
Rishi: Atharvanic tradition (often associated with Bhṛgu/Angiras lineages in herb materials; exact anukramaṇī assignment varies)
Devata: Oṣadhayaḥ (Herbs) personified
Chandas: Mixed meters in the hymn per tradition; this verse commonly treated as a lyric in a triṣṭubh/jagatī-family environment, but exact chandas should be verified against padapāṭha/anukramaṇī.
అథర్వవేదం 8.7 ఒక సమగ్ర ఓషధి-సూక్తం. రంగు, ఆకృతి, పెరుగుదల-స్వభావం ఆధారంగా వర్గీకరించిన సమస్త ఔషధ వృక్షసముదాయాన్ని పిలిచి, రోగి చుట్టూ జీవించే వైద్యుల్లా సమవేశమవమని ఆహ్వానిస్తుంది. యక్ష్మం (క్షయ/క్షీణత-స్వరూప వ్యాధి)ను తరిమివేయడానికి తమ సమిష్టి వీర్యం (శక్తి)ని ప్రయోగించమని ఓషధులను ప్రార్థిస్తుంది; అలాగే మరణపాశం, అపవిత్రత-సదృశమైన దోషభారం మొదలైన ప్రమాదాల పొరల బంధాల నుంచి బాధితుణ్ణి “పైకి ఎత్తి” విముక్తి కలిగించమని వేడుకుంటుంది. ఈ సూక్తంలోని బలం—ఔషధాన్ని మంత్ర–ద్రవ్య సమ్మేళనంగా చూడడంలో ఉంది: ఉచ్చరిత ఆహ్వానం వృక్షశక్తిని సమీకరించి, జాగృతం చేసి, విమోచనము మరియు పునరుద్ధరణ దిశగా దారి మళ్లిస్తుంది.
Mantra 1
ओषधयः। १२ पञ्चपदा विराडतिशक्वरी, १४ उपरिष्टान्निचृद् बृहती, २६ निचृत्, २८ भुरिक्। या ब॒भ्रवो॒ याश्च॑ शु॒क्रा रोहि॑णीरु॒त पृश्न॑यः । असि॑क्नीः कृ॒ष्णा ओष॑धीः॒ सर्वा॑ अ॒च्छाव॑दामसि
గోధుమవర్ణమైన ఓషధులారా, తెల్లగా మెరుస్తున్నవారలారా; ఎర్రటి రోహిణీలారా, చుక్కల వర్ణమున్నవారలారా; గాఢవర్ణమైన అసిక్నీలారా, నల్లని కృష్ణాలారా—సర్వ ఔషధులారా, మేము మిమ్మల్ని ఆహ్వానిస్తున్నాము; మా సమీపానికి రండి.
Mantra 2
त्राय॑न्तामि॒मं पुरु॑षं॒ यक्ष्मा॑द् दे॒वेषि॑ता॒दधि॑ । यासां॒ द्यौष्पि॒ता पृ॑थि॒वी मा॒ता स॑मु॒द्रो मूलं॑ वी॒रुधां॑ ब॒भूव॑
దేవులు పంపిన యక్ష్మా (రోగం) నుండి ఈ పురుషుణ్ణి ఈ ఓషధులు రక్షించుగాక. వీరి తండ్రి ద్యౌః (ఆకాశం), తల్లి పృథివీ (భూమి); వీరి మూలం, ఆదిమూలం సముద్రజలమే.
Mantra 3
आपो॒ अग्रं दि॒व्या ओष॑धयः । तास्ते॒ यक्ष्म॑मेन॒स्य॑१मङ्गा॑दङ्गादनीनशन्
ఆపః (జలము) మొదటిది; ఈ ఓషధులు దివ్యమైనవి. అవి నీ కొరకు పాపసంబంధ యక్ష్మాను అవయవం అవయవం నుండి తరిమి తొలగించుగాక.
