Prakarana 12
सोपान-शिखर का चरण: ‘भक्ति की सिद्धि’—जहाँ कथा-रस सामाजिक-धर्म (राजधर्म/लोकमर्यादा) से आगे बढ़कर अंतःकरण की अंतिम गाँठ (अविद्या-ग्रंथि) खोलने की प्रक्रिया दिखाता है। इस खंड में मुक्तिसाधन का निर्णायक निष्कर्ष आता है: निर्गुण-ज्ञान का आदर रखते हुए भी मानस का ‘परमार्थ-मार्ग’ सगुण राम-भक्ति को सहज, सुरक्षित और सर्वसुलभ सीढ़ी ठहराता है। काकभुशुण्डि का जीवन-वृत्त (जन्म-जन्म में राम-भजन) इस सोपान को ‘अनुभव-प्रमाण’ देता है—भक्ति का अभ्यास ही अंततः संशय, द्वैत-भय और माया-व्यवधानों पर विजय कराता है।
இவ்வகுதி உத்தரகாண்டத்தின் அந்த ஓட்டத்தில் வருகிறது; அங்கு ‘சித்தாந்தம்’ கதை வடிவில் இறங்குகிறது. ரச-ரचना சாந்த-ரசம் முதன்மை; ஆனால் அதன் உள்ளே அத்புதம் (பக்தி-பிரதாபம்), கருண (ஜீவனின் கிரந்தி-பந்தம்), வீர (ஹட்பக்தியின் உறுதி) ஆகியவற்றின் நுண் சங்கமம் உள்ளது. காகபுஷுண்டியின் ஆத்மசரிதம் ‘பக்தி-ஜீவனி’ போல ஓடுகிறது: மும்முலகில் தேஹ-பரிவர்த்தனங்கள் நடந்தாலும் ராம-பஜன் இடையறாதிருத்தல், லோமஷ ரிஷியுடன் நிர்குண-சகுண வாத-விவாதம், சாப-பிரசாதம் மூலம் ரூபாந்தரம், இறுதியில் ராமமந்திர-தீக்ஷை—இவை அனைத்தும் மானஸத்தின் தர்மசாஸ்திர நிஷ்கர்ஷத்தை அனுபவ-ஆதாரமாக்குகின்றன. பின்னர் கருடனின் கேள்வி (ஞானத்தின் துர்லபம் vs பக்தியின் அலட்சியம்) உத்தரகாண்டத்தின் பரந்த இலக்கை நிறைவேற்றுகிறது: நிர்குண பிரம்ம-சிந்தனைக்கு மரியாதை அளித்தபோதும், துளசியின் ‘தத்துவ-ஒட்டுச்சாரம்’ இதுவே—சகுண-பக்தியே மோட்ச-சோபானத்தின் ஸஹஜ ஏணி; ஞானம் அதின் ஒளியில் பாதுகாப்பாக நிலைபெறும்.
Verses
சௌபாய் 110.1-8
त्रिजग देव नर जोइ तनु धरउँ।तहँ तहँ राम भजन अनुसरऊँ।।
एक सूल मोहि बिसर न काऊ।गुर कर कोमल सील सुभाऊ।।
चरम देह द्विज कै मैं पाई।सुर दुर्लभ पुरान श्रुति गाई।।
खेलउँ तहूँ बालकन्ह मीला।करउँ सकल रघुनायक लीला।।
प्रौढ़ भएँ मोहि पिता पढ़ावा।समझउँ सुनउँ गुनउँ नहिं भावा।।
मन ते सकल बासना भागी।केवल राम चरन लय लागी।।
कहु खगेस अस कवन अभागी।खरी सेव सुरधेनुहि त्यागी।।
प्रेम मगन मोहि कछु न सोहाई।हारेउ पिता पढ़ाइ पढ़ाई।।
भए कालबस जब पितु माता।मैं बन गयउँ भजन जनत्राता।।
जहँ जहँ बिपिन मुनीस्वर पावउँ।आश्रम जाइ जाइ सिरु नावउँ।।
बूझत तिन्हहि राम गुन गाहा।कहहिं सुनउँ हरषित खगनाहा।।
सुनत फिरउँ हरि गुन अनुबादा।अब्याहत गति संभु प्रसादा।।
छूटी त्रिबिध ईषना गाढ़ी।एक लालसा उर अति बाढ़ी।।
राम चरन बारिज जब देखौं।तब निज जन्म सफल करि लेखौं।।
जेहि पूँछउँ सोइ मुनि अस कहई।ईस्वर सर्ब भूतमय अहई।।
निर्गुन मत नहिं मोहि सोहाई।सगुन ब्रह्म रति उर अधिकाई।।
trijaga deva nara joi tanu dharaũ.tahã tahã rāma bhajana anusaraũ..
eka sūla mohi bisara na kāū.guru kara komala sīla subhāū..
carama deha dvija kai maiṁ pāī.sura durlabha purāna śruti gāī..
khelaũ tahū̃ bālakanha mīlā.karaũ sakala raghunāyaka līlā..
prauṛha bhaẽ mohi pitā paṛhāvā.samajhaũ sunaũ gunaũ nahiṁ bhāvā..
mana te sakala bāsanā bhāgī.kevala rāma caraṇa laya lāgī..
kahu khagesa asa kavan abhāgī.kharī seva sura-dhenūhi tyāgī..
prema magana mohi kachu na sohāī.hāreu pitā paṛhāi paṛhāī..
bhae kāla-basa jaba pitu mātā.maiṁ bana gayaũ bhajana jana-trātā..
jahã jahã bipina munīsvara pāvaũ.āśrama jāi-jāi siru nāvaũ..
būjhat tinhahi rāma guna gāhā.kahahiṁ sunaũ haraṣita khaga-nāhā..
sunata phiraũ hari guna anubādā.avyāhata gati śambhu prasādā..
chūṭī tribidha īṣanā gāṛhī.eka lālasā ura ati bāṛhī..
rāma caraṇa bārija jaba dekhaũ.taba nija janma saphala kari lekhaũ..
jehi pū̃chhaũ soī muni asa kahai.īsvara sarba bhūta-maya ahaī..
nirguna mata nahiṁ mohi sohāī.saguna brahma rati ura adhikāī..
மூன்று உலகங்களில் தேவர்களாகவோ மனிதர்களாகவோ எந்த உடலை நான் ஏற்றேனோ, அங்கெல்லாம் ராம பஜனையையே பின்பற்றினேன். என் குருவின் மென்மையான குணத்தையும் இயல்பையும் நினைவு கூரும் ஒரு வேதனை என்னை விட்டு நீங்கவே இல்லை. இறுதியாக நான் ஒரு பிராமண உடலை அடைந்தேன், அது தேவர்களுக்கும் அரிதானது என புராணங்களும் வேதங்களும் கூறுகின்றன. அங்கும் நான் மற்ற சிறுவர்களுடன் விளையாடி, ரகுநாயகரின் அனைத்து விளையாட்டுகளையும் நடித்தேன். நான் வளர்ந்ததும் என் தந்தை எனக்குப் படிக்கச் சொன்னார். நான் புரிந்து கொண்டு கேட்டேன், ஆனால் எதுவும் எனக்குப் பிடிக்கவில்லை. என் மனதிலிருந்து அனைத்து ஆசைகளும் நீங்கின, ராமரின் திருவடிகளிலேயே என் மனம் லயித்தது. கூறு, பறவைகளின் தலைவா, தேவமாட்டை விட்டு கழுதைப் பெண்ணைப் பணிவதில் இவ்வளவு துர்பாக்கியம் யாருக்கு? அன்பில் ஆழ்ந்த எனக்கு வேறு எதுவும் பிடிக்கவில்லை, என் தந்தை மீண்டும் மீண்டும் படித்துக் கொண்டே இருக்கச் சொல்லி சோர்ந்து போனார். என் தந்தையும் தாயும் காலத்தின் வசப்பட்டபோது, நான் காட்டிற்குச் சென்று தன் மக்களைக் காப்பவரைப் போற்றினேன். காட்டில் எங்கெல்லாம் பெரிய முனிவர்களைக் கண்டேனோ, அங்கெல்லாம் அவர்கள் ஆசிரமங்களுக்குச் சென்று தலை வணங்கினேன். அவர்களிடம் ராமரின் குணங்களைப் பற்றி வினவினேன், அவர்கள் கூற, நான் மகிழ்ச்சியுடன் கேட்டேன், பறவைகளின் தலைவா. ஹரியின் குணங்களைக் கேட்டுக் கொண்டே சுற்றித் திரிந்தேன், சம்புவின் கிருபையால் என் பயணம் தடையற்றதாய் இருந்தது. மூன்று வகை ஆசைகளும் என்னை விட்டு நீங்கின, என் இதயத்தில் ஒரே ஒரு ஏக்கம் மிகுந்தது: ராமரின் தாமரைத் திருவடிகளைக் காணும்போது, அப்போது என் பிறப்பு பயனுள்ளதாயிற்று எனக் கருதுவேன். நான் யாரிடம் கேட்டேனோ, அந்த முனிவர் இவ்வாறு கூறினார்: கடவுள் அனைத்து உயிர்களிலும் வாழ்கிறார். குணங்களற்ற கடவுள் என்னும் கொள்கை எனக்குப் பிடிக்கவில்லை, குணங்களுடன் கூடிய பிரம்மத்தின் மீதான அன்பு என் இதயத்தில் மேலும் வளர்ந்தது.
