Prakarana 6
This Sopāna is the staircase-step of ‘Dharma-in-Combat’: the sādhaka’s inner war against māyā, moha, and ahaṅkāra reaches its fiercest pitch. Lanka is not merely a city; it is the fortified psyche where rajas-tamas marshal illusions (māyā-vidhi), fear, and cruelty. The gateway teaches that victory is not achieved by brute force alone, but by राम-कृपा (grace) that dissolves māyā as sunlight dissolves darkness, and by sevā-bhakti (Hanuman) that carries the medicine of life (Sanjeevani motif) across worlds.
மனஸில் லங்காகாண்டம் என்பது அச்சம், காட்சிப் பிரமாண்டம், வஞ்சகம் ஆகிய அழுத்தங்களில் பக்தி சோதிக்கப்படும் தத்துவ-அக்னிகுண்டம். ஆதிக்க ரசம் வீர (vīra); அதனுடன் ரௌத்ர (wrath) மற்றும் அத்புத (wonder) பின்னிப் பிணைகின்றன; ஆனால் துளசிதாசர் போர்க்களத் தீவிரத்தை மீண்டும் மீண்டும் ராமனின் லீலா-அதிகாரம் மற்றும் கருணையின் அமைதியான அரசாட்சிக்குக் கீழ்ப்படுத்துகிறார். இவ்வகுதியில் மேகநாதனின் வன்முறையும் மாயையும் அதர்மத்தின் கடைசி நுட்பமான பாதுகாப்புகளாக மேடையிடப்படுகின்றன: அக்கினி-மழை, இருள், பிசாசு-நடனம், புலன்-குழப்பம். திருப்புமுனை இன்னொரு பெரிய மாயை அல்ல; ‘சூரியன் இரவை அகற்றுவது போல’ மாயையை வெட்டும் ஒரே ராம-பாணம்—சத்தியத்தில் பிரபஞ்சத்தை மீண்டும் மையப்படுத்துகிறது. பின்னர் நிகழ்வு சேவையை மோக்ஷ-மார்க்கமாக மாற்றுகிறது: லக்ஷ்மணன் காயம் நம்பிக்கை இழப்பை அல்ல; ஹனுமானின் கட்டுப்பட்ட பறப்பை—ஔஷதி தேடிச் செல்லும் கீழ்ப்படிதல் சேவையை—வேண்டுகிறது. ஆகவே லங்காகாண்டம் அந்த சோபானம்: விடுதலை அஹங்கார வெற்றியால் அல்ல; கிருபை-ஒளியாலும் ஒழுங்கான சேவையாலும் வருகிறது என்பதை சாதகன் கற்கும் இடம்.
Verses
சௌபாய் 50.1-4
कहँ कोसलाधीस द्वौ भ्राता।धन्वी सकल लोक बिख्याता।।
कहँ नल नील दुबिद सुग्रीवा।अंगद हनूमंत बल सींवा।।
कहाँ बिभीषनु भ्राताद्रोही।आजु सबहि हठि मारउँ ओही।।
अस कहि कठिन बान संधाने।अतिसय क्रोध श्रवन लगि ताने।।
सर समुह सो छाड़ै लागा।जनु सपच्छ धावहिं बहु नागा।।
जहँ तहँ परत देखिअहिं बानर।सन्मुख होइ न सके तेहि अवसर।।
जहँ तहँ भागि चले कपि रीछा।बिसरी सबहि जुद्ध कै ईछा।।
सो कपि भालु न रन महँ देखा।कीन्हेसि जेहि न प्रान अवसेषा।।
kahã kosalādhīsa dvau bhrātā |dhanvī sakala loka bikhyātā ||
kahã nala nīla dubida sugrīvā |aṅgada hanūmaṃta bala sī̃vā ||
kahã bibhīṣanu bhrātā-drohī |āju sabahi haṭhi māraũ ohī ||
asa kahi kaṭhina bāna saṃdhāne |atisaya krodha śravaṇa lagi tāne ||
sara samuha so chāṛai lāgā |janu sa-paccha dhāvahiṃ bahu nāgā ||
jahã tahã parata dekhi'ahiṃ bānara |sanmukha hoi na sake tehi avasara ||
jahã tahã bhāgi cale kapi rīchā |bisarī sabahi juddha kai īchā ||
so kapi bhālu na rana mahã dekhā |kīnhesi jehi na prāna avaseṣā ||
"கோசல நாட்டின் இரு சகோதரர்கள், அனைத்து உலகங்களிலும் புகழ்பெற்ற வில்லாளிகள் எங்கே? நலனும் நீலனும், துவிவிதனும் சுக்ரீவனும், அங்கதனும் ஆஞ்சநேயனும் எங்கே? அவர்கள் வலிமையின் எல்லையே. சகோதரனைத் துரோகம் செய்த விபீஷணன் எங்கே? இன்று அவனையும் சேர்த்து அனைவரையும் வலிந்து கொல்வேன்." இவ்வாறு கூறி, அவன் தன் வில்லில் கொடிய அம்புகளை இணைத்தான்; மிகுந்த கோபத்துடன் நாணைச் செவியின் அளவு இழுத்தான். அம்புகளின் கூட்டத்தை அவன் விடத் தொடங்கினான்; பறக்கும் பாம்புகள் பலவும் பாய்ந்து வருவது போல. குரங்குகள் இங்கும் அங்கும் விழுவது காணப்பட்டது; அந்த வேளையில் அவனுக்கு எதிராக நிற்க யாரும் இயலவில்லை. குரங்குகளும் கரடிகளும் எங்கும் ஓடினர்; போர் செய்ய வேண்டும் என்ற விருப்பம் அனைத்தும் மறந்தனர். போர்க்களத்தில் அவன் பிராணன் எஞ்சிய நிலைக்கு ஆளாக்காத குரங்கோ கரடியோ எவரும் காணப்படவில்லை.
