Prakarana 1
The Sopāna’s final ascent: not merely ‘after the war’ but the re-installation of Rāma as dharma’s living form—where personal grief (viraha) is transmuted into communal auspiciousness (maṅgal) and the bhakta learns to see the Lord’s return as the return of inner order (maryādā) and steadied mind (manaḥ-prasāda).
இந்த உத்தர காண்டப் பகுதியில் துளசீதாசர், ராமரின் அயோத்தி மீள்வருகையை நகரத்தின் நீண்ட विरஹமும் பரதனின் துயரும் தீரும் ஒரு ஆராதனை-உச்சமாக (liturgical crescendo) அமைக்கிறார். ரசம் கருணையிலிருந்து (பரதனின் மெலிந்த ஏக்கம்; ‘க்ருஸ தந ராம பியோக’) ஹனுமானின் தூத-பாத்திரம் வழியாக ஆனந்தம், அத்புதம் என உயர்ந்து, இறுதியில் ச்ருங்காரத் துளியுடன் கூடிய ஸம்யோக (மீள்சேர்க்கை) மற்றும் பரந்த சாந்தம் (நிலைத்த மங்களம்) ஆக நிறைகிறது—மக்கள் ஆரத்தி, நீச்சாவர், மங்களாசாரம் செய்து கொண்டாடுகின்றனர். இங்குள்ள தத்துவம் ‘மானஸ்’ இயல்பே: ராமர் பரதனை அணைக்கும் மென்மையான தனிப்பட்ட பரமேஸ்வரனும்; ஒரே பார்வையால் கூட்டுத் துயரை கரைக்கும் ‘க்ருபாசிந்து பகவான்’னுமாக ஒருசேரத் திகழ்கிறார் (‘க்ருபாத்ருஷ்டி… கியே ஸகல… பிஸோகீ’). இச்சோபானத்தின் தர்க்கம் ‘மீள்வருகை மற்றும் ஸ்தாபனை’: சாதகனின் உள்ளார்ந்த அயோத்தி தூய்மையடைகிறது; ‘புஷ்பக’ (மனத்தின் வாகனம்) விடைபெறுகிறது; பக்தி தர்மம் நிறைந்த நிலையான ஆனந்தமாகப் பரிபக்வமடைகிறது.
Verses
சுலோகம் 1-3
केकीकण्ठाभनीलं सुरवरविलसद्विप्रपादाब्जचिह्नंशोभाढ्यं पीतवस्त्रं सरसिजनयनं सर्वदा सुप्रसन्नम्।पाणौ नाराचचापं कपिनिकरयुतं बन्धुना सेव्यमानंनौमीड्यं जानकीशं रघुवरमनिशं पुष्पकारूढरामम्।।1।।
कोसलेन्द्रपदकञ्जमञ्जुलौ कोमलावजमहेशवन्दितौ।जानकीकरसरोजलालितौ चिन्तकस्य मनभृङ्गसङ्गिनौ।।2।।
कुन्दइन्दुदरगौरसुन्दरं अम्बिकापतिमभीष्टसिद्धिदम्।कारुणीककलकञ्जलोचनं नौमि शंकरमनंगमोचनम्।।3।।
kekīkaṇṭhābhanīlaṁ suravaravilasadviprapādābjacihnaṁśobhāḍhyaṁ pītavastraṁ sarasijanayanaṁ sarvadā suprasannam |pāṇau nārācacāpaṁ kapinikarayutaṁ bandhunā sevyamānaṁnaumīḍyaṁ jānakīśaṁ raghuvaramaniśaṁ puṣpakārūḍharāmam ||1||
kosalendrapadakañjamañjulau komalāvajamaheśavanditau |jānakīkarasarojalālitau cintakasya manabhṛṅgasaṅginau ||2||
kundaindudaragaurasundaraṁ ambikāpatimabhīṣṭasiddhidam |kāruṇīkakalakañjalocanaṁ naumi śaṅkaramanaṅgamocanam ||3||
ஜானகியின் தலைவன், ரகு குலத்தின் சிறந்தவன், புஷ்பக விமானத்தில் வீற்றிருக்கும் ராமனைத் தொடர்ந்து போற்றுகிறேன்: அவன் மயிலின் கழுத்தைப் போல் கருநீல நிறமுடையவன், தேவர்களில் சிறந்தவன் எனக் காட்டும் பிராமணனின் தாமரைப் பாதத்தின் ஒளிமயமான அடையாளத்தால் அலங்கரிக்கப்பட்டவன், பொலிவில் சிறந்தவன், மஞ்சள் ஆடை அணிந்தவன், தாமரைக் கண்களையுடையவன், எப்போதும் புன்னகையுடையவன், கைகளில் வில்லும் அம்புகளும் ஏந்தியவன், குரங்குகளின் கூட்டத்தால் சூழப்பட்டவன், தம் சகோதரனால் சேவிக்கப்படுபவன். கோசல நாட்டின் தலைவனின் தாமரைப் பாதங்கள் அழகானவை: மென்மையானவை, பிரம்மாவும் மகேசனும் வணங்கும் பாதங்கள், ஜானகியின் தாமரைக் கைகளால் வருடப்பட்டவை, அவற்றைத் தியானிப்பவனின் வண்டு போன்ற மனத்திற்கு எப்போதும் துணையாயிருப்பவை. குந்த மலர், மதியம், சங்கு ஆகியவற்றைப் போல் வெண்மையும் அழகும் கொண்ட, அம்பிகாவின் தலைவன், விரும்பியதைக் கொடுப்பவன், அருள் பொங்கும் அழகிய தாமரைக் கண்களையுடைய, உருவற்ற காமனிடமிருந்து விடுவிப்பவனான சங்கரனுக்கு வணக்கம்.
தோஹா
रहा एक दिन अवधि कर अति आरत पुर लोग।जहँ तहँ सोचहिं नारि नर कृस तन राम बियोग।।
सगुन होहिं सुंदर सकल मन प्रसन्न सब केर।प्रभु आगवन जनाव जनु नगर रम्य चहुँ फेर।।
कौसल्यादि मातु सब मन अनंद अस होइ।आयउ प्रभु श्री अनुज जुत कहन चहत अब कोइ।।
भरत नयन भुज दच्छिन फरकत बारहिं बार।जानि सगुन मन हरष अति लागे करन बिचार।।
rahā eka dina avadhi kara ati ārata pura loga |jahaṁ tahaṁ socahiṁ nāri nara kṛsa tana rāma biyoga ||
saguna hohiṁ sundara sakala mana prasanna saba kera |prabhu āgavana janāva janu nagara ramya cahuṁ phera ||
kausalyādi mātu saba mana ananda asa hoi |āyau prabhu śrī anuja juta kahana cahata aba koi ||
bharata nayana bhuja dacchina pharakata bārahiṁ bāra |jāni saguna mana haraṣa ati lāge karana bicāra ||
நியமிக்கப்பட்ட காலத்தில் ஒரு நாள் மட்டுமே மீதமிருந்தது, அயோத்தியா நகர மக்கள் மிகுந்த துயரத்தில் ஆழ்ந்தனர். எங்கும் ஆண்களும் பெண்களும் ராமனைப் பிரிந்து உடல் மெலிந்து கவலையில் ஆழ்ந்தனர். எல்லாச் சகுனங்களும் அழகாகவும் நன்மையாகவும் விளங்கின, அனைவருடைய மனமும் மகிழ்ச்சியடைந்தது. நான்கு புறமும் அழகுற்ற நகரம் பிரபுவின் வரவை அறிவிப்பது போலத் தோற்றமளித்தது. கோசலையாதியான அனைத்துத் தாய்மார்களின் மனத்திலும் அவ்வளவு ஆனந்தம் ஏற்பட்டது, இப்போது ஏதோ ஒருவர் பிரபு சீதையுடன் தம்பியுடன் வந்துவிட்டார் எனக் கூறப்போகிறார் என ஒவ்வொருவரும் உணர்ந்தனர். பரதனின் வலது கண்ணும் வலது கையும் மீண்டும் மீண்டும் துடித்தன. அவை நல்ல சகுனங்கள் என அறிந்து அவன் மனம் மிகுந்த மகிழ்ச்சியடைந்து, சிந்திக்கத் தொடங்கினான்.
