Adhyaya 1

Verse 1

श्रीपरीक्षिदुवाच निवृत्तिमार्ग: कथित आदौ भगवता यथा । क्रमयोगोपलब्धेन ब्रह्मणा यदसंसृति: ॥ १ ॥

శ్రీపరీక్షితుడు పలికెను—హే ప్రభూ శుకదేవ గోస్వామీ! మీరు ముందే నివృత్తి-మార్గాన్ని వివరించారు. ఆ క్రమయోగంతో జీవుడు బ్రహ్మలోకానికి చేరి బ్రహ్మతో కలిసి పరమధామానికి వెళ్లి, జన్మమరణ సంసారం నిలిచిపోతుంది।

Verse 2

प्रवृत्तिलक्षणश्चैव त्रैगुण्यविषयो मुने । योऽसावलीनप्रकृतेर्गुणसर्ग: पुन: पुन: ॥ २ ॥

హే మునీ! ప్రవృత్తి-లక్షణమైన ఈ మార్గం త్రిగుణ విషయమై ఉంది. ప్రకృతిలో లీనమైన జీవుడు గుణసర్గం వల్ల మళ్లీ మళ్లీ వివిధ దేహాలు పొందుతాడు; దేహానుసారం వృత్తులు కలిగి భోగదుఃఖాలు అనుభవిస్తూ ప్రవృత్తి-మార్గంలో సంచరిస్తాడు।

Verse 3

अधर्मलक्षणा नाना नरकाश्चानुवर्णिता: । मन्वन्तरश्च व्याख्यात आद्य: स्वायम्भुवो यत: ॥ ३ ॥

మీరు అధర్మ లక్షణాల వల్ల కలిగే నానా నరకాలను కూడా వర్ణించారు; అలాగే బ్రహ్మపుత్రుడైన స్వాయంభువ మనువు అధిపతిగా ఉన్న మొదటి మన్వంతరాన్ని కూడా వివరించారు।

Verse 4

प्रियव्रतोत्तानपदोर्वंशस्तच्चरितानि च । द्वीपवर्षसमुद्राद्रिनद्युद्यानवनस्पतीन् ॥ ४ ॥ धरामण्डलसंस्थानं भागलक्षणमानत: । ज्योतिषां विवराणां च यथेदमसृजद्विभु: ॥ ५ ॥

మీరు ప్రియవ్రతుడు, ఉత్తానపాదుడి వంశాలు మరియు వారి చరిత్రలను వర్ణించారు. ప్రభువు ద్వీపాలు, వర్షాలు, సముద్రాలు, పర్వతాలు, నదులు, ఉద్యానాలు, వనస్పతులను సృష్టించాడు; భూమండల నిర్మాణం, దాని విభాగలక్షణాలు, ఆకాశంలోని జ్యోతిష్కమండలాలు మరియు అధోలోకాలు—విభువు ఎలా సృష్టించాడో మీరు స్పష్టంగా చెప్పారు।

Verse 5

प्रियव्रतोत्तानपदोर्वंशस्तच्चरितानि च । द्वीपवर्षसमुद्राद्रिनद्युद्यानवनस्पतीन् ॥ ४ ॥ धरामण्डलसंस्थानं भागलक्षणमानत: । ज्योतिषां विवराणां च यथेदमसृजद्विभु: ॥ ५ ॥

మీరు ప్రియవ్రతుడు, ఉత్తానపాదుడి వంశాలు మరియు వారి చరిత్రలను వర్ణించారు. ప్రభువు ద్వీపాలు, వర్షాలు, సముద్రాలు, పర్వతాలు, నదులు, ఉద్యానాలు, వనస్పతులను సృష్టించాడు; భూమండల నిర్మాణం, దాని విభాగలక్షణాలు, ఆకాశంలోని జ్యోతిష్కమండలాలు మరియు అధోలోకాలు—విభువు ఎలా సృష్టించాడో మీరు స్పష్టంగా చెప్పారు।

Verse 6

अधुनेह महाभाग यथैव नरकान्नर: । नानोग्रयातनान्नेयात्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ ६ ॥

ఓ మహాభాగ్యవంతుడైన శుకదేవ గోస్వామీ, దయచేసి చెప్పండి—మనుష్యులు భయంకర యాతనలతో కూడిన నరకస్థితులకు వెళ్లకుండా ఎలా రక్షింపబడగలరు?

Verse 7

श्रीशुक उवाच न चेदिहैवापचितिं यथांहस: कृतस्य कुर्यान्मनउक्तपाणिभि: । ध्रुवं स वै प्रेत्य नरकानुपैति ये कीर्तिता मे भवतस्तिग्मयातना: ॥ ७ ॥

శ్రీశుకుడు పలికెను—ఓ రాజా, ఈ జన్మలో మనస్సు, వాక్కు, శరీరంతో చేసిన పాపాలకు శాస్త్రోక్తంగా ప్రాయశ్చిత్తం చేయకపోతే, మరణానంతరం అతడు నిశ్చయంగా నరకలోకాలకు వెళ్లి, నేను ముందుగా చెప్పిన భయంకర యాతనలను అనుభవిస్తాడు.

Verse 8

तस्मात्पुरैवाश्विह पापनिष्कृतौ यतेत मृत्योरविपद्यतात्मना । दोषस्य द‍ृष्ट्वा गुरुलाघवं यथा भिषक् चिकित्सेत रुजां निदानवित् ॥ ८ ॥

అందువల్ల మరణం రాకముందే, శరీరం సమర్థంగా ఉన్నంతవరకు, శాస్త్రోక్త పాపనిష్కృతికి త్వరగా ప్రయత్నించాలి. రోగ కారణం తెలిసిన వైద్యుడు రోగ తీవ్రతను బట్టి చికిత్స చేసేలా, పాప తీవ్రతను బట్టి ప్రాయశ్చిత్తం చేయాలి.

