Opening the text

चित्रकूटप्राप्तिः · Bharata Reaches Chitrakuta and Beholds Rama
अयोध्याकाण्ड
அயோத்தியா காண்டம் 99ஆம் சர்க்கத்தில், பரதன் சித்ரகூடத்திற்கு அருகிலுள்ள ராமனின் வனவாச ஆசிரமத்தை நோக்கி இறுதியாக அணுகும் நிகழ்வு கூறப்படுகிறது. படையை முகாமில் நிறுத்தி, தானே விரைந்து முன்னே சென்று, வசிஷ்டரிடம் ராணிகளை அழைத்து வருமாறு கூறுகிறான். வழியில் ஆசிரமத்தை அடையாளம் காட்டும் குறிகளை அவன் காண்கிறான்—உடைந்த விறகுகள், குடிலருகே சேகரிக்கப்பட்ட மலர்கள், குளிரைத் தடுக்கத் தயார் செய்யப்பட்ட சாணக்கட்டிகளின் குவியல், மரங்களில் குசா-வல்கலப் பட்டைகள், மேலும் அசமய நேரங்களில் நடமாட்டத்திற்கான குறியாக உயரத்தில் கட்டப்பட்ட வல்கல ஆடைகள். மந்தாகினி நதியின் அருகாமையும், தவசிகளின் நித்திய அக்னியால் எழும் அடர்ந்த புகையும் அவனுக்கு வழிகாட்டுகின்றன. பழிவுணர்ச்சியால் கலங்கிய பரதன் ‘மகரிஷி போன்ற’ ராமனைச் சந்திப்பதை எண்ணி, அரச மரியாதை தலைகீழான நிலையைப் புலம்புகிறான்—அடர்ந்த வனத்தின் தனிமையில் தரையில் வீராசனத்தில் அமர்ந்திருக்கும் ராமன். பின்னர் அவன் பர்ணசாலையைப் பார்க்கிறான்—யாகவேதியைப் போல இலைகளால் மூடப்பட்டு, வில்லுகள், தூணீர்கள், சூரியஒளிபோன்ற அம்புகள், வெள்ளி உறைகளில் வாள்கள், கேடயங்கள், உடும்புத் தோல் விரல்காப்புகள் ஆகியவற்றால் அலங்கரிக்கப்பட்டு, சிங்கக் குகைபோல் துர்க்கமாய் நிற்கிறது. ஈசான திசை நோக்கி சாய்ந்த வேதியில் எரியும் அக்னியையும் காண்கிறான். இறுதியில் ராமனைத் தரிசிக்கிறான்—மான் தோலும் வல்கலமும் அணிந்து, அக்னிபோல் ஒளிர்ந்து, தர்பை விரித்த தரையில் சீதையுடனும் லக்ஷ்மணனுடனும் அமர்ந்து, சனாதன பிரம்மாவைப் போல உவமிக்கப்படுகிறான். பரதன் கண்ணீருடன் ஓடி வந்து, மீண்டும் மீண்டும் “ஆர்யா” என்று அழைத்து, பாதங்களை அடைவதற்கு முன்பே விழுந்து விடுகிறான்; ராமன் சத்ருக்னனுடன் சேர்ந்து அவனைத் தழுவுகிறான். சுமந்திரனும் குகனும் சேர, வனவாசிகள் சாட்சியாய் நின்று மகிழ்ச்சியால் அல்ல, கருணையால் கண்ணீர் சிந்துகின்றனர்।
Verse 1
निविष्टायां तु सेनायामुत्सुको भरतस्तदा ।जगाम भ्रातरं द्रष्टुं शत्रुघ्नमनुदर्शयन् ॥१॥
சேனை முகாம் அமைந்தபின், அப்போது ஆவலுற்ற பரதன் தன் அண்ணனைத் தரிசிக்கச் சென்றான்; வழியில் சத்ருக்னனை உடன் அழைத்துச் சென்று வழிகாட்டினான்।
Verse 2
ऋषिं वसिष्ठं सन्दिश्य मातृ़र्मे शीघ्रमानय ।इति त्वरितमग्रे स जगाम गुरुवत्सलः ॥२॥
மூத்தோர்மேல் பேரன்புடைய பரதன், முனிவர் வசிஷ்டரிடம்— “என் தாய்மாரை விரைவாக அழைத்து வாருங்கள்” என்று சொல்லி, தானே உடனே முன்னே விரைந்து சென்றான்।
Verse 3
सुमन्त्रस्त्वपि शत्रुघ्नमदूरादन्वपद्यत ।रामदर्शनजस्तर्षो भरतस्येव तस्य च ॥३॥
சுமந்திரனும் சத்ருக்னனை மிகத் தூரமின்றி தொடர்ந்து சென்றான். ராமதரிசனத்தால் எழுந்த ஏக்கம், பரதனுக்கிருந்ததுபோல அவனுக்கும் இருந்தது.