சௌபாய் 1.1-4
रहेउ एक दिन अवधि अधारा।समुझत मन दुख भयउ अपारा।।
कारन कवन नाथ नहिं आयउ।जानि कुटिल किधौं मोहि बिसरायउ।।
अहह धन्य लछिमन बड़भागी।राम पदारबिंदु अनुरागी।।
कपटी कुटिल मोहि प्रभु चीन्हा।ताते नाथ संग नहिं लीन्हा।।
जौं करनी समुझै प्रभु मोरी।नहिं निस्तार कलप सत कोरी।।
जन अवगुन प्रभु मान न काऊ।दीन बंधु अति मृदुल सुभाऊ।।
मोरि जियँ भरोस दृढ़ सोई।मिलिहहिं राम सगुन सुभ होई।।
बीतें अवधि रहहि जौं प्राना।अधम कवन जग मोहि समाना।।
raheu eka dina avadhi adhārā |samujhata mana dukha bhayu apārā ||
kārana kavana nātha nahiṁ āyu |jāni kuṭila kidhauṁ mohi bisarāyu ||
ahaha dhanya lachimana baṛabhāgī |rāma padārabindu anurāgī ||
kapaṭī kuṭila mohi prabhu cīnhā |tāte nātha saṅga nahiṁ līnhā ||
jauṁ karanī samujhai prabhu morī |nahiṁ nistāra kalapa sata korī ||
jana avaguna prabhu māna na kāū |dīna baṁdhu ati mṛdula subhāū ||
mori jiyaṁ bharosa dṛṛha soī |milihahiṁ rāma saguna subha hoī ||
bīteṁ avadhi rahahi jauṁ prānā |adhama kavana jaga mohi samānā ||
காலக்கெடுவில் ஒரே ஒரு நாள் மட்டுமே எஞ்சியிருந்தது, அதுவே என் உயிர்வாழ்வின் ஆதாரம்; அதனை மனத்தில் நினைந்து கொண்டே அபரிமிதமான துன்பம் உண்டாயிற்று. என் தலைவர் வராதிருப்பதற்குக் காரணம் யாது? என்னைக் குடிலன் எனத் தீர்த்து என்னை மறந்துவிட்டாரோ? ஆஹா, லக்ஷ்மணன் பாக்கியசாலி, மகா பாக்யசாலி; இராமரின் தாமரைப் பதங்களில் அன்பு கொண்டவன். பிரபு என்னைக் கபடகாரியாகவும் குடிலனாகவும் அறிந்தார்; ஆதலால் தலைவர் என்னைத் தம்முடன் கூட்டிச் செல்லவில்லை. பிரபு என் செயல்களைத் துலாவினால், நூறு கோடி கல்பங்களிலும் எனக்கு விமோசனம் இல்லை. ஆனால் பிரபு தம் அடியார்களின் குற்றங்களை எண்ணுவதில்லை; அவர் தீனர்களின் கூட்டாளி, இயல்பில் மிகவும் மென்மையானவர். என் இதயத்தில் இதுவே உறுதியான நம்பிக்கை: சுபமங்களாயிற்று, இராமர் என்னைச் சந்திப்பார். ஆனால் காலக்கெடு கடந்த பின்னரும் என் உயிர் எஞ்சியிருந்தால், உலகில் எனக்கு நிகரான தீண்டானவன் யார்?
தோஹா 1(क)-(ख)
राम बिरह सागर महँ भरत मगन मन होत।बिप्र रूप धरि पवन सुत आइ गयउ जनु पोत।।1(क)।।
बैठि देखि कुसासन जटा मुकुट कृस गात।राम राम रघुपति जपत स्रवत नयन जलजात।।1(ख)।।
rāma biraha sāgara mahaṁ bharata magana mana hota |bipra rūpa dhari pavana suta āi gayau janu pota ||1(ka)||
baiṭhi dekhi kusāsana jaṭā mukuṭa kṛsa gāta |rāma rāma raghupati japata sravata nayana jalajāta ||1(kha)||
ராமரின் பிரிவுக் கடலில் பரதனின் மனம் மூழ்கிக்கொண்டிருந்தது. வாயுபுத்ரனான அனுமன், பிராமணன் வேடம் தரித்து, படகைப் போல வந்து சேர்ந்தான். குசப்புல் ஆசனத்தில் அமர்ந்திருக்க, ஜடாமுடியை கிரீடமாகவும் மெலிந்த உடலையும் கொண்ட பரதனை அவன் கண்டான். "ராம, ராம, ரகுபதி" என ஜெபித்துக்கொண்டே, அவனுடைய தாமரைக் கண்களிலிருந்து கண்ணீர் வழிந்தோடிற்று.
சௌபாய் 2.1-8
देखत हनूमान अति हरषेउ।पुलक गात लोचन जल बरषेउ।।
मन महँ बहुत भाँति सुख मानी।बोलेउ श्रवन सुधा सम बानी।।
जासु बिरहँ सोचहु दिन राती।रटहु निरंतर गुन गन पाँती।।
रघुकुल तिलक सुजन सुखदाता।आयउ कुसल देव मुनि त्राता।।
रिपु रन जीति सुजस सुर गावत।सीता सहित अनुज प्रभु आवत।।
सुनत बचन बिसरे सब दूखा।तृषावंत जिमि पाइ पियूषा।।
को तुम्ह तात कहाँ ते आए।मोहि परम प्रिय बचन सुनाए।।
मारुत सुत मैं कपि हनुमाना।नामु मोर सुनु कृपानिधाना।।
दीनबंधु रघुपति कर किंकर।सुनत भरत भेंटेउ उठि सादर।।
मिलत प्रेम नहिं हृदयँ समाता।नयन स्रवत जल पुलकित गाता।।
कपि तव दरस सकल दुख बीते।मिले आजु मोहि राम पिरीते।।
बार बार बूझी कुसलाता।तो कहुँ देउँ काह सुनु भ्राता।।
एहि संदेस सरिस जग माहीं।करि बिचार देखेउँ कछु नाहीं।।
नाहिन तात उरिन मैं तोही।अब प्रभु चरित सुनावहु मोही।।
तब हनुमंत नाइ पद माथा।कहे सकल रघुपति गुन गाथा।।
कहु कपि कबहुँ कृपाल गोसाईं।सुमिरहिं मोहि दास की नाईं।।
dekhata hanūmāna ati haraṣeu |pulaka gāta locana jala baraṣeu ||
mana mahaṁ bahuta bhāṁti sukha mānī |boleu śravana sudhā sama bānī ||
jāsu birahaṁ socahu dina rātī |raṭahu nirantara guna gana pāṁtī ||
raghukula tilaka sujana sukhadātā |āyu kusala deva muni trātā ||
ripu rana jīti sujasa sura gāvata |sītā sahita anuja prabhu āvata ||
sunata bacana bisare saba dūkhā |tṛṣāvanta jimi pāi piyūṣā ||
ko tumha tāta kahāṁ te āe |mohi parama priya bacana sunāe ||
