Previous Verse
Next Verse

Shloka 110

Prajāpati-vaṃśānukīrtana — Genealogical Enumeration of Progenitors

Dharma’s Line and the Sādhyas

संप्राप्ते चैव कल्पान्ते सप्तरशिमर्दिवाकरः / भूत्वा संवर्त्तकादित्यस्त्रींल्लोकांश्च दहत्युत

saṃprāpte caiva kalpānte saptaraśimardivākaraḥ / bhūtvā saṃvarttakādityastrīṃllokāṃśca dahatyuta

కల్పాంతము సమీపించినప్పుడు, సప్తరశ్ముల దివాకరుడు సంభర్తక ఆదిత్యరూపమును ధరించి మూడు లోకములను దహించును।

संप्राप्तेwhen (it is) fully reached
संप्राप्ते:
अधिकरण (locative absolute)
TypeVerb
Rootसम्-प्र√आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी विभक्ति (Loc. 7), एकवचन (sg.); लोकेटिव-अब्सोल्यूट
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
अवधारण (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (particle: indeed/just)
कल्प-अन्तेat the end of the kalpa
कल्प-अन्ते:
अधिकरण (time-locative)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), सप्तमी विभक्ति (Loc. 7), एकवचन (sg.)
सप्त-रश्मि-मर्दि-आकरःthe sun (as ‘seven-rayed, crushing’)
सप्त-रश्मि-मर्दि-आकरः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootसप्त (संख्या) + रश्मि (प्रातिपदिक) + मर्दिन् (प्रातिपदिक) + आकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom. 1), एकवचन (sg.); बहुव्रीहि: ‘he whose form is (like) the crusher of the seven rays’ (epithet of the sun)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
पूर्वकाल (prior action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (gerund), ‘having become’
संवर्त्तक-आदित्यःSaṃvarttaka-Āditya (the dissolving sun)
संवर्त्तक-आदित्यः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootसंवर्त्तक (प्रातिपदिक) + आदित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom. 1), एकवचन (sg.); कर्मधारय: ‘the Aditya who is Saṃvarttaka’ (the destructive sun at dissolution)
त्रीन्three
त्रीन्:
विशेषण (qualifier)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), द्वितीया विभक्ति (Acc. 2), बहुवचन (pl.); संख्याविशेषण
लोकान्worlds
लोकान्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), द्वितीया विभक्ति (Acc. 2), बहुवचन (pl.)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
दहतिburns
दहति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootदह् (धातु)
Formलट्-लकार (Pres.), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg.)
उतalso/indeed
उत:
सम्बन्धसूचक (particle)
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
Formसमुच्चय/विकल्प-अव्यय (particle: and/also/indeed)