Atharva Veda 19.13.1: Kanda 19, Anuvaka 2, Sukta 13, Mantra 1

Sukta 13

Sanskrit (Devanagari)

एकवीरः। इन्द्र॑स्य बा॒हू स्थवि॑रौ॒ वृषा॑णौ चि॒त्रा इ॒मा वृ॑ष॒भौ पा॑रयि॒ष्णू। तौ यो॑क्षे प्रथ॒मो योग॒ आग॑ते॒ याभ्यां॑ जि॒तमसु॑राणां॒ स्व॑१र्यत्

Recitation with translationAtharva Veda 19.13.1

IAST Transliteration

ekavī́raḥ | índrasya bāhū́ sthaviráu vṛ́ṣāṇau citrā́ imā́ vṛṣabháu pārayiṣṇū́ | táu yókṣe prathamó yóga ā́gate yā́bhyāṃ jitám ásurāṇāṃ svàr yát ||

English Translation (Griffith/Whitney)

The Lone Champion. Indra’s arms—stout, bull-like—these splendid two bulls that bear one safely through: them will I yoke when first the yoking comes, by which the heaven was won from out the Asuras.

Translation

ఏకవీరుడు. ఇంద్రుని భుజాలు—దృఢమైనవి, వృషభసమానమైనవి—ఇవి ప్రకాశించే రెండు వృషభాలు; సురక్షితంగా దాటించేవి. మొదటి యోగం (యోకింగ్) వచ్చినప్పుడు నేను వాటిని జూదుతాను; వాటి ద్వారా అసురుల నుండి స్వర్గం (స్వః) జయించబడింది.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• एकवीरः: the single/unique hero
• एकवीरः: Kartā
• Type: Noun/Adjective
• Root: एक-वीर (प्रातिपदिक) अथवा एकवीर (समास-प्रातिपदिक)

• इन्द्रस्य: of Indra
• इन्द्रस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• बाहू: (two) arms
• बाहू: Kartā
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)

• स्थविरौ: stout, strong
• स्थविरौ: Kartā (as qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्थविर (प्रातिपदिक)

• वृषाणौ: bull-like, virile
• वृषाणौ: Kartā (as qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वृषाण (प्रातिपदिक)

• चित्राः: bright, splendid
• चित्राः: Kartā (as qualifier)
• Type: Adjective
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)

• इमाः: these
• इमाः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वृषभौ: two bulls
• वृषभौ: Kartā
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• पारयिष्णू: (two) who carry across / bring through
• पारयिष्णू: Kartā (as qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पारयिष्णु (प्रातिपदिक; √पॄ/पॄर्/पारय् ‘to carry across, bring through’ से निष्पन्न विशेषण)

• तौ: those two
• तौ: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• योक्षे: I yoke / I will yoke
• योक्षे: Kartā (अहं) + कर्म (तौ)
• Type: Verb
• Root: √युज् (योजने) — लिट्/लुट्-प्रकारे न; अत्र लृट्/लोट् न, किन्तु आत्मनेपद-लट् 1एकवचनम् ‘युजे/योक्षे’ वैदिक-रूपम्

• प्रथमः: first
• प्रथमः: Kartā (as qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• योगः: the yoking, harnessing
• योगः: Adhikaraṇa/भाव (contextual: the yoking/union as event)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक; √युज्)

• आगते: when (it) has come / upon arrival
• आगते: Adhikaraṇa (locative absolute sense)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: √गम् (गतौ) उपसर्गः आ-; ‘आगत’ (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• याभ्याम्: by which two
• याभ्याम्: Karaṇa
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जितम्: conquered
• जितम्: Karma (conquered object, implicit)
• Type: Participle
• Root: √जि (जय) — ‘जित’ (कृदन्त)

• असुराणाम्: of the Asuras
• असुराणाम्: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: असुर (प्रातिपदिक)

• स्वर्यत्: attains the heavenly light / goes to svarga
• स्वर्यत्: Kartā (implicit: the one who attains heaven/raises to light)
• Type: Verb (Vedic form)
• Root: √स्वर्/√सृ (वैदिक: ‘स्वर्य’ = स्वर्गं गच्छति/स्वर् इच्छति; ‘स्वर्यत्’ = वर्तमानकाले कृदन्त/तिङन्त-रूपम्)

Attribution

Rishi: Anonymous (martial charm tradition)

Devata: Indra (via his ‘two arms’ as empowered agents)

Chandas: Triṣṭubh

Mantra Rasa

Primary: vira

Secondary: raudra