Verse 9

श्रीराजोवाच द‍ृष्टश्रुताभ्यां यत्पापं जानन्नप्यात्मनोऽहितम् । करोति भूयो विवश: प्रायश्चित्तमथो कथम् ॥ ९ ॥

రాజు పలికెను—పాపం తనకు హానికరమని చూసి, విని తెలిసినా, మనిషి బలవశంగా మళ్లీ మళ్లీ పాపం చేస్తాడు. ప్రాయశ్చిత్తం చేసిన తరువాత కూడా అతడు ఎందుకు తిరిగి పాపంలో పడతాడు? అటువంటి ప్రాయశ్చిత్తానికి విలువ ఏమిటి?

Verse 10

क्‍वचिन्निवर्ततेऽभद्रात्‍क्‍वचिच्चरति तत्पुन: । प्रायश्चित्तमथोऽपार्थं मन्ये कुञ्जरशौचवत् ॥ १० ॥

కొన్నిసార్లు అతడు పాపం నుండి వెనుదిరుగుతాడు, కొన్నిసార్లు మళ్లీ అదే చేస్తాడు. అందువల్ల ఇలాంటి ప్రాయశ్చిత్తం వ్యర్థమని నేను భావిస్తున్నాను—ఇది ఏనుగు స్నానం వంటిది; ఏనుగు స్నానం చేసి బయటికి రాగానే మళ్లీ దుమ్ము చల్లుకుంటుంది.

Verse 11

श्रीबादरायणिरुवाच कर्मणा कर्मनिर्हारो न ह्यात्यन्तिक इष्यते । अविद्वदधिकारित्वात्प्रायश्चित्तं विमर्शनम् ॥ ११ ॥

శ్రీశుకుడు పలికెను—ఓ రాజా, కర్మతో కర్మనిర్హారం పరమముక్తిని ఇవ్వదు; అది కూడా ఫలప్రదమైన కర్మే. అజ్ఞానవశాత్ ప్రాయశ్చిత్త నియమాలలో మునగడం బుద్ధిమత్త కాదు; నిజమైన ప్రాయశ్చిత్తం వేదాంతజ్ఞానంతో పరమసత్యాన్ని గ్రహించడం.

Verse 12

नाश्नत: पथ्यमेवान्नं व्याधयोऽभिभवन्ति हि । एवं नियमकृद्राजन् शनै: क्षेमाय कल्पते ॥ १२ ॥

ఓ రాజా, వైద్యుడు సూచించిన శుద్ధమైన పథ్యాహారాన్ని రోగి తీసుకుంటే క్రమంగా ఆరోగ్యవంతుడవుతాడు; అలాగే జ్ఞాన నియమసూత్రాలను అనుసరిస్తే మనిషి మెల్లగా భౌతిక కలుషం నుండి విముక్తి దిశగా సాగుతాడు.

Verse 13

तपसा ब्रह्मचर्येण शमेन च दमेन च । त्यागेन सत्यशौचाभ्यां यमेन नियमेन वा ॥ १३ ॥ देहवाग्बुद्धिजं धीरा धर्मज्ञा: श्रद्धयान्विता: । क्षिपन्त्यघं महदपि वेणुगुल्ममिवानल: ॥ १४ ॥

తపస్సు, బ్రహ్మచర్యం, శమం, దమం, త్యాగం, సత్యం-శౌచం, యమ-నియమాలు మొదలైన వాటితో—శ్రద్ధగల, ధర్మజ్ఞుడైన ధీరుడు దేహం, వాక్కు, బుద్ధి ద్వారా చేసిన మహాపాపాలను కూడా తొలగిస్తాడు; వెదురు గుంపు కింద ఎండిన లతలను అగ్ని కాల్చినట్లుగా.

Verse 14

तपसा ब्रह्मचर्येण शमेन च दमेन च । त्यागेन सत्यशौचाभ्यां यमेन नियमेन वा ॥ १३ ॥ देहवाग्बुद्धिजं धीरा धर्मज्ञा: श्रद्धयान्विता: । क्षिपन्त्यघं महदपि वेणुगुल्ममिवानल: ॥ १४ ॥

తపస్సు, బ్రహ్మచర్యం, శమ-దమాలు, త్యాగం, సత్యం-శౌచం, యమ-నియమాల ద్వారా—శ్రద్ధగల ధర్మజ్ఞ ధీరుడు దేహ-వాక్కు-బుద్ధి చేసిన పాపాలను తొలగిస్తాడు; వెదురు గుంపు కింద ఎండిన లతలను అగ్ని కాల్చినట్లుగా.

Verse 15

केचित्केवलया भक्त्या वासुदेवपरायणा: । अघं धुन्वन्ति कार्त्स्‍न्येन नीहारमिव भास्कर: ॥ १५ ॥

కేవల శుద్ధభక్తితో వాసుదేవుని శరణు పొందిన అరుదైన భక్తుడు సమస్త పాపాన్ని మూలంతో సహా తొలగిస్తాడు; సూర్యుడు తన కిరణాలతో మబ్బును వెంటనే తొలగించినట్లుగా.