Mantra 4
प्र॒स्तृ॒ण॒ती स्त॒म्बिनी॒रेक॑शुङ्गाः प्रतन्व॒तीरोष॑धी॒रा व॑दामि । अं॒शु॒मतीः॑ का॒ण्डिनी॒र्या विशा॑खा॒ ह्वया॑मि ते वी॒रुधो॑ वैश्वदे॒वीरु॒ग्राः पु॑रुष॒जीव॑नीः ॥४ यद् वः॒ सहः॑ सहमाना वी॒र्यं॑१यच्च॑ वो॒ बल॑म्। तेने॒मम॒स्माद् यक्ष्मा॒त् पुरु॑षं मुञ्चतौषधी॒रथो॑ कृणोमि भेष॒जम्
విస్తరించి పరుచుకొనే, కాండములు కలిగిన, ఏకశుంగ (ఒక శిఖరం/ఒక మొగ్గ) గల, విస్తృతంగా తమను తాము చాపుకొనే ఓషధులను నేను సంభోదిస్తున్నాను. అంశుమతీ (కిరణసంపన్న), కాండినీ (గొంతులు/ముడులు గల), బహుశాఖలైన వాటిని నేను పిలుస్తున్నాను; ఓ వీరుధలారా, వైశ్వదేవీ (సర్వదేవతలకు చెందినవి), ఉగ్రా, పురుషజీవనీ (మనుష్యజీవన రక్షకులు)! మీ సహ (జయశక్తి), మీ వీర్యం, మీ బలం—అదే బలంతో, ఓ ఓషధులారా, ఈ పురుషుణ్ని ఈ యక్ష్మా (క్షయ/రోగం) నుండి విడిపించండి; ఆపై నేను భేషజం (చికిత్సా-ఔషధం) సిద్ధం చేస్తాను.
Mantra 5
जी॒व॒लां न॑घारि॒षां जी॑व॒न्तीमोष॑धीम॒हम्। अ॒रु॒न्ध॒तीमु॒न्नय॑न्तीं पु॒ष्पां मधु॑मतीमि॒ह हु॑वे॒ऽस्मा अ॑रि॒ष्टता॑तये
జీవనదాయిని, హానిలేని, జీవంతో ఉన్న ఓషధిని నేను ఆహ్వానిస్తున్నాను—పైకి ఎత్తి నడిపించేది, పుష్పసంపన్నం, మధురమైన తేనెస్వాదం గల అరుంధతిని. ఈ పురుషునికి అరిష్టతా (అహానికర భద్రత) కలగాలని ఇక్కడ ఆమెను పిలుస్తున్నాను.
Mantra 6
इ॒हा य॑न्तु॒ प्रचे॑तसो मे॒दिनी॒र्वच॑सो॒ मम॑ । यथे॒मं पा॒रया॑मसि॒ पुरु॑षं दुरि॒तादधि॑
నా ప్రాజ్ఞులైన, పుష్టి/మెదస్సు ఇచ్చే వచనాలు ఇక్కడికి రానివ్వండి—దురితము (దుఃఖ-ఆపద) నుండి దూరంగా, ఈ పురుషుణ్ని మేము సురక్షితంగా అవతలికి చేర్చగలిగేలా.
Mantra 7
अ॒ग्नेर्घा॒सो अ॒पां गर्भो॒ या रोह॑न्ति॒ पुन॑र्णवाः । ध्रु॒वाः स॒हस्र॑नाम्नीर्भेष॒जीः स॒न्त्वाभृ॑ताः
అగ్నికి ఆహారం, ఆప్ (జల) గర్భం—ఎదిగి పెరిగేవి, పునర్నవా (ఎల్లప్పుడూ నూతనమయ్యేవి). ధ్రువాలు, సహస్రనామ్నీలు—ఆ భేషజీ (చికిత్సక ఓషధులు) ఇక్కడికి తీసుకురాబడుగాక.
Mantra 8
अ॒वको॑ल्बा उ॒दका॑त्मान॒ ओष॑धयः । व्यृऽषन्तु दुरि॒तं ती॑क्ष्णशृ॒ङ्ग्यः
అవకోల్బా ఔషధులు—జలతత్త్వసారముతో కూడినవి, తీక్ష్ణశృంగములు గలవి—మా దుఃఖ-దురితాన్ని ఊడ్చి తొలగించుగాక.
Mantra 9
उ॒न्मु॒ञ्चन्ती॑र्विवरु॒णा उ॒ग्रा या वि॑ष॒दूष॑णीः । अथो॑ बलास॒नाश॑नीः कृत्या॒दूष॑णीश्च॒ यास्ता इ॒हा य॒न्त्वोष॑धीः
విడిపించేవి, విశాలంగా బంధాలను విప్పేవి, ఉగ్రమైన ఆ ఔషధులు—విషాన్ని దూషించి/నశింపజేసేవి; బలాసాన్ని (balāsa) నాశనం చేసేవి; అలాగే కృత్యా (టోనాటోటక/మంత్రదోషం)ను దూషించి విఫలంచేసేవి—ఆ ఔషధులన్నీ ఇక్కడ ఈ స్థలానికి రాగాక.