Verse 4
गच्छन्नेवाथ भरतस्तापसालय संस्थिताम् ।भ्रातुः पर्णकुटीं श्रीमानुटजं च ददर्श ह ॥४॥
முன்னே சென்று கொண்டிருந்த ஸ்ரீமான் பரதன், தவசிகளின் குடில்போல் அமைந்த தன் அண்ணனின் இலைக்குடில்—அந்த கூரையுடைய உட்டஜத்தை—கண்டான்।
Verse 5
शालायास्त्वग्रत स्तस्या ददर्श भरत स्तदा ।काष्ठानि चावभग्नानि पुष्पाण्युपचितानि च ॥५॥
அப்போது அந்த குடிலின் முன்பாக பரதன் உடைந்த மரத்துண்டுகளையும், சேகரித்து வைத்த மலர்களையும் கண்டான்।
Verse 6
स लक्ष्मणस्य रामस्य ददर्शाऽश्रममीयुषः ।कृतं वृक्षेष्वभिज्ञानं कुशचीरैः क्वचित्क्वचित् ॥६॥
ராமன், லக்ஷ்மணன் சென்ற ஆசிரமப் பாதையைச் சுட்டும் வகையில், இடையிடையே மரங்களில் குசப்புல் மற்றும் மரப்பட்டைத் துண்டுகளால் செய்யப்பட்ட அடையாளங்களை அவன் கண்டான்।
Verse 7
ददर्श वने तस्मिन्महत स्सञ्चयान्कृतान् ।मृगाणां महिषाणां च करीषै शशीतकारणात् ॥७॥
அவ்வனத்தில் அவர் பெரிய பெரிய குவியல்களை கண்டார்—மான் மற்றும் எருமைகளின் உலர்ந்த சாணம் குவியல்கள்—குளிரைத் தடுக்கச் சேமித்து வைத்தவை.
Verse 8
गच्छन्नेव महाबाहुर्द्युतिमान्भरत स्तदा ।शत्रुघ्नं चाब्रवीद्धृष्टस्तानमात्यांश्च सर्वशः ॥८॥
நடந்து கொண்டிருந்தபோதே அப்போது ஒளிமிக்க மகாபாகு பரதன் மகிழ்ந்து சத்ருக்னனிடமும் சுற்றிலும் கூடியிருந்த அமைச்சர்கள் அனைவரிடமும் பேசினான்.
Verse 9
मन्ये प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत् ।नातिदूरे हि मन्येऽहं नदीं मन्दाकिनीमितः ॥९॥
பரத்வாஜர் கூறிய அந்தப் பகுதியை நாம் அடைந்தோம் என நினைக்கிறேன்; இங்கிருந்து மந்தாகினி நதி மிகத் தொலைவில் இல்லை என்று நான் கருதுகிறேன்.
Verse 10
उच्चैर्बद्धानि चीराणि लक्ष्मणेन भवेदयम् ।अभिज्ञानकृतः पन्था अकाले गन्तुमिच्छता ॥१०॥
உயரத்தில் கட்டப்பட்ட இந்த வல்கல ஆடைகள் தெரிகின்றன. அசமயத்திலும் செல்ல விரும்பினால் வழி அறியும்படியாக, இலக்குமணன் அடையாளத்திற்காக இப்பாதையைச் சுட்டி வைத்திருக்க வேண்டும்.