Verse 16

न तथा ह्यघवान् राजन्पूयेत तपआदिभि: । यथा कृष्णार्पितप्राणस्तत्पुरुषनिषेवया ॥ १६ ॥

ఓ రాజా, పాపి కేవలం తపస్సు, ప్రాయశ్చిత్తం, బ్రహ్మచర్యం మొదలైన వాటితో అంతగా శుద్ధి పొందడు; భగవద్భక్తుని సేవచేసి ప్రాణాలను శ్రీకృష్ణ పదపద్మాలకు అర్పించినవాడే సంపూర్ణంగా పవిత్రుడవుతాడు।

Verse 17

सध्रीचीनो ह्ययं लोके पन्था: क्षेमोऽकुतोभय: । सुशीला: साधवो यत्र नारायणपरायणा: ॥ १७ ॥

ఈ లోకంలో సుశీలులైన సాధువులు, నారాయణపరాయణులైన శుద్ధభక్తులు అనుసరించే మార్గమే అత్యంత మంగళకరం, క్షేమదాయకం, భయరహితం; అది శాస్త్రసమ్మతమైన పథం।

Verse 18

प्रायश्चित्तानि चीर्णानि नारायणपराङ्‍मुखम् । न निष्पुनन्ति राजेन्द्र सुराकुम्भमिवापगा: ॥ १८ ॥

ఓ రాజేంద్రా, నారాయణుని నుండి విముఖుడైనవాడు ఎంత చక్కగా ప్రాయశ్చిత్తాలు చేసినా అవి అతడిని శుద్ధి చేయవు; మద్యం ఉన్న కుండను ఎన్నో నదీజలాల్లో కడిగినా శుద్ధి కానట్లే।

Verse 19

सकृन्मन: कृष्णपदारविन्दयो- र्निवेशितं तद्गुणरागि यैरिह । न ते यमं पाशभृतश्च तद्भ‍टान् स्वप्नेऽपि पश्यन्ति हि चीर्णनिष्कृता: ॥ १९ ॥

ఎవరైతే ఒక్కసారి అయినా మనస్సును శ్రీకృష్ణ పదపద్మాలలో సంపూర్ణంగా నిలిపి, ఆయన నామ-రూప-గుణ-లీలలపై రాగం పొందారో, వారు సమస్త పాపఫలాల నుండి విముక్తులు—ఇదే నిజమైన నిష్కృతి; అటువంటి శరణాగతులు స్వప్నంలో కూడా యమరాజుని గాని పాశధారులైన యమదూతలను గాని చూడరు।

Verse 20

अत्र चोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । दूतानां विष्णुयमयो: संवादस्तं निबोध मे ॥ २० ॥

ఈ విషయములో పండితులు, సాధువులు ఒక ప్రాచీన ఇతిహాసాన్ని ఉదాహరిస్తారు; విష్ణుదూతలు మరియు యమదూతల మధ్య జరిగిన సంభాషణను నన్ను నుండి వినుము।

Verse 21

कान्यकुब्जे द्विज: कश्चिद्दासीपतिरजामिल: । नाम्ना नष्टसदाचारो दास्या: संसर्गदूषित: ॥ २१ ॥

కాన్యకుబ్జ నగరంలో అజామిలుడు అనే ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉండెను; అతడు దాసీ-వేశ్యతో సహవాసం చేసి ఆమెను భార్యగా చేసుకున్నాడు. ఆ నీచసంగం వల్ల అతని సదాచారం నశించి బ్రాహ్మణగుణాలు పోయెను.

Verse 22

बन्द्यक्षै: कैतवैश्चौर्यैर्गर्हितां वृत्तिमास्थित: । बिभ्रत्कुटुम्बमशुचिर्यातयामास देहिन: ॥ २२ ॥

ఆ పతితుడైన అజామిలుడు మనుష్యులను పట్టుకొని బంధించడం, జూదంలో మోసం చేయడం, దొంగతనం-దోపిడీ చేయడం వంటి నింద్య వృత్తిని ఆశ్రయించాడు. అపవిత్రుడై ఇతరులకు బాధ కలిగిస్తూ భార్యా పిల్లలను పోషించెను.

Verse 23

एवं निवसतस्तस्य लालयानस्य तत्सुतान् । कालोऽत्यगान्महान् राजन्नष्टाशीत्यायुष: समा: ॥ २३ ॥

ఓ రాజా, ఈ విధంగా నివసిస్తూ తన కుమారులను లాలిస్తూ పాపకర్మలలో కాలాన్ని గడిపెను. అలా అతని జీవితంలోని ఎనభై ఎనిమిది సంవత్సరాలు గడిచిపోయెను.

Verse 24

तस्य प्रवयस: पुत्रा दश तेषां तु योऽवम: । बालो नारायणो नाम्ना पित्रोश्च दयितो भृशम् ॥ २४ ॥

ఆ వృద్ధుడైన అజామిలునికి పది మంది కుమారులు; వారిలో అతి చిన్నవాడు ‘నారాయణుడు’ అనే శిశువు. చిన్నవాడైనందున తండ్రి తల్లిదండ్రులకు అతడు ఎంతో ప్రియుడయ్యెను.

Verse 25

स बद्धहृदयस्तस्मिन्नर्भके कलभाषिणि । निरीक्षमाणस्तल्लीलां मुमुदे जरठो भृशम् ॥ २५ ॥

ఆ శిశువు తడబడే మాటలు, అల్లాడే కదలికలు చూసి అతని హృదయం అతనిలో బంధింపబడెను. వృద్ధుడైన అజామిలుడు ఆ బాలుని లీలలను చూస్తూ, సంరక్షిస్తూ ఎంతో ఆనందించెను.