தோஹா 50
दस दस सर सब मारेसि परे भूमि कपि बीर।सिंहनाद करि गर्जा मेघनाद बल धीर।।50।।
dasa-dasa sara saba māresi pare bhūmi kapi bīra.siṃha-nāda kari garjā meghanāda bala dhīra ||50||
ஒவ்வொருவரையும் பத்துப் பத்து அம்புகளால் எய்தான், வீர வானரங்கள் நிலத்தில் விழுந்தனர். தன் பலத்தில் உறுதியாய் நின்ற மேகநாதன் சிங்கநாதம் செய்து பெருமுழக்கமிட்டான்.
சௌபாய் 51.1-4
देखि पवनसुत कटक बिहाला।क्रोधवंत जनु धायउ काला।।
महासैल एक तुरत उपारा।अति रिस मेघनाद पर डारा।।
आवत देखि गयउ नभ सोई।रथ सारथी तुरग सब खोई।।
बार बार पचार हनुमाना।निकट न आव मरमु सो जाना।।
रघुपति निकट गयउ घननादा।नाना भाँति करेसि दुर्बादा।।
अस्त्र सस्त्र आयुध सब डारे।कौतुकहीं प्रभु काटि निवारे।।
देखि प्रताप मूढ़ खिसिआना।करै लाग माया बिधि नाना।।
जिमि कोउ करै गरुड़ सैं खेला।डरपावै गहि स्वल्प सपेला।।
dekhi pavanasuta kaṭaka bihālā |krodhavanta janu dhāyau kālā ||
mahāsaila eka turata upārā |ati risa meghanāda para ḍārā ||
āvata dekhi gayau nabha soī |ratha sārathī turaga saba khoī ||
bāra-bāra pacāra hanumānā |nikaṭa na āva maramu so jānā ||
raghupati nikaṭa gayau ghananādā |nānā bhā̃ti karesi durbādā ||
astra sastra āyudha saba ḍāre |kautukahī̃ prabhu kāṭi nivāre ||
dekhi pratāpa mūṛha khisiānā |karai lāga māyā bidhi nānā ||
jimi kou karai garuṛa saĩ khelā |ḍarapāvai gahi svalpa sapelā ||
படையின் வருத்தத்தைக் கண்டு, வாயுபுத்திரன் கோபமுற்ற காலனைப் போல் பாய்ந்தான். ஒரு பெரிய மலைப்பாறையை உடனே பிய்த்தெடுத்து, மிகுந்த கோபத்துடன் மேகநாதன் மீது வீசினான். அது வருவதைக் கண்டு அவன் வானத்தில் ஏறினான், அவன் தேர், தேரோட்டி, குதிரைகள் அனைத்தும் மறைந்தன. ஹனுமான் மீண்டும் மீண்டும் சவால் செய்தான், ஆனால் அவன் அருகில் வரவில்லை, ஏனெனில் அவன் அதன் மர்மத்தை அறிந்து கொண்டான். மேகநாதன் ரகுபதியின் அருகே சென்று பலவிதமான தூஷணங்களைப் பகர்ந்தான். அஸ்திரங்கள், சஸ்திரங்கள், ஆயுதங்கள் அனைத்தையும் எய்தான், பிரபு விளையாட்டாக அவற்றை வெட்டி முறியடித்தார். பிரபுவின் பிரதாபத்தைக் கண்டு மூடன் வெட்கமுற்று, பலவிதமான மாயவித்தைகளைச் செய்யலானான். ஒருவன் கருடனுடன் விளையாடி, ஒரு சிறு பாம்பைப் பிடித்து அவனைப் பயமுறுத்த முயல்வது போல.
தோஹா 51
जासु प्रबल माया बल सिव बिरंचि बड़ छोट।ताहि दिखावइ निसिचर निज माया मति खोट।।51।।
jāsu prabala māyā-bala siva birañci baṛa choṭa |tāhi dikhāvai nisi-cara nija māyā mati khoṭa ||51||
யாருடைய வலிமையான மாயைப் பலத்தால் சிவனும் பிரம்மாவும் பெரியோரும் சிறியோரும் ஆளப்படுகிறார்களோ, அவருக்கே மதி கெட்ட அரக்கன் தன் சொந்த மாயைகளைக் காட்டினான்.