Verse 11
इदं चोदात्तदन्तानां कुञ्जराणां तरस्विनाम् ।शैलपार्श्वे परिक्रान्तमन्योन्यमभिगर्जताम् ॥११॥
இது மலையின் சரிவோரப் பகுதி; இங்கே வேகமிக்க, பெரிய தந்தங்களுடைய யானைகள் சுற்றித் திரிந்து, ஒன்றையொன்று நோக்கி பாய்ந்து முழங்குகின்றன.
Verse 12
यमेवाधातुमिच्छन्ति तापसा स्सततं वने ।तस्यासौ दृश्यते धूम स्सङ्कुलः कृष्णवर्त्मनः ॥१२॥
வனத் தவசிகள் எப்போதும் நிலைத்திருக்கச் செய்ய விரும்பும் அந்தப் புனித அக்னியிலிருந்து, கருமையான புகைத் தடம் இழுத்துக்கொண்டு எழும் அடர்ந்த புகை அங்கே தெரிகிறது.
Verse 13
अत्राहं पुरुषव्याघ्रं गुरुसत्कारकारिणम् ।आर्यं द्रक्ष्यामि संहृष्टो महर्षिमिव राघवम् ॥१३॥
இங்கே நான் மகிழ்ந்த மனத்துடன் ராகவனைத் தரிசிப்பேன்—மனிதர்களில் புலி, ஆரியன், பெரியோரை மதித்து உபசரிப்பவன், நடையில் மகரிஷியைப் போன்றவன்.
Verse 14
अथ गत्वा मुहूर्तन्तु चित्रकूटं स राघवः ।मन्दाकिनीमनुप्राप्तस्तं जनं चेदमब्रवीत् ॥१४॥
பின்னர் சிறிதுநேரம் சென்று சித்ரகூடத்தை நோக்கிச் செல்லும் வழியில் ராகவன் (பரதன்) மந்தாகினி நதியை அடைந்து, தன் மக்களிடம் இவ்வாறு கூறினான்.
Verse 15
जगत्यां पुरषव्याघ्र आस्ते वीरासने रतः ।जनेन्द्रो निर्जनं प्राप्य धिङ्मे जन्म सजीवितम् ॥१५॥
அந்த நர-வ்யாக்ரன், மக்களின் ஆண்டவன், நிர்ஜன வனத்தை அடைந்து வெறும் நிலத்தில் வீராசனத்தில் லயித்து அமர்ந்திருக்கிறான். என் பிறப்புக்கும் என் உயிர்வாழ்வுக்கும் திக்ஷாபம்!
Verse 16
मत्कृते व्यसनं प्राप्तो लोकनाथो महाद्युतिः ।सर्वान्कामान्परित्यज्य वने वसति राघवः ॥१६॥
என் காரணமாக மகாத்யுதிமான் உலகநாதன் துன்பத்துக்கு ஆளானான். ராகவன் எல்லா ஆசைகளையும் துறந்து வனத்தில் வாழ்கிறான்.
Verse 17
इति लोकसमाक्रुष्टः पादेष्वद्य प्रसादयन् ।रामस्य निपतिष्यामि सीताया लक्ष्मणस्य च ॥१७॥
இவ்வாறு மக்களால் பழிக்கப்பட்ட நான், இன்று அருள்-மன்னிப்பை வேண்டி ராமனின்—மேலும் சீதை, லக்ஷ்மணரின்—திருவடிகளில் விழுவேன்.