தோஹா 110(क)-(घ)
गुर के बचन सुरति करि राम चरन मनु लाग।रघुपति जस गावत फिरउँ छन छन नव अनुराग।।110(क)।।
मेरु सिखर बट छायाँ मुनि लोमस आसीन।देखि चरन सिरु नायउँ बचन कहेउँ अति दीन।।110(ख)।।
सुनि मम बचन बिनीत मृदु मुनि कृपाल खगराज।मोहि सादर पूँछत भए द्विज आयहु केहि काज।।110(ग)।।
तब मैं कहा कृपानिधि तुम्ह सर्बग्य सुजान।सगुन ब्रह्म अवराधन मोहि कहहु भगवान।।110(घ)।।
gura ke bacana surati kari rāma caraṇa manu lāga.raghupati jasa gāvata phiraũ chana-chana nava anurāga..110(ka)..
meru śikhara baṭa chāyā̃ muni lomasa āsīna.dekhi caraṇa siru nāyaũ bacana kaheũ ati dīna..110(kha)..
suni mama bacana binīta mṛdu muni kṛpāla khaga-rāja.mohi sādar pū̃chhata bhae dvija āyahu kehi kāja..110(ga)..
taba maiṁ kahā kṛpā-nidhi tumha sarbagya sujāna.saguna brahma avarādhana mohi kahahu bhagavāna..110(gha)..
என் குருவின் வார்த்தைகளை நினைவில் கொண்டு, என் மனம் ராமரின் திருவடிகளில் பற்றுக் கொண்டது, ரகுபதியின் புகழைப் பாடிக்கொண்டே சுற்றித் திரிந்தேன், ஒவ்வொரு கணமும் புதிய அன்பு வளர்ந்தது. மேரு மலையின் உச்சியில், ஒரு ஆல மரத்தின் நிழலில், முனிவர் லோமசர் அமர்ந்திருந்தார். அவரைக் கண்டு, அவர் திருவடிகளில் தலை வணங்கி, மிகவும் பணிவுடன் அவரிடம் பேசினேன். பறவைகளின் அரசே, என் பணிவான மென்மையான வார்த்தைகளைக் கேட்டு, கருணையுள்ள முனிவர் என்னிடம் மரியாதையுடன் கேட்டார், 'பிராமணரே, நீங்கள் எதற்காக வந்திருக்கிறீர்கள்?' அப்போது நான் கூறினேன்: 'கிருபாநிதியே, நீங்கள் எல்லாம் அறிந்த ஞானியாகிய புத்திமான். பகவானே, சகுண பிரம்மத்தை எவ்வாறு வழிபடுவது என்பதை எனக்குக் கூறுங்கள்.'
சௌபாய் 111.1-8
तब मुनिष रघुपति गुन गाथा।कहे कछुक सादर खगनाथा।।
ब्रह्मग्यान रत मुनि बिग्यानि।मोहि परम अधिकारी जानी।।
लागे करन ब्रह्म उपदेसा।अज अद्वेत अगुन हृदयेसा।।
अकल अनीह अनाम अरुपा।अनुभव गम्य अखंड अनूपा।।
मन गोतीत अमल अबिनासी।निर्बिकार निरवधि सुख रासी।।
सो तैं ताहि तोहि नहिं भेदा।बारि बीचि इव गावहि बेदा।।
बिबिध भाँति मोहि मुनि समुझावा।निर्गुन मत मम हृदयँ न आवा।।
पुनि मैं कहेउँ नाइ पद सीसा।सगुन उपासन कहहु मुनीसा।।
राम भगति जल मम मन मीना।किमि बिलगाइ मुनीस प्रबीना।।
सोइ उपदेस कहहु करि दाया।निज नयनन्हि देखौं रघुराया।।
भरि लोचन बिलोकि अवधेसा।तब सुनिहउँ निर्गुन उपदेसा।।
मुनि पुनि कहि हरिकथा अनूपा।खंडि सगुन मत अगुन निरूपा।।
तब मैं निर्गुन मत कर दूरी।सगुन निरूपउँ करि हठ भूरी।।
उत्तर प्रतिउत्तर मैं कीन्हा।मुनि तन भए क्रोध के चीन्हा।।
सुनु प्रभु बहुत अवग्या किएँ।उपज क्रोध ग्यानिन्ह के हिएँ।।
अति संघरषन जौं कर कोई।अनल प्रगट चंदन ते होई।।
taba muniṣa raghupati guna gāthā.kahe kachuka sādar khaga-nāthā..
brahma-gyāna rata muni bigyānī.mohi parama adhikārī jānī..
lāge karana brahma upadesā.aja advaita aguṇa hṛdayesā..
akala anīha anāma arūpā.anubhava gamya akhaṇḍa anūpā..
mana-gotīta amala abināsī.nirbikāra niravadhi sukha rāsī..
so taiṁ tāhi tohi nahiṁ bhedā.bāri bīci iva gāvahi bedā..
bibidha bhā̃ti mohi muni samujhāvā.nirguna mata mama hṛdayã na āvā..
puni maiṁ kaheũ nāi pada sīsā.saguna upāsana kahahu munīsā..
rāma bhagati jala mama mana mīnā.kimi bilagāi munīsa prabīnā..
soī upadesa kahahu kari dāyā.nija nayananhi dekhaũ raghurāyā..
bhari locana biloki avadhesā.taba sunihaũ nirguna upadesā..
muni puni kahi hari-kathā anūpā.khaṇḍi saguna mata aguṇa nirūpā..
taba maiṁ nirguna mata kara dūrī.saguna nirūpaũ kari haṭha bhūrī..
uttara prati-uttara maiṁ kīnhā.muni tana bhae krodha ke cīnhā..
sunu prabhu bahuta avagyā kiẽ.upaja krodha gyāninha ke hiẽ..
ati saṅgharṣana jaũ kara koī.anala pragaṭa candana te hoī..
அப்போது, பறவைகளின் தலைவரே, முனிவர் ரகுபதியின் குணங்களின் கதையை மரியாதையுடன் சிறிதளவு கூறினார். பிரம்ம ஞானத்தில் ஆழ்ந்த ஞானியான முனிவர், என்னை மிகவும் தகுதியுடையவனாக அறிந்தார். பிரம்மத்தைப் பற்றி உபதேசிக்கத் தொடங்கினார்: பிறப்பற்றது, இரண்டற்றது, குணங்களற்றது, இதயத்தின் தலைவன். பாகங்களற்றது, விருப்பமற்றது, பெயரற்றது, வடிவற்றது, அனுபவத்தால் அறியத்தக்கது, பிளவுபடாதது, ஒப்பற்றது. மனத்திற்கும் புலன்களுக்கும் அப்பாலானது, களங்கமற்றது, அழியாதது, மாற்றமற்றது, எல்லையற்றது, ஆனந்தத்தின் குவியல். "அதுவே நீ; அதற்கும் உனக்கும் வேறுபாடு இல்லை, நீருக்கும் அதன் அலைக்கும் இடையே உள்ளதைப் போல," என வேதங்கள் பாடுகின்றன. முனிவர் பலவிதமாக எனக்கு உபதேசித்தார், ஆனால் குணங்களற்ற கோட்பாடு என் இதயத்தில் இடம்பெறவில்லை. பின் நான் அவர் பாதங்களில் தலை வணங்கி, "முனிவர்களின் தலைவரே, குணங்களுடன் கூடிய இறைவனின் வழிபாட்டைக் கூறுங்கள்" என்றேன். ராமபக்தி நீர், என் மனம் மீன்; அதிலிருந்து எவ்வாறு பிரிய முடியும், ஞானியான முனிவர்களின் தலைவரே? அப்படிப்பட்ட உபதேசத்தைக் கிருபை கூர்ந்து கூறுங்கள், நான் என் கண்களால் ரகுராயனைக் காண்பேன். அயோத்யையின் தலைவனை இரு கண்கள் நிறைய கண்ட பின், பின்னர் குணங்களற்ற உபதேசத்தைக் கேட்பேன். முனிவர் மீண்டும் ஒப்பற்ற ஹரியின் கதையைக் கூறினார், குணங்களுடன் கூடிய கோட்பாட்டை மறுத்து, குணங்களற்றதை விளக்கினார். பின் நான் குணங்களற்ற கோட்பாட்டை ஒதுக்கிவிட்டு, பெரும் பிடிவாதத்துடன் குணங்களுடன் கூடிய இறைவனை விளக்கினேன். நான் ஒவ்வொரு வாதத்திற்கும் பதில் மறுவாதம் செய்தேன், முனிவரின் உடலில் கோபத்தின் அறிகுறைகள் தோன்றின. கேளும் பிரபுவே: பெரும் மரியாதையின்மை செய்யப்பட்டால், ஞானிகளின் இதயங்களிலும் கூட கோபம் எழுகிறது. யாராவது அதிகமாக உராய்ந்தால், சந்தனக் கட்டையிலிருந்து கூட நெருப்பு வெளிப்படும்.
தோஹா 111(क)-(ख)
बारंबार सकोप मुनि करइ निरुपन ग्यान।मैं अपनें मन बैठ तब करउँ बिबिध अनुमान।।111(क)।।
क्रोध कि द्वेतबुद्धि बिनु द्वैत कि बिनु अग्यान।मायाबस परिछिन्न जड़ जीव कि ईस समान।।111(ख)।।
bāraṃbāra sakopa muni karai nirūpana gyāna |maiṁ apaneṁ mana baiṭha taba karauṁ bibidha anumāna ||111(ka)||
krodha ki dvaita-buddhi binu dvaita ki binu agyāna |māyābasa parichinna jaṛa jīva ki īsa samāna ||111(kha)||
மீண்டும் மீண்டும் கோபத்துடன் முனிவர் ஞானத்தை விளக்கினார்; நானோ என் மனத்தில் அமர்ந்து பலவிதமான ஊகங்களைச் செய்தேன். இருமை எண்ணமின்றிக் கோபம் இருக்க முடியுமா? அஞ்ஞானமின்றி இருமை இருக்க முடியுமா? மாயையால் ஆளப்பட்ட, எல்லைக்குட்பட்ட, அறிவற்ற ஜீவன் ஈசனுக்குச் சமமாக இருக்க முடியுமா?
