Atharva Veda 9.3.5 — Kanda 9, Anuvaka 1, Sukta 3, Mantra 5

Sukta 3

Sanskrit (Devanagari)

सं॒दं॒शानां॑ पल॒दानां॒ परि॑ष्वञ्जल्यस्य च । इ॒दं मान॑स्य॒ पत्न्या॑ न॒द्धानि॒ वि चृ॑तामसि

IAST Transliteration

saṃdaṃśā́nāṃ paladā́nāṃ paríṣvañjalyasya ca | idáṃ mā́nasya pátnyā naddhā́ni ví cṛtāmasi

English Translation (Griffith/Whitney)

The fastenings of the clamps, the fastenings of the coverings, and of the tight-embracing wrap,—these bindings of Māna’s wife do we cut apart.

Translation

సందంశాలు (క్లాంపులు) యొక్క ముడులు, పలదానాలు (ఆవరణాలు) యొక్క ముడులు, మరియు బిగిగా ఆలింగనం చేసే చుట్టు యొక్క ముడులు—ఇవి ‘మాన’ యొక్క భార్యకు చెందిన బంధనాలు; వాటిని మేము కోసి విడదీస్తాము.

Word by Word

• संदंशानाम्: of the tongs/biting-instruments
• संदंशानाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: संदंश (प्रातिपदिक; ‘संदंश’ = चिमटा/दंशन-यन्त्र) अथवा ‘संदंश’ (दंश्-धातु से नामधातु/निष्पन्न)

• पलदानाम्: of the fetters/bindings (palada)
• पलदानाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पलद (प्रातिपदिक; उपकरण/बन्धन-सम्बद्ध नाम)

• परिष्वञ्जल्यस्य: of the embracing/encircling (bond)
• परिष्वञ्जल्यस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: परिष्वञ्जलि (प्रातिपदिक; ‘परि-स्वञ्ज्/स्वञ्ज्’ से निष्पन्न—आलिङ्गन/आवेष्टन-सम्बद्ध)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• इदम्: this
• इदम्: कर्तृ/विषय (subject of the verbal action)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मानस्य: of the mind; mental
• मानस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: मान (प्रातिपदिक; ‘मान’ = मनस्-सम्बद्ध/मानस)

• पत्न्याः: of the wife
• पत्न्याः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पत्नी (प्रातिपदिक)

• नद्धानि: bound; tied
• नद्धानि: कर्म (object: ‘the bound [things]’)
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: नह् (धातु) → नद्ध (कृदन्त, भूतकर्मणि/कर्मणि कृदन्त)

• वि: apart; asunder
• वि: —
• Type: Preverb/Indeclinable
• Root: वि

• चृतामसि: you (pl.) loosen/cut off
• चृतामसि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: चृ (धातु; ‘to cut/loosen/sever’) + लोट्/विधिलिङ्? (आशीर्लिङ्/लोट्-प्रयोगः; मन्त्रभाषा)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Āṅgirasa attribution (Anukramaṇī tradition)

Devata: Bandhana/Granthi complex; the named household subject (Māna’s wife) as ritual patient

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

Primary: karuna

Secondary: vira