Verses 18-23
एवं संविलपं स्तस्मिन्वने दशरथात्मजः ।ददर्श महतीं पुण्यां पर्णशालां मनोरमाम् ॥१८॥सालतालाश्वकर्णानां पर्णैर्बहुभिरावृताम् ।विशालां मृदुभिस्तीर्णां कुशैर्वेदिमिवाध्वरे ॥१९॥शक्रायुधनिकाशैश्च कार्मुकैर्भारसाधनैः ।रुक्मपृष्ठैर्महासारै श्शोभितां शत्रुबाधकैः ॥२०॥अर्क रश्मि प्रतीकाशैर्घोरैस्तूणीगतैश्शरैः ।शोभितां दीप्तवदनै स्सर्पैर्भोगवतीमिव ॥२१॥महारजतवासोभ्यामसिभ्यां च विराजिताम् ।रुक्मबिन्दुविचित्राभ्यां चर्मभ्यां चापि शोभिताम् ॥२२॥गोधाङ्गुळित्रैरासक्तैश्चित्रैः काञ्चनभूषितैः ।अरिसंघैरनाधृष्यां मृगै स्सिंहगुहा मिव ॥२३॥
இவ்வாறு வனத்தில் புலம்பிக்கொண்டிருந்த தசரதநந்தனன் பரதன், பெரியதும் புனிதமும் மனோஹரமும் ஆன ஒரு பર્ણசாலையை கண்டான். அது சால, தால, அஷ்வகர்ண மரங்களின் பல இலைகளால் அடர்த்தியாக மூடப்பட்டு, விசாலமாய் இருந்து, மென்மையான குசை புல்லால் யாக வேதிபோல் விரிக்கப்பட்டிருந்தது. இந்திரனின் வஜ்ரம் போன்ற, பாரம் தாங்கும், பொன்-பின்புறம் கொண்ட, மாபெரும் வலிமை உடைய, பகைவரை அடக்கும் வில்லுகள் அதனை அலங்கரித்தன; மேலும் தூணிகளில் வைத்திருந்த அச்சமூட்டும் அம்புகள் சூரியக் கதிர்களைப் போல ஒளிர்ந்து—போகவதியை ஒளியூட்டும் ஜ்வலிக்கும் பாம்புகளின் தீப்பொலிவைப் போலத் தோன்றின. பிரகாசமான வெள்ளி உறைகளில் இரு வாள்கள் அதில் விளங்கின; பொன் துளிகளால் வண்ணமயமாகச் சித்தரிக்கப்பட்ட கேடயங்களும் அதனைச் சிறப்பித்தன. அங்கே கோதா-தோலின் விரல்-காப்புகள் தொங்கிக் கொண்டிருந்தன—வண்ணமயமும் பொன் அலங்காரமும் உடையவை. பகைவர் கூட்டங்களுக்கு அது அணுக முடியாதது—மான் கூட்டங்களுக்கு சிங்கக் குகை போல.
Verse 24
प्रागुदक्प्रवणां वेदिं विशालां दीप्तपावकाम् ।ददर्श भरतस्तत्र पुण्यां रामनिवेशने ॥२४॥
அங்கே ராமன் தங்கிய இடத்தில், வடகிழக்குத் திசை நோக்கி சாய்ந்த, விசாலமும் புனிதமும் ஆன வேதியைக் பரதன் கண்டான்; அதில் அக்னி ஒளிவீசி பிரகாசித்தது.
Verse 25
निरीक्ष्य स मुहूर्तं तु ददर्श भरतो गुरुम् ।उटजे राममासीनं जटामण्डलधारिणम् ॥२५॥
சிறிது நேரம் சுற்றிலும் நோக்கிய பின், பரதன் தன் வணக்கத்திற்குரிய மூத்த அண்ணன் ராமனை குடிலில் அமர்ந்திருப்பதையும், ஜடாமுடி மண்டலத்தைத் தரித்திருப்பதையும் கண்டான்.
Verses 26-28
तं तु कृष्णाजिनधरं चीरवल्कलवाससम् ।ददर्श राममासीनमभितः पावकोपमम् ॥२६॥सिंहस्कन्धं महाबाहुं पुण्डरीकनिभेक्षणम् ।पृथिव्यास्सागरान्तायाः भर्तारं धर्मचारिणम् ॥२७॥उपविष्टं महाबाहुं ब्रह्माणमिव शाश्वतम् ।स्थण्डिले दर्भसंस्तीर्णे सीतया लक्ष्मणेन च ॥२८॥
அவர் கரிய மானின் தோலை ஆடையாகவும், மரப்பட்டையால் ஆன ஆடையையும் அணிந்து, சுற்றிலும் எரியும் நெருப்பு போலத் தோற்றமளித்த ராமனைக் கண்டார். சிங்கத்தின் தோள்களை உடையவர், பெரிய புயங்களை உடையவர், தாமரை மலர் போன்ற கண்களை உடையவர், பூமியிலிருந்து கடல் வரை நீண்ட பூமியின் தலைவர், தர்மத்தைக் கடைப்பிடிப்பவர். சீதையும் லட்சுமணனும் உடன் இருக்க, தர்ப்பைப் புல்லால் விரிக்கப்பட்ட தரையில் அமர்ந்திருந்த அந்தப் பெரும் புயத்தார், நித்தியமான பிரம்மா போலத் தோற்றமளித்தார்.