சௌபாய் 112.1-8
कबहुँ कि दुख सब कर हित ताकें।तेहि कि दरिद्र परस मनि जाकें।।
परद्रोही की होहिं निसंका।कामी पुनि कि रहहिं अकलंका।।
बंस कि रह द्विज अनहित कीन्हें।कर्म कि होहिं स्वरूपहि चीन्हें।।
काहू सुमति कि खल सँग जामी।सुभ गति पाव कि परत्रिय गामी।।
भव कि परहिं परमात्मा बिंदक।सुखी कि होहिं कबहुँ हरिनिंदक।।
राजु कि रहइ नीति बिनु जानें।अघ कि रहहिं हरिचरित बखानें।।
पावन जस कि पुन्य बिनु होई।बिनु अघ अजस कि पावइ कोई।।
लाभु कि किछु हरि भगति समाना।जेहि गावहिं श्रुति संत पुराना।।
हानि कि जग एहि सम किछु भाई।भजिअ न रामहि नर तनु पाई।।
अघ कि पिसुनता सम कछु आना।धर्म कि दया सरिस हरिजाना।।
एहि बिधि अमिति जुगुति मन गुनऊँ।मुनि उपदेस न सादर सुनऊँ।।
पुनि पुनि सगुन पच्छ मैं रोपा।तब मुनि बोलेउ बचन सकोपा।।
मूढ़ परम सिख देउँ न मानसि।उत्तर प्रतिउत्तर बहु आनसि।।
सत्य बचन बिस्वास न करही।बायस इव सबही ते डरही।।
सठ स्वपच्छ तब हृदयँ बिसाला।सपदि होहि पच्छी चंडाला।।
लीन्ह श्राप मैं सीस चढ़ाई।नहिं कछु भय न दीनता आई।।
kabahuṁ ki dukha saba kara hita tākeṁ |tehi ki daridra parasa mani jākeṁ ||
paradrohī kī hohiṁ nisaṅkā |kāmī puni ki rahahiṁ akalaṅkā ||
baṃsa ki raha dvija anahita kīnhẽ |karma ki hohiṁ svarūpahi cīnhẽ ||
kāhū sumati ki khala saṅga jāmī |subha gati pāva ki paratriya gāmī ||
bhava ki parahiṁ paramātmā biṃdaka |sukhī ki hohiṁ kabahuṁ hariniṃdaka ||
rāju ki rahai nīti binu jānẽ |agha ki rahahiṁ haricarita bakhānẽ ||
pāvana jasa ki puṇya binu hoī |binu agha ajasa ki pāvai koī ||
lābhu ki kichu hari bhagati samānā |jehi gāvahiṁ śruti santa purānā ||
hāni ki jaga ehi sama kichu bhāī |bhaji-a na rāmahi nara tanu pāī ||
agha ki pisunatā sama kachu ānā |dharma ki dayā sarisa harijānā ||
ehi bidhi amiti juguti mana gunūṁ |muni upadesa na sādara sunūṁ ||
puni puni saguna pachcha maiṁ ropā |taba muni boleu bacana sakopā ||
mūṛha parama sikha deuṁ na mānasī |uttara pratiuttara bahu ānasī ||
satya bacana bisvāsa na karahī |bāyasa iva sabahī te ḍarahī ||
saṭha svapachcha taba hṛdayaṁ bisālā |sapadi hohi pachchī caṇḍālā ||
līnh śrāpa maiṁ sīsa caṛhāī |nahiṁ kachu bhaya na dīnatā āī ||
அனைவருக்கும் நன்மை விரும்புபவர் என்றும் துன்பப்பட முடியுமா? சிந்தாமணியை உடையவர் ஏழையாக இருக்க முடியுமா? பிறருக்குத் தீங்கு இழைப்பவர்கள் பயமற்றவர்களாக இருக்க முடியுமா? காமத்தில் ஈடுபடுபவர்கள் களங்கமின்றி இருக்க முடியுமா? பிராமணர்களுக்குத் தீங்கு செய்த குலம் நிலைத்திருக்க முடியுமா? தன் உண்மையான இயல்பை அறிந்தவரைக் கர்மங்கள் கட்டுப்படுத்த முடியுமா? தீயவர்களுடன் சேர்ந்து யாருக்கேனும் நல்ல புத்தி தோன்றியதா? பிறர் மனைவியிடம் செல்பவர் நல்ல முடிவை அடைய முடியுமா? பரமாத்மாவை அறிந்தவர்கள் பிறவி வாழ்வில் வீழ முடியுமா? ஹரியைத் தூஷிப்பவர்கள் என்றும் இன்பம் அடைய முடியுமா? நீதி அறியாமல் ஒரு ராஜ்யம் நிலைத்திருக்க முடியுமா? ஹரியின் சரித்திரத்தை விவரிக்கும்போது பாவங்கள் நிலைத்திருக்க முடியுமா? புண்ணியமின்றி தூய புகழைப் பெற முடியுமா? பாவமின்றி யாரும் அபகீர்த்தியை அடைய முடியுமா? வேதங்களும் சான்றோர்களும் புராணங்களும் போற்றும் ஹரி பக்திக்கு நிகரான லாபம் வேறு ஏதுள்ளது? மனித உடலைப் பெற்றும் ராமரைத் துதிக்காமல் இருப்பதற்கு நிகரான இழப்பு இந்த உலகில் வேறு ஏதுள்ளது, சகோதரா? பிசுன்தாவுக்கு நிகரான வேறு பாவம் ஏதுள்ளது? கருணைக்கு நிகரான தர்மம் ஏதுள்ளது, ஹரியின் வாகனமே? இவ்வாறு எண்ணற்ற யுக்திகளை மனதில் சிந்தித்தேன், முனிவரின் உபதேசத்தை மரியாதையுடன் கேட்கவில்லை. மீண்டும் மீண்டும் சகுண பிரபுவின் பக்கம் நின்றேன். அப்போது முனிவர் கோபத்துடன் பேசினார்: "மூடனே, நான் உனக்கு உயர்ந்த உபதேசம் செய்கிறேன், ஆனால் நீ ஏற்றுக்கொள்ளவில்லை, மேலும் மறுமொழிக்கு மறுமொழி கூறுகிறாய். நீ சத்திய வாக்கியங்களில் நம்பிக்கை வைக்கவில்லை, காகத்தைப் போல எல்லாவற்றையும் பயப்படுகிறாய். கீழானே, உன் இதயத்தில் உன் சொந்தக் கருத்தின் பிடிவாதம் இவ்வளவு பெரிதாக இருப்பதால், நீ உடனே பறவைகளில் சண்டாளனாக, காகமாக ஆகிவிடுவாய்." நான் சாபத்தை தலையில் ஏற்றுக்கொண்டேன்; எனக்கு எந்தப் பயமும் வரவில்லை, எந்த தாழ்மையும் வரவில்லை.
தோஹா 112(क)-(ख)
तुरत भयउँ मैं काग तब पुनि मुनि पद सिरु नाइ।सुमिरि राम रघुबंस मनि हरषित चलेउँ उड़ाइ।।112(क)।।
उमा जे राम चरन रत बिगत काम मद क्रोध।निज प्रभुमय देखहिं जगत केहि सन करहिं बिरोध।।112(ख)।।
turata bhayuṁ maiṁ kāga taba puni muni pada siru nāi |sumiri rāma raghubaṃsa mani haraṣita caleuṁ uṛāi ||112(ka)||
umā je rāma carana rata bigata kāma mada krodha |nija prabhumaya dekhahiṁ jagata kehi sana karahiṁ birodha ||112(kha)||
உடனே நான் காகமானேன். பின்னர் முனிவரின் திருவடிகளில் தலை வணங்கி, ரகு வம்சத்தின் மணியான ராமரை நினைந்து, மகிழ்ச்சியுடன் பறந்து சென்றேன். உமா, ராமரின் திருவடிகளில் பற்றுக்கொண்டு, காமம், கர்வம், கோபம் ஆகியவற்றிலிருந்து விடுபட்டவர்கள், உலகம் முழுவதையும் தங்கள் இறைவனால் நிறைந்ததாகக் காண்கிறார்கள். அவர்கள் யாருடன் பகை கொள்ள முடியும்?