Mantra 10
अ॒प॒क्री॒ताः सही॑यसीर्वी॒रुधो॒ या अ॒भिष्टु॑ताः । त्राय॑न्ताम॒स्मिन् ग्रामे॒ गामश्वं॒ पुरु॑षं प॒शुम्
కొనబడిన (అపక్రీతాః) మరియు మరింత శక్తిమంతమైన, విధిగా స్తుతింపబడిన ఆ వీరుధ్/వనస్పతులు—ఈ గ్రామంలో గోవును, అశ్వాన్ని, మనుష్యుణ్ని, పశువును రక్షించుగాక.
Mantra 11
मधु॑मन्मू॑लं म॑धुमद॑ग्रमासाम्म॑धुमन्म॑ध्यं वीरु॑धां बभूव । मधु॑मत् प॒र्णं मधु॑म॒त् पुष्प॑मासां॒ मधोः॒ संभक्ता अ॒मृत॑स्य भ॒क्षो घृ॒तमन्नं॑ दुह्रतां॒ गोपु॑रोगवम्
వాటి మూలం మధుమయం; వాటి శిఖరం మధుమయం; వీరుధుల మధ్యభాగమూ మధుమయంగా పెరిగింది. వాటి ఆకు మధుమయం; వాటి పుష్పం మధుమయం; మధురసహభాగులు, అమృతభక్ష్యం—అవి ఘృతాన్నీ పోషణాన్నీ దోహించి ఇవ్వుగాక; గోవులను ముందుకు నడిపేవిగా, గోసంపద కోసం.
Mantra 12
याव॑तीः किय॑तीश्चे॒माः पृ॑थि॒व्यामध्योष॑धीः । ता मा॑ सहस्रप॒र्ण्योऽ मृ॒त्योर्मु॑ञ्च॒न्त्वंह॑सः
భూమిపై ఎంతెన్ని, ఎలాంటి ఈ సమస్త ఓషధులు ఉన్నాయో—ఆ సహస్రపర్ణీ (వెయ్యి ఆకులది) నన్ను అంహస్ (కష్టం/పాపపీడ) నుండి, అలాగే మరణం నుండి విముక్తి చేయుగాక.
Mantra 13
वैया॑घ्रो म॒णिर्वी॒रुधां॒ त्राय॑मानोऽभिशस्ति॒पाः । अमी॑वाः॒ सर्वा॒ रक्षां॒स्यप॑ ह॒न्त्वधि॑ दू॒रम॒स्मत्
వీరుధాల వ్యాఘ్రసదృశ మణి (తాయితు), రక్షిస్తూ, అభిశస్తి (శాపం/దోషారోపణ)ను త్రోసివేస్తూ—అది సమస్త అమీ్వాలు (రోగాలు) మరియు అన్ని రక్షాంసి (రాక్షసీ అడ్డంకులు)ను మా మీద నుండి కొట్టి, మాకు చాలా దూరంగా తరిమివేయుగాక.
Mantra 14
सिं॒हस्ये॑व स्त॒नथोः॒ सं वि॑जन्ते॒ऽग्नेरि॑व विजन्त॒ आभृ॑ताभ्यः । गवां॒ यक्ष्मः॒ पुरु॑षाणां वी॒रुद्भि॒रति॑नुत्तो ना॒व्याऽएतु स्रो॒त्याः
సింహ గర్జనకు వారు చెదరిపోవునట్లు, అగ్నితేజస్సుతో సమకూర్చిన ఔషధాల నుండి అది తరిమివేయబడి బయటకు పోవునట్లు—గోవుల యక్ష్మ, మనుషుల యక్ష్మ—వీరుధ్ (ఔషధి-వనస్పతులు) చేత పూర్తిగా తోసివేయబడి, అది నావ ద్వారా ప్రవహించే స్రోతసులైన పరుగెత్తు ప్రవాహాల వైపు వెళ్లిపోవుగాక.