Verse 29
तं दृष्ट्वा भरत श्श्रीमान् दुःखशोकपरिप्लुतः ।अभ्यधावत धर्मात्मा भरतः कैकेयी सुतः ॥२९॥
அவரைக் கண்டவுடன், ஸ்ரீமான் பரதன் துயரமும் சோகமும் நிறைந்து கலங்கினான். தர்மாத்மாவான கைகேயி புதல்வன் பரதன் ராமனை நோக்கி ஓடினான்.
Verse 30
दृष्ट्वैव विललापाऽर्तो बाष्पसन्दिग्धया गिरा ।अशक्नुवन् धारयितुं धैर्याद्वचनमब्रवीत् ॥३०॥
ராமனை கண்டவுடனே வேதனை கொண்ட பரதன் புலம்பினான்; கண்ணீரால் அடைந்த குரலில் சொற்கள் தடுமாறின. தைரியத்தாலும் தன்னை அடக்க இயலாமல் பேசினான்.
Verse 31
य स्संसदि प्रकृतिभिर्भवेद्युक्त उपासितुम् ।वन्यैर्मृगैरुपासीन स्सोऽयमास्ते ममाग्रजः ॥३१॥
அரசவையில் அமைச்சர்களும் குடிமக்களும் பணிவிடை செய்யத் தகுதியான என் மூத்த அண்ணன், இப்போது இங்கே காட்டுமிருகங்களே பணிவிடை செய்வதுபோல் அமர்ந்திருக்கிறார்.
Verse 32
वासोभिर्बहुसाहस्रैर्यो महात्मा पुरोचितः ।मृगाजिने सोऽयमिह प्रवस्ते धर्ममाचरन् ॥३२॥
எண்ணற்ற ஆடைகளுக்கு பழகிய அந்த மகாத்மா, இப்போது தர்மத்தை அனுஷ்டித்து இங்கே மான் தோலை அணிந்து இருக்கிறார்.
Verse 33
अधारयद्यो विविधाश्चित्रास्सुमनसस्तदा ।सोऽयं जटाभारमिमं वहते राघवः कथम् ॥३३॥
அன்று பலவகை அழகிய மலர்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டவனான ராகவன், இப்போது இந்த கனமான ஜடாபாரத்தை எவ்வாறு தாங்குகிறான்?
Verse 34
यस्य यज्ञैर्यथादिष्टैर्युक्तो धर्मस्य सञ्चयः ।शरीरक्लेशसम्भूतं स धर्मं परिमार्गते ॥३४॥
யாருக்கு விதிப்படி நடத்தும் யாகங்களால் தர்மப் புண்ணியச் சேர்க்கை எளிதாக இருந்ததோ, அவன் இப்போது உடல் வருத்தத்தால் பிறக்கும் தர்மத்தைத் தேடுகிறான்.
Verse 35
चन्दनेन महार्हेण यस्याङ्गमुपसेवितम् ।मलेन तस्याङ्गमिदं कथमार्यस्य सेव्यते ॥३५॥
மிக மதிப்புள்ள சந்தனத்தால் பராமரிக்கப்பட்ட அந்த உயர்ந்தவரின் உடல், இப்போது தூசி மாசால் எவ்வாறு பராமரிக்கப்படுகிறது?
Verse 36
मन्निमित्तमिदं दुःखं प्राप्तो रामः सुखोचितः ।धिग्जीवितं नृशंसस्य मम लोकविगर्हितम् ॥३६॥
என் காரணத்தாலேயே சுகத்திற்குரிய ராமன் இந்தத் துயரத்தில் விழுந்தான். உலகால் பழிக்கப்படும் என் கொடிய வாழ்வுக்கு நிந்தை!