māruta suta maiṁ kapi hanumānā |nāmu mora sunu kṛpānidhānā ||
dīnabandhu raghupati kara kiṅkara |sunata bharata bheṁṭeu uṭhi sādara ||
milata prema nahiṁ hṛdayaṁ samātā |nayana sravata jala pulakita gātā ||
kapi tava darasa sakala dukha bīte |mile āju mohi rāma pirīte ||
bāra bāra būjhī kusalātā |to kahuṁ deuṁ kāha sunu bhrātā ||
ehi sandesa sarisa jaga māhīṁ |kari bicāra dekheuṁ kachu nāhīṁ ||
nāhina tāta urina maiṁ tohī |aba prabhu carita sunāvahu mohī ||
taba hanumaṁta nāi pada māthā |kahe sakala raghupati guna gāthā ||
kahu kapi kabahuṁ kṛpāla gosāīṁ |sumirahiṁ mohi dāsa kī nāīṁ ||
அவரைக் கண்டதும் அனுமன் மிக்க மகிழ்ச்சியடைந்தான்; உடல் மயிர் சிலிர்த்தது, கண்கள் கண்ணீர் பொழிந்தன. தன் இதயத்தில் பலவாறாகப் பெருமகிழ்ச்சி கொண்டு, செவிக்கு அமிர்தம் போன்ற வார்த்தைகளைப் பேசினான்: "யாரைப் பிரிந்து நீ பகலும் இரவும் கவலைப்படுகிறாயோ, அவருடைய எண்ணற்ற குணங்களை நின்று நின்று உரைக்கிறாயோ, ரகு வம்சத்தின் திலகம், நல்லோருக்கு இன்பம் தருபவர், தேவர்களுக்கும் முனிவர்களுக்கும் காவலர், அவர் நன்றாக வந்து சேர்ந்தார். போரில் பகைவரை வென்று, தேவர்கள் அவருடைய நற்பெயரைப் போற்ற, சீதையுடனும் தம்பியுடனும் பிரபு வருகிறார்." இவ்வார்த்தைகளைக் கேட்டதும் பரதன் தன் எல்லாத் துன்பங்களையும் மறந்தான், தாகத்தால் வாடியவன் அமிர்தம் கிடைத்ததுபோல. "நீ யார், அன்பாழியா, எங்கிருந்து வந்தாய், எனக்கு இவ்வளவு பெரிதும் இனிமையான வார்த்தைகளைச் சொன்னாய்?" "நான் காற்றின் மகன், ஒரு குரங்கு; என் பெயர் அனுமன். கேள், கருணைக்கு இருப்பிடமானவரே: நான் ரகுபதியாகிய தாழ்வோரின் நண்பரின் கையாளன்." இதைக் கேட்டதும் பரதன் எழுந்து அவரை மரியாதையுடன் அணைத்துக்கொண்டான். அணைக்கையில் அன்பு இதயத்தில் அடங்கவில்லை; கண்களிலிருந்து நீர் வழிந்தது, உடல் சிலிர்த்தது. "குரங்கே, உன்னைக் கண்டதும் என் எல்லாத் துன்பங்களும் கடந்து போயின; இன்று ராமருக்குப் பிரியமானவரை நான் கண்டேன். மீண்டும் மீண்டும் அவருடைய நலனை விசாரித்தான். "கேள், சகோதரா, நான் உனக்கு எதைக் கொடுப்பது? இந்தச் செய்திக்கு ஒப்பானது இந்த உலகத்தில் எதுவுமே இல்லை என்று சிந்தித்துப் பார்த்தேன். அன்பாழியா, உன்னிடம் என் கடனை நான் என்றும் தீர்க்க முடியாது. இப்போது என் பிரபுவின் சரித்திரத்தை எனக்குச் சொல். அப்போது அனுமந்தன் அவர் பாதத்தில் தலை வைத்து வணங்கி, ரகுபதியின் எல்லாக் குணக் கதைகளையும் கூறினான். "சொல், குரங்கே, என் கிருபாளராகிய கோசுவாமி என்னைத் தம் தாசனாக நினைத்து எப்போதாவது நினைக்கிறாரா?"
சந்தம் 2
निज दास ज्यों रघुबंसभूषन कबहुँ मम सुमिरन कर्यो।सुनि भरत बचन बिनीत अति कपि पुलकित तन चरनन्हि पर्यो।।
रघुबीर निज मुख जासु गुन गन कहत अग जग नाथ जो।काहे न होइ बिनीत परम पुनीत सदगुन सिंधु सो।।
nija dāsa jyoṁ raghubaṁsabhūṣana kabahuṁ mama sumirana karyo |suni bharata bacana binīta ati kapi pulakita tana carananhī paryo ||
raghubīra nija mukha jāsu guna gana kahata aga jaga nātha jo |kāhe na hoi binīta parama punīta sadaguna siṁdhu so ||
"ரகு வம்சத்தின் அணிகலன் என்னை எப்போதாவது தன் சொந்த தாசனைப் போல நினைவு கூர்ந்தாரோ?" என்ற பரதனின் மிகவும் விநயபூர்வமான வார்த்தைகளைக் கேட்டு, வானரன் (அனுமன்) உடல் ஆனந்தத்தில் சிலிர்த்து அவன் பாதங்களில் வீழ்ந்தான். சராசர ஜகத்தின் நாதனான ராமன் தன் சொந்த வாயால் யாருடைய குணங்களின் தொகுதியைக் கூறுகிறானோ, அவன் அத்யந்தமாக புனிதனாய், சத்குணங்களின் சமுத்திரமாய் விநயமாக இருக்காமல் எப்படி இருக்க முடியும்?
தோஹா 2(क), சோரட்டா 2(ख)
राम प्रान प्रिय नाथ तुम्ह सत्य बचन मम तात।पुनि पुनि मिलत भरत सुनि हरष न हृदयँ समात।।2(क)।।
भरत चरन सिरु नाइ तुरित गयउ कपि राम पहिं।कही कुसल सब जाइ हरषि चलेउ प्रभु जान चढ़ि।।2(ख)।।
rāma prāna priya nātha tumha satya bacana mama tāta |puni puni milata bharata suni haraṣa na hṛdayã samāta ||2(ka)||
bharata carana siru nāi turita gayau kapi rāma pahiṁ |kahī kusala saba jāi haraṣi caleu prabhu jāna caṛhi ||2(kha)||
"நாதா, ராமருக்கு நீங்கள் பிராணனைப்போலப் பிரியமானவர்; அன்பு சகோதரா, நான் கூறுவது உண்மை." இதைக் கேட்டு பரதன் மீண்டும் மீண்டும் அவரை அணைத்துக்கொண்டான், அவன் இதயத்தில் ஆனந்தம் அடங்கவில்லை. பரதனின் பாதங்களில் தலை வணங்கி, வானரன் விரைந்து ராமரிடம் சென்றான். சென்று எல்லாம் நலம் எனக் கூறினான், பிரபு ஆனந்தித்து விமானம் ஏறிப் புறப்பட்டார்.