சௌபாய் 113.1-8
सुनु खगेस नहिं कछु रिषि दूषन।उर प्रेरक रघुबंस बिभूषन।।
कृपासिंधु मुनि मति करि भोरी।लीन्हि प्रेम परिच्छा मोरी।मन बच क्रम मोहि निज जन जाना।मुनि मति पुनि फेरी भगवाना।रिषि मम महत सीलता देखी।राम चरन बिस्वास बिसेषी।अति बिसमय पुनि पुनि पछिताई।सादर मुनि मोहि लीन्ह बोलाई।मम परितोष बिबिध बिधि कीन्हा।हरषित राममंत्र तब दीन्हा।बालकरूप राम कर ध्याना।कहेउ मोहि मुनि कृपानिधाना।सुंदर सुखद मिहि अति भावा।सो प्रथमहिं मैं तुम्हहि सुनावा।मुनि मोहि कछुक काल तहँ राखा।रामचरितमानस तब भाषा।सादर मोहि यह कथा सुनाई।पुनि बोले मुनि गिरा सुहाई।रामचरित सर गुप्त सुहावा।संभु प्रसाद तात मैं पावा।तोहि निज भगत राम कर जानी।ताते मैं सब कहेउँ बखानी।राम भगति जिन्ह कें उर नाहीं।कबहुँ न तात कहिअ तिन्ह पाहीं।मुनि मोहि बिबिध भाँति समुझावा।मैं सप्रेम मुनि पद सिरु नावा।निज कर कमल परसि मम सीसा।हरषित आसिष दीन्ह मुनीसा।राम भगति अबिरल उर तोरें।बसिहि सदा प्रसाद अब मोरें।।
sunu khagesa nahiṁ kachu ṛṣi dūṣana |ura preraka raghubaṃsa bibhūṣana ||
kṛpāsiṃdhu muni mati kari bhorī |līnhi prema parichchhā morī ||
mana baca krama mohi nija jana jānā |muni mati puni pherī bhagavānā ||
ṛṣi mama mahata sīlatā dekhī |rāma carana bisvāsa biseṣī ||
ati bisamaya puni puni pachitāī |sādara muni mohi līnha bolāī ||
mama paritoṣa bibidha bidhi kīnhā |haraṣita rāma-mantra taba dīnhā ||
bālaka-rūpa rāma kara dhyānā |kaheu mohi muni kṛpānidhānā ||
suṃdara sukhada mihi ati bhāvā |so prathamahĩ maiṁ tumhahi sunāvā ||
muni mohi kachuka kāla tahaṁ rākhā |rāmacaritamānasa taba bhāṣā ||
sādara mohi yaha kathā sunāī |puni bole muni girā suhāī ||
rāmacarita sara gupta suhāvā |saṃbhu prasāda tāta maiṁ pāvā ||
tohi nija bhagata rāma kara jānī |tāte maiṁ saba kaheuṁ bakhānī ||
rāma bhagati jinha keṁ ura nāhīṁ |kabahuṁ na tāta kahi-a tinh pāhīṁ ||
muni mohi bibidha bhāṁti samujhāvā |maiṁ saprema muni pada siru nāvā ||
nija kara kamala parasi mama sīsā |haraṣita āsiṣ dīnh munīsā ||
rāma bhagati abirala ura torẽ |basihi sadā prasāda aba morẽ ||
கேளு, பறவைகளின் தலைவனே: முனிவருக்கு எந்தத் தவறும் இல்லை. இதயத்தைத் தூண்டும் ரகு குலத்தின் மணியாகிய இராமரே அவரைத் தூண்டினார். கிருபையின் கடலான இறைவன் முனிவரின் மனத்தை மயக்கியதால், என் அன்பைச் சோதித்தார். மனம், மொழி, மெய் ஆகியவற்றால் என்னைத் தம்முடைய அடியவனாக இறைவன் அறிந்தபோது, முனிவரின் மனத்தை மீண்டும் திருப்பினார். முனிவர் என் பெரும் பொறுமையையும் இராமரின் திருவடிகளில் எனக்குள்ள விசேஷ நம்பிக்கையையும் கண்டார். அவர் மிகவும் வியப்பட்டு மீண்டும் மீண்டும் வருந்தினார், மேலும் முனிவர் என்னைப் பக்தியுடன் தம்மிடம் அழைத்தார். அவர் எனக்குப் பலவிதமாக ஆறுதல் அளித்து, பின் மகிழ்ச்சியுடன் இராம மந்திரத்தை எனக்குக் கொடுத்தார். கிருபையின் கருவூலமான முனிவர், குழந்தை வடிவிலான இராமரைத் தியானிக்கும் முறையையும் எனக்குக் கற்பித்தார். அந்த அழகிய, இன்பம் தரும் வடிவம் எனக்கு மிகவும் பிடித்திருந்தது; அதை நான் முதலிலேயே உமக்குக் கூறினேன். முனிவர் என்னை அங்கே சிறிது காலம் தங்க வைத்து, பின் இராமசரிதமானஸம் என்னும் இராமரின் செயல்களின் ஏரியை ஓதினார். அவர் எனக்கு இக்கதையைப் பக்தியுடன் கூறினார், பின் முனிவர் இனிய மொழிகளால் பேசினார்: "இந்த அழகிய, மறைக்கப்பட்ட இராமரின் செயல்களின் ஏரியை, மகனே, சம்புவின் கிருபையால் நான் பெற்றேன். உன்னை இராமரின் அடியவர்களில் ஒருவனாக அறிந்து, நான் அனைத்தையும் உனக்கு முழுமையாகக் கூறினேன். மகனே, இராமர் மீது பக்தி இல்லாதவர்களிடம் இதை ஒருபோதும் கூறாதே." முனிவர் எனக்குப் பலவாறாக உபதேசித்தார், நான் அன்புடன் அவர் திருவடிகளில் தலை வணங்கினேன். முநிவர்களின் தலைவர் தம் தாமரைக் கரத்தால் என் தலையைத் தொட்டு, மகிழ்ச்சியுடன் எனக்கு ஆசீர்வாதம் அளித்தார்: "என் கிருபையால், இன்று முதல் இராமர் மீது இடைவிடாப் பக்தி உன் இதயத்தில் என்றும் நிலைத்திருக்கும்."
தோஹா 113(क)-(ख)
सदा राम प्रिय होहु तुम्ह सुभ गुन भवन अमान।कामरूप इच्धामरन ग्यान बिराग निधान।।113(क)।।
जेंहिं आश्रम तुम्ह बसब पुनि सुमिरत श्रीभगवंत।ब्यापिहि तहँ न अबिद्या जोजन एक प्रजंत।।113(ख)।।
sadā rāma priya hohu tumha subha guna bhavana amāna |kāmarūpa icchā-marana gyāna birāga nidhāna ||113(ka)||
jẽhi āśrama tumha basaba puni sumirata śrībhagavaṃta |byāpihi tahaṁ na abidyā jojana eka prajaṃta ||113(kha)||
நீங்கள் என்றும் ராமருக்குப் பிரியமாய் இருப்பீர்களாக, மங்களமான குணங்களின் வாசஸ்தலமாய், கர்வமற்றவராய், விரும்பிய வடிவம் எடுக்கவும் தாமே விரும்பிய போது உயிர் நீக்கவும் வல்லவராய், ஞானத்தினும் வைராக்யத்தினும் நிதியாய் இருப்பீர்களாக. நீங்கள் எந்த ஆசிரமத்தில் தங்கி, ஸ்ரீபகவானை ஸ்மரித்து வாழ்ந்தாலும், அங்கு ஒரு யோஜனை தூரத்திற்குள் கூட அஞ்ஞானம் உங்களைத் தீண்டாது.
சௌபாய் 114.1-8
काल कर्म गुन दोष सुभाऊ।कछु दुख तुम्हहि न ब्यापिहि काऊ।।
राम रहस्य ललित बिधि नाना।गुप्त प्रगट इतिहास पुराना।।
बिनु श्रम तुम्ह जानब सब सोऊ।नित नव नेह राम पद होऊ।।
जो इच्छा करिहहु मन माहीं।हरि प्रसाद कछु दुर्लभ नाहीं।।
सुनि मुनि आसिष सुनु मतिधीरा।ब्रह्मगिरा भइ गगन गँभीरा।।
एवमस्तु तव बच मुनि ग्यानी।यह मम भगत कर्म मन बानी।।
सुनि नभगिरा हरष मोहि भयऊ।प्रेम मगन सब संसय गयऊ।।
करि बिनती मुनि आयसु पाई।पद सरोज पुनि पुनि सिरु नाई।।
हरष सहित एहिं आश्रम आयउँ।प्रभु प्रसाद दुर्लभ बर पायउँ।।
इहाँ बसत मोहि सुनु खग ईसा।बीते कलप सात अरु बीसा।।
करउँ सदा रघुपति गुन गाना।सादर सुनहिं बिहंग सुजाना।।
जब जब अवधपुरीं रघुबीरा।धरहिं भगत हित मनुज सरीरा।।
तब तब जाइ राम पुर रहऊँ।सिसुलीला बिलोकि सुख लहऊँ।।
पुनि उर राखि राम सिसुरूपा।निज आश्रम आवउँ खगभूपा।।
कथा सकल मैं तुम्हहि सुनाई।काग देह जेहिं कारन पाई।।
कहिउँ तात सब प्रस्न तुम्हारी।राम भगति महिमा अति भारी।।
kāla karma guna doṣa subhāū |kachu dukha tumhahi na byāpihi kāū ||
rāma rahasya lalita bidhi nānā |gupta pragaṭa itihāsa purānā ||
binu śrama tumha jānaba saba soū |nita nava neha rāma pada hoū ||
jo icchā karihahu mana māhīṁ |hari prasāda kachu durlabha nāhīṁ ||
suni muni āsiṣa sunu mati-dhīrā |brahma-girā bhai gagana gaṁbhīrā ||
evam-astu tava baca muni gyānī |yaha mama bhagata karma mana bānī ||
suni nabha-girā haraṣa mohi bhayū |prema magana saba saṁsaya gayū ||
kari binatī muni āyasu pāī |pada saroja puni puni siru nāī ||
haraṣa sahita ehiṁ āśrama āyuṁ |prabhu prasāda durlabha bara pāyuṁ ||
ihāṁ basata mohi sunu khaga īsā |bīte kalapa sāta aru bīsā ||
karauṁ sadā raghupati guna gānā |sādara sunahiṁ bihaṅga sujānā ||
jaba jaba avadhapurīṁ raghubīrā |dharahiṁ bhagata hita manuja sarīrā ||
taba taba jāi rāma pura rahauṁ |śisu-līlā biloki sukha lahauṁ ||
puni ura rākhi rāma śisu-rūpā |nija āśrama āvauṁ khaga-bhūpā ||
kathā sakala maiṁ tumhahi sunāī |kāga deha jehiṁ kārana pāī ||
kahiūṁ tāta saba prasna tumhārī |rāma bhagati mahimā ati bhārī ||
காலம், கர்மம், குணம், குற்றம், இயல்பு ஆகியவற்றால் வரும் எந்தத் துன்பமும் உம்மைத் தீண்டாது. இதிகாசங்களிலும் புராணங்களிலும் உள்ள, மறைந்தும் வெளிப்படையாகவும் இருக்கும், இராமரின் அழகிய பலவிதமான மர்மங்கள், இவை அனைத்தையும் நீர் உழைப்பின்றி அறிவீர். இராமரின் திருவடிகளின் மீது உமது அன்பு நாளும் புதுமை பெறக. உமது மனத்தில் எந்த விருப்பம் கொள்கிறீரோ, ஹரியின் கிருபையால் அதை அடைவது கடினமானது ஒன்றுமில்லை. திடமான மனம் கொண்டவரே, கேளுங்கள்: முனிவரின் ஆசீர்வாதத்தைக் கேட்டதும், பிரம்மாவின் குரல் வானத்திலிருந்து ஆழமாக ஒலித்தது: "ஞானி முனிவரே, நீர் கூறியபடி ஆகட்டும். இவர் செயலிலும் மனத்திலும் வாக்கிலும் என் பக்தர்." வானத்திலிருந்து வந்த குரலைக் கேட்டு எனக்கு மகிழ்ச்சி மிகுந்தது; அன்பில் ஆழ்ந்தேன், என் ஐயங்கள் அனைத்தும் நீங்கின. வேண்டுதல் செய்து முனிவரின் அனுமதி பெற்று, அவரது தாமரைத் திருவடிகளில் மீண்டும் மீண்டும் தலை வணங்கினேன். மகிழ்ச்சியுடன் இந்த ஆசிரமத்திற்கு வந்தேன், பிரபுவின் கிருபையால் அரிதான வரத்தைப் பெற்றேன். பறவைகளின் தலைவரே, கேளுங்கள்: இங்கு வாழ்ந்து வரும் காலத்தில் இருபத்தேழு கற்பங்கள் கடந்துவிட்டன. நான் என்றும் ரகுபதியின் குணங்களைப் பாடுகிறேன்; ஞானம் கொண்ட பறவைகள் மரியாதையுடன் கேட்கின்றன. ரகு வீரன் தன் பக்தர்களின் நன்மைக்காக அயோத்தி நகரில் மனித உருவை எப்போதெப்போது தரிக்கிறாரோ, அப்போதெப்போது நான் இராமரின் நகருக்குச் சென்று தங்கி, அவரது குழந்தைத் திருவிளையாட்டுகளைப் பார்த்து இன்பம் பெறுகிறேன். பின்னர் இராமரின் குழந்தை உருவத்தை இதயத்தில் வைத்துக்கொண்டு, என் ஆசிரமத்திற்குத் திரும்புகிறேன், பறவைகளின் தலைவரே. நான் காகதேகத்தை எதற்காகப் பெற்றேனோ, அதன் காரணமான முழுக் கதையையும் உமக்குச் சொன்னேன். அன்பே, உமது அனைத்துக் கேள்விகளுக்கும் விடையளித்தேன். இராம பக்தியின் மகிமை மிகப் பெரியது.