சௌபாய் 52.1-4
नभ चढ़ि बरष बिपुल अंगारा।महि ते प्रगट होहिं जलधारा।।
नाना भाँति पिसाच पिसाची।मारु काटु धुनि बोलहिं नाची।।
बिष्टा पूय रुधिर कच हाड़ा।बरषइ कबहुँ उपल बहु छाड़ा।।
बरषि धूरि कीन्हेसि अँधिआरा।सूझ न आपन हाथ पसारा।।
कपि अकुलाने माया देखें।सब कर मरन बना एहि लेखें।।
कौतुक देखि राम मुसुकाने।भए सभीत सकल कपि जाने।।
एक बान काटी सब माया।जिमि दिनकर हर तिमिर निकाया।।
कृपादृष्टि कपि भालु बिलोके।भए प्रबल रन रहहिं न रोके।।
nabha caṛhi baraṣa bipula aṅgārā |mahi te pragaṭa hohiṃ jala-dhārā ||
nānā bhā̃ti pisāca pisācī |māru kāṭu dhuni bolahiṃ nācī ||
biṣṭā pūya rudhira kaca hāṛā |baraṣai kabahũ upala bahu chāṛā ||
baraṣi dhūri kīnhe-si ãdhiārā |sūjha na āpana hātha pasārā ||
kapi akulāne māyā dekheṃ |saba kara marana banā ehi lekheṃ ||
kautuka dekhi rāma musukāne |bhae sabhīta sakala kapi jāne ||
eka bāna kāṭī saba māyā |jimi dinakara hara timira nikāyā ||
kṛpā-dṛṣṭi kapi bhālu biloke |bhae prabala rana rahahiṃ na roke ||
வானத்தில் ஏறி அவன் மிகுந்த எரியும் தீக்கட்டிகளை மழையாய்ப் பொழிந்தான், பூமியிலிருந்து நீரோடைகள் வெளிப்பட்டன. பலவகையான பேய்களும் பெண் பேய்களும் கொல், வெட்டு என உரைத்து ஆடினர். சில வேளை மலம், சீழ், ரத்தம், முடி, எலும்புகளை மழையாய்ப் பொழிந்தான், சில வேளை பல கற்களை வீசினான். புழுதியை மழையாய்ப் பொழிந்து இருளை உண்டாக்கினான், தன் கையை நீட்டியதையும் ஒருவன் காண முடியவில்லை. மாயையைக் கண்டு குரங்குகள் குழம்பினர், இவ்வாறு எண்ணி அனைவருக்கும் மரணம் வந்துவிட்டதென நினைத்தனர். அத்தகைய காட்சியைக் கண்டு ராமர் புன்னகைத்தார், குரங்குகள் அனைவரும் அஞ்சியதை அறிந்தார். ஒரு அம்பால் அனைத்து மாயையையும் அறுத்தார், கதிரவன் இருளின் திரளை விரட்டுவது போல. குரங்குகள் மற்றும் கரடிகளைக் கிருபையால் நோக்கினார்; அவர்கள் வலிமை பெற்றனர், யாரும் அவர்களைத் தடுத்து நிறுத்த முடியவில்லை.
தோஹா 52
आयसु मागि राम पहिं अंगदादि कपि साथ।लछिमन चले क्रुद्ध होइ बान सरासन हाथ।।52।।
āyasu māgi rāma pahiṃ aṅgadādi kapi sātha |lachimana cale kruddha hoi bāna sarāsana hātha ||52||
ராமரிடம் அனுமதி கேட்டு, அங்கதன் முதலான வானரங்களுடன், வில் மற்றும் அம்புகளைக் கையில் ஏந்தி, லக்ஷ்மணன் கோபத்துடன் புறப்பட்டான்.
சௌபாய் 53.1-4
छतज नयन उर बाहु बिसाला।हिमगिरि निभ तनु कछु एक लाला।।
इहाँ दसानन सुभट पठाए।नाना अस्त्र सस्त्र गहि धाए।।
भूधर नख बिटपायुध धारी।धाए कपि जय राम पुकारी।।
भिरे सकल जोरिहि सन जोरी।इत उत जय इच्छा नहिं थोरी।।
मुठिकन्ह लातन्ह दातन्ह काटहिं।कपि जयसील मारि पुनि डाटहिं।।
मारु मारु धरु धरु धरु मारू।सीस तोरि गहि भुजा उपारू।।
असि रव पूरि रही नव खंडा।धावहिं जहँ तहँ रुंड प्रचंडा।।
देखहिं कौतुक नभ सुर बृंदा।कबहुँक बिसमय कबहुँ अनंदा।।
chataj nayana ura bāhu bisālā |himagiri nibha tanu kachu eka lālā ||
ihã dāsānana subhaṭ paṭhāe |nānā astra sastra gahi dhāe ||
bhūdhara nakha biṭapa-āyudha dhārī |dhāe kapi jaya rāma pukārī ||
bhire sakala jorihi sana jorī |ita uta jaya icchā nahiṃ thorī ||
muṭhikanha lātanha dātanha kāṭahiṃ |kapi jaya-sīla māri puni ḍāṭahiṃ ||
māru māru dharu dharu dharu mārū |sīsa tori gahi bhujā upārū ||
asi rava pūri rahī nava khaṇḍā |dhāvahiṃ jahã tahã ruṇḍa pracaṇḍā ||
dekhahiṃ kautuka nabha sura bṛndā |kabahũka bisamaya kabahũ anandā ||
அவனது கண்கள் சிவந்திருந்தன, மார்பும் தோள்களும் பிரம்மாண்டமாக இருந்தன, இமயமலை போன்ற உடலில் சிறிது சிவப்பு நிறம் இருந்தது. இங்கே தசானனன் தன் வீரர்களை அனுப்பினான்; பலவித ஆயுதங்களையும் சஸ்திரங்களையும் ஏந்தி அவர்கள் பாய்ந்தோடினர். மலைகளையும் நகங்களையும் மரங்களையும் ஆயுதங்களாக ஏந்தி, வானரர்கள் ராமனின் வெற்றி எனக் கூவி பாய்ந்தோடினர். அனைவரும் போரிட்டுத் தத்தம் எதிரிகளுடன் முட்டிக்கொண்டனர்; இரு தரப்பிலும் வெற்றி விருப்பம் குறைவானதாக இல்லை. குத்தாலும் உதையாலும் பற்களாலும் அவர்களைக் கிழித்தனர்; வெற்றி விருப்பமுள்ள வானரர்கள் அடித்து வீழ்த்திவிட்டு மீண்டும் கர்ஜித்தனர். கொல், கொல்! பிடி, பிடி, பிடி, கொல்! தலையை ஒடித்து, கையைப் பற்றி இழுத்துப் பிய்த்தெறி! இவ்வாறு கூச்சல்கள் நவகண்டங்களை நிரப்பின; பயங்கரமான தலையற்ற உடல்கள் எங்கும் ஓடிக்கொண்டிருந்தன. வானத்தில் தேவர் கூட்டங்கள் அந்தக் காட்சியைக் கண்டன, சில நேரம் வியப்புடன், சில நேரம் ஆனந்தத்துடன்.
