Shloka 109
Prajāpati-vaṃśānukīrtana — Genealogical Enumeration of Progenitors
Dharma’s Line and the Sādhyas
Devanagari script
प्राप्ते प्राप्ते तु कल्पान्ते रुद्रः संहरति प्रजाः / कालो भूत्वा युगात्मासौ रुद्रः संहरते पुनः
Transliteration
prāpte prāpte tu kalpānte rudraḥ saṃharati prajāḥ / kālo bhūtvā yugātmāsau rudraḥ saṃharate punaḥ
Translation
కల్పాంతము వచ్చినప్పుడల్లా రుద్రుడు ప్రజలను సంహరిస్తాడు; యుగాత్ముడై అదే రుద్రుడు కాలరూపమున మళ్లీ సంహరిస్తాడు।
Word by Word
प्राप्तेwhen (it is) reached/arrived
प्राप्ते:
अधिकरण (locative absolute)
TypeVerb
Rootप्र√आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी विभक्ति (Loc. 7), एकवचन (sg.); लोकेटिव-अब्सोल्यूट (locative absolute)
प्राप्तेagain and again when it arrives
प्राप्ते:
अधिकरण (locative absolute)
TypeVerb
Rootप्र√आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; पुनरुक्ति (repetition for emphasis)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्धसूचक (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अवधारण-अव्यय (particle: but/indeed)
कल्प-अन्तेat the end of the aeon (kalpa)
कल्प-अन्ते:
अधिकरण (time-locative)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), सप्तमी विभक्ति (Loc. 7), एकवचन (sg.); षष्ठी-तत्पुरुष: ‘at the end of the kalpa’
रुद्रःRudra
रुद्रः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom. 1), एकवचन (sg.)
संहरतिwithdraws/destroys
संहरति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootसम्√हृ (धातु)
Formलट्-लकार (Pres.), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg.)
प्रजाःcreatures
प्रजाः:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया विभक्ति (Acc. 2), बहुवचन (pl.)
कालःTime
कालः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom. 1), एकवचन (sg.)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
पूर्वकाल (prior action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund), अर्थ: ‘having become’
युग-आत्माthe embodiment of the age
युग-आत्मा:
सम्बन्ध/विशेषण (appositional predicate)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom. 1), एकवचन (sg.); तत्पुरुष: ‘whose nature is (that of) the yuga / embodying the age’
असौthat (one)
असौ:
कर्ता/निर्देशक (deictic subject)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom. 1), एकवचन (sg.)
रुद्रःRudra
रुद्रः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom. 1), एकवचन (sg.); पुनरुक्त-कर्ता
संहरतेwithdraws/destroys
संहरते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootसम्√हृ (धातु)
Formलट्-लकार (Pres.), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg.)
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formआवृत्ति-अव्यय (adverb: again)