சௌபாய் 3.1-5
हरषि भरत कोसलपुर आए।समाचार सब गुरहि सुनाए।।
पुनि मंदिर महँ बात जनाई।आवत नगर कुसल रघुराई।।
सुनत सकल जननीं उठि धाईं।कहि प्रभु कुसल भरत समुझाई।।
समाचार पुरबासिन्ह पाए।नर अरु नारि हरषि सब धाए।।
दधि दुर्बा रोचन फल फूला।नव तुलसी दल मंगल मूला।।
भरि भरि हेम थार भामिनी।गावत चलिं सिंधु सिंधुरगामिनी।।
जे जैसेहिं तैसेहिं उटि धावहिं।बाल बृद्ध कहँ संग न लावहिं।।
एक एकन्ह कहँ बूझहिं भाई।तुम्ह देखे दयाल रघुराई।।
अवधपुरी प्रभु आवत जानी।भई सकल सोभा कै खानी।।
बहइ सुहावन त्रिबिध समीरा।भइ सरजू अति निर्मल नीरा।।
haraṣi bharata kosalapura āe |samācāra saba gurahi sunāe ||
puni mandira mahā̃ bāta janāī |āvata nagara kusala raghurāī ||
sunata sakala jananī̃ uṭhi dhāī̃ |kahi prabhu kusala bharata samujhāī ||
samācāra pura-bāsinh pāe |nara aru nāri haraṣi saba dhāe ||
dadhi durbā rocan phala phūlā |nava tulasī dala maṅgala mūlā ||
bhari-bhari hema thāra bhāminī |gāvata caliṁ sindhu sindhuragāminī ||
je jaisehiṁ taisehiṁ uṭhi dhāvahiṁ |bāla bṛddha kahaṁ saṅga na lāvahiṁ ||
eka-ekanha kahaṁ būjhahiṁ bhāī |tumha dekhe dayāla raghurāī ||
avadhapurī prabhu āvata jānī |bhaī sakala sobhā kai khānī ||
bahai suhāvana tribidha samīrā |bhaī sarajū ati nirmala nīrā ||
பரதன் மகிழ்ச்சியுடன் கோசல நகரம் வந்தான்; சகல செய்திகளையும் தம் குருவிடம் கூறினான். பின்னர் அரண்மனையில் அறிவித்தான்; ரகுராய் நகரத்திற்குக் குசலமாக வருகிறார். கேட்டதும் அனைத்துத் தாய்மார்களும் எழுந்து ஓடினர்; பரதன் பிரபுவின் குசலத்தைக் கூறி அவர்களை ஆறுதல்படுத்தினான். நகர மக்கள் செய்தியை அறிந்ததும், ஆணும் பெண்ணும் அனைவரும் மகிழ்ச்சியுடன் ஓடினர். தயிர், துர்வா புல், ரோசன வர்ணம், கனிகள், பூக்கள், புதிய துளசி இலைகள் - மங்களத்தின் வேர் - இவற்றை எடுத்தனர். யானை நடையுடைய பெண்கள் பொற்றட்டிகளை மீண்டும் மீண்டும் நிரப்பி, பாடிக்கொண்டே சென்றனர். எவர் எவ்வாறு இருந்தார்களோ அவ்வாறே எழுந்து ஓடினர்; குழந்தைகளையும் முதியோரையும் தம்முடன் கூட்டிச் செல்லவில்லை. ஒருவரோடொருவர் வினவினர், "சகோதரா, கிருபாளுவான ரகுராயை நீ கண்டாயா?" பிரபு அவத் நகரிக்கு வருகிறார் என்று அறிந்ததும், அது சகல சோபைகளின் கனிமமாயிற்று. இனிமையான குளிர், மென்மை, நறுமணமுடைய காற்று வீசிற்று; சரயூ நீர் மிகத் தெளிவாயிற்று.
தோஹா 3(क)-(ग)
हरषित गुर परिजन अनुज भूसुर बृंद समेत।चले भरत मन प्रेम अति सन्मुख कृपानिकेत।।3(क)।।
बहुतक चढ़ी अटारिन्ह निरखहिं गगन बिमान।देखि मधुर सुर हरषित करहिं सुमंगल गान।।3(ख)।।
राका ससि रघुपति पुर सिंधु देखि हरषान।बढ़यो कोलाहल करत जनु नारि तरंग समान।।3(ग)।।
haraṣita guru parijana anuj bhūsura bṛnda sameta |cale bharata mana prema ati sanmukha kṛpāniketa ||3(ka)||
bahutaka caṛhī aṭāri-nha nirakhahiṁ gagana bimāna |dekhi madhura sura haraṣita karahiṁ sumaṅgala gāna ||3(kha)||
rākā sasi raghupati pura sindhu dekhi haraṣāna |baṛhayo kolāhala karata janu nāri taraṅga samāna ||3(ga)||
மகிழ்ச்சியுடன், தன் குரு, உறவினர், தம்பி, பிராமணர் கூட்டம் ஆகியோருடன் சேர்ந்து, கருணையின் இருப்பிடமான இறைவனைச் சந்திக்க மனதில் மிகுந்த அன்புடன் பரதன் புறப்பட்டான். பல பெண்கள் உயர் மாடங்களில் ஏறி வானில் விமானத்தை நோக்கினர்; அதைக் கண்டு இனிமையான குரலில் மகிழ்ச்சியுடன் மங்களப் பாடல்களைப் பாடினர். ரகுபதி என்னும் பூரண சந்திரனைக் கண்டு, நகரம் என்னும் கடல் மகிழ்ந்தது; பெண்கள் அலைகளைப் போலக் கூச்சலிட, கோலாஹலம் பெருகியது.
சௌபாய் 4.1-4
इहाँ भानुकुल कमल दिवाकर।कपिन्ह देखावत नगर मनोहर।।
सुनु कपीस अंगद लंकेसा।पावन पुरी रुचिर यह देसा।।
जद्यपि सब बैकुंठ बखाना।बेद पुरान बिदित जगु जाना।।
अवधपुरी सम प्रिय नहिं सोऊ।यह प्रसंग जानइ कोउ कोऊ।।
जन्मभूमि मम पुरी सुहावनि।उत्तर दिसि बह सरजू पावनि।।
जा मज्जन ते बिनहिं प्रयासा।मम समीप नर पावहिं बासा।।
अति प्रिय मोहि इहाँ के बासी।मम धामदा पुरी सुख रासी।।
हरषे सब कपि सुनि प्रभु बानी।धन्य अवध जो राम बखानी।।
ihā̃ bhānukula kamala divākara |kapinha dekhāvata nagara manohara ||
sunu kapīsa aṅgada laṅkesā |pāvana purī rucira yaha desā ||
jadyapi saba baikunṭha bakhānā |beda purāna bidita jagu jānā ||
avadhapurī sama priya nahiṁ soū |yaha prasaṅga jānai kou koū ||
janmabhūmi mama purī suhāvani |uttara disi baha sarajū pāvani ||
jā majjana te binahiṁ prayāsā |mama samīpa nara pāvahiṁ bāsā ||
ati priya mohi ihā̃ ke bāsī |mama dhāmadā purī sukha rāsī ||
haraṣe saba kapi suni prabhu bānī |dhanya avadha jo rāma bakhānī ||
இங்கே, சூரிய குலத் தாமரையின் சூரியன், வானரர்களுக்கு அழகிய நகரத்தைக் காட்டிக்கொண்டிருந்தார். "கேளுங்கள், சுக்ரீவா, அங்கதா, லங்கைத் தலைவன் விபீஷணா: இந்த நகரம் புனிதமானது, இந்த நாடு அழகியது. வைகுண்டத்தை அனைவரும் போற்றிப் பேசினாலும், வேதங்களும் புராணங்களும் அறிந்து உலகம் முழுவதும் புகழ்ந்தாலும், அயோத்தியா நகரத்திற்கு ஈடாக அது எனக்கு அன்பானதல்ல. இந்த விஷயத்தை அரிதாக ஒருசிலரே அறிவார்கள். இந்த அழகிய நகரம் என் பிறந்த நிலம், வடக்குத் திசையில் புனிதமான சரயூ நதி ஓடுகிறது. அதில் நீராடினால், மனிதர்கள் எந்த முயற்சியும் இன்றி என் அருகே வாழ்விடம் பெறுவார்கள். இங்குள்ள குடியிருப்பாளர்கள் எனக்கு மிகவும் அன்பானவர்கள். என் வாசஸ்தலத்தைத் தரும் இந்த நகரம் இன்பத்தின் குவியல்." பகவானின் வாக்குகளைக் கேட்டு வானரர்கள் அனைவரும் மகிழ்ந்தனர், ராமரே போற்றிய அயோத்தியா பாக்கியம் பெற்றது என்றனர்.