தோஹா 53
रुधिर गाड़ भरि भरि जम्यो ऊपर धूरि उड़ाइ।जनु अँगार रासिन्ह पर मृतक धूम रह्यो छाइ।।53।।
rudhira gāṛa bhari-bhari jamyo ūpara dhūri uṛāi |janu aṅgāra rāsinha para mṛtaka dhūma rahyo chāi ||53||
இரத்தம் குழிகளை நிரப்பி நிரப்பி உறைந்து கட்டியது, அதன்மேல் புழுதி பறந்தது. கொழுந்துவிட்ட எரிந்த நிலக்கரிக் குவியல்களின்மேல் பிணங்கள் எரியும் புகை பரவியது போலத் தோற்றமளித்தது.
சௌபாய் 54.1-4
घायल बीर बिराजहिं कैसे।कुसुमित किंसुक के तरु जैसे।।
लछिमन मेघनाद द्वौ जोधा।भिरहिं परसपर करि अति क्रोधा।।
एकहि एक सकइ नहिं जीती।निसिचर छल बल करइ अनीती।।
क्रोधवंत तब भयउ अनंता।भंजेउ रथ सारथी तुरंता।।
नाना बिधि प्रहार कर सेषा।राच्छस भयउ प्रान अवसेषा।।
रावन सुत निज मन अनुमाना।संकठ भयउ हरिहि मम प्राना।।
बीरघातिनी छाड़िसि साँगी।तेज पुंज लछिमन उर लागी।।
मुरुछा भई सक्ति के लागें।तब चलि गयउ निकट भय त्यागें।।
ghāyala bīra birājahĩ kaise |kusumita kiṁsuka ke taru jaise ||
lachimana meghnāda dvau jodhā |bhirahĩ parasapara kari ati krodhā ||
ekahi eka sakai nahĩ jītī |nisicara chala bala karai anītī ||
krodhavanta taba bhayu anantā |bhaṁjeu ratha sārathī turaṁtā ||
nānā bidhi prahāra kari seṣā |rācchasa bhayu prāna avaseṣā ||
rāvana suta nija mana anumānā |saṁkaṭa bhayu harihi mama prānā ||
bīraghātinī chāḍisi sāṅgī |teja puñja lachimana ura lāgī ||
muruchā bhaī sakti ke lāgẽ |taba cali gayu nikaṭa bhaya tyāgẽ ||
காயப்பட்ட வீரர்கள் எப்படித் தோற்றமளித்தார்கள்? பூத்த கிம்சுக மரங்களைப் போல. இரு வீரர்களான லக்ஷ்மணனும் மேகநாதனும் மிகுந்த கோபத்துடன் ஒருவரோடொருவர் போரிட்டார்கள். ஒருவராலும் மற்றவரை வெல்ல இயலவில்லை; அரக்கன் வஞ்சனையும் பலமும் தீய வழிகளும் கொண்டு போரிட்டான். அப்போது அநந்தன் என்னும் லக்ஷ்மணன் கோபம் கொண்டான், உடனே தேரையும் தேரோட்டியையும் நொறுக்கினான். சேஷன் பலவித தாக்குதல்களைச் செய்தான், அரக்கனுக்குப் பிராணன் எஞ்சியிருந்தது. ராவணனின் மகன் தன் மனத்தில் நினைத்தான்: நான் ஆபத்தில் ஆழ்ந்தேன்; இவன் என் பிராணனைப் பறிப்பான். வீரர்களை வீழ்த்தும் ஶக்தியை எய்தினான், அந்தத் தேஜஸ் குவியல் லக்ஷ்மணனின் மார்பில் பாய்ந்தது. ஶக்தி பாய்ந்ததும் லக்ஷ்மணன் மயக்கமடைந்தான்; அப்போது பயம் நீங்கி மேகநாதன் அவன் அருகே சென்றான்.
தோஹா 54
मेघनाद सम कोटि सत जोधा रहे उठाइ।जगदाधार सेष किमि उठै चले खिसिआइ।।54।।
meghnāda sama koṭi sata jodhā rahe uṭhāi |jagadādhāra seṣa kimi uṭhai cale khisiāi ||54||
மேகநாதனைப் போன்ற நூறு கோடி வீரர்கள் அவனைத் தூக்க முயன்றனர். ஆனால் உலகத்தைத் தாங்கும் சேஷனை எப்படித் தூக்க முடியும்? அவர்கள் வெட்கத்துடன் திரும்பிச் சென்றனர்.
