
Rishi: Indra-hymn tradition (RV-derived in AV 20; seer as in the RV source of the verse)
Devata: Indra; with Dyāvāpr̥thivī as ancillary deities
Chandas: Triṣṭubh (RV-style; common in AV 20 RV-recitations)
AV 20.91 త్రిష్టుభ్ ఛందస్సులోని ఇంద్ర స్తోత్రం (ఋగ్వేద శైలిలో పఠనం). వృత్ర/వల విజయం కథనాన్ని రక్షణ మంత్రంగా మళ్లీ ప్రేరేపిస్తుంది: ఇంద్రుడు అడ్డంకిని ఛేదించి, దాడులను వెనక్కు తిప్పి, దాచిపెట్టబడిన సంపదను మరియు జీవప్రవాహాన్ని తిరిగి స్థాపిస్తాడు. ఏడు నదుల విమోచనం, గోవుల పునఃప్రాప్తి వర్ణనల ద్వారా ఈ స్తోత్రం విశ్వవిజయాన్ని యజమాని/పోషకునికి తక్షణ అపోత్రోపాయిక రక్షణగా, సమృద్ధిగా మారుస్తుంది; ద్యావా-పృథివీ (ఆకాశం–భూమి) స్థిరమైన సాక్షులుగా, సురక్షిత గమనానికి ఆధారభూతులుగా ఆహ్వానించబడతారు.
Mantra 1
इ॒मां धियं॑ स॒प्तशी॑र्ष्णीं पि॒ता न॑ ऋ॒तप्र॑जातां बृह॒तीम॑विन्दत्। तु॒रीयं॑ स्विज्जनयद् वि॒श्वज॑न्यो॒ऽयास्य॑ उ॒क्थमिन्द्रा॑य॒ शं॑सन्
ఋతం నుండి జనించిన, ఉన్నతమైన, ఏడు-శిరస్సుల ఈ ధియా/చింతనను మా పితా పొందాడు. దాని నాల్గవ భాగాన్ని నిజంగా విశ్వజన్యుడు అయాస్యుడు జనయించాడు; ఇంద్రునికి ఉక్తం (స్తుతి) శంసిస్తూ/పఠిస్తూ.
Mantra 2
ऋ॒तं शंस॑न्त ऋ॒जु दीध्या॑ना दि॒वस्पु॒त्रासो॒ असु॑रस्य वी॒राः । विप्रं॑ प॒दमङ्गि॑रसो॒ दधा॑ना य॒ज्ञस्य॒ धाम॑ प्रथ॒मं म॑नन्त
ఋతాన్ని స్తుతిస్తూ, లక్ష్యంలో ఋజువుగా, దీప్తబుద్ధితో, దివస్పుత్రులు—అసుర (ప్రభుత్వశక్తి) యొక్క వీరులు—ప్రేరిత ఋషి యొక్క పదం/స్థానాన్ని దృఢంగా స్థాపించారు. అంగిరసులు పవిత్ర పదం (చరణం)ను నిలిపి, యజ్ఞపు మొదటి ధామాన్ని మననంలో గ్రహించారు.
Mantra 3
हं॒सैरि॑व॒ सखि॑भि॒र्वाव॑दद्भिरश्म॒न्मया॑नि॒ नह॑ना॒ व्यस्य॑न्। बृह॒स्पति॑रभि॒कनि॑क्रद॒द् गा उ॒त प्रास्तौ॒दुच्च॑ वि॒द्वां अ॑गायत्
హంసలవలె, గట్టిగా పిలుచుకునే సఖులతో కలిసి, వారు రాతితో చేసిన బంధనాలను చెదరగొట్టారు. బృహస్పతి వారికి వ్యతిరేకంగా గర్జించి గోవులను గెలుచుకున్నాడు; ఆ విద్వాంసుడు గట్టిగా స్తుతిస్తూ, ఉన్నత స్వరంతో గానమూ చేశాడు.