தோஹா 114(क)-(ख)
ताते यह तन मोहि प्रिय भयउ राम पद नेह।निज प्रभु दरसन पायउँ गए सकल संदेह।।114(क)।।
भगति पच्छ हठ करि रहेउँ दीन्हि महारिषि साप।मुनि दुर्लभ बर पायउँ देखहु भजन प्रताप।।114(ख)।।
tāte yaha tana mohi priya bhayau rāma pada neha |nija prabhu darasana pāyuṁ gaye sakala saṁdeha ||114(ka)||
bhagati paccha haṭha kari raheūṁ dīnhī mahāriṣi sāpa |muni durlabha bara pāyuṁ dekhahu bhajana pratāpa ||114(kha)||
ஆதலால் இந்த உடல் எனக்குப் பிரியமாயிற்று, ஏனெனில் இதில் ராமரின் திருவடிகளின் மீது அன்பு வளர்ந்தது. இதில் என் இறைவனின் தரிசனத்தைப் பெற்றேன், எல்லாச் சந்தேகங்களும் நீங்கின. பக்தியின் பக்கம் பிடிவாதமாக நின்றேன், மகா முனிவர் என்னைச் சபித்தார். ஆயினும் முனிவர்களுக்கே அரிதான வரத்தைப் பெற்றேன், பாருங்கள் பஜனையின் பிரதாபத்தை.
சௌபாய் 115.1-8
जे असि भगति जानि परिहरहीं।केवल ग्यान हेतु श्रम करहीं।।
ते जड़ कामधेनु गृहँ त्यागी।खोजत आकु फिरहिं पय लागी।।
सुनु खगेस हरि भगति बिहाई।जे सुख चाहहिं आन उपाई।।
ते सठ महासिंधु बिनु तरनी।पैरि पार चाहहिं जड़ करनी।।
सुनि भसुंडि के बचन भवानी।बोलेउ गरुड़ हरषि मृदु बानी।।
तव प्रसाद प्रभु मम उर माहीं।संसय सोक मोह भ्रम नाहीं।।
सुनेउँ पुनीत राम गुन ग्रामा।तुम्हरी कृपाँ लहेउँ बिश्रामा।।
एक बात प्रभु पूँछउँ तोही।कहहु बुझाइ कृपानिधि मोही।।
कहहिं संत मुनि बेद पुराना।नहिं कछु दुर्लभ ग्यान समाना।।
सोइ मुनि तुम्ह सन कहेउ गोसाईं।नहिं आदरेहु भगति की नाईं।।
ग्यानहि भगतिहि अंतर केता।सकल कहहु प्रभु कृपा निकेता।।
सुनि उरगारि बचन सुख माना।सादर बोलेउ काग सुजाना।।
भगतिहि ग्यानहि नहिं कछु भेदा।उभय हरहिं भव संभव खेदा।।
नाथ मुनीस कहहिं कछु अंतर।सावधान सोउ सुनु बिहंगबर।।
ग्यान बिराग जोग बिग्याना।ए सब पुरुष सुनहु हरिजाना।।
पुरुष प्रताप प्रबल सब भाँती।अबला अबल सहज जड़ जाती।।
je asi bhagati jāni pariharahīṁ |kevala gyāna hetu śrama karahīṁ ||
te jaṛa kāmadhenu gṛhaṁ tyāgī |khojata āku phirahīṁ paya lāgī ||
sunu khagesa hari bhagati bihāī |je sukha cāhahīṁ āna upāī ||
te saṭha mahāsiṁdhu binu taranī |pairi pāra cāhahīṁ jaṛa karanī ||
suni bhasuṁḍi ke bacana bhavānī |boleu garuṛa haraṣi mṛdu bānī ||
tava prasāda prabhu mama ura māhīṁ |saṁsaya soka moha bhrama nāhīṁ ||
suneuṁ punīta rāma guna grāmā |tumharī kṛpāṁ laheuṁ biśrāmā ||
eka bāta prabhu pūṁchauṁ tohī |kahahu bujhāi kṛpānidhi mohī ||
kahahiṁ santa muni beda purānā |nahiṁ kachu durlabha gyāna samānā ||
soi muni tumha sana kaheu gosāīṁ |nahiṁ ādarehu bhagati kī nāīṁ ||
gyānahi bhagatihi antara ketā |sakala kahahu prabhu kṛpā niketā ||
suni uragāri bacana sukha mānā |sādara boleu kāga sujānā ||
bhagatihi gyānahi nahiṁ kachu bhedā |ubhaya harahiṁ bhava saṁbhava khedā ||
nātha munīsa kahahiṁ kachu antara |sāvadhāna soū sunu bihaṅgabara ||
gyāna birāga joga bigyānā |e saba puruṣa sunahu harijanā ||
puruṣa pratāpa prabala saba bhāṁtī |abalā abala sahaja jaṛa jātī ||
எவர் பக்தி இவ்வாறென அறிந்தும் அதனை விட்டு, ஞானத்திற்காக மட்டும் உழைக்கின்றார்களோ, அவர்கள் வீட்டில் காமதேனுவை விட்டுவிட்டு, பாலுக்காக ஆகு செடியைத் தேடி அலையும் மூடர்கள். கேளு, பறவைகளின் தலைவனே: எவர் ஹரியின் பக்தியை விட்டு வேறு வழியில் இன்பத்தை நாடுகின்றார்களோ, அவர்கள் படகின்றி மகாசிந்துவின் அக்கரையை நீந்திக் கடக்க விரும்பும் மடையர்கள்; அவர்களின் முயற்சி மூடமானது. புஷுண்டியின் வார்த்தைகளைக் கேட்ட, பவானியே, கருடன் மகிழ்ந்து மென்மையான குரலில் பேசினான்: உமது கிருபையால், பிரபுவே, என் இதயத்தில் இனி ஐயமோ, துக்கமோ, மாயையோ, தவறோ இல்லை. ராமரின் குணங்களின் புனிதக் கதையைக் கேட்டேன், உமது கிருபையால் நான் அமைதி பெற்றேன். ஒரு விஷயத்தை, பிரபுவே, உம்மிடம் கேட்க விரும்புகிறேன்; கிருபைக் கடலே, அதனை எனக்கு விளக்கும். சான்றோர்களும் முனிவர்களும், வேதங்களும் புராணங்களும் ஞானத்தைப் போலக் கிடைக்கக் கடினமானது வேறொன்றும் இல்லை எனக் கூறுகின்றன. அந்த முனிவரே அதனை உமக்குக் கூறினார், ஸ்வாமீ, ஆயினும் நீர் பக்திக்குச் செய்தது போல அதற்கு மரியாதை செய்யவில்லையே. ஞானத்திற்கும் பக்திக்கும் இடையே எவ்வளவு வேறுபாடு? கிருபையின் இல்லமே, பிரபுவே, அனைத்தையும் எனக்குக் கூறும். கருடனின், பாம்புகளின் எதிரியின், வார்த்தைகளைக் கேட்ட ஞானக் காகம் மகிழ்ந்து மரியாதையுடன் பதிலளித்தது: பக்திக்கும் ஞானத்திற்கும் எவ்வித வேறுபாடும் இல்லை; இரண்டும் உலக வாழ்வினால் பிறக்கும் துன்பங்களை நீக்குகின்றன. ஆயினும், பிரபுவே, பெரிய முனிவர்கள் ஒரு வேறுபாட்டைக் கூறுகின்றார்கள்; பறவைகளில் சிறந்தவனே, அதனையும் கவனத்துடன் கேளு. ஞானம், வைராக்கியம், யோகம், விஞ்ஞானம்: ஹரியின் வாகனமே, இவை அனைத்தும் ஆண்பால் எனக் கேளு. ஆணின் வலிமை எல்லா வகையிலும் பலமானது, பெண்ணோ பலவீனமானவள், இயல்பாகவே பிறப்பிலேயே மந்தமானவள்.