Verse 26

भुञ्जान: प्रपिबन् खादन् बालकं स्‍नेहयन्त्रित: । भोजयन् पाययन् मूढो न वेदागतमन्तकम् ॥ २६ ॥

అజామిలుడు తినుతూ నములుతూ ఉండగా స్నేహబంధంతో బాలుణ్ణి కూడా నమలమని తినమని పిలిచేవాడు; తాగుతుంటే తాగమని పిలిచేవాడు. ఎల్లప్పుడూ కుమారుని సేవలో, ‘నారాయణ’ అనే పేరును పిలుస్తూ ఉండటంతో తన కాలం తీరిపోయి మరణం సమీపించిందని అతడు గ్రహించలేదు।

Verse 27

स एवं वर्तमानोऽज्ञो मृत्युकाल उपस्थिते । मतिं चकार तनये बाले नारायणाह्वये ॥ २७ ॥

ఇలా అజ్ఞానంగా జీవిస్తున్న అజామిలుడికి మరణకాలం సమీపించగానే, ‘నారాయణ’ అని పిలువబడే తన చిన్న కుమారునిపైనే మనస్సును నిలిపాడు।

Verse 28

स पाशहस्तांस्त्रीन्दृष्ट्वा पुरुषानतिदारुणान् । वक्रतुण्डानूर्ध्वरोम्ण आत्मानं नेतुमागतान् ॥ २८ ॥ दूरे क्रीडनकासक्तं पुत्रं नारायणाह्वयम् । प्लावितेन स्वरेणोच्चैराजुहावाकुलेन्द्रिय: ॥ २९ ॥

అప్పుడు అజామిలుడు చేతుల్లో పాశాలు పట్టుకున్న, అత్యంత భయంకరమైన, వంకర ముఖాలున్న, శరీరంపై రోమాలు నిక్కబొడుచుకున్న మూడు పురుషులను చూశాడు; వారు అతన్ని యమరాజు లోకానికి తీసుకెళ్లడానికి వచ్చారు. వారిని చూసి అతడు విస్మయంతో కలవరపడ్డాడు; కొద్దిదూరంలో ఆడుకుంటున్న ‘నారాయణ’ అనే తన కుమారునిపై మమకారంతో, కన్నీళ్లతో నిండిన స్వరంలో గట్టిగా పిలిచాడు—అలా ఏదో విధంగా ‘నారాయణ’ అనే పవిత్ర నామం అతని నోట వెలువడింది।

Verse 29

स पाशहस्तांस्त्रीन्दृष्ट्वा पुरुषानतिदारुणान् । वक्रतुण्डानूर्ध्वरोम्ण आत्मानं नेतुमागतान् ॥ २८ ॥ दूरे क्रीडनकासक्तं पुत्रं नारायणाह्वयम् । प्लावितेन स्वरेणोच्चैराजुहावाकुलेन्द्रिय: ॥ २९ ॥

అజామిలుడు చేతుల్లో పాశాలు పట్టుకున్న, వంకర ముఖాలున్న, రోమాలు నిక్కబొడుచుకున్న మూడు భయంకర పురుషులను చూశాడు; వారు అతన్ని యమరాజు ధామానికి తీసుకెళ్లడానికి వచ్చారు. వారిని చూసి అతడు వ్యాకులపడ్డాడు; దూరంలో ఆడుకుంటున్న ‘నారాయణ’ అనే కుమారునిపై మమకారంతో, కన్నీళ్లతో నిండిన స్వరంలో గట్టిగా పిలిచాడు—అలా అతని నోట ‘నారాయణ’ పవిత్ర నామం వెలువడింది।

Verse 30

निशम्य म्रियमाणस्य मुखतो हरिकीर्तनम् । भर्तुर्नाम महाराज पार्षदा: सहसापतन् ॥ ३० ॥

మహారాజా! మరణిస్తున్న అజామిలుడి నోట నుండి హరికీర్తనం, అంటే తమ స్వామి పవిత్ర నామం వినగానే విష్ణు పార్షదులు—విష్ణుదూతలు—తక్షణమే అక్కడికి వచ్చారు।

Verse 31

विकर्षतोऽन्तर्हृदयाद्दासीपतिमजामिलम् । यमप्रेष्यान् विष्णुदूता वारयामासुरोजसा ॥ ३१ ॥

యమరాజ దూతలు దాసీపతి అజామిలుని హృదయాంతరమునుండి జీవాన్ని లాగుచుండగా, విష్ణుదూతలు ఘనమైన నాదంతో బలంగా వారిని ఆపిరి।

Verse 32

ऊचुर्निषेधितास्तांस्ते वैवस्वतपुर:सरा: । के यूयं प्रतिषेद्धारो धर्मराजस्य शासनम् ॥ ३२ ॥

ఇలా నిరోధింపబడిన వైవస్వత (యమరాజ) దూతలు పలికిరి—ఓ మహానుభావులారా, ధర్మరాజుని ఆజ్ఞను ప్రతిషేధించుటకు ధైర్యపడిన మీరు ఎవరు?

Verse 33

कस्य वा कुत आयाता: कस्मादस्य निषेधथ । किं देवा उपदेवा या यूयं किं सिद्धसत्तमा: ॥ ३३ ॥

మీరు ఎవరి సేవకులు, ఎక్కడి నుండి వచ్చారు, మరియు అజామిలుని తాకుటకు మమ్మల్ని ఎందుకు నిరోధిస్తున్నారు? మీరు దేవులా, ఉపదేవులా, లేక సిద్ధులలో శ్రేష్ఠులా?

Verse 34

सर्वे पद्मपलाशाक्षा: पीतकौशेयवासस: । किरीटिन: कुण्डलिनो लसत्पुष्करमालिन: ॥ ३४ ॥ सर्वे च नूत्नवयस: सर्वे चारुचतुर्भुजा: । धनुर्निषङ्गासिगदाशङ्खचक्राम्बुजश्रिय: ॥ ३५ ॥ दिशो वितिमिरालोका: कुर्वन्त: स्वेन तेजसा । किमर्थं धर्मपालस्य किङ्करान्नो निषेधथ ॥ ३६ ॥

యమదూతలు పలికిరి—మీ అందరి కన్నులు పద్మదళములవలె; పీతకౌశేయ వస్త్రధారులు, కిరీటకుండలాలతో శోభితులు, ప్రకాశించే పద్మమాలలతో అలంకృతులు. మీరు అందరూ నవయౌవనులు, సుందర చతుర్భుజులు; ధనుస్సు-నిషంగం, ఖడ్గం, గద, శంఖం, చక్రం, పద్మం ధరించినవారు. మీ తేజస్సుతో దిశల అంధకారం తొలగింది; మరి ధర్మపాలుని కింకరులైన మమ్మల్ని ఎందుకు నిరోధిస్తున్నారు?