சௌபாய் 55.1-4
सुनु गिरिजा क्रोधानल जासू।जारइ भुवन चारिदस आसू।।
सक संग्राम जीति को ताही।सेवहिं सुर नर अग जग जाही।।
यह कौतूहल जानइ सोई।जा पर कृपा राम कै होई।।
संध्या भइ फिरि द्वौ बाहनी।लगे सँभारन निज निज अनी।।
ब्यापक ब्रह्म अजित भुवनेस्वर।लछिमन कहाँ बूझ करुनाकर।।
तब लगि लै आयउ हनुमाना।अनुज देखि प्रभु अति दुख माना।।
जामवंत कह बैद सुषेना।लंकाँ रहइ को पठई लेना।।
धरि लघु रूप गयउ हनुमंता।आनेउ भवन समेत तुरंता।।
sunu girijā krodhānala jāsū |jārai bhuvana cāridasa āsū ||
saka saṅgrāma jīti ko tāhī |sevahĩ sura nara aga jaga jāhī ||
yaha kautūhala jānai soī |jā para kṛpā rāma kai hoī ||
saṁdhyā bhai phiri dvau bāhanī |lage saṁbhārana nija nija anī ||
byāpaka brahma ajita bhuvaneśvara |lachimana kahā̃ būjha karunākara ||
taba lagi lai āyu hanumāna |anuja dekhi prabhu ati dukha mānā ||
jāmavaṁta kaha baida suṣenā |laṅkā̃ rahai ko paṭhaī lenā ||
dhari laghu rūpa gayu hanumaṁtā |āneu bhavana sameta turaṁtā ||
கேள், கிரிஜா: யாருடைய கோபத்தின் நெருப்பு பதினான்கு உலகங்களையும் கணப்பொழுதில் எரித்து அழிக்கிறதோ, போரில் அவரை யார் வெல்ல முடியும்? தேவர்களும் மனிதர்களும் சராசரமான அனைத்தும் யாருக்குத் தொண்டு செய்கின்றன? இந்த விளையாட்டை அவர் மட்டுமே அறிவார், யார் மீது ராமரின் கிருபை உளதோ. மாலை வந்ததும் இரு படைகளும் திரும்பின, ஒவ்வொன்றும் தத்தம் தத்தம் படைகளைச் சேர்த்துக் கொள்ளத் தொடங்கின. எங்கும் நிறைந்த பிரம்மா, தோற்கடிக்க முடியாத உலகங்களின் தலைவர், கருணைக்கடலான அவர், "லக்ஷ்மணன் எங்கே?" என்று கேட்டார். அப்போதுதான் ஹனுமான் அவரைக் கொண்டு வந்திருந்தான்; தம்பியைக் கண்டு பிரபு மிகுந்த துயரம் அடைந்தார். ஜாம்பவான் கூறினான்: "வைத்தியர் சுஷேனன் லங்காவில் இருக்கிறான்; அவனை அழைத்து வர ஒருவரை அனுப்புங்கள்." ஹனுமான் சிறிய உருவம் எடுத்துச் சென்று, அவனை அவன் வீட்டுடன் சேர்த்து உடனே கொண்டு வந்தான்.
தோஹா 55
राम पदारबिंद सिर नायउ आइ सुषेन।कहा नाम गिरि औषधी जाहु पवनसुत लेन।।55।।
rāma padārabiṁda sira nāyu āi suṣena |kahā nāma giri auṣadhī jāhu pavanasuta lena ||55||
சுஷேணர் வந்து ராமரின் தாமரைப் பாதங்களில் தலை வணங்கினார். மலையின் பெயரையும் மூலிகையின் பெயரையும் கூறிவிட்டு, "காற்றின் மகனே, நீ சென்று அதை எடுத்து வா" என்றார்.