தோஹா 115(क), சோரட்டா 115(ख)
पुरुष त्यागि सक नारिहि जो बिरक्त मति धीर।।
न तु कामी बिषयाबस बिमुख जो पद रघुबीर।।115(क)।।
सोउ मुनि ग्याननिधान मृगनयनी बिधु मुख निरखि।बिबस होइ हरिजान नारि बिष्नु माया प्रगट।।115(ख)।।
puruṣa tyāgi saka nārihi jo birakta mati dhīra |na tu kāmī biṣayābasa bimukha jo pada raghubīra ||115(ka)||
soū muni gyāna-nidhāna mṛga-nayanī bidhu-mukha nirakhi |bibasa hoi harijān nāri biṣṇu māyā pragaṭa ||115(kha)||
வைராக்கிய புத்தியுடன் மனம் திடமாக இருப்பவனான புருஷன் மட்டுமே பெண்ணைத் துறக்க முடியும்; காமத்தில் ஆசைக்கொண்ட, இந்திரிய விஷயங்களுக்கு அடிமையான, ரகுவீரனின் திருவடிகளைத் திரும்பிவிடுகிற காமி அல்ல. அப்படிப்பட்ட ஞானக் களஞ்சியமான முனிவரும், மான்கண்ணாளின் சந்திரனைப் போன்ற முகத்தைப் பார்த்து வசப்பட்டு நிஸ்ஸஹாயனாகிறார். கருடனே, பெண் விஷ்ணுவின் மாயையின் வெளிப்படையான வடிவம்.
சௌபாய் 116.1-4
इहाँ न पच्छपात कछु राखउँ।बेद पुरान संत मत भाषउँ।।
मोह न नारि नारि कें रूपा।पन्नगारि यह रीति अनूपा।।
माया भगति सुनहु तुम्ह दोऊ।नारि बर्ग जानइ सब कोऊ।।
पुनि रघुबीरहि भगति पिआरी।माया खलु नर्तकी बिचारी।।
भगतिहि सानुकूल रघुराया।ताते तेहि डरपति अति माया।।
राम भगति निरुपम निरुपाधी।बसइ जासु उर सदा अबाधी।।
तेहि बिलोकि माया सकुचाई।करि न सकइ कछु निज प्रभुताई।।
अस बिचारि जे मुनि बिग्यानी।जाचहीं भगति सकल सुख खानी।।
ihā̃ na pacchapāta kachu rākhaũ |beda purāna saṁta mata bhāṣaũ ||
moha na nāri nāri keṁ rūpā |pannagāri yaha rīti anūpā ||
māyā bhagati sunahu tumha doū |nāri barga jānai saba koū ||
puni raghubīrahi bhagati piārī |māyā khalu nartakī bicārī ||
bhagatihi sānakūla raghurāyā |tāte tehi ḍarapati ati māyā ||
rāma bhagati nirupama nirupādhī |basai jāsu ura sadā abādhī ||
tehi biloki māyā sakucāī |kari na sakai kachu nija prabhutāī ||
asa bicāri je muni bigyānī |jācahīṁ bhagati sakala sukha khānī ||
இதில் நான் எந்தப் பக்ஷபாதத்தையும் வைக்கவில்லை; வேதங்கள், புராணங்கள் மற்றும் சந்துகளின் கருத்தை மட்டுமே கூறுகிறேன். மாயை பெண் அல்ல, ஆனால் அது பெண்ணின் உருவத்தை எடுக்கிறது, பாம்புகளின் எதிரியே; இது ஒரு அபூர்வமான விதி. கேளுங்கள்: மாயையும் பக்தியும், நீங்கள் இருவரும், பெண் வர்க்கத்தைச் சேர்ந்தவர்கள்; இதை அனைவரும் அறிவார்கள். மேலும், ரகுகுலத்தலைவனுக்குப் பக்தி பிரியமானவள், மாயையோ ஒரு ஏழை நடனக்காரி. ரகுகுல மன்னன் பக்திக்கு அனுகூலமாக இருக்கிறான், எனவே மாயை அவளுக்கு மிகவும் பயப்படுகிறாள். ராமன் மீதான பக்தி ஒப்பற்றது, எல்லா உபாதிகளும் இல்லாதது, யார் மனதில் அது இருக்கிறதோ அவனிடம் என்றென்றும் தடையின்றி வாசம் செய்கிறது. அதைப் பார்த்து மாயை வெட்கித் தள்ளாடுகிறது, தன் சக்தியால் ஒன்றும் செய்ய முடியவில்லை. இதைக் கருத்தில் கொண்டு, உண்மை ஞானமுள்ள ஞானி முனிவர்கள் எல்லா இன்பங்களின் கணமான பக்தியை வேண்டுகிறார்கள்.
தோஹா 116(क)-(ख)
यह रहस्य रघुनाथ कर बेगि न जानइ कोइ।जो जानइ रघुपति कृपाँ सपनेहुँ मोह न होइ।।116(क)।।
औरउ ग्यान भगति कर भेद सुनहु सुप्रबीन।जो सुनि होइ राम पद प्रीति सदा अबिछीन।।116(ख)।।
yaha rahasya raghunātha kara begi na jānai koi |jo jānai raghupati kṛpā̃ sapanehũ moha na hoi ||116(ka)||
auru gyāna bhagati kara bheda sunahu suprabīna |jo suni hoi rāma pada prīti sadā abichīna ||116(kha)||
ரகுநாதரின் இந்த மர்மத்தை யாரும் விரைவாக அறிய முடியாது. ராமரின் கிருபையால் இதை யார் அறிகிறாரோ, அவர் கனவிலும் மோகத்திற்கு ஆளாக மாட்டார். மேலும், ஆழ்ந்த பகுத்தறிவாளரே, ஞானத்திற்கும் பக்திக்கும் இடையேயான வேறுபாட்டைக் கேளுங்கள். அதைக் கேட்பதன் மூலம் ராமரின் திருவடிகளின் மீது என்றும் அசைக்க முடியாத பிரேமை ஏற்படுகிறது.