தோஹா 4(क)-(ख)
आवत देखि लोग सब कृपासिंधु भगवान।नगर निकट प्रभु प्रेरेउ उतरेउ भूमि बिमान।।4(क)।।
उतरि कहेउ प्रभु पुष्पकहि तुम्ह कुबेर पहिं जाहु।प्रेरित राम चलेउ सो हरषु बिरहु अति ताहु।।4(ख)।।
āvata dekhi loga saba kṛpāsiṁdhu bhagavāna |nagara nikaṭa prabhu prerēu utarēu bhūmi bimāna ||4(ka)||
utari kahēu prabhu puṣpakahi tumha kubera pahiṁ jāhu |prerita rāma calēu so haraṣu birahu ati tāhu ||4(kha)||
வரவேற்க எல்லா மக்களும் வருவதைக் கண்டு, கிருபாசிந்துவாகிய பகவான், நகருக்கு அருகே தேரைச் செலுத்தச் செய்தார்; புஷ்பகம் பூமியில் இறங்கிற்று. இறங்கி, புஷ்பகத்திடம் பிரபு கூறினார், 'நீ குபேரனிடம் செல்.' ராமரால் அனுப்பப்பட்ட அது, அவருடைய கட்டளையில் மகிழ்ச்சியும், பிரிவில் ஆழ்ந்த துயரமும் கொண்டு புறப்பட்டது.
சௌபாய் 5.1-4
आए भरत संग सब लोगा।कृस तन श्रीरघुबीर बियोगा।।
बामदेव बसिष्ठ मुनिनायक।देखे प्रभु महि धरि धनु सायक।।
धाइ धरे गुर चरन सरोरुह।अनुज सहित अति पुलक तनोरुह।।
भेंटि कुसल बूझी मुनिराया।हमरें कुसल तुम्हारिहिं दाया।।
सकल द्विजन्ह मिलि नायउ माथा।धर्म धुरंधर रघुकुलनाथा।।
गहे भरत पुनि प्रभु पद पंकज।नमत जिन्हहि सुर मुनि संकर अज।।
परे भूमि नहिं उठत उठाए।बर करि कृपासिंधु उर लाए।।
स्यामल गात रोम भए ठाढ़े।नव राजीव नयन जल बाढ़े।।
āe bharata saṅga saba logā |kṛsa tana śrīraghubīra biyogā ||
bāmadeva basiṣṭha munināyaka |dekhe prabhu mahi dhari dhanu sāyaka ||
dhāi dhare guru carana saroruhā |anuj sahita ati pulaka tanoruhā ||
bheṇṭi kusala būjhī munirāyā |hamareṁ kusala tumhārihiṁ dāyā ||
sakala dvijanha mili nāyu māthā |dharma dhuraṁdhara raghukulnāthā ||
gahē bharata puni prabhu pada paṅkaja |namata jinhahi sura muni saṅkara aja ||
parē bhūmi nahiṁ uṭhata uṭhāe |bara kari kṛpāsiṁdhu ura lāe ||
syāmala gāta roma bhae ṭhāḍhe |nava rājīva nayana jala bāḍhe ||
பரதன் வந்தான், அவனுடன் எல்லா மக்களும், ஸ்ரீ ரகுவீரனின் வியோகத்தால் உடல் மெலிந்திருந்தனர். பிரபு வாமதேவரையும் வசிஷ்டரையும் முனிநாயகர்களையும் கண்டார், வில்லையும் அம்பையும் பூமியில் வைத்தார். ஓடி குருவின் தாமரைப் பாதங்களைப் பற்றினார், தம்பியுடன் சேர்ந்து, உடல் முழுவதும் ரோமாஞ்சம் மிகவும் எழுந்தது. முனிராயர் அவர்களை ஆலிங்கனம் செய்து குஶலம் விசாரித்தார். அவர்கள், உம்முடைய கிருபையால் நாங்கள் குஶலமாக இருக்கிறோம் என்றனர். எல்லா பிராமணர்களையும் சந்தித்துத் தலை வணங்கினார், தர்மத்தின் சுமையைத் தாங்கும் ரகுகுலத்தின் தலைவர். பின்னர் பரதன் பிரபுவின் தாமரைப் பாதங்களைப் பற்றினான், தேவர்கள், முனிவர்கள், சங்கரன், அஜன் ஆகியோர் வணங்கும் பாதங்கள். பூமியில் விழுந்து எழுந்திருக்க மறுத்தான், எழுப்பியும் எழவில்லை; கிருபாசிந்து அவனை வலுக்கட்டாயமாக மார்போடு இழுத்து அணைத்தார். அவன் கருமேனியின் ரோமங்கள் சிலிர்த்து நின்றன, புதிய தாமரைப் போன்ற கண்களில் நீர் பெருகியது.
சந்தம் 5.1-2
राजीव लोचन स्रवत जल तन ललित पुलकावलि बनी॥
अति प्रेम हृदयँ लगाइ अनुजहि मिले प्रभु त्रिभुअन धनी॥
प्रभु मिलत अनुजहि सोह मो पहिं जाति नहिं उपमा कही॥
जनु प्रेम अरु सिंगार तनु धरि मिले बर सुषमा लही॥1॥
बूझत कृपानिधि कुसल भरतहि बचन बेगि न आवई॥
सुनु सिवा सो सुख बचन मन ते भिन्न जान जो पावई॥
अब कुसल कौसलनाथ आरत जानि जन दरसन दियो॥
बूड़त बिरह बारीस कृपानिधान मोहि कर गहि लियो॥2॥
rājīva-locana sravata jala tana lalita pulakāvali banī.ati prema hṛdayã lagāi anujahi mile prabhu tribhuana dhanī..
prabhu milata anujahi soha mo pahĩ jāti nahĩ upamā kahī.janu prema aru siṅgāra tanu dhari mile bara suṣamā lahī..1..
būjhata kṛpānidhi kusala bharatahi bacana begi na āvaī.sunu sivā so sukha bacana mana te bhinna jāna jo pāvaī..
aba kusala kausalnātha ārata jāni jana darasana diyo.būṛata biraha bārīsa kṛpānidhāna mohi kara gahi liyo..2..
அவரது தாமரைக் கண்களிலிருந்து நீர் வழிந்தோட, அழகான உடலில் ரோமாஞ்சனம் வரிசையாய் எழுந்தது. மிகுந்த அன்போடு இளைய தமையனை இதயத்தோடு அணைத்து, மூவுலகத்திற்குத் தலைவரான பிரபு அவரைச் சந்தித்தார். இளைய தமையனைச் சந்திக்கும் பிரபுவின் அழகை வர்ணிக்க எனக்கு இயலவில்லை; எந்த ஒப்புமையும் கூற முடியவில்லை. அன்பும் அலங்காரமும் உருவம் கொண்டு சந்தித்து உச்ச ஒளியைப் பெற்றது போலிருந்தது. கிருபைக்கடலான பிரபு பரதனிடம் அவன் நலனை விசாரித்தபோது, வார்த்தைகள் உடனே வரவில்லை. கேள் பார்வதி: அந்த ஆனந்தத்தை அறிந்தவர், அது பேச்சுக்கும் மனதற்கும் அப்பாற்பட்டது என அறிவார். இப்போது எல்லாம் நலம், கோசலத்தின் தலைவா, உம் அடியான் துன்பத்தில் இருப்பதை அறிந்து அவனுக்கு உம் தரிசனம் கொடுத்தீர். விரகத்தாபத்தின் கடலில் மூழ்கிக்கொண்டிருந்த என்னை, கிருபைக்கு இருப்பிடமே, கையைப் பிடித்து எடுத்தீர்.
தோஹா 5
पुनि प्रभु हरषि सत्रुहन भेंटे हृदयँ लगाइ।लछिमन भरत मिले तब परम प्रेम दोउ भाइ।।5।।
puni prabhu haraṣi satruhana bheṇṭe hṛdayã lagāi.lachimana bharata mile taba parama prema dou bhāi..5..
பின்னர் பிரபு மகிழ்ந்து சத்ருக்னனைச் சந்தித்து இதயத்தோடு அணைத்துக் கொண்டார். அப்போது லக்ஷ்மணனும் பரதனும் சந்தித்தனர், இரு சகோதரர்களும் பரம பிரேமாவோடு கூடியிருந்தனர்.