Verse 35

सर्वे पद्मपलाशाक्षा: पीतकौशेयवासस: । किरीटिन: कुण्डलिनो लसत्पुष्करमालिन: ॥ ३४ ॥ सर्वे च नूत्नवयस: सर्वे चारुचतुर्भुजा: । धनुर्निषङ्गासिगदाशङ्खचक्राम्बुजश्रिय: ॥ ३५ ॥ दिशो वितिमिरालोका: कुर्वन्त: स्वेन तेजसा । किमर्थं धर्मपालस्य किङ्करान्नो निषेधथ ॥ ३६ ॥

యమదూతలు పలికిరి—మీ అందరి కన్నులు పద్మదళములవలె; పీతకౌశేయ వస్త్రధారులు, కిరీటకుండలాలతో శోభితులు, ప్రకాశించే పద్మమాలలతో అలంకృతులు. మీరు అందరూ నవయౌవనులు, సుందర చతుర్భుజులు; ధనుస్సు-నిషంగం, ఖడ్గం, గద, శంఖం, చక్రం, పద్మం ధరించినవారు. మీ తేజస్సుతో దిశల అంధకారం తొలగింది; మరి ధర్మపాలుని కింకరులైన మమ్మల్ని ఎందుకు నిరోధిస్తున్నారు?

Verse 36

सर्वे पद्मपलाशाक्षा: पीतकौशेयवासस: । किरीटिन: कुण्डलिनो लसत्पुष्करमालिन: ॥ ३४ ॥ सर्वे च नूत्नवयस: सर्वे चारुचतुर्भुजा: । धनुर्निषङ्गासिगदाशङ्खचक्राम्बुजश्रिय: ॥ ३५ ॥ दिशो वितिमिरालोका: कुर्वन्त: स्वेन तेजसा । किमर्थं धर्मपालस्य किङ्करान्नो निषेधथ ॥ ३६ ॥

యమదూతలు పలికిరి—మీ నేత్రాలు కమలదళాలవలె ఉన్నాయి. మీరు పీతకౌశేయ వస్త్రాలు ధరించి, కమలమాలలతో అలంకరింపబడి, శిరస్సున కిరీటములు, కర్ణములలో కుండలములు ధరించి, నూతన యౌవనంతో ప్రకాశిస్తున్నారు. మీ నాలుగు భుజములు ధనుస్సు-నిషంగము, ఖడ్గము, గద, శంఖము, చక్రము, కమలములతో శోభిస్తున్నవి. మీ తేజస్సు దిశల అంధకారాన్ని తొలగించింది. మరి, ధర్మపాలుడైన యమరాజు సేవకులైన మమ్మల్ని ఎందుకు నిరోధిస్తున్నారు?

Verse 37

श्रीशुक उवाच इत्युक्ते यमदूतैस्ते वासुदेवोक्तकारिण: । तान् प्रत्यूचु: प्रहस्येदं मेघनिर्ह्रादया गिरा ॥ ३७ ॥

శ్రీశుకదేవ గోస్వామి పలికెను—యమదూతలు ఇలా పలికినప్పుడు, వాసుదేవుని ఆజ్ఞను నిర్వర్తించే ఆ సేవకులు చిరునవ్వు నవ్వి, మేఘగర్జనవలె గంభీరమైన స్వరంతో వారికి ఈ విధంగా ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చిరి.

Verse 38

श्रीविष्णुदूता ऊचु: यूयं वै धर्मराजस्य यदि निर्देशकारिण: । ब्रूत धर्मस्य नस्तत्त्वं यच्चाधर्मस्य लक्षणम् ॥ ३८ ॥

శ్రీవిష్ణుదూతలు పలికిరి—మీరు నిజంగా ధర్మరాజు యమరాజు ఆజ్ఞలను నిర్వర్తించే వారైతే, మాకు ధర్మతత్త్వమును మరియు అధర్మలక్షణములను వివరించండి.

Verse 39

कथं स्विद् ध्रियते दण्ड: किं वास्य स्थानमीप्सितम् । दण्ड्या: किं कारिण: सर्वे आहो स्वित्कतिचिन्नृणाम् ॥ ३९ ॥

శిక్షను ఎలా విధిస్తారు, దానికి తగిన స్థానం ఏమిటి? శిక్షకు అర్హులు ఎవరు? ఫలాపేక్షతో కర్మచేసే కర్ములు అందరూ శిక్షార్హులేనా, లేక కొందరేనా?

Verse 40

यमदूता ऊचु: वेदप्रणिहितो धर्मो ह्यधर्मस्तद्विपर्यय: । वेदो नारायण: साक्षात्स्वयम्भूरिति शुश्रुम ॥ ४० ॥

యమదూతలు పలికిరి—వేదములు నిర్దేశించినదే ధర్మము; దానికి విరుద్ధమైనదే అధర్మము. వేదము సాక్షాత్తు నారాయణుడే, స్వయంభువని మేము యమరాజుని నుండి వినియున్నాము.