சௌபாய் 56.1-4
राम चरन सरसिज उर राखी।चला प्रभंजन सुत बल भाषी।।
उहाँ दूत एक मरमु जनावा।रावन कालनेमि गृह आवा।।
दसमुख कहा मरमु तेहिं सुना।पुनि पुनि कालनेमि सिरु धुना।।
देखत तुम्हहि नगरु जेहिं जारा।तासु पंथ को रोकन पारा।।
भजि रघुपति करु हित आपना।छाँड़हु नाथ मृषा जल्पना।।
नील कंज तनु सुंदर स्यामा।हृदयँ राखु लोचनाभिरामा।।
मैं तैं मोर मूढ़ता त्यागू।महा मोह निसि सूतत जागू।।
काल ब्याल कर भच्छक जोई।सपनेहुँ समर कि जीतिअ सोई।।
rāma carana sarasija ura rākhī |calā prabhañjana suta bala bhāṣī ||
uhā̃ dūta eka maramu janāvā |rāvana kālanemi gṛha āvā ||
dasamukha kahā maramu tehiṁ sunā |puni puni kālanemi siru dhunā ||
dekhata tumhahi nagaru jehiṁ jārā |tāsu pantha ko rokana pārā ||
bhaji raghupati karu hita āpanā |chā̃ḍahu nātha mṛṣā jalpanā ||
nīla kañja tanu sundara syāmā |hṛdayã rākhu locanābhirāmā ||
maĩ taĩ mora mūḍhatā tyāgū |mahā moha nisi sūtata jāgū ||
kāla byāla kara bhacchaka joī |sapanehũ samara ki jīti-a soī ||
ராமரின் தாமரைப் பாதங்களை தன் இதயத்தில் வைத்து, காற்று தேவனின் மகன் தன் பலத்தைப் பேசிக்கொண்டு புறப்பட்டான். அங்கே ஒரு சாரதி ராவணனுக்கு ரகசியத்தை தெரிவித்தான்; ராவணன் காலநேமியின் வீட்டிற்கு வந்தான். பத்துத் தலைகளை உடைய ராவணன் அந்த ரகசியத்தை அவனுக்குச் சொன்னான்; காலநேமி அதைக் கேட்டு மீண்டும் மீண்டும் தன் தலையை அறைந்துகொண்டான். உன் கண்முன்னே உன் நகரத்தை எரித்தவன், அவன் பாதையை யார் தடுக்க முடியும்? ரகுவம்சத்தின் தலைவனை வழிபட்டு உனக்கு நன்மை செய்துகொள். ஐயனே, இந்தப் பொய்யான பேச்சை விட்டுவிடு. நீலக் கமலம் போன்ற அழகிய கருமேனியன்; அந்தக் கண்களுக்கு இன்பம் தருபவனை இதயத்தில் வைத்திரு. நான், நீ, என்னுடையது என்ற மூடத்தனத்தை விடு. பெரும் மாயை என்னும் இரவில் நீ தூங்குகிறாய்; விழித்துக்கொள். காலன் என்னும் பாம்பைக் கூட விழுங்குபவன், அவனைப் போரில் வெல்ல முடியுமா, கனவிலும் கூட?
தோஹா 56
सुनि दसकंठ रिसान अति तेहिं मन कीन्ह बिचार।राम दूत कर मरौं बरु यह खल रत मल भार।।56।।
suni dasakaṇṭha risāna ati tehiṃ mana kīnha bicāra |rāma dūta kari marauṃ baru yaha khala rata mala bhāra ||56||
இதைக் கேட்டு தசகந்தன் மிகவும் கோபம் கொண்டான். அவன் மனதில் சிந்தித்தான்: பாவச் சுமையில் மூழ்கியிருக்கும் இந்தத் துர்மார்க்கனிடம் மாட்டிச் சாவதை விட, ராமரின் தூதரிடம் சாவதே மேல்.
சௌபாய் 57.1-4
अस कहि चला रचिसि मग माया।सर मंदिर बर बाग बनाया।।
मारुतसुत देखा सुभ आश्रम।मुनिहि बूझि जल पियौं जाइ श्रम।।
राच्छस कपट बेष तहँ सोहा।मायापति दूतहि चह मोहा।।
जाइ पवनसुत नायउ माथा।लाग सो कहै राम गुन गाथा।।
होत महा रन रावन रामहिं।जितहहिं राम न संसय या महिं।।
इहाँ भएँ मैं देखेउँ भाई।ग्यान दृष्टि बल मोहि अधिकाई।।
मागा जल तेहिं दीन्ह कमंडल।कह कपि नहिं अघाउँ थोरें जल।।
सर मज्जन करि आतुर आवहु।दिच्छा देउँ ग्यान जेहिं पावहु।।
asa kahi calā racisi maga māyā |sara mandira bara bāga banāyā ||
mārutasuta dekhā subha āśrama |muni-hi būjhi jala piyauṃ jāi śrama ||
rācchasa kapaṭa beṣa tahaṃ sohā |māyāpati dūtahi caha mohā ||
jāi pavanasuta nāyu mathā |lāga so kahai rāma guna gāthā ||
hota mahā rana rāvana rāmahiṃ |jitahahiṃ rāma na saṃsaya yā mahiṃ ||
ihāṃ bhaeṃ maiṃ dekheuṃ bhāī |gyāna dṛṣṭi bala mohi adhikāī ||
māgā jala tehiṃ dīnha kamaṇḍala |kaha kapi nahiṃ aghāuṃ thoreṃ jala ||
sara majjana kari ātura āvahu |dicchā deuṃ gyāna jehiṃ pāvahu ||
அப்படிக் கூறிவிட்டு அரக்கன் முன்னே சென்று வழியில் மாயையை நெய்தான்: ஒரு ஏரியை, ஒரு கோயிலை, ஒரு அழகிய தோட்டத்தை உண்டாக்கினான். வாயுபுத்திரன் ஒரு புண்ணியமான ஆசிரமத்தைக் கண்டான், முனிவரிடம் விசாரித்து நீர் அருந்திவிட்டுச் சோர்வைப் போக்குவேன் என எண்ணினான். அரக்கன் பொய்யான வேடத்தோடு அங்கு ஒளிர்ந்தான்; மாயையின் தலைவனின் தூதனையே ஏமாற்ற விரும்பினான். வாயுபுத்திரன் சென்று தலை வணங்க, அவன் இராமனின் குணங்களின் கதையைப் பாடத் தொடங்கினான். "இராவணனுக்கும் இராமனுக்கும் பெரும் போர் நடக்கிறது. இராமன் வெல்வான்; இதில் ஐயம் இல்லை" என்றான். "இங்கு அமர்ந்து சகோதரனே, நான் எல்லாவற்றையும் கண்டேன்; எனக்கு ஞானத்தின் காட்சி பலம் மிக அதிகம்." வானரன் நீர் கேட்க, அவன் கமண்டலத்தில் நீர் கொடுத்தான். வானரன், "இத்தளவு நீரால் திருப்தி அடையவில்லை" என்றான். "ஏரியில் நீராடிவிட்டுத் திரும்பி வா; ஞானத்தை அடையும்படி நான் தீட்சை தருவேன்."
