Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 68
Ayodhya KandaSarga 6822 Verses

Sarga 68

दूतप्रेषणम् · Dispatch of Messengers to Kekaya (Bharata’s Recall)

अयोध्याकाण्ड

இந்த ஸர்கத்தில் அமைச்சர்களும் பிராமணர்களும் கூறியதை கேட்ட வஸிஷ்டர் உடனடி நடவடிக்கையை ஏற்படுத்துகிறார். கேகய நாட்டில் தாய்மாமன் அரண்மனையில் இருக்கும் பரதன், சத்ருக்னன் ஆகியோரை விரைந்து அழைத்து வர சித்தார்த்தன், விஜயன், ஜயந்தன், அசோகன், நந்தனன் என்ற தூதர்களை அழைத்து தெளிவான நடைமுறையை விதிக்கிறார். அவர்கள் கேகயரின் தலைநகர் ராஜகிருஹத்திற்குத் துரிதமாகச் சென்று, துக்கத்தின் அடையாளங்களை மறைத்து, புரோகிதரும் அமைச்சர்களும் நலமெனச் சொல்லி, “மிக அவசரப் பணி” என்று கூறி உடனே திரும்ப வருமாறு வலியுறுத்த வேண்டும். முக்கியமான கட்டுப்பாடு விதிக்கப்படுகிறது—பரதனிடம் ராமனின் வனவாசம், தசரதனின் மறைவு, அல்லது ரகுவம்சத்தைப் பீடித்த துயரம் ஆகியவற்றை எதையும் வெளிப்படுத்தக் கூடாது. அதிர்ச்சியைத் தவிர்த்து அரசியல் நிலைத்தன்மையைப் பாதுகாக்கும் தகவல்-கட்டுப்பாட்டு யோசனை இதனால் வெளிப்படுகிறது. தூதர்களுக்கு பயணப் பொருட்கள் வழங்கப்படுகின்றன; கேகய அரசனுக்கும் பரதனுக்கும் பட்டாடைகள், ஆபரணங்கள் போன்ற பரிசுகளும் கொடுக்கப்படுகின்றன—இது தூதரியல் மரியாதையைச் சுட்டுகிறது. பின்னர் அவர்கள் சென்ற பாதை விவரிக்கப்படுகிறது—ஹஸ்தினாபுரத்தில் கங்கையைத் தாண்டி குரு-ஜாங்கலம் வழியாக பாஞ்சால தேசம் சென்று, மாலினி, சரதண்டா, இக்ஷுமதி, விபாசா, சால்மலி ஆகிய நதிகளை கடந்து, சுதாமா மலையில் விஷ்ணுவின் பாதச்சுவடுகளைத் தரிசிக்கிறார்கள். கடமையுணர்வுடன் விரைந்து சென்ற தூதர்கள் இரவில் கிரிவ்ரஜத்தை அடைகிறார்கள்; வேகம், கடமை, இடவியல் குறிப்புகள் ஆகியவை இச்சர்கத்தில் தெளிவாகத் திகழ்கின்றன.

Recitation with translationValmiki Ramayana 2.68

Shlokas

Verse 1

तेषां हि वचनं श्रुत्वा वसिष्ठः प्रत्युवाच ह ।मित्रामात्यगणान्सर्वान्ब्राह्मणांस्तानिदं वचः ॥१॥

அவர்களின் சொற்களைச் செவிமடுத்த மునிவரன் வசிஷ்டர், எல்லா நண்பர்-அமைச்சர் குழுக்களுக்கும் அந்தப் பிராமணர்களுக்கும் இவ்வசனத்தை உரைத்தார்।

Verses 2-3

यदसौ मातुलकुले दत्तराज्यं परं सुखी ।भरतो वसति भ्रात्रा शत्रुघ्नेन समन्वितः ॥२॥तच्छीघ्रं जवना दूता गच्छन्तु त्वरितैर्हयैः ।आनेतुं भ्रातरौ वीरौ किं समीक्षामहे वयम् ॥३॥

இராச்சியம் அளிக்கப்பட்ட பரதன், தன் தாயின் சகோதரர் இல்லத்தில் பெரும் மகிழ்ச்சியுடன், தன் சகோதரன் சத்ருக்னனுடன் வாழ்கிறான். விரைந்த குதிரைகளில் செல்லும் தூதர்கள் உடனே சென்று அந்த இரு வீர சகோதரர்களையும் அழைத்து வரட்டும். இதில் நாம் ஏன் தாமதிக்க வேண்டும்?