சௌபாய் 6.1-5
भरतानुज लछिमन पुनि भेंटे।दुसह बिरह संभव दुख मेटे।।
सीता चरन भरत सिरु नावा।अनुज समेत परम सुख पावा।।
प्रभु बिलोकि हरषे पुरबासी।जनित बियोग बिपति सब नासी।।
प्रेमातुर सब लोग निहारी।कौतुक कीन्ह कृपाल खरारी।।
अमित रूप प्रगटे तेहि काला।जथाजोग मिले सबहि कृपाला।।
कृपादृष्टि रघुबीर बिलोकी।किए सकल नर नारि बिसोकी।।
छन महिं सबहि मिले भगवाना।उमा मरम यह काहुँ न जाना।।
एहि बिधि सबहि सुखी करि रामा।आगें चले सील गुन धामा।।
कौसल्यादि मातु सब धाई।निरखि बच्छ जनु धेनु लवाई।।
bharatānuja lachimāna puni bheṇṭe.dusaha biraha saṁbhava dukha meṭe..
sītā carana bharata siru nāvā.anuj sameta parama sukha pāvā..
prabhu biloki haraṣe purabāsī.janita biyoga bipati saba nāsī..
prema-ātura saba loga nihārī.kautuka kīnha kṛpāla kharārī..
amita rūpa pragaṭe tehi kālā.jathāyoga mile sabahi kṛpālā..
kṛpā-dṛṣṭi raghubīra bilokī.kie sakala nara nāri bisokī..
chana mahĩ sabahi mile bhagavānā.umā marama yaha kāhũ na jānā..
ehi bidhi sabahi sukhī kari rāmā.āgẽ cale sīla guna dhāmā..
kausalyādi mātu saba dhāī.nirakhi baccha janu dhenu lavāī..
பரதனின் தம்பி சத்ருக்னனை லக்ஷ்மணன் மீண்டும் அணைத்துக்கொண்டான், தாங்கமுடியா பிரிவினால் உண்டான துயரம் நீங்கியது. பரதன் சீதையின் திருவடிகளில் தலை வணங்கினான், தம்பியுடன் சேர்ந்து பரம இன்பத்தை அடைந்தான். பிரபுவைக் கண்டு நகர மக்கள் ஆனந்தித்தார்கள், பிரிவினால் உண்டான அனைத்துத் துன்பமும் அழிந்தது. அன்பில் திளைத்த அனைத்து மக்களையும் கண்டு, கருணைமிக்க கரனின் விரோதியான ராமன் அதிசயம் செய்தான். அந்த வேளையில் எண்ணற்ற உருவங்கள் தோன்றின, கிருபாளு எல்லோருக்கும் தகுந்தவாறு சந்தித்தான். ரகுவீரன் கிருபையான பார்வையால் பார்த்து, அனைத்து ஆண் பெண்களையும் துன்பம் நீங்கச் செய்தான். ஒரு கணத்தில் பகவான் அனைவரையும் சந்தித்தான், உமா, இந்த மர்மத்தை யாரும் அறிந்திலர். இவ்வாறு அனைவரையும் இன்புறச் செய்து, சீலமும் குணமும் நிறைந்த ராமன் முன்னே சென்றான். கௌசல்யை முதலான அனைத்துத் தாய்மார்களும் ஓடினர், கன்றைக் கண்ட பசுவைப் போல.
சந்தம் 6
जनु धेनु बालक बच्छ तजि गृहँ चरन बन परबस गईं।दिन अंत पुर रुख स्रवत थन हुंकार करि धावत भई।अति प्रेम सब मातु भेटीं बचन मृदु बहुबिधि कहे।गइ बिषम बियोग भव तिन्ह हरष सुख अगनित लहे॥
janu dhenu bālaka baccha taji gṛhã carana bana parabasa gaī̃.dina anta pura rukha sravata thana huṅkāra kari dhāvata bhaī..
ati prema saba mātu bheṭī̃ bacana mṛdu bahubidhi kahe.gaī biṣama biyoga bhava tinh haraṣa sukha aganita lahe..
பசுக்கள் தம் இளம் கன்றுகளை வீட்டில் விட்டுவிட்டு காட்டில் புறப்பட்டு மேய்ந்தன போலவும், நாள் முடிவில் மடிகளிலிருந்து பால் சொட்ட, கறைந்துகொண்டு நகரத்தை நோக்கி ஓடிவந்தன போலவும் ஆயிற்று. அனைத்து தாய்மார்களும் மிகுந்த அன்போடு அவரை அணைத்துக்கொண்டு, மென்மையான சொற்களைப் பலவாறு கூறினர். பிரிவின் கொடிய வேதனை அவர்களை விட்டு நீங்க, எண்ணற்ற ஆனந்தத்தையும் இன்பத்தையும் அடைந்தனர்.
தோஹா 6(क)-(ख)
भेटेउ तनय सुमित्राँ राम चरन रति जानि।रामहि मिलत कैकेई हृदयँ बहुत सकुचानि।।6(क)।।
लछिमन सब मातन्ह मिलि हरषे आसिष पाइ।कैकेइ कहँ पुनि पुनि मिले मन कर छोभु न जाइ।।6(ख)।।
bheṭeu tanaya sumitrā̃ rāma carana rati jāni.rāmahi milata kaikeī hṛdayã bahuta sakucāni..6(ka)..
lachimāna saba mātanhi mili haraṣe āsiṣa pāi.kaikei kahã puni puni mile mana kara chobhu na jāi..6(kha)..
சுமித்ரை தன் மகனை அணைத்துக் கொண்டாள், ராமரின் திருவடிகளில் அவனுக்குள்ள பக்தியை அறிந்து; கைகேயி ராமரைச் சந்தித்தபோது, அவள் இதயம் மிகுந்த வெட்கத்தால் நிறைந்தது. லக்ஷ்மணன் எல்லா தாய்மார்களையும் சந்தித்து ஆசிகளைப் பெற்று மகிழ்ந்தான். அவன் கைகேயியை மீண்டும் மீண்டும் சந்தித்தான், ஆயினும் அவள் மனதின் வருத்தம் நீங்கவில்லை.
சௌபாய் 7.1-4
सासुन्ह सबनि मिली बैदेही।चरनन्हि लागि हरषु अति तेही।।
deहिं असीस बूझि कुसलाता।होइ अचल तुम्हार अहिवाता।।
सब रघुपति मुख कमल बिलोकहिं।मंगल जानि नयन जल रोकहिं।।
कनक थार आरति उतारहिं।बार बार प्रभु गात निहारहिं।।
नाना भाँति निछावरि करहीं।परमानंद हरष उर भरहीं।।
कौसल्या पुनि पुनि रघुबीरहि।चितवति कृपासिंधु रनधीरहि।।
हृदयँ बिचारति बारहिं बारा।कवन भाँति लंकापति मारा।।
अति सुकुमार जुगल मेरे बारे।निसिचर सुभट महाबल भारे।।
sāsunhaṁ sabani milī baidehī |carananhi lāgi haraṣu ati tehī ||
dehiṁ asīsa būjhi kusalātā |hoi acala tumhār ahi-vātā ||
saba raghupati mukha-kamala bilokahiṁ |maṅgala jāni nayana-jala rokahiṁ ||
kanaka thāra ārati utārahiṁ |bāra-bāra prabhu gāta nihārahiṁ ||
nānā bhā̃ti nichāvari karahīṁ |paramānanda haraṣa ura bharahīṁ ||
kausalya puni-puni raghubīrahi |citavati kṛpā-siṁdhu raṇadhīrahi ||
hṛdayã bicārati bārahiṁ bārā |kavana bhā̃ti laṅkāpati mārā ||
ati sukumāra jugala mere bāre |nisicara subhaṭa mahābala bhāre ||
வைதேகி தன் அனைத்து மாமியார்களையும் சந்தித்து, அவர்கள் பாதங்களில் விழுந்து மிகுந்த மகிழ்ச்சி அடைந்தாள். அவர்கள் அவளுடைய நலனை விசாரித்து ஆசீர்வதித்தார்கள்: உன்னுடைய திருமண வாழ்வு என்றும் அசையாது நிலைக்கட்டும். அனைவரும் ரகுபதியின் தாமரை முகத்தை உற்றுப் பார்த்தார்கள், மங்களமான சமயம் எனக் கருதி கண்களில் நீரைத் தடுத்தார்கள். பொன் தட்டுகளில் ஆரத்தி ஏற்றினார்கள், மீண்டும் மீண்டும் பிரபுவின் உடலைப் பார்த்தார்கள். பலவிதமான நிவேதனங்களைச் செய்தார்கள், அவர்கள் இதயம் பரமானந்தத்தாலும் மகிழ்ச்சியாலும் நிரமியது. கௌசல்யா மீண்டும் மீண்டும் ரகுவீரனை, கிருபாசிந்துவான போர்வீரனைப் பார்த்தாள். தன் இதயத்தில் மீண்டும் மீண்டும் சிந்தித்தாள்: அவன் எப்படி லங்காபதியைக் கொன்றான்? என்னுடைய இந்த இரண்டு மகன்களும் மிகவும் மென்மையானவர்களும் இளையவர்களும், ஆனால் அந்த அரக்க வீரர்கள் பெரும் பலசாலிகள்.