தோஹா 57
सर पैठत कपि पद गहा मकरीं तब अकुलान।मारी सो धरि दिव्य तनु चली गगन चढ़ि जान।।57।।
sara paiṭhata kapi pada gahā makarīṃ taba akulāna |mārī so dhari divya tanu calī gagana caṛhi jāna ||57||
குளத்தினுள் நுழைந்த குரங்கின் பாதத்தை முதலைப் பெண் பிடித்தது, அப்போது அவன் மிகவும் வருந்தினான். அதனைக் கொன்றான், அது திவ்யமான உருவம் எடுத்து வானத்தில் ஏறிச் சென்றது.
சௌபாய் 58.1-4
कपि तव दरस भइउँ निष्पापा।मिटा तात मुनिबर कर सापा।।
मुनि न होइ यह निसिचर घोरा।मानहु सत्य बचन कपि मोरा।।
अस कहि गई अपछरा जबहीं।निसिचर निकट गयउ कपि तबहीं।।
कह कपि मुनि गुरदछिना लेहू।पाछें हमहि मंत्र तुम्ह देहू।।
सिर लंगूर लपेटि पछारा।निज तनु प्रगटेसि मरती बारा।।
राम राम कहि छाड़ेसि प्राना।सुनि मन हरषि चलेउ हनुमाना।।
देखा सैल न औषध चीन्हा।सहसा कपि उपारि गिरि लीन्हा।।
गहि गिरि निसि नभ धावत भयऊ।अवधपुरी उपर कपि गयऊ।।
kapi tava darasa bhaiuṃ niṣpāpā |miṭā tāta munibara kara sāpā ||
muni na hoi yaha nisicara ghorā |mānahu satya bacana kapi morā ||
asa kahi gaī apacharā jabahīṃ |nisicara nikaṭa gayau kapi tabahīṃ ||
kaha kapi muni gurudachinā lehū |pācheṃ hamahi mantra tumha dehū ||
sira laṅgūra lapeṭi pachārā |nija tanu pragaṭesi maratī bārā ||
rāma rāma kahi chāṛesi prānā |suni mana haraṣi caleu hanumānā ||
dekhā saila na auṣadha cīnhā |sahasā kapi upāri giri līnhā ||
gahi giri nisi nabha dhāvata bhayū |avadhapurī upara kapi gayū ||
"குரங்கே, உன்னைக் கண்டதால் நான் பாவங்களிலிருந்து விடுபட்டேன். பிரிய குழந்தாய், பெரிய முனிவரின் சாபம் நீங்கிற்று." "இவன் முனிவர் அல்ல, கொடிய அரக்கன். குரங்கே, என் வார்த்தைகள் உண்மை என நம்பு." அப்சரஸ் அவ்வாறு கூறிவிட்டுச் சென்றதும், குரங்கு அந்த அரக்கனிடம் சென்றது. குரங்கு கூறியது, "முனிவரே, முதலில் குருதட்சிணையை ஏற்றுக்கொள்ளுங்கள்; பின்னர் எனக்கு மந்திரம் தருங்கள்." தன் வாலை அரக்கன் தலையில் சுற்றி அவனைத் தரையில் அடித்தான். இறக்கும் தருணத்தில் அரக்கன் தன் உண்மையான உருவை வெளிக்காட்டினான். "ராம, ராம" எனக் கூறி உயிரை விட்டான். இதைக் கேட்டு மனம் மகிழ்ந்த ஹனுமான் தன் வழியில் புறப்பட்டான். மலையைப் பார்த்தான் ஆனால் மூலிகையை அடையாளம் காண முடியவில்லை. திடீரென குரங்கு முழு மலையையும் பிடுங்கினான். மலையைத் தூக்கியவாறு இரவில் வானத்தில் பறந்தான், அயோத்தி நகருக்கு மேலே குரங்கு சென்றான்.
தோஹா 58
देखा भरत बिसाल अति निसिचर मन अनुमानि।बिनु फर सायक मारेउ चाप श्रवन लगि तानि।।58।।
dekhā bharata bisāla ati nisicara mana anumāni |binu phara sāyaka māreu cāpa śravana lagi tāni ||58||
பரதன் அந்த மிகப்பெரிய உருவத்தைக் கண்டு, தன் மனதில் அது ஒரு அரக்கன் என எண்ணினான். தன் வில்லைக் காதளவு இழுத்து, முனையற்ற அம்பை எய்தான்.
