Khanda 1

Verse 1.1

ॐ पुरुषसूक्तार्थनिर्णयं व्याख्यास्यामः। पुरुषसंहितायां पुरुषसूक्तार्थः संग्रहेण प्रोच्यते। सहस्रशीर्षेत्यत्र सशब्दोऽनन्तवाचकः। अनन्तयोजनं प्राह दशाङ्गुलवचस्तथा॥

ஓம். இப்போது புருஷஸூக்தத்தின் பொருளைத் தீர்மானித்து விளக்குகிறோம். புருஷஸம்ஹிதையில் புருஷஸூக்தத்தின் பொருள் சுருக்கமாக உரைக்கப்படுகிறது. ‘ஸஹஸ்ரஶீர்ஷா’ என்ற சொல்லில் ‘ஸஹஸ்ர’ என்பது அனந்தத்தைக் குறிக்கும். அவர் அனந்த யோஜன அளவையும் அறிவிக்கிறார்; அதுபோல ‘தசாங்குல’ என்ற வாக்கியமும் அதே பொருளில் உணரப்பட வேண்டும்॥

Verse 1.2

तस्य प्रथमया विष्णोर्देशतो व्याप्तिरीरिता। द्वितीयया चास्य विष्णोः कालतो व्याप्तिरुच्यते॥

அதன் முதல் பாதி/வாக்கியத்தால் விஷ்ணுவின் தேசம் (இடம்) சார்ந்த வியாப்தி கூறப்படுகிறது; இரண்டாம் பாதியால் இதே விஷ்ணுவின் காலம் (நேரம்) சார்ந்த வியாப்தி உரைக்கப்படுகிறது॥

Verse 1.3

विष्णोर्मोक्षप्रदत्वं च कथितं तु तृतीयया । एतावानिति मन्त्रेण वैभवं कथितं हरेः ॥

மூன்றாம் மந்திரத்தால் விஷ்ணுவின் மோக்ஷப்-பிரதத்துவம் உறுதியாகக் கூறப்பட்டது; மேலும் “ஏதாவான்” எனத் தொடங்கும் மந்திரத்தால் ஹரியின் வைபவம் விளக்கப்பட்டது.

Verse 1.4

एतेनैव च मन्त्रेण चतुर्व्यूहो विभाषितः । त्रिपादित्यनया प्रोक्तमनिरुद्धस्य वैभवम् ॥

இம்மந்திரத்தாலேயே சதுர்வ்யூஹம் முறையாக விளக்கப்பட்டது; “திரிபாத்” எனத் தொடங்கும் மந்திரத்தால் அனிருத்தனின் வைபவம் கூறப்பட்டது.

Verse 1.5

तस्माद्विराडित्यनया पादनारायणाद्धरेः । प्रकृतेः पुरुषस्यापि समुत्पत्तिः प्रदर्शिता ॥

ஆகையால் “விராட்” எனத் தொடங்கும் இம்மந்திரத்தால் பாத-நாராயணனாகிய ஹரியிடமிருந்து பிரகிருதி மற்றும் புருஷனின் தோற்றமும் வெளிப்படுத்தப்பட்டது.

Verse 1.6

यत्पुरुषेणेत्यनया सृष्टियज्ञः समीरितः । सप्तास्यासन्परिधयः समिधश्च समीरिताः ॥

“யத் புருஷேண…” என்று தொடங்கும் மந்திரத்தால் சிருஷ்டி-யாகம் அறிவிக்கப்படுகிறது; அதனால் ஏழு பரிதிகள் மற்றும் சமித்களும் கூறப்படுகின்றன।

Verse 1.7

तं यज्ञमिति मन्त्रेण सृष्टियज्ञः समीरितः । अनेनैव च मन्त्रेण मोक्षश्च समुदीरितः ॥

“தம் யஜ்ஞம்…” என்ற மந்திரத்தால் சிருஷ்டி-யாகம் கூறப்படுகிறது; இதே மந்திரத்தால் மோக்ஷமும் அறிவிக்கப்படுகிறது।

Verse 1.8

तस्मादिति च मन्त्रेण जगत्सृष्टिः समीरिता । वेदाहमिति मन्त्राभ्यां वैभवं कथितं हरेः ॥

“தஸ்மாத்…” என்று தொடங்கும் மந்திரத்தால் உலகின் படைப்பு கூறப்படுகிறது; “வேத” மற்றும் “அஹம்” என்ற இரு மந்திரங்களால் ஹரியின் வைபவம் உரைக்கப்படுகிறது।

Verse 1.9

यज्ञेनेत्युपसंहारः सृष्टेर्मोक्षस्य चेरितः । य एवमेतज्जानाति स हि मुक्तो भवेदिति ॥

“யஜ்ஞேன…” என்ற சொற்களால் படைப்பு மற்றும் மோக்ஷம்—இரண்டினதும் முடிவுரை கூறப்பட்டது. இத்தத்துவத்தை இவ்வாறே அறிந்தவன் நிச்சயமாக முக்தன் ஆவான்—என்று சொல்லப்படுகிறது॥