தோஹா 7
लछिमन अरु सीता सहित प्रभुहि बिलोकति मातु।परमानंद मगन मन पुनि पुनि पुलकित गातु।।7।।
lachimana aru sītā sahita prabhahi bilokati mātu |paramānanda magana mana puni-puni pulakita gātu ||7||
லக்ஷ்மணன் மற்றும் சீதையுடன் கூட தாய் பிரபுவைக் கண்டாள், அவள் மனம் பரமானந்தத்தில் மூழ்கி, மீண்டும் மீண்டும் உடல் புலகித்தது.
சௌபாய் 8.1-5
लंकापति कपीस नल नीला।जामवंत अंगद सुभसीला।।
हनुमदादि सब बानर बीरा।धरे मनोहर मनुज सरीरा।।
भरत सनेह सील ब्रत नेमा।सादर सब बरनहिं अति प्रेमा।।
देखि नगरबासिन्ह कै रीती।सकल सराहहि प्रभु पद प्रीती।।
पुनि रघुपति सब सखा बोलाए।मुनि पद लागहु सकल सिखाए।।
गुर बसिष्ट कुलपूज्य हमारे।इन्ह की कृपाँ दनुज रन मारे।।
ए सब सखा सुनहु मुनि मेरे।भए समर सागर कहँ बेरे।।
मम हित लागि जन्म इन्ह हारे।भरतहु ते मोहि अधिक पिआरे।।
सुनि प्रभु बचन मगन सब भए।निमिष निमिष उपजत सुख नए।।
laṅkāpati kapīsa nala nīlā |jāṁvanta aṅgada subhasīlā ||
hanumadādi saba bānara bīrā |dhare manohara manuja sarīrā ||
bharata saneha sīla brata nemā |sādara saba baranahiṁ ati premā ||
dekhi nagara-bāsinhi kai rītī |sakala sarāhahi prabhu pada prītī ||
puni raghupati saba sakhā bolāe |muni pada lāgahu sakala sikhāe ||
gura basiṣṭa kulapūjya hamāre |inha kī kṛpā̃ danuja rana māre ||
e saba sakhā sunahu muni mere |bhae samara sāgara kahã bere ||
mama hita lāgi janma inha hāre |bharatahu te mohi adhika piāre ||
suni prabhu bacana magana saba bhae |nimiṣa nimiṣa upajata sukha nae ||
லங்காதிபதி, கபி ராஜன், நலன், நீலன், ஜாம்பவான், நற்குணமுடைய அங்கதன், அனுமன் முதலான அனைத்து வானர வீரர்களும் அழகிய மனித உருவங்களை ஏற்றனர். பரதனின் அன்பு, நல்லொழுக்கம், விரதங்கள், நெறிகள் ஆகியவற்றை அனைவரும் பக்தியுடன் மிகுந்த அன்போடு வர்ணித்தனர். நகர மக்களின் நடத்தையைக் கண்டு, அவர்கள் அனைவரும் பிரபுவின் திருவடிகளிடத்து அன்பைப் புகழ்ந்தனர். பின்னர் ரகுபதி தம் அனைத்து தோழர்களையும் அழைத்து, முனிவரின் திருவடிகளில் விழுந்து வணங்குமாறு அனைவருக்கும் பணித்தார். "குரு வசிஷ்டர் எங்கள் குலத்தால் பூஜிக்கப்படுபவர். இவர் கிருபையாலேயே போரில் அரக்கர்களை வெட்டினோம். கேளுங்கள் முனிவரே, என் இவ்வனைத்து தோழர்களும் போர் சமுத்திரத்தில் எனக்குப் படகாயிருந்தனர். என் நன்மைக்காக இவர்கள் தங்கள் பிறப்பையே இழந்தனர்; பரதனை விடவும் எனக்கு இவர்கள் மேலதிக அன்பானவர்கள்." பிரபுவின் வாக்கியங்களைக் கேட்டு அனைவரும் ஆனந்தத்தில் மூழ்கினர்; ஒவ்வொரு நிமிஷமும் புதிய இன்பம் உதித்தது.
தோஹா 8(क)-(ख)
कौसल्या के चरनन्हि पुनि तिन्ह नायउ माथ।आसिष दीन्हे हरषि तुम्ह प्रिय मम जिमि रघुनाथ।।8(क)।।
सुमन बृष्टि नभ संकुल भवन चले सुखकंद।चढ़ी अटारिन्ह देखहिं नगर नारि नर बृंद।।8(ख)।।
kausalya ke carananhi puni tinh nāyu mātha |āsisa dīnhe haraṣi tumha priya mama jimi raghunātha ||8(ka)||
sumana bṛṣṭi nabha saṅkula bhavana cale sukhakaṁda |caṛhī aṭārinhi dekha-hiṁ nagara nāri nara bṛṁda ||8(kha)||
மீண்டும் அவர்கள் கௌசல்யையின் பாதங்களில் தலை வணங்கினர். அவள் மகிழ்ச்சியுடன் ஆசிர்வதித்து, 'ரகுநாதன் எனக்குப் பிரியமானவனாய் இருப்பது போல, நீங்களும் எனக்குப் பிரியமானவர்கள்' என்றாள். வானம் மலர்மழையால் நிறைந்தது, சுககந்தன் மாளிகைக்குப் புறப்பட்டான். நகர மக்களான ஆண்களும் பெண்களும் கூட்டமாக மாடங்களில் ஏறி அவனைப் பார்த்தனர்.
