Sukta 44
Rishi: Atharvanic tradition (unspecified here)
Devata: Roga (disease) as addressed entity; cosmic order as supporting power
Chandas: Anuṣṭubh (probable)
ఈ సంక్షిప్త వైద్య సూక్తం ‘స్థిరత్వ’ మంత్రసూత్రంతో రోగాన్ని కదలకుండా ఆపుతుంది: ఆకాశం, భూమి, చరాచర జగత్తు, నిటారుగా నిలిచిన వృక్షాలు ఎలా దృఢంగా నిలిచివున్నాయో, అలాగే ఓ రోగమా—నీవు స్థిరంగా నిలిచి ఇక తిరగకు, సంచరించకు అని ఆజ్ఞాపిస్తుంది. అనంతరం అనేకానేక ఔషధాల శక్తిని ఒకే పరమ భేషజంగా ఏకీకరిస్తుంది. చివరగా ‘విషాణకా’ అనే నిర్దిష్ట ఔషధాన్ని రుద్రునితో, అమృతంతో అనుసంధానించి పవిత్రీకరిస్తుంది—ప్రత్యేకంగా వాతజ వ్యాధుల నివారణార్థం.
Mantras
Mantra 1
रोगनाशनम्। अस्था॒द् द्यौरस्था॑त् पृथि॒व्यस्था॒द् विश्व॑मि॒दं जग॑त्। अस्थु॑र्वृ॒क्षा ऊ॒र्ध्वस्व॑प्ना॒स्तिष्ठा॒द् रोगो॑ अ॒यं तव॑
ఆకాశం స్థిరంగా నిలిచింది; భూమి స్థిరంగా నిలిచింది; ఈ సమస్త చరాచర జగత్తు స్థిరంగా నిలిచింది. వృక్షాలు కూడా స్థిరంగా నిలిచాయి—శిఖరాలు పైకి, ‘ఊర్ధ్వ-స్వప్న’ (పైకి శయనించినవారు) వలె. అలాగే నీ ఈ రోగం స్థిరమై (జడమై) ఉండుగాక; తిరుగాడకుండుగాక.
Mantra 2
श॒तं या भे॑ष॒जानि॑ ते स॒हस्रं॒ संग॑तानि च । श्रेष्ठ॑मास्रावभेष॒जं वसि॑ष्ठं रोग॒नाश॑नम्
నీకు వంద ఔషధాలు ఉన్నాయి; ఒకటిగా సమీకరించిన వెయ్యి కూడా ఉన్నాయి. శ్రేష్ఠమైనది—ఆస్రావ (ప్రవాహం/అతిసారం) నివారించే ఔషధం—అత్యుత్తమం, రోగనాశిని.
Mantra 3
रु॒द्रस्य॒ मूत्र॑मस्य॒मृत॑स्य॒ नाभिः॑ । वि॒षा॒ण॒का नाम॒ वा अ॑सि पितॄ॒णां मूला॒दुत्थि॑ता वातीकृत॒नाश॑नी
నీవు రుద్రుని మూత్రం; అమృతపు నాభి. ‘విషాణకా’ అనేదే నిజంగా నీ పేరు—పితృుల మూలం నుండి ఉద్భవించినది—వాతం (గాలి) వల్ల కలిగిన వికారాలను నాశనం చేసేది.
Frequently Asked Questions
To stop disease from “moving about” in the body by commanding it to stand still, and to empower a concentrated remedy that checks flux and vāta-type disorders.
It uses cosmic stability as a binding model: as the universe stands fixed in order, the disease is ordered to become fixed and powerless rather than roaming and harming.
It is the name of a specific bheṣaja (remedy), treated as a potent root-based medicine/amulet and sacralized as Rudra’s essence and connected to amṛta, especially for vāta-caused conditions.
Ask anything about Sukta 44 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.