Mantra 4
अ॒वो द्वाभ्यां॑ प॒र एक॑या॒ गा गुहा॒ तिष्ठ॑न्ती॒रनृ॑तस्य॒ सेतौ॑ । बृह॒स्पति॒स्तम॑सि॒ ज्योति॑रि॒च्छन्नुदु॒स्रा आक॒र्वि हि ति॒स्र आवः॑
రెండు సహాయాల తోడుతో, ఒక్కదానితో ముందుకు సాగి, అసత్యపు అడ్డుకట్ట వద్ద ఉన్న గుహలో దాగి నిలిచిన గోవులను అతడు బయటకు తెచ్చాడు. చీకటిలో వెలుగును కోరుతూ బృహస్పతి ఆ ఎర్రటి (ఉస్రా) గోవులను పైకి లాగి తెచ్చాడు; ఎందుకంటే అతని సహాయాలు త్రివిధం.
Mantra 5
वि॒भिद्या॒ पुरं॑ श॒यथे॒मपा॑चीं॒ निस्त्रीणि॑ सा॒कमु॑द॒धेर॑कृन्तत्। बृह॒स्पति॑रु॒षसं॒ सूर्यं॒ गाम॒र्कं वि॑वेद स्त॒नय॑न्निव॒ द्यौः
వెనుకకు స్థిరపడిన ఆ కోట-పురాన్ని చీల్చి, సముద్ర గర్భం నుండి ఒకేసారి మూడు నిధులను వారు కోసి బయటకు తీశారు. బృహస్పతి ఉషస్ (ఉదయం), సూర్యుడు, గోవు, మరియు ఋక్ (స్తుతి-గీతం) ను కనుగొన్నాడు—ఆకాశం మ్రోగినట్లుగా.
Mantra 6
इन्द्रो॑ व॒लं र॑क्षि॒तारं॒ दुघा॑नां क॒रेणे॑व॒ वि च॑कर्ता॒ रवे॑ण । स्वेदा॑ञ्जिभिरा॒शिर॑मि॒च्छमा॒नोऽरो॑दयत् प॒णिमा गा अ॑मुष्णात्
ఇంద్రుడు తన గర్జనతో—ఏనుగు తొండంలా—పాలు ఇచ్చే గోవుల రక్షకుడైన వలాన్ని చీల్చివేశాడు. చెమటతో తడిసిన తన సహాయకులతో పోషణ/తృప్తిని కోరుతూ పణి (Paṇi)ని విలపింపజేసి, గోవులను విడిపించి తీసుకెళ్లాడు.
Mantra 7
स ईं॑ स॒त्येभिः॒ सखि॑भिः शु॒चद्भि॒र्गोधा॑यसं॒ वि ध॑न॒सैर॑दर्दः । ब्रह्म॑ण॒स्पति॒र्वृष॑भिर्व॒राहै॑र्घ॒र्मस्वे॑देभि॒र्द्रवि॑णं॒ व्याऽनट्
అతడే—సత్యసఖులతో, శుచిగా ప్రకాశించే మిత్రులతో—ధనస్ (ప్రహారక) నూర్పు దెబ్బలతో ‘గోధాయస’ను చీల్చి విడదీశాడు. బ్రహ్మణస్పతి వృషభాలతో, వరాహాలతో, ఘర్మ-స్వేద (తప-ఉష్ణ) శక్తులతో, ఆ ద్రవిణం (ధనసంపద)ను విస్తరింపజేసి పొందాడు.
Mantra 8
ते स॒त्येन॒ मन॑सा॒ गो॑पतिं॒ गा इ॑या॒नास॑ इषणयन्त धी॒भिः । बृह॒स्पति॑र्मि॒थोअ॑वद्यपेभि॒रुदु॒स्रिया॑ असृजत स्व॒युग्भिः॑
వారు సత్యాన్నే మనస్సుగా చేసుకొని, గోపతి (పశువుల అధిపతి) వైపు ముందుకు సాగుతూ, ధీ (ప్రేరిత బుద్ధి)లతో గోవులను ప్రేరేపించారు. బృహస్పతి పరస్పర నిందకుల మధ్య, తన స్వయ యుక్ (జోడించబడిన) శక్తులతో, ఉస్రియా (ఎర్రటి) గోవులను బయటికి విడిచాడు.