Verse 37
इत्येवं विलपन्दीनः प्रस्विन्नमुखपङ्कजः ।पादावप्राप्य रामस्य पपात भरतो रुदन् ॥३७॥
இவ்வாறு புலம்பி, துயரால் தளர்ந்து—வியர்வையால் நனைந்த தாமரைமுகத்துடன்—ராமனின் பாதங்களை அடைவதற்குமுன் பரதன் அழுதபடியே விழுந்தான்.
Verse 38
दुःखाभितप्तो भरतो राजपुत्रो महाबलः ।उक्त्वाऽर्येति सकृद्दीनं पुनर्नोवाच किञ्चन ॥३८॥
துயரால் எரிந்த மகாபலமுடைய அரசகுமாரன் பரதன், கருணையுடன் ஒருமுறை மட்டும் “ஆர்யா!” என்று உரைத்தான்; அதன் பின் ஒன்றும் பேச இயலவில்லை।
Verse 39
बाष्पाभिहतकण्ठश्च प्रेक्ष्य रामं यशस्विनम् ।आर्येत्येवाभिसङ्क्रुश्य व्याहर्तुं नाशकत्तदा ॥३९॥
புகழ்மிக்க ராமனைப் பார்த்ததும் கண்ணீரால் அவன் தொண்டை அடைத்தது; அப்போது பரதன் “ஆர்யா!” என்று மட்டும் அலறி, மேலும் பேச இயலவில்லை।
Verse 40
शत्रुघ्नश्चापि रामस्य ववन्दे चरणौ रुदन् ।तावुभौ स समालिङ्ग्य रामश्चाश्रूण्यवर्तयत् ॥४०॥
சத்ருக்னனும் அழுதபடியே ராமனின் திருவடிகளில் வணங்கினான்; ராமன் அவரிருவரையும் அணைத்து தானும் கண்ணீர் சிந்தினான்.
Verse 41
ततस्सुमन्त्रेण गुहेन चैव समीयतु राजसुतावरण्ये ।दिवाकरश्चैव निशाकरश्च यथाऽम्बरे शुक्रबृहस्पतिभ्याम् ॥४१॥
பின்னர் அந்த வனத்தில் அந்த இரு அரசகுமாரர்கள் சுமந்திரனையும் குகனையும் சந்தித்தனர்—வானில் சூரியனும் சந்திரனும் சுக்ரன், பிரகஸ்பதி அருகே சேர்வதுபோல்.
Verse 42
तान्पार्थिवान्वारणयूथपाभान्समागतां स्तत्र महत्यरण्ये ।वनौकसस्तेऽपि समीक्ष्य सर्वेऽप्यश्रूण्यमुञ्चन्प्रविहाय हर्षम् ॥४२॥
அந்தப் பெருங்காட்டில் யானைக் கூட்டத் தலைவர்களைப் போல் ஒளிவீசும் அந்த அரசகுமாரர்கள் ஒன்றுகூடியதைப் பார்த்த வனவாசிகளும் மகிழ்ச்சியை விட்டு, கண்ணீரையே சிந்தினர்।
The pivotal action is Bharata’s self-indictment and renunciatory approach to authority: he frames Rāma’s forest hardship as ‘on my account’ and seeks grace at the feet of Rāma, Sītā, and Lakṣmaṇa. The sarga stages legitimacy as moral responsibility, not possession—Bharata’s grief and humility function as a public correction to the succession rupture.
The chapter teaches that dharma is legible through conduct and environment: exile does not erase kingship’s ethical radiance, and remorse is a disciplined recognition of harm rather than a mere emotion. Rāma’s ascetic posture and Bharata’s collapse together dramatize that rightful order is sustained by restraint, reverence, and truth-aligned action.
Key landmarks include Citrakūṭa and the Mandākinī River, with forest wayfinding encoded through kusa-and-bark markers placed on trees by Lakṣmaṇa. Cultural-ritual markers include the northeast-sloping vedi with a burning fire, and the parṇaśālā described in sacrificial and martial terms, linking ascetic residence to both yajña-space and protective readiness.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.