Verse 41

येन स्वधाम्न्यमी भावा रज:सत्त्वतमोमया: । गुणनामक्रियारूपैर्विभाव्यन्ते यथातथम् ॥ ४१ ॥

స్వధామంలో స్థితుడైన నారాయణుడు రజః-సత్త్వ-తమో గుణాల ప్రకారం సమస్త జగత్తును నియంత్రిస్తాడు; ఆయన వల్లనే జీవులకు గుణాలు, పేర్లు, కర్మలు, రూపాలు యథాయోగ్యంగా విభజింపబడతాయి; ఆయనే సర్వసృష్టికి కారణము।

Verse 42

सूर्योऽग्नि: खं मरुद्देव: सोम: सन्ध्याहनी दिश: । कं कु: स्वयं धर्म इति ह्येते दैह्यस्य साक्षिण: ॥ ४२ ॥

సూర్యుడు, అగ్ని, ఆకాశం, వాయువు, దేవతలు, చంద్రుడు, సంధ్య, పగలు, రాత్రి, దిక్కులు, నీరు, భూమి మరియు స్వయంగా పరమాత్మ—ఇవన్నీ జీవుని క్రియలకు సాక్షులు।

Verse 43

एतैरधर्मो विज्ञात: स्थानं दण्डस्य युज्यते । सर्वे कर्मानुरोधेन दण्डमर्हन्ति कारिण: ॥ ४३ ॥

ఈ సాక్షుల ద్వారా అధర్మం నిర్ధారితమైతే దండన విధించుట సముచితం. ఫలాపేక్షతో కర్మచేసే ప్రతి కర్త తన పాపకర్మానుసారం శిక్షకు పాత్రుడు।

Verse 44

सम्भवन्ति हि भद्राणि विपरीतानि चानघा: । कारिणां गुणसङ्गोऽस्ति देहवान्न ह्यकर्मकृत् ॥ ४४ ॥

హే వైకుంఠవాసులారా, మీరు నిరపరాధులు; కానీ ఈ భౌతిక లోకంలో దేహధారులంతా కర్మీలు—పుణ్యమో పాపమో చేస్తారు. త్రిగుణసంగం వల్ల వారు అలాగే ప్రవర్తించవలసి వస్తుంది. దేహం ధరించినవాడు అకర్మగా ఉండలేడు; అందుచేత ఇక్కడి జీవులందరూ దండనీయులు।

Verse 45

येन यावान्यथाधर्मो धर्मो वेह समीहित: । स एव तत्फलं भुङ्क्ते तथा तावदमुत्र वै ॥ ४५ ॥

ఈ జన్మలో ఎంతగా, ఏ విధంగా ధర్మమో అధర్మమో ఆచరించబడుతుందో, పరలోకంలో అంతటితో సమానమైన కర్మఫలాన్ని అనుభవించవలసి ఉంటుంది।

Verse 46

यथेह देवप्रवरास्त्रैविध्यमुपलभ्यते । भूतेषु गुणवैचित्र्यात्तथान्यत्रानुमीयते ॥ ४६ ॥

హే దేవప్రవరా! ఇక్కడ మూడు గుణాల వైచిత్ర్యమువల్ల జీవులలో మూడు విధాల స్థితులు కనిపిస్తాయి—శాంతుడు, చంచలుడు, మూర్ఖుడు; సుఖి, దుఃఖి, మిశ్రముడు; ధార్మికుడు, అధార్మికుడు, అర్ధధార్మికుడు. అలాగే పరజన్మలో కూడా ప్రకృతి త్రిగుణాలు ఇదే విధంగా కార్యం చేస్తాయని అనుమానించవచ్చు।

Verse 47

वर्तमानोऽन्ययो: कालो गुणाभिज्ञापको यथा । एवं जन्मान्ययोरेतद्धर्माधर्मनिदर्शनम् ॥ ४७ ॥

ప్రస్తుత వసంతకాలం గత-భవిష్య వసంతాల స్వభావాన్ని సూచించినట్లే, సుఖం, దుఃఖం లేదా మిశ్రమంగా ఉన్న ఈ జీవితం గతజన్మలూ భవిష్యజన్మలూ చేసిన ధర్మాధర్మ కర్మలకు సాక్ష్యంగా నిలుస్తుంది।

Verse 48

मनसैव पुरे देव: पूर्वरूपं विपश्यति । अनुमीमांसतेऽपूर्वं मनसा भगवानज: ॥ ४८ ॥

సర్వశక్తిమంతుడైన యమరాజు బ్రహ్మదేవునితో సమానుడు. ఆయన తన ధామంలో ఉన్నప్పటికీ పరమాత్మవలె ప్రతి ఒక్కరి హృదయంలో నిలిచి, మనస్సుతో జీవి చేసిన పూర్వకర్మలను గమనించి, భవిష్యజన్మల్లో అతడు ఎలా ప్రవర్తించబోతాడో గ్రహిస్తాడు।

Verse 49

यथाज्ञस्तमसा युक्त उपास्ते व्यक्तमेव हि । न वेद पूर्वमपरं नष्टजन्मस्मृतिस्तथा ॥ ४९ ॥

అజ్ఞానాంధకారంతో కప్పబడినవాడు స్వప్నంలో కనిపించిన దేహానుసారంగా ప్రవర్తించి దానినే ‘నేను’ అని భావించినట్లే, జన్మస్మృతి నశించిన జీవి గత ధర్మాధర్మ కర్మల వల్ల పొందిన ఈ ప్రస్తుత దేహాన్నే తనగా భావించి, గతజన్మను గానీ భవిష్యజన్మను గానీ తెలుసుకోలేడు।

Verse 50

पञ्चभि: कुरुते स्वार्थान् पञ्च वेदाथ पञ्चभि: । एकस्तु षोडशेन त्रीन् स्वयं सप्तदशोऽश्नुते ॥ ५० ॥

ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు, ఐదు కర్మేంద్రియాలు, ఐదు విషయాలు—ఈ పదిహేనింటి పైన మనస్సు ఉంది; అది పదహారవ తత్త్వం. మనస్సుకు పైన పదిహేడవ తత్త్వం జీవాత్మ; అతడే ఈ పదహారింటితో కలిసి ఒంటరిగా భోగాన్ని అనుభవించి, సుఖం, దుఃఖం, మిశ్రమం అనే మూడు స్థితులను ఆస్వాదిస్తాడు।

Verse 51

तदेतत्षोडशकलं लिङ्गं शक्तित्रयं महत् । धत्तेऽनुसंसृतिं पुंसि हर्षशोकभयार्तिदाम् ॥ ५१ ॥

ఇది షోడశకలలతో కూడిన సూక్ష్మ లింగశరీరం; త్రిగుణశక్తి నుండి పుట్టిన మహత్తు. బలమైన వాసనలవల్ల జీవుణ్ని హర్ష-శోక-భయ-ఆర్తిని కలిగించే సంసృతిలో తిప్పుతుంది.