சௌபாய் 9.1-5
कंचन कलस बिचित्र सँवारे।सबहिं धरे सजि निज निज द्वारे।।
बंदनवार पताका केतू।सबन्हि बनाए मंगल हेतू।।
बीथीं सकल सुगंध सिंचाई।गजमनि रचि बहु चौक पुराई।।
नाना भाँति सुमंगल साजे।हरषि नगर निसान बहु बाजे।।
जहँ तहँ नारि निछावर करहीं।देहिं असीस हरष उर भरहीं।।
कंचन थार आरती नाना।जुबती सजें करहिं सुभ गाना।।
करहिं आरती आरतिहर कें।रघुकुल कमल बिपिन दिनकर कें।।
पुर सोभा संपति कल्याना।निगम सेष सारदा बखाना।।
तेउ यह चरित देखि ठगि रहहीं।उमा तासु गुन नर किमि कहहीं।।
kaṁcana kalasa bicitra saṁvāre |sabahiṁ dhare saji nija-nija dvāre ||
baṁdanavāra patākā ketū |sabanhi banāe maṅgala hetū ||
bīthīṁ sakala sugandha siṁcāī |gajamani raci bahu cauka purāī ||
nānā bhāṁti sumaṁgala sāje |haraṣi nagara nisāna bahu bāje ||
jahaṁ tahaṁ nāri nichāvara karahīṁ |dehiṁ asīsa haraṣa ura bharahīṁ ||
kaṁcana thāra āratī nānā |jubatī sajaṁ kara-hiṁ subha gānā ||
karahiṁ āratī ārati-hara keṁ |raghukula kamala bipina dinakara keṁ ||
pura sobhā saṁpati kalyānā |nigama seṣa sāradā bakhānā ||
teu yaha carita dekhi ṭhagi rahahīṁ |umā tāsu guna nara kimi kahahīṁ ||
அதிசயமான வடிவம் கொண்ட பொன் குடங்களை அலங்கரித்தனர்; அனைவரும் அலங்கரித்துத் தத்தம் தத்தம் வாசல்களில் வைத்தனர். தோரணங்கள், கொடிகள், பதாகைகள் மங்களத்திற்காக அனைவரும் செய்தனர். வீதிகள் அனைத்திலும் நறுமணங்களைத் தெளித்தனர்; முத்துக்களால் பல சோபானங்களை வரைந்து நிரப்பினர். பலவிதமான மங்கள அலங்காரங்கள் செய்யப்பட்டன; மகிழ்ச்சியுடன் நகரில் பல மேளங்கள் ஒலித்தன. எங்கும் பெண்கள் காணிக்கைகள் செலுத்தி, ஆசிகள் வழங்கி, இதயம் மகிழ்ச்சியால் நிறைந்தனர். பொன் தட்டுகளில் பலவித ஆரத்திகள்; அலங்கரித்த இளம் பெண்கள் மங்களப் பாடல்கள் பாடினர். துன்பம் நீக்குவானுக்கு, ரகு குலத்துத் தாமரைக் குளத்தின் சூரியனுக்கு ஆரத்தி எடுத்தனர். நகரின் பெருமை, செல்வம், கல்யாணம் வேதங்கள், சேஷன், சாரதா விவரித்துள்ளனர். இந்தக் காட்சியைக் கண்டு அவர்களும் வியப்பில் ஆழ்ந்தனர்; உமா, மனிதர்கள் எவ்வாறு அதன் பெருமையைக் கூறுவார்கள்?
தோஹா 9(क)-(ख)
नारि कुमुदिनीं अवध सर रघुपति बिरह दिनेस।अस्त भएँ बिगसत भईं निरखि राम राकेस।।9(क)।।
होहिं सगुन सुभ बिबिध बिधि बाजहिं गगन निसान।पुर नर नारि सनाथ करि भवन चले भगवान।।9(ख)।।
nāri kumudinīṁ avadha-sara raghupati biraha dinesa |asta bhaeṁ bigasata bhaīṁ nirakhi rāma rākesa ||9(ka)||
hohiṁ saguna subha bibidha bidhi bājahiṁ gagana nisāna |pura nara nāri sa-nātha kari bhavana cale bhagavāna ||9(kha)||
அயோத்தியா ஏரியின் நீர்வள்ளிகளாய் இருந்த பெண்களுக்கு, ரகுபதியின் பிரிவு சூரியனாக இருந்தது. அந்த சூரியன் அஸ்தமித்ததும், சந்திரனாகிய ராமரைக் கண்டு அவர்கள் மீண்டும் மலர்ந்தனர். பலவிதமான நல்ல சகுனங்கள் தோன்றின, வானில் முரசுகள் ஒலித்தன. நகரத்து ஆண் பெண்களைத் தங்கள் தலைவனைக் கொண்டு ஆசீர்வதித்து, பகவான் தம் அரண்மனைக்குச் சென்றார்.
Inside Prakarana 1
Bhakti highlights
Viraha is shown as a sanctifying fire: Bharata’s longing is not despair but disciplined love that empties the self for the Lord. Hanumān models sevā-bhakti and the power of truthful proclamation—carrying the Lord’s name/news becomes a vehicle of grace for an entire community. The prakarana teaches darśana as transformation: Rāma’s merciful glance (kṛpādṛṣṭi) is enough to dissolve sorrow, implying that bhakti culminates in receptive presence rather than mere effort. Communal rites (ārati, nīchāvar, maṅgalācāra) demonstrate that devotion matures into maryādā—ordered joy, shared auspiciousness, and dharma as lived culture. The final ascent of the Sopāna here is ‘return and establishment’: the inner Ayodhyā is cleansed, the mind steadied (manaḥ-prasāda), and the devotee learns to recognize the Lord’s homecoming as the restoration of inner order.
Compositional abstract
In this Uttar Kāṇḍa segment, Tulasīdāsa stages Rāma’s return to Ayodhyā as a liturgical crescendo that resolves the long viraha of the city and of Bharata. The rasa moves from karuṇa (Bharata’s emaciated longing; ‘kṛsa tana Rāma biyoga’) into ānanda and adbhuta through Hanumān’s messenger-role, culminating in śṛṅgāra-tinged saṃyoga (reunion) and a broad śānta (settled auspiciousness) as the populace performs ārati, nīchāvar, and maṅgalācāra. The theology is characteristically Manas: Rāma is simultaneously the tender personal Lord who embraces Bharata and the cosmic ‘kṛpāsindhu bhagavān’ who, by a single glance, dissolves collective sorrow (‘kṛpādṛṣṭi… kiye sakal… bisokī’). The staircase logic here is ‘return and establishment’: the seeker’s inner Ayodhyā is cleansed, the ‘Pushpaka’ (mind’s vehicle) is dismissed, and devotion matures into stable dharma-filled joy.
The emotional arc
This prakarana is a liturgical emotional ascent that converts private viraha into public maṅgal and finally into śānta-stability. It begins in karuṇa/viraha: Ayodhyā and especially Bharata are worn down by separation (the remembered image of ‘kṛsa tana Rāma biyoga’—a body thinned by longing). The arrival of auspicious signs and Hanumān’s messenger-role shifts the rasa into utkaṇṭhā (yearning poised on the edge of fulfillment) and adbhuta (wonder) as certainty of Rāma’s return spreads like a wave through the city. The Pushpaka’s approach and the first sight of Rāma intensify into ānanda with śṛṅgāra-tinged saṃyoga (reunion sweetness): embraces, tears, and the melting of rigid grief into tenderness. The communal rites—ārati, nīchāvar, maṅgalācāra—expand the joy into a collective utsava-rasa, and the theology of ‘kṛpādṛṣṭi’ (the Lord’s merciful glance) resolves the remaining sorrow into śānta: inner order (maryādā) restored, mind steadied (manaḥ-prasāda), and dharma re-seated as a living presence in the city and in the devotee’s heart.
The dialogue
- याज्ञवल्क्य (Yājñavalkya)भरद्वाज (Bharadvāja) · प्रयाग-घाट (Prayāga-ghāṭ): the ‘confluence-bank’ perspective—history becomes tīrtha; political return (Rājya-āgaman) is read as spiritual saṅgama of bhakti, jñāna, and dharma.
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में ‘राम-आगमन/भरत-मिलाप’ का पाठ विरह-शोक की निवृत्ति, गृह-कलह का शमन, और ‘सगुन-सुभ’ (शुभ शकुन व मन-प्रसन्नता) की वृद्धि करता है—विशेषतः परिवार-एकता, राज्य/कार्य-स्थिरता और मन के ‘अवध’ (आत्मिक नगर) में आनंद-प्रतिष्ठा हेतु।
सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ का नाम-संपुट, या ‘राम राम’ (जैसा अंश में ‘राम राम रघुपति जपत’) को प्रत्येक दोहा/चौपाई के पूर्व/पश्चात जप-रूप में जोड़ा जाता है; कुछ परंपराओं में ‘सीता राम’ संपुट भी प्रचलित है।
Ask anything about Prakarana 1 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