சௌபாய் 59.1-4
परेउ मुरुछि महि लागत सायक।सुमिरत राम राम रघुनायक।।
सुनि प्रिय बचन भरत तब धाए।कपि समीप अति आतुर आए।।
बिकल बिलोकि कीस उर लावा।जागत नहिं बहु भाँति जगावा।।
मुख मलीन मन भए दुखारी।कहत बचन भरि लोचन बारी।।
जेहिं बिधि राम बिमुख मोहि कीन्हा।तेहिं पुनि यह दारुन दुख दीन्हा।।
जौं मोरें मन बच अरु काया।प्रीति राम पद कमल अमाया।।
तौ कपि होउ बिगत श्रम सूला।जौं मो पर रघुपति अनुकूला।।
सुनत बचन उठि बैठ कपीसा।कहि जय जयति कोसलाधीसा।।
pareu muruchi mahi lāgata sāyaka |sumirata rāma rāma raghunāyaka ||
suni priya bacana bharata taba dhāe |kapi samīpa ati ātura āe ||
bikala biloki kīsa ura lāvā |jāgata nahiṃ bahu bhā̃ti jagāvā ||
mukha malīna mana bhae dukhārī |kahata bacana bhari locana bārī ||
jehiṃ bidhi rāma bimukha mohi kīnhā |tehiṃ puni yaha dāruna dukha dīnhā ||
jauṃ moreṃ mana baca aru kāyā |prīti rāma pada kamala amāyā ||
tau kapi hou bigata śrama sūlā |jauṃ mo para raghupati anukūlā ||
sunata bacana uṭhi baiṭha kapīsā |kahi jaya jayati kosalādhīsā ||
அம்பு தாக்க, அனுமன் மயங்கி மண்ணில் விழுந்தான், ராம, ராம, ரகுகுலத்தலைவனே என நினைத்து. அந்த அன்பான வார்த்தைகளைக் கேட்டு, பரதன் ஓடி வந்தான், வானரன் அருகே மிக விரைந்து வந்தான். வானரன் வருந்துவதைக் கண்டு, அவனை மார்போடு அணைத்தான்; ஆனால் அனுமன் விழிக்கவில்லை, பரதன் பலவாறு எழுப்ப முயன்றும். அவன் முகம் வாடியது, மனம் துயரமயமாயிற்று, கண்கள் கண்ணீர் நிறைந்து இவ்வார்த்தைகளைக் கூறினான். "என்னை ராமனிடம் பிரிவாக்கிய அதே இறைவன், இப்போது இந்தக் கொடிய துயரத்தையும் எனக்குத் தந்தான்." "மனம், மொழி, உடல் ஆகியவற்றில் ராமனின் தாமரைப் பாதங்களிடம் எனக்குத் தூய, கபடமற்ற அன்பு இருந்தால்," "ரகுகுலத்தலைவன் எனக்கு அனுகூலமாக இருந்தால், இந்த வானரன் சோர்வும் வேதனையும் நீங்கட்டும்." இவ்வார்த்தைகளைக் கேட்டு, வானரத் தலைவன் எழுந்து அமர்ந்தான், "கோசல நாட்டரசனுக்கு ஜெயம், ஜெயம்" எனக் கூறினான்.
சோரட்டா 59
लीन्ह कपिहि उर लाइ पुलकित तनु लोचन सजल।प्रीति न हृदयँ समाइ सुमिरि राम रघुकुल तिलक।।59।।
līnh kapihi ura lāi pulakita tanu locana sajala |prīti na hṛdayã samāi sumiri rāma raghukula tilaka ||59||
வானரனை மார்போடு அணைத்துக் கொண்டார், உடல் புளகித்தது, கண்கள் கண்ணீரால் நிறைந்தன. ரகு குலத்தின் திலகமாம ராமரை நினைவு கூர, அன்பு இதயத்தில் அடங்கவில்லை.
Inside Prakarana 6
Compositional abstract
Lanka Kāṇḍa in the Manas is the theological furnace where bhakti is tested under the pressure of terror, spectacle, and deceit. The dominant rasa is vīra (heroic) braided with raudra (wrath) and adbhuta (wonder), yet Tulasidas repeatedly subordinates battlefield intensity to the quiet sovereignty of Rāma’s līlā and karuṇā. In this excerpt, Meghanād’s violence and māyā are staged as the last sophisticated defenses of adharma: fire-rain, darkness, pishāca-dance, and sensory confusion. The turning point is not a greater illusion but a single Rāma-bāṇa that cuts māyā “as the sun removes night,” re-centering the cosmos in satya. The episode then pivots to sevā as soteriology: Lakṣmaṇa’s wounding demands not despair but Hanumān’s obedient flight for auṣadhi. Thus Lanka Kāṇḍa stands as the Sopāna where the aspirant learns that liberation comes by grace-illumination and disciplined service, not by egoic conquest.
The dialogue
- शिव (Shiva) as narrator within the Manas frameगिरिजा/पार्वती (Parvati) · उत्तर घाट (Uttar Ghat): Shiva–Parvati dialogue stream, emphasizing vairāgya, māyā-bheda (piercing illusion), and the supremacy of Rāma’s grace in the climactic ethical battle.
Frequently Asked Questions
Traditional satsang understanding: paṭha of these Yuddha/Lanka episodes strengthens bhaya-nivṛtti (removal of fear) and māyā-bheda (discernment against deception), because Rāma’s bāṇa cutting māyā is heard as a living assurance that the Lord’s nāma and kṛpā dispel inner darkness and restore prāṇa-śakti (life-force) in संकट.
Commonly used refrain in many Manas recitation lineages for Lanka/Yuddha passages: 'श्रीराम जय राम जय जय राम' (or 'जय जय रघुवीर समर्थ'). Some households also add a Hanumān-sevā oriented samput during the औषधि episode, such as repeating 'राम राम' at each cadence, aligning with the text’s own ‘राम राम कहि’ emphasis.
Ask anything about Prakarana 6 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