Mantra 15
मु॒मु॒चा॒ना ओष॑धयो॒ऽग्नेर्वै॑श्वान॒रादधि॑ । भूमिं॑ संतन्व॒तीरि॑त॒ यासां॒ राजा॒ वन॒स्पतिः॑
బంధాలను విప్పే ఈ ఓషధులు—అగ్ని, వైశ్వానరుని నుండి ఉద్భవించినవి—భూమిపై తమను విస్తరించుకుంటూ ముందుకు సాగండి; వీరి రాజు వనస్పతి-అధిపతి.
Mantra 16
या रोह॑न्त्याङ्गिर॒सीः पर्व॑तेषु स॒मेषु॑ च । ता नः॒ पय॑स्वतीः शि॒वा ओष॑धीः सन्तु॒ शं हृ॒दे
ఆంగిరసీ-జనితమైన, పర్వతాలపై మరియు సమతల భూములపై పెరిగే ఏ ఓషధులైతే—అవి పాలసారసమృద్ధిగా, శివమయంగా, మంగళకరంగా మనకు కలుగుగాక; హృదయ శాంతి-క్షేమార్థం.
Mantra 17
याश्चा॒हं वेद॑ वी॒रुधो॒ याश्च॒ पश्या॑मि॒ चक्षु॑षा । अज्ञा॑ता जानी॒मश्च॒ या यासु॑ वि॒द्म च॒ संभृ॑तम्
నేను తెలిసిన వీరుధులు (మొక్కలు), నా కళ్లతో నేను చూసేవి; తెలియనివాటినీ మనం గుర్తించుదుము; ఇంకా ఏవాటిలో సঞ্চితమైన (ఔషధ-శక్తి) ఉందని మనకు తెలుసో—
Mantra 18
सर्वाः॑ सम॒ग्रा ओष॑धी॒र्बोध॑न्तु॒ वच॑सो॒ मम॑ । यथे॒मं पा॒रया॑मसि॒ पुरु॑षं दुरि॒तादधि॑
సంపూర్ణమై అఖండమైన సమస్త ఓషధులు నా వచనంతో జాగ్రత్తపడుగాక; అప్పుడు ఈ పురుషుణ్ణి దుఃఖం, ఆపద, దురితం నుండి దూరంగా సురక్షితంగా అవతలికి చేర్చుదుము.
Mantra 19
अ॒श्व॒त्थो द॒र्भो वी॒रुधां॒ सोमो॒ राजा॒मृतं॑ ह॒विः । व्री॒हिर्यव॑श्च भेष॒जौ दि॒वस्पु॒त्रावम॑र्त्यौ
అశ్వత్థం, దర్భం, మరియు వీరుధాలలో (ఔషధుల్లో) సోముడు—రాజు; అమృతస్వరూప హవిః. అలాగే వ్రీహి (వరి) మరియు యవం (జవ/బార్లీ)—రెండు భేషజాలు, దివ్యపుత్రులు, అమర్త్యులు.
Mantra 20
उज्जि॑हीध्वे स्त॒नय॑त्यभि॒क्रन्द॑त्योषधीः । य॒दा वः॑ पृश्निमातरः प॒र्जन्यो॒ रेत॒साव॑ति
ఓ ఔషధులారా, మేఘగర్జన వినిపించినప్పుడు, అది మీపై గట్టిగా నినదించినప్పుడు—మీరు ఉద్భవించండి, ముందుకు రండి. పృశ్ని-మాతృకలైన మీకోసం పర్జన్యుడు రేతస్ (బీజరసం)తో సేచనం చేసినప్పుడు.
Mantra 21
तस्या॒मृत॑स्ये॒मं बलं॒ पुरु॑षं पाययामसि । अथो॑ कृणोमि भेष॒जं यथा स॑च्छ॒तहा॑यनः
ఆ అమృతపు ఈ బలాన్ని ఈ పురుషునికి త్రాగింపజేస్తాము. ఇంకా నేను భేషజాన్ని సిద్ధం చేస్తాను; అతడు నూరు సంవత్సరాలు సంపూర్ణాయుష్కుడై ఉండునట్లు.