சௌபாய் 117.1-8
सुनहु तात यह अकथ कहानी।समुझत बनइ न जाइ बखानी।।
ईस्वर अंस जीव अबिनासी।चेतन अमल सहज सुख रासी।।
सो मायाबस भयउ गोसाईं।बँध्यो कीर मरकट की नाई।।
जड़ चेतनहि ग्रंथि परि गई।जदपि मृषा छूटत कठिनई।।
तब ते जीव भयउ संसारी।छूट न ग्रंथि न होइ सुखारी।।
श्रुति पुरान बहु कहेउ उपाई।छूट न अधिक अधिक अरुझाई।।
जीव हृदयँ तम मोह बिसेषी।ग्रंथि छूट किमि परइ न देखी।।
अस संजोग ईस जब करई।तबहुँ कदाचित सो निरुअरई।।
सात्त्विक श्रद्धा धेनु सुहाई।जौं हरि कृपाँ हृदयँ बस आई।।
जप तप ब्रत जम नियम अपारा।जे श्रुति कह सुभ धर्म अचारा।।
तेइ तृन हरित चरै जब गाई।भाव बच्छ सिसु पाइ पेन्हाई।।
नोइ निबृत्ति पात्र बिस्वासा।निर्मल मन अहीर निज दासा।।
परम धर्ममय पय दुहि भाई।अवटै अनल अकाम बनाई।।
तोष मरुत तब छमाँ जुड़ावै।धृति सम जावनु देइ जमावै।।
मुदिताँ मथैं बिचार मथानी।दम अधार रजु सत्य सुबानी।।
तब मथि काढ़ि लेइ नवनीता।बिमल बिराग सुभग सुपुनीता।।
sunahu tāta yaha akatha kahānī |samujhata banai na jāi bakhānī ||
īśvara aṁsa jīva abināsī |cetana amala sahaja sukha rāsī ||
so māyābasa bhayu gosāī |bãdhyo kīra marakaṭa kī nāī ||
jaṛa cetanahi graṁthi pari gaī |jadapi mṛṣā chūṭata kaṭhinaī ||
taba te jīva bhayu saṁsārī |chūṭa na graṁthi na hoi sukhārī ||
śruti purāna bahu kaheu upāī |chūṭa na adhika adhika arujhāī ||
jīva hṛdayã tama moha biseṣī |graṁthi chūṭa kimi parai na dekhī ||
asa saṁjoga īsa jaba karaī |tabahũ kadācita so niruarāī ||
sāttvika śraddhā dhenu suhāī |jau hari kṛpā̃ hṛdayã basa āī ||
japa tapa brata jama niyama apārā |je śruti kaha subha dharma acārā ||
tei tṛna harita carai jaba gāī |bhāva baccha sisu pāi penhāī ||
noi nibṛtti pātra bisvāsā |nirmala mana ahīra nija dāsā ||
parama dharmamaya pay duhi bhāī |avaṭai anala akāma banāī ||
toṣa maruta taba chamā̃ juṛāvai |dhṛti sama jāvanu dei jamāvai ||
muditā̃ mathaĩ bicāra mathānī |dama adhāra raju satya subānī ||
taba mathi kāṛhi lei navanītā |bimala birāga subhaga supunītā ||
கேளு தத்தா, இந்த வர்ணிக்க முடியாத கதையை: இது புரிந்துகொள்ளத் தகும், ஆனால் விவரிக்க முடியாது. ஜீவன் ஈஸ்வரனின் அம்சம், அழிவற்றது, சைதன்யமுள்ளது, களங்கமற்றது, இயல்பாகவே ஆனந்தத்தின் கூட்டம். அந்த ஜீவன், குருவே, மாயையின் ஆதிக்கத்தின் கீழ் வந்து கிளி அல்லது குரங்கைப்போல் கட்டப்பட்டது. ஜடமும் சேதனமும் சேர்ந்து ஒரு முடிச்சு ஏற்பட்டது; அது பொய்யாயினும் அவிழ்ப்பது கடினம். அன்றிலிருந்து ஜீவன் சம்சாரியானது; முடிச்சு அவிழவில்லை, அது ஒருபோதும் இன்பம் அடையவில்லை. வேதங்களும் புராணங்களும் பல உபாயங்களைச் சொன்னாலும், அது அவிழவில்லை; மாறாக மேலும் மேலும் சிக்கிக்கொண்டே போகிறது. ஜீவனின் இதயம் மோகத்தின் அடர்ந்த இருளால் நிரமியது, ஆதலால் முடிச்சு எப்படி அவிழும் என்று காண முடியவில்லை. ஈஸ்வரன் இத்தகைய சம்பந்தத்தை உண்டாக்கும்போதும், அப்போதும் அரிதாகவே அந்த முடிச்சு அவிழ்கிறது. ஹரியின் கிருபையால் சாத்வீக சிரத்தையின் அழகிய பசு இதயத்தில் வாசம் செய்ய வந்தால், வேதங்கள் மங்களமான தர்மாசரணம் எனக் கூறும் எண்ணற்ற ஜபம், தவம், விரதம், யமம், நியமம் ஆகியவை பச்சைப் புல்லாகும்; பசு அதில் மேய்ந்து பக்தியின் கன்றைப் பெற்றுப் பாலைச் சுரக்கிறது. உலக விஷயங்களிலிருந்து நிவ்ருத்தி அதன் கால்களைக் கட்டும் கயிறு, சிரத்தை பாத்திரம், தூய மனம் என்னும் தன் ஊழியன் இடையன். பரம தர்மமயமான பாலைக் கறந்து, சகோதரா, வைராக்யத்தின் நெருப்பில் கொதிக்க வைக்க வேண்டும். அப்போது க்ஷமை திருப்தியின் காற்றால் அதைக் குளிர்விக்கிறது, தைரியமும் சமபுத்தியும் என்னும் கட்டும் பொருளைச் சேர்த்துத் தயிராக்குகிறது. ஆனந்தம் சிந்தனையின் மத்தால் கடைகிறது, தமம் அதைப் பிடிக்கும் கம்பம், சத்தியமும் இனிய பேச்சும் கயிறு. அப்போது கடைந்து வைராக்யத்தின் வெண்ணெயை எடுக்கிறாள், தூயது, அழகியது, மிகப் புனிதமானது.
தோஹா 117(क)-(ग), சோரட்டா 117(घ)
जोग अगिनि करि प्रगट तब कर्म सुभासुभ लाइ।बुद्धि सिरावैं ग्यान घृत ममता मल जरि जाइ।।117(क)।।
तब बिग्यानरूपिनि बुद्धि बिसद घृत पाइ।चित्त दिआ भरि धरै दृढ़ समता दिअटि बनाइ।।117(ख)।।
तीनि अवस्था तीनि गुन तेहि कपास तें काढ़ि।तूल तुरीय सँवारि पुनि बाती करै सुगाढ़ि।।117(ग)।।
एहि बिधि लेसै दीप तेज रासि बिग्यानमय।जातहिं जासु समीप जरहिं मदादिक सलभ सब।।117(घ)।।
joga agini kari pragaṭa taba karma subhāsubha lāi |buddhi sirāvaĩ gyāna ghṛta mamatā mala jari jāi ||117(ka)||
taba bigyānarūpinī buddhi bisada ghṛta pāi |citta diā bhari dharai dṛṛha samatā di'aṭi banāi ||117(kha)||
tīni avasthā tīni guna tehi kapāsa tẽ kāṛhi |tūla turīya sãvāri puni bātī karai sugāṛhi ||117(ga)||
ehi bidhi lesai dīpa teja rāsī bigyānamaya |jātahĩ jāsu samīpa jarahĩ madādika salabha saba ||117(gha)||
யோக நெருப்பை மூட்டி, அதில் நல்ல தீய கர்மங்களை எரியவைத்து, ஞானம் என்னும் நெய்யை அறிவு ஊற்றட்டும்; மமதையாகிய களை எரிந்து போகட்டும். பின் விஞ்ஞான வடிவான அறிவு தூய நெய்யைப் பெற்று, மனம் என்னும் விளக்கில் அதை நிரப்பி, சமத்துவம் என்னும் உறுதியான தாழியை உண்டாக்கி அதில் வைக்கும். அந்தப் பருத்தியிலிருந்து மூன்று நிலைகளையும் மூன்று குணங்களையும் நீக்கி, துரீயமாகிய நாரை ஆக்கி, மீண்டும் உறுதியான திரி செய்யும். இவ்வாறு விஞ்ஞானமயமான ஒளிப் பிரபையாகிய விளக்கை ஏற்றும்; யாருடைய அருகே சென்றவுடன் ஆணவம் முதலியவை அனைத்தும் வண்டுகளைப் போல எரிந்து போகும்.
சௌபாய் 118.1-8
सोहमस्मि इति बृत्ति अखंडा।दीप सिखा सोइ परम प्रचंडा।।
आतम अनुभव सुख सुप्रकासा।तब भव मूल भेद भ्रम नासा।।
प्रबल अबिद्या कर परिवारा।मोह आदि तम मिटइ अपारा।।
तब सोइ बुद्धि पाइ उँजिआरा।उर गृहँ बैठि ग्रंथि निरुआरा।।
छोरन ग्रंथि पाव जौं सोई।तब यह जीव कृतारथ होई।।
छोरत ग्रंथि जानि खगराया।बिघ्न अनेक करइ तब माया।।
रिद्धि सिद्धि प्रेरइ बहु भाई।बुद्धहि लोभ दिखावहिं आई।।
कल बल छल करि जाहिं समीपा।अंचल बात बुझावहिं दीपा।।
होइ बुद्धि जौं परम सयानी।तिन्ह तन चितव न अनहित जानी।।
जौं तेहि बिघ्न बुद्धि नहिं बाधी।तौ बहोरि सुर करहिं उपाधी।।
इंद्रीं द्वार झरोखा नाना।तहँ तहँ सुर बैठे करि थाना।।
आवत देखहिं बिषय बयारी।ते हठि देही कपाट उघारी।।
जब सो प्रभंजन उर गृहँ जाई।तबहिं दीप बिग्यान बुझाई।।
ग्रंथि न छूटि मिटा सो प्रकासा।बुद्धि बिकल भइ बिषय बतासा।।
इंद्रिन्ह सुरन्ह न ग्यान सोहाई।बिषय भोग पर प्रीति सदाई।।
बिषय समीर बुद्धि कृत भोरी।तेहि बिधि दीप को बार बहोरी।।
so'hamasmi iti bṛtti akhaṇḍā |dīpa sikhā soi parama pracaṇḍā ||
ātama anubhava sukha suprakāsā |taba bhava mūla bheda bhrama nāsā ||
prabala abidyā kara parivārā |moha ādi tama miṭai apārā ||
taba soi buddhi pāi ũjiyārā |ura gṛhã baiṭhi graṁthi niruarā ||
chorana graṁthi pāva jaũ soī |taba yaha jīva kṛtāratha hoī ||
chorata graṁthi jāni khagarāyā |bighna aneka karaī taba māyā ||
aṛddhi siddhi prerai bahu bhāī |buddhahi lobha dikhāvahĩ āī ||
kal bala chala kari jāhĩ samīpā |ãcala bāta bujhāvahĩ dīpā ||
hoi buddhi jaũ parama sayānī |tinh tana citava na anhita jānī ||
yaũ tehi bighna buddhi nahĩ bādhī |tau bahori sur karahĩ upādhī ||
iṁdrī̃ dvāra jharokhā nānā |tahã-tahã sur baiṭhe kari thānā ||
āvata dekhahĩ biṣaya bayārī |te haṭhi dehī kapāṭa ughārī ||
jaba so prabhañjana ura gṛhã jāī |tabahĩ dīpa bigyāna bujhāī ||
graṁthi na chūṭi miṭā so prakāsā |buddhi bikal bhai biṣaya batāsā ||
iṁdrinh suranh na gyāna sohāī |biṣaya bhoga para prīti sadāī ||
biṣaya samīra buddhi kṛta bhorī |tehi bidhi dīpa ko bāra bahorī ||
"நானே அவன்" என்னும் அழியாத மனப்பான்மையே அந்த விளக்கின் மிகவும் பிரகாசமான ஜுவாலையாகும். ஆன்மாவை அனுபவித்தறியும் ஆனந்தமே அதன் பிரகாசமான ஒளியாகும், அப்போது சம்சாரத்தின் வேரான வேறுபாட்டு மாயை அழிகிறது. பலமிக்க அஞ்ஞானத்தின் குடும்பமாகிய மாயை முதலிய அளவற்ற இருள் நீங்குகிறது. பிறகு அந்த புத்தியே இந்த ஒளியைப் பெற்று, இதய வீட்டில் அமர்ந்து கயிற்றை அவிழ்க்க முயல்கிறது. அது கயிற்றை அவிழ்த்து விட்டால், பிறகு இந்த ஜீவன் கர்த்தவ்யத்தை அடைகிறது. கயிறு அவிழ்கிறது என்று மாயை அறிந்தால், பறவைகளின் ராஜாவே, அப்போது அவள் பல தடைகளை உண்டாக்குகிறாள். சகோதரா, அவள் பல சித்துக்களையும் சித்திகளையும் தூண்டுகிறாள், அவை வந்து புத்திக்கு மயக்கத்தைக் காட்டுகின்றன. தந்திரம், வலிமை, ஏமாற்றம் இவற்றால் அவை அருகில் வருகின்றன, மேலும் தங்கள் ஆடையின் காற்றால் விளக்கை அணைக்கின்றன. புத்தி மிகவும் அறிவாளியாக இருந்தால், அவற்றைத் தன் எதிரிகளாக அறிந்து அவற்றை நோக்கவும் மாட்டாது. அந்த தடைகளால் புத்தி தடைபடாவிட்டால், பிறகு தேவர்கள் தொல்லை கொடுக்கின்றனர். இந்திரியங்களே வீட்டின் பல வாசல்களும் ஜன்னல்களும், ஒவ்வொன்றிலும் ஒவ்வொரு தேவதை தங்குமிடம் அமைத்து அமர்ந்திருக்கிறாள். விஷயங்களின் காற்று வருவதைக் காணும்போது, அவர்கள் பலவந்தமாக கதவுகளைத் திறந்து விடுகிறார்கள். அந்த சுழல்காற்று இதய வீட்டில் நுழைந்ததும், உடனே ஞான விளக்கு அணைக்கப்படுகிறது. கயிறு அவிழவில்லை, அந்த ஒளி மறைந்தது, விஷயங்களின் காற்றால் புத்தி குழம்பிற்று. இந்திரியங்களுக்கோ அதன் தேவதைகளுக்கோ ஞானம் இனிப்பதில்லை; விஷய போகங்களிடத்திலேயே அவற்றின் அன்பு எப்போதும் செல்கிறது. விஷய காற்று அவ்வாறு புத்தியை வழிகெடுத்த பின், யாரால் அந்த விளக்கை முன்போல் மீண்டும் ஏற்ற முடியும்?