Verse 52

देह्यज्ञोऽजितषड्‌वर्गो नेच्छन्कर्माणि कार्यते । कोशकार इवात्मानं कर्मणाच्छाद्य मुह्यति ॥ ५२ ॥

అజ్ఞుడైన దేహధారి, షడ్వర్గాన్ని జయించలేక, కోరకపోయినా గుణప్రభావంతో కర్మలు చేయబడతాడు. పట్టు పురుగులా తన కర్మజాలంతో తానే తన్ను కప్పుకొని మోహపడతాడు.

Verse 53

न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् । कार्यते ह्यवश: कर्म गुणै: स्वाभाविकैर्बलात् ॥ ५३ ॥

ఏ జీవుడూ క్షణమాత్రం కూడా అకర్మగా ఉండలేడు. స్వాభావిక గుణాల బలంతో అతడు అవశుడై కర్మ చేయబడతాడు.

Verse 54

लब्ध्वा निमित्तमव्यक्तं व्यक्ताव्यक्तं भवत्युत । यथायोनि यथाबीजं स्वभावेन बलीयसा ॥ ५४ ॥

అవ్యక్తమైన కారణాన్ని పొందినప్పుడు కర్మఫలం వ్యక్తమవుతుంది. బలమైన స్వభావం, బీజం ప్రకారం జీవుడు యథాయోని జన్మిస్తాడు; కోరిక మేరకు స్థూల-సూక్ష్మ శరీరాలు ఏర్పడతాయి.

Verse 55

एष प्रकृतिसङ्गेन पुरुषस्य विपर्यय: । आसीत्स एव नचिरादीशसङ्गाद्विलीयते ॥ ५५ ॥

ప్రకృతిసంగం వల్ల జీవునికి ఈ విపర్యయం కలుగుతుంది; కానీ మానవజన్మలో ఈశ్వరుని లేదా ఆయన భక్తుని సంగం పొందితే అది త్వరగా లయమవుతుంది.

Verse 56

अयं हि श्रुतसम्पन्न: शीलवृत्तगुणालय: । धृतव्रतो मृदुर्दान्त: सत्यवाङ्‍मन्त्रविच्छुचि: ॥ ५६ ॥ गुर्वग्‍न्यतिथिवृद्धानां शुश्रूषुरनहङ्‌कृत: । सर्वभूतसुहृत्साधुर्मितवागनसूयक: ॥ ५७ ॥

ఆదిలో అజామిల అనే ఈ బ్రాహ్మణుడు సమస్త వేదశాస్త్రాలను అధ్యయనం చేశాడు. అతడు శీలసంపన్నుడు, సదాచారగుణాల నిలయం, వ్రతనిష్ఠలో దృఢుడు, మృదుస్వభావి, ఇంద్రియమనోనిగ్రహం కలవాడు, సత్యవాది, మంత్రవేత్త, అత్యంత శుచిగా ఉండేవాడు.

Verse 57

अयं हि श्रुतसम्पन्न: शीलवृत्तगुणालय: । धृतव्रतो मृदुर्दान्त: सत्यवाङ्‍मन्त्रविच्छुचि: ॥ ५६ ॥ गुर्वग्‍न्यतिथिवृद्धानां शुश्रूषुरनहङ्‌कृत: । सर्वभूतसुहृत्साधुर्मितवागनसूयक: ॥ ५७ ॥

అతడు గురువు, అగ్నిదేవుడు, అతిథులు మరియు ఇంటి పెద్దల సేవలో నిత్యం నిమగ్నుడై, అహంకారరహితుడై ఉండేవాడు. సమస్త జీవుల పట్ల మైత్రీగల సజ్జనుడు, మితభాషి, అసూయలేనివాడు.

Verse 58

एकदासौ वनं यात: पितृसन्देशकृद् द्विज: । आदाय तत आवृत्त: फलपुष्पसमित्कुशान् ॥ ५८ ॥ ददर्श कामिनं कञ्चिच्छूद्रं सह भुजिष्यया । पीत्वा च मधु मैरेयं मदाघूर्णितनेत्रया ॥ ५९ ॥ मत्तया विश्लथन्नीव्या व्यपेतं निरपत्रपम् । क्रीडन्तमनुगायन्तं हसन्तमनयान्तिके ॥ ६० ॥

ఒకసారి తండ్రి ఆజ్ఞను నెరవేర్చేందుకు ఆ ద్విజుడు అడవికి వెళ్లి ఫలాలు, పూలు, సమిత్ మరియు కుశలను తీసుకొని తిరిగి వస్తుండగా.

Verse 59

एकदासौ वनं यात: पितृसन्देशकृद् द्विज: । आदाय तत आवृत्त: फलपुष्पसमित्कुशान् ॥ ५८ ॥ ददर्श कामिनं कञ्चिच्छूद्रं सह भुजिष्यया । पीत्वा च मधु मैरेयं मदाघूर्णितनेत्रया ॥ ५९ ॥ मत्तया विश्लथन्नीव्या व्यपेतं निरपत्रपम् । क्रीडन्तमनुगायन्तं हसन्तमनयान्तिके ॥ ६० ॥

దారిలో అతడు ఒక కామాతుర శూద్రుణ్ని ఒక వేశ్యతో కలిసి చూశాడు; ఇద్దరూ మధు-మైరేయం తాగి మత్తులో ఉండగా, ఆ స్త్రీ కళ్ళు మత్తుతో తిరుగుతున్నాయి.