Mantra 9
तं व॒र्धय॑न्तो म॒तिभिः॑ शि॒वाभिः॑ सिं॒हमि॑व॒ नान॑दतं स॒धस्थे॑ । बृह॒स्पतिं॒ वृष॑णं॒ शूर॑सातौ॒ भरे॑भरे॒ अनु॑ मदेम जि॒ष्णुम्
మేము శివమైన మతులతో అతనిని వర్ధింపజేస్తాము—సధస్థ (సామూహిక ఆసనం)లో సింహంలా గర్జించే వానిని. బృహస్పతి—వృషభుడు, శూర-సాతౌ (వీరజయ)లో విజేత—ఆ జిష్ణు (విజయి)ని అనుసరించి, ప్రతి యుద్ధ-భారంలో మేము ఆనందించుదుము.
Mantra 10
य॒दा वाज॒मस॑नद् वि॒श्वरू॑प॒मा द्यामरु॑क्ष॒दुत्त॑राणि॒ सद्म॑ । बृह॒स्पतिं॒ वृष॑णं व॒र्धय॑न्तो॒ नाना॒ सन्तो॒ बिभ्र॑तो॒ ज्योति॑रा॒सा
అతడు విశ్వరూపమైన వాజం/బహుమతిని గెలిచి, ద్యౌలో—ఎత్తైన ఎత్తైన సద్మాలలో (ఆసన/ధామాలలో) आरोహించాడు; అప్పుడు వారు నానారూపులై, వృషభస్వరూపుడైన బృహస్పతిని వర్ధింపజేస్తూ, జ్యోతిని ధరించి స్థిరంగా/ప్రతిష్ఠితంగా నిలిచారు.
Mantra 11
स॒त्यमा॒शिषं॑ कृणुता वयो॒धै की॒रिं चि॒द्ध्यव॑थ॒ स्वेभि॒रेवैः॑ । प॒श्चा मृधो॒ अप॑ भवन्तु॒ विश्वा॒स्तद् रो॑दसी शृणुतं विश्वमि॒न्वे
ఓ వయోదాతృ (బలదాతా), ఆశీర్వాదాన్ని సత్యం చేయి; ఎందుకంటే నీ స్వంత ప్రభావశక్తులతో నీవు స్తుతి/కీర్తినీ కాపాడుతావు. మా వెనుకకు అన్ని మృధాలు (దాడులు/అడ్డంకులు) తొలగిపోవాలి. ఓ రోదసీ (ద్యౌ-పృథివీ), దానిని వినండి—ఓ విశ్వమిన్వే (సర్వప్రేరకుడా).
Mantra 12
इन्द्रो॑ म॒ह्ना म॑ह॒तो अ॑र्ण॒वस्य॒ वि मू॒र्धान॑मभिनदर्बु॒दस्य॑ । अह॒न्नहि॒मरि॑णात् सप्त सिन्धू॑न् दे॒वैर्द्या॑वापृथिवी॒ प्राव॑तं नः
ఇంద్రుడు తన మహాశక్తి, మహత్తర పరాక్రమంతో ఆ మహా జలప్రవాహ శిఖరాన్ని చీల్చాడు; అర్బుదుని శిరస్సును పగలగొట్టాడు. అతడు అహి (సర్పం)ను సంహరించి, ఏడు సింధువులను (నదులను) విముక్తం చేశాడు. హే ద్యావా-పృథివీ! దేవులతో కలిసి మమ్మల్ని రక్షిస్తూ ముందుకు నడిపించండి.
For protection and obstacle-removal—turning back hostility, breaking ‘blockages’ (social, physical, or ritual), and restoring prosperity and smooth progress.
These are symbolic victory-images: rivers represent released life-flow and prosperity; cows represent recoverable wealth; Vṛtra/Vala/Paṇi represent forces that withhold, obstruct, or attack.
Not strictly, but clean water is the most fitting accompaniment (sprinkling as ‘released rivers’). A simple protective cord/amulet may be tied afterward to mark the protection as ongoing.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.