தோஹா 118(क)-(ख)
तब फिरि जीव बिबिध बिधि पावइ संसृति क्लेस।हरि माया अति दुस्तर तरि न जाइ बिहगेस।।118(क)।।
कहत कठिन समुझत कठिन साधन कठिन बिबेक।होइ घुनाच्छर न्याय जौं पुनि प्रत्यूह अनेक।।118(ख)।।
taba phiri jīva bibidha bidhi pāvai saṁsṛti klesa |hari māyā ati dustara tari na jāi bihagesa ||118(ka)||
kahata kaṭhina samujhata kaṭhina sādhana kaṭhina bibeka |hoi ghunācchara nyāya jaũ puni pratyūha aneka ||118(kha)||
அப்போது உயிரானது மீண்டும் பல்வேறு வகையான உலக வாழ்வின் துன்பங்களை அடைகிறது. ஹரியின் மாயை மிகவும் கடக்க கடினமானது; பறவைகளின் தலைவனே, அதை யாரும் கடந்து செல்ல முடியாது. சொல்வது கடினம், புரிந்துகொள்வது கடினம், சாதனை செய்வது கடினம், பகுத்தறிவை அடைவதும் கடினம். மீண்டும் புழுதின்ற எழுத்தின் நியாயமாக ஆகிவிட்டாலும், பல தடைகள் ஏற்படுகின்றன.
சௌபாய் 119.1-5
ग्यान पंथ कृपान कै धारा।परत खगेस होइ नहिं बारा।।
जो निर्बिघ्न पंथ निर्बहई।सो कैवल्य परम पद लहई।।
अति दुर्लभ कैवल्य परम पद।संत पुरान निगम आगम बद।राम भजत सोइ मुकुति गोसाई।अनइच्छित आवइ बरिआई।।
जिमि थल बिनु जल रहि न सकाई।कोटि भाँति कोउ करै उपाई।।
तथा मोच्छ सुख सुनु खगराई।रहि न सकइ हरि भगति बिहाई।।
अस बिचारि हरि भगत सयाने।मुक्ति निरादर भगति लुभाने।।
भगति करत बिनु जतन प्रयासा।संसृति मूल अबिद्या नासा।।
भोजन करिअ तृपिति हित लागी।जिमि सो असन पचवै जठरागी।।
असि हरिभगति सुगम सुखदाई।को अस मूढ़ न जाहि सोहाई।।
gyāna pantha kṛpāna kai dhārā |parata khagesa hoi nahiṁ bārā ||
jo nirbighna pantha nirbahai |so kaivalya parama pada lahai ||
ati durlabha kaivalya parama pada |santa purāna nigama āgama bada ||
rāma bhajata soi mukuti gosāī |an-icchita āvai bariāī ||
jimi thala binu jala rahi na sakāī |koṭi bhā̃ti kou karai upāī ||
tathā moccha sukha sunu khagarāī |rahi na sakai hari bhagati bihāī ||
asa bicāri hari bhagata sayāne |mukti nirādara bhagati lubhāne ||
bhagati karata binu jatana prayāsā |saṁsṛti mūla abidyā nāsā ||
bhojana kari-a tṛpiti hita lāgī |jimi so asana pacavai jaṭharāgī ||
asi hari-bhagati sugama sukhadāī |ko asa mūṛha na jāhi sohāī ||
ஞானத்தின் பாதை வாளின் விளிம்பு போன்றது; அதில் விழுபவன், பறவைகளின் தலைவனே, தாமதமின்றி விழுகிறான். யார் அந்தப் பாதையில் தடையின்றி முடிவுவரை செல்கிறாரோ, அவர் கைவல்ய பரம பதத்தை அடைகிறார். அந்த கைவல்ய பரம பதம் மிகவும் அரிதானது என்று சந்துக்களும் புராணங்களும் வேதங்களும் ஆகமங்களும் கூறுகின்றன. ராமனை வழிபடுகிறவனுக்கு, தலைவனே, முக்தி விரும்பாமலேயே வந்து சேர்கிறது. நிலம் நீரின்றி இருக்க முடியாது, ஒருவன் கோடி வழிகளில் எவ்வளவு முயற்சி செய்தாலும். அதுபோல, கேளு பறவைகளின் தலைவனே, முக்தியின் இன்பம் ஹரியின் பக்தியின்றி இருக்க முடியாது. இவ்வாறு சிந்தித்து, அறிவாளிகளான ஹரி பக்தர்கள், முக்தியைப் பொருட்படுத்தாமல், பக்தியில் ஈர்க்கப்படுகிறார்கள். பக்தி செய்வதால், முயற்சியோ பிரயாசமோ இன்றி, சம்சாரத்தின் வேரான அவித்தை அழிகிறது. திருப்திக்காக உணவு உண்கிறான், அது வயிற்றின் தீயால் செரிமானமாகிறது. இவ்வாறு ஹரி பக்தி எளிதானதும் இன்பம் தருவதுமானது; இது யாருக்குப் பிடிக்கவில்லையோ அவன் எவ்வளவு மூடன்?
தோஹா 119(क)-(ख)
सेवक सेब्य भाव बिनु भव न तरिअ उरगारि।भजहु राम पद पंकज अस सिद्धांत बिचारि।।119(क)।।
जो चेतन कहँ ज़ड़ करइ ज़ड़हि करइ चैतन्य।अस समर्थ रघुनायकहिं भजहिं जीव ते धन्य।।119(ख)।।
sevaka sebyā bhāva binu bhava na tari-a uragāri |bhajahu rāma pada paṅkaja asa siddhānta bicāri ||119(ka)||
jo cetana kahã zaṛa karai zaṛahi karai caitanya |asa samartha raghunāyakahiṁ bhajahiṁ jīva te dhanya ||119(kha)||
பணியாளுக்கும் பணிக்கப்படுபவருக்குமான உறவின்றி, பாம்புகளின் எதிரியே, ஒருவன் பிறவிச் சமுத்திரத்தைக் கடக்க முடியாது. இந்த சித்தாந்தத்தைச் சிந்தித்து, இராமரின் தாமரைப் பாதங்களை வழிபடுவீராக. சேதனத்தை அசேதனமாகவும் அசேதனத்தைச் சேதனமாகவும் ஆக்கக்கூடியவர் அவர். அப்படிப்பட்ட சமர்த்தரான ரகுநாயகரை வழிபடும் உயிர்கள் பாக்கியசாலிகளே.
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में यह अंश ‘ज्ञान-भक्ति-विवेक’ को स्थिर करता है: राम-चरण में मन लगने से संशय, मोह, और माया-जन्य विघ्न घटते हैं—विशेषतः ‘ग्रंथि-उन्मोचन’ रूपक का पाठ साधक में वैराग्य, समता और सेवक-भाव जगाकर भजन को अविच्छिन्न करता है; फलतः ‘सकल संदेह’ निवृत्त होकर राम-नाम/राम-गुणानुवाद में दृढ़ता आती है।
प्रचलित जप-परंपरा में (सम्पुट-रीति क्षेत्र/सम्प्रदायानुसार बदलती है) इस विवेचन के साथ ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम राम’ नाम-स्मरण को सम्पुट की तरह जोड़कर पाठ किया जाता है; विशेषकर ‘सेवक सेब्य भाव’ वाले निष्कर्ष (119) के बाद नाम-स्मरण/राममंत्र का आवर्तन किया जाता है।
Ask anything about Prakarana 12 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