Verse 60

एकदासौ वनं यात: पितृसन्देशकृद् द्विज: । आदाय तत आवृत्त: फलपुष्पसमित्कुशान् ॥ ५८ ॥ ददर्श कामिनं कञ्चिच्छूद्रं सह भुजिष्यया । पीत्वा च मधु मैरेयं मदाघूर्णितनेत्रया ॥ ५९ ॥ मत्तया विश्लथन्नीव्या व्यपेतं निरपत्रपम् । क्रीडन्तमनुगायन्तं हसन्तमनयान्तिके ॥ ६० ॥

ఆ స్త్రీ మత్తులో ఉండి వస్త్రాలు సడలిపోయి లజ్జలేని స్థితిలో ఉంది; ఆ శూద్రుడు ఆమె సమీపంలో క్రీడిస్తూ, పాటలు పాడుతూ, నవ్వుతూ నిర్లజ్జగా విహరిస్తున్నాడు—అజామిలుడు అలా చూశాడు.

Verse 61

द‍ृष्ट्वा तां कामलिप्तेन बाहुना परिरम्भिताम् । जगाम हृच्छयवशं सहसैव विमोहित: ॥ ६१ ॥

పసుపు పూసిన భుజంతో శూద్రుడు వేశ్యను ఆలింగనం చేస్తున్నాడు. అది చూసిన అజామిలుని హృదయంలో నిద్రించిన కామం మేల్కొని, మోహవశుడై అతడు దాని వశమయ్యాడు.

Verse 62

स्तम्भयन्नात्मनात्मानं यावत्सत्त्वं यथाश्रुतम् । न शशाक समाधातुं मनो मदनवेपितम् ॥ ६२ ॥

యథాశక్తి శాస్త్రోపదేశాన్ని స్మరించి—స్త్రీని చూడకూడదని—తనను తానే నియంత్రించేందుకు ప్రయత్నించాడు. కానీ హృదయంలో మదనబలంతో మనస్సు కంపించి, దాన్ని స్థిరపరచలేకపోయాడు.

Verse 63

तन्निमित्तस्मरव्याजग्रहग्रस्तो विचेतन: । तामेव मनसा ध्यायन् स्वधर्माद्विरराम ह ॥ ६३ ॥

ఆ కారణంగా స్మరణమనే గ్రహణానికి లోనై అతడు విచక్షణ కోల్పోయాడు; సూర్యచంద్రులు గ్రహణంలో కప్పబడినట్లే. మనసులో ఎల్లప్పుడూ ఆ వేశ్యనే ధ్యానిస్తూ, త్వరలోనే స్వధర్మాన్ని విడిచిపెట్టాడు.

Verse 64

तामेव तोषयामास पित्र्येणार्थेन यावता । ग्राम्यैर्मनोरमै: कामै: प्रसीदेत यथा तथा ॥ ६४ ॥

తండ్రి నుండి వచ్చిన ధనమంతా ఆమెను సంతృప్తిపరచడానికి ఖర్చు చేయసాగాడు. ఆమె ప్రసన్నంగా ఉండేందుకు గ్రామ్యమైన, మనోహరమైన భోగవస్తువులు సమర్పిస్తూ, బ్రాహ్మణోచిత కర్మలను విడిచిపెట్టాడు.

Verse 65

विप्रां स्वभार्यामप्रौढां कुले महति लम्भिताम् । विससर्जाचिरात्पाप: स्वैरिण्यापाङ्गविद्धधी: ॥ ६५ ॥

వేశ్య యొక్క కాముక కటాక్షం బుద్ధిని చీల్చిన ఆ విప్రుడు ఆమె సాంగత్యంలో పాపకర్మలకు లోనయ్యాడు. మహత్తర బ్రాహ్మణకులంలో పుట్టిన అతి సుందరమైన, యౌవనవతి భార్యను కూడా అతడు త్వరలోనే విడిచిపెట్టాడు.

Verse 66

यतस्ततश्चोपनिन्ये न्यायतोऽन्यायतो धनम् । बभारास्या: कुटुम्बिन्या: कुटुम्बं मन्दधीरयम् ॥ ६६ ॥

బ్రాహ్మణకులంలో పుట్టినప్పటికీ వేశ్యాసంగం వల్ల అతడు మందబుద్ధి అయ్యాడు. న్యాయమో అన్యాయమో ఎలా అయినా ధనం సంపాదించి, ఆ వేశ్య కుమారులు కుమార్తెలతో కూడిన కుటుంబాన్ని పోషించాడు.

Verse 67

यदसौ शास्त्रमुल्लङ्‌घ्य स्वैरचार्यतिगर्हित: । अवर्तत चिरं कालमघायुरशुचिर्मलात् ॥ ६७ ॥

అతడు శాస్త్ర నియమాలను ఉల్లంఘించి, స్వేచ్ఛాచారంగా నింద్యమైన జీవితం దీర్ఘకాలం గడిపాడు. వేశ్య వండిన ఆహారం తిని పాపభారంతో, అపవిత్రుడై, మలినుడై, నిషిద్ధ కర్మలలో ఆసక్తుడయ్యాడు.

Verse 68

तत एनं दण्डपाणे: सकाशं कृतकिल्बिषम् । नेष्यामोऽकृतनिर्वेशं यत्र दण्डेन शुद्ध्यति ॥ ६८ ॥

కాబట్టి ప్రాయశ్చిత్తం చేయని ఈ పాపిని దండధారి యమరాజు సన్నిధికి మేము తీసుకెళ్తాము. అక్కడ అతని పాపకర్మ పరిమాణానుసారం శిక్ష పొంది, ఆ శిక్ష ద్వారానే శుద్ధి పొందుతాడు.