Shloka 49
Prajāpati-vaṃśānukīrtana — Genealogical Enumeration of Progenitors
Dharma’s Line and the Sādhyas
Devanagari script
तिस्रस्तु विथयो ह्येता उत्तरो मार्ग उच्यते / पूर्वोत्तरे च फल्गुन्यौ मघा चैवार्षभी स्मृता
Transliteration
tisrastu vithayo hyetā uttaro mārga ucyate / pūrvottare ca phalgunyau maghā caivārṣabhī smṛtā
Translation
ఈ మూడు వీథులు ‘ఉత్తరో మార్గం’ అని చెప్పబడతాయి. అలాగే ఈశాన్య (పూర్వోత్తర) దిశలో ఉన్న రెండు ఫాల్గునీలు మరియు మఘా—ఇవి ‘ఆర్షభీ’ (వీథి)గా స్మరించబడతాయి.
Word by Word
तिस्रःthree
तिस्रः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्याप्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संख्यावाचक विशेषण
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक (particle: ‘but/indeed’)
विथयःpaths (vīthīs)
विथयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविथि/वीथि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक (particle: ‘indeed/for’)
एताःthese
एताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
उत्तरःnorthern
उत्तरः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
मार्गःpath/route
मार्गः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), कर्मणि प्रयोग (passive), प्रथमपुरुष, एकवचन
पूर्व-उत्तरेin the east and the north
पूर्व-उत्तरे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, द्विवचन; द्वन्द्व (पूर्वं च उत्तरं च)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
फल्गुन्यौthe two Phalgunīs
फल्गुन्यौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootफल्गुनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; नक्षत्र-नाम (पूर्वफल्गुनी, उत्तरफल्गुनी)
मघाMaghā (nakṣatra)
मघा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमघा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नक्षत्र-नाम
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक (particle: ‘indeed/just’)
आर्षभीĀrṣabhī (name)
आर्षभी:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootआर्षभी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper name)
स्मृताis known/remembered (as)
स्मृता:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त—भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is remembered/known as’