Shloka 57
Prajāpati-vaṃśānukīrtana — Genealogical Enumeration of Progenitors
Dharma’s Line and the Sādhyas
Devanagari script
कद्रूर्माता च नागानां प्रजास्तासां निबोधत / स्वायंभुवे ऽन्तरे तात ये द्वादश सुरोत्तमाः
Transliteration
kadrūrmātā ca nāgānāṃ prajāstāsāṃ nibodhata / svāyaṃbhuve 'ntare tāta ye dvādaśa surottamāḥ
Translation
కద్రూ నాగుల తల్లి; వారి సంతానాన్ని వినుడి. ఓ తాత! స్వాయంభువ మన్వంతరంలో ఉన్న పన్నెండు శ్రేష్ఠ దేవులు (అని చెప్పబడెను).
Word by Word
कद्रूःKadrū
कद्रूः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकद्रू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
माताmother
माता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय-बोधक (conjunction: and)
नागानाम्of the Nāgas (serpents)
नागानाम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन
प्रजाःoffspring, progeny
प्रजाः:
Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देशः)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तासाम्of them
तासाम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन (pronoun: of those)
निबोधतknow, understand (you all)
निबोधत:
Pravartaka (प्रवर्तक/आज्ञा)
TypeVerb
Rootनि + बुध् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), बहुवचन; परस्मैपदम्
स्वायंभुवेin the Svāyambhuva (Manvantara)
स्वायंभुवे:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeAdjective
Rootस्वायंभुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; 'मन्वन्तर' इत्यस्य विशेषणम्
अन्तरेin the period (manvantara)
अन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (locative: in the interval/period)
तातO dear (son)
तात:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootतात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन
येwho
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (relative pronoun)
द्वादशtwelve
द्वादश:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वादश (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या-विशेषणम्; प्रथमा बहुवचनार्थे (twelve)
सुरोत्तमाःthe best of the gods
सुरोत्तमाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुर + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सुराणाम् उत्तमाः = best among gods)