Mantra 22
व॒रा॒हो वे॑द वी॒रुधं॑ नकु॒लो वे॑द भेष॒जीम्। स॒र्पा ग॑न्ध॒र्वा या वि॒दुस्ता अ॒स्मा अव॑से हुवे
వరాహం వృక్షౌషధిని తెలుసును; నకులం (ముంగీసు) భేషజాన్ని తెలుసును. సర్పులు, గంధర్వులు ఏది తెలుసునో—అదే వారిని ఈ పురుషుని సహాయార్థం నేను ఆహ్వానిస్తున్నాను.
Mantra 23
याः सु॑प॒र्णा आ॑ङ्गिर॒सीर्दि॒व्या या र॒घतो॑ वि॒दुः । वयां॑सि हं॒सा या वि॒दुर्याश्च॒ सर्वे॑ पत॒त्रिणः॑ । मृ॒गा या वि॒दुरोष॑धी॒स्ता अ॒स्मा अव॑से हुवे
సుపర్ణులైన, ఆంగిరసులైన, దివ్యులైన వారు—వేగవంతులు తెలిసినదాన్ని; పక్షులు, హంసలు, ఇంకా సమస్త పతత్రిణులు తెలిసినదాన్ని; మృగాలు ఔషధుల గురించి తెలిసినదాన్ని—వారినే ఈ పురుషుని సహాయార్థం నేను ఆహ్వానిస్తున్నాను.
Mantra 24
याव॑तीना॒मोष॑धीनां॒ गा॑वः प्रा॒श्नन्त्य॒घ्न्या याव॑तीनामजा॒वयः॑ । ताव॑ती॒स्तुभ्य॒मोष॑धीः॒ शर्म॑ यच्छ॒न्त्वाभृ॑ताः
అఘ్న్యా (అహింసనీయ) గోవులు మేయు ఎన్ని ఓషధులు ఉన్నవో, మేకలు మరియు గొర్రెలు మేయు ఎన్ని ఉన్నవో,—అంతటి ఓషధులు ఇక్కడికి తెచ్చబడినవై, నీకు శరణం, రక్షణ, విశ్రాంతిని ప్రసాదించుగాక.
Mantra 25
याव॑तीषु मनु॒ष्याऽ भेष॒जं भि॒षजो॑ वि॒दुः । ताव॑तीर्वि॒श्वभे॑षजी॒रा भ॑रामि॒ त्वाम॒भि
మనుష్యులలో భిషజులు (వైద్యులు) తెలిసిన ఎన్ని భేషజాలు (ఔషధాలు) ఉన్నవో,—అంతటి విశ్వభేషజీ (సర్వరోగహర) ఓషధులను నేను ఇక్కడికి తెచ్చి నీపై ప్రయోగిస్తున్నాను.
Mantra 26
पुष्प॑वतीः प्र॒सूम॑तीः फ॒लिनी॑रफ॒ला उ॒त। सं॒मा॒तर॑ इव दुह्राम॒स्मा अ॑रि॒ष्टता॑तये
పుష్పవతులైనవి, ప్రసూమతులైనవి, ఫలినులైనవి—ఫలరహితమైనవీ కూడ—అన్నిటినీ తల్లులవలె సమ్మేళనం చేసి, ఈ పురుషునికి అరిష్టతా (అక్షత-సురక్ష) కోసం మనం వాటిని దోహించుదాం.
Mantra 27
उत् त्वा॑हार्षं॒ पञ्च॑शला॒दथो॒ दश॑शलादु॒त। अथो॑ य॒मस्य॒ पड्वी॑शा॒द् विश्व॑स्माद् देवकिल्बि॒षात्
నేను నిన్ను పంచశలా (ఐదు మడతల ఉచ్చు) నుండి, అలాగే దశశలా (పది మడతల ఉచ్చు) నుండీ పైకి తీసి విడిపించాను; అంతేకాదు యముని బంధనంనుండి, ప్రతి దేవకిల్బిషం (దేవప్రేరిత అపరాధం) నుండీ కూడా.
It is a bhaiṣajya (healing) hymn used to summon medicinal herbs as divine helpers, especially to remove yakṣma (wasting/consumption-type illness) and restore strength.
The color and form catalog is a ritual way of saying “all herbs without exception,” ensuring the healer calls every available medicinal power—creepers, stalked plants, single-spiked, many-branched, and more.
Besides curing disease, the hymn seeks complete deliverance: freedom from death’s noose imagery (Yama’s bond) and from pollution-like guilt or offence (devakilbiṣa) believed to sustain misfortune or illness.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.