీ పైకి ఉద్ధరించి తపస్సు చేయును. అనంతరం సూర్యుడు కాంతిసమూహాలను సమాహరించునట్లు, సమస్తమును మళ్లీ సంహరించును.