Atharva Veda 9.3.4 — Kanda 9, Anuvaka 1, Sukta 3, Mantra 4

Sukta 3

Sanskrit (Devanagari)

वं॒शानां॑ ते॒ नह॑नानां प्राणा॒हस्य॒ तृण॑स्य च । प॒क्षाणां॑ विश्ववारे ते न॒द्धानि॒ वि चृ॑तामसि

IAST Transliteration

vaṃśā́nāṃ te náhanānāṃ prāṇāhásya tṛ́ṇasya ca | pakṣā́nāṃ viśva-vāre te naddhā́ni ví cṛtāmasi

English Translation (Griffith/Whitney)

The fastenings of thy bamboos, of thy bindings that seize the breath, and of thy grass; the fastenings of thy sides, O all-warding,—those do we cut apart.

Translation

నీ వెదురు కట్టుల ముడులు, ప్రాణాన్ని బిగించి పట్టే బంధనాల ముడులు, నీ తృణ-రజ్జువుల ముడులు; హే విశ్వ-రక్షకా, నీ పార్శ్వాలలో బంధించబడిన ఆ బంధనాలను మేము కోసి విడదీస్తాము.

Word by Word

• वंशानाम्: of bamboos / of stalks
• वंशानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी) / अधिकरण-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: वंश (प्रातिपदिक)

• ते: of you / your
• ते: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नहनानाम्: of the bindings / fastenings
• नहनानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: नहना (प्रातिपदिक; ‘नह्’ धातु-सम्बद्ध ‘बन्धन/बन्धनी’)

• प्राणाहस्य: of the life-breath’s seizure/attack (life-affecting force)
• प्राणाहस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: प्राणाह (प्रातिपदिक; ‘प्राण’ + ‘आह’ (आह = आहति/आघात/आकर्षण-भाव) समास-आधार)

• तृणस्य: of grass
• तृणस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तृण (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• पक्षाणाम्: of wings / of sides
• पक्षाणाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पक्ष (प्रातिपदिक)

• विश्ववारे: O all-warding / all-protecting one
• विश्ववारे: सम्बोधन
• Type: Adjective (vocative epithet)
• Root: विश्ववार (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास: ‘विश्व’+‘वार’ = all-protecting/all-warding)

• ते: your / of you
• ते: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नद्धानि: (things) bound / fastened
• नद्धानि: कर्म (यत् ‘वि-चृ’ क्रियायाः) / विशेष्य
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: नह् (धातु) → नद्ध (कृदन्त-भूतकृदन्त/क्त) आधार

• वि: apart, asunder
• वि: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• चृताम्: cut (them) apart!
• चृताम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: चृ (धातु; ‘to cut, to sever’)

• असि: you are
• असि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु; ‘to be’)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Āṅgirasa attribution (Anukramaṇī tradition)

Devata: Śālā/Viśvavārā (protective house) and Prāṇa (implicitly safeguarded)

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

Primary: shanta

Secondary: bhayankara