Verse 4

गच्छन्त्विति तत स्सर्वे वसिष्ठं वाक्यमब्रुवन् ।तेषां तद्वचनं श्रूत्वा वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥४॥

அப்போது அனைவரும் வசிஷ்டரிடம்—“அவர்கள் செல்லட்டும்” என்று கூறினர். அவர்களின் சொற்களை கேட்ட வசிஷ்டர் பதிலுரைத்தார்.

Verse 5

एहि सिद्धार्थ विजय जयन्ताशोक नन्दन ।श्रूयतामिति कर्तव्यं सर्वानेव ब्रवीमि वः ॥५॥

“வாருங்கள்—சித்தார்த்த, விஜய, ஜயந்த, அசோக, நந்தன. கேளுங்கள்; செய்ய வேண்டிய கடமையை நான் உங்களெல்லோருக்கும் கூறுகிறேன்.”

Verse 6

पुरं राजगृहं गत्वा शीघ्रं शीघ्रजवै र्हयैः ।त्यक्तशोकैरिदं वाच्य श्शासनाद्भरतो मम ॥६॥

“விரைவு குதிரைகளில் ராஜகிருஹ நகரத்திற்குச் சீக்கிரம் செல்லுங்கள். துயரை வெளிப்படுத்தாமல், என் ஆணையின்படி பரதனிடம் இந்த வார்த்தைகளை அறிவியுங்கள்.”

Verse 7

पुरोहित स्त्वां कुशलं प्राह सर्वे च मन्त्रिणः ।त्वरमाणश्च निर्याहि कृत्यमात्ययिकं त्वया ॥७॥

ஹே புரோகிதரே, குடும்ப குருவும் அனைத்து மந்திரிகளும் உங்கள் நலனுக்காக வாழ்த்துகளை அனுப்புகின்றனர். உங்கள் உடனடி கவனத்தை தேவைப்படும் அவசர பணி உள்ளதால், நீங்கள் தாமதமின்றி புறப்பட வேண்டும்.

Verse 8

मा चास्मै प्रोषितं रामं मा चास्मै पितरं मृतम् ।भवन्त श्शंसिषुर्गत्वा राघवाणामिमं क्षयम् ॥८॥

அங்கே சென்று அவனிடம் ‘ராமர் நாடு நீங்கி அனுப்பப்பட்டார்’ என்று சொல்லாதீர்கள்; மேலும் ‘அவருடைய தந்தை இறந்தார்’ என்றும் சொல்லாதீர்கள். ராகவ குலத்தின் மீது வந்த இந்தப் பெருந்துயரத்தை வெளிப்படுத்தாதீர்கள்।

Verse 9

कौशेयानि च वस्त्राणि भूषणानि वराणि च ।क्षिप्रमादय राज्ञश्च भरतस्य च गच्छत ॥९॥

பட்டு ஆடைகளையும் சிறந்த ஆபரணங்களையும் உடனே எடுத்துக்கொள்ளுங்கள்—அரசருக்கும் பரதனுக்கும் அளிக்க வேண்டிய காணிக்கைகளாக—தாமதமின்றி புறப்படுங்கள்।

Verse 10

दत्तपथ्यशना दूता जग्मुस्स्वं स्वं निवेशनम् ।केकयां स्ते गमिष्यन्तो हयानारुह्य संमतान् ॥१०॥

பயணத்திற்கான பத்திய உணவு பெற்ற தூதர்கள் தத்தம் தங்குமிடங்களுக்கு சென்றனர்; கேகய நாட்டிற்குப் புறப்படத் தேர்ந்த சிறந்த குதிரைகளில் ஏறினர்।

Verse 11

ततः प्रास्थानिकं कृत्वा कार्यशेषमनन्तरम् ।वसिष्ठेनाभ्यनुज्ञाता दूता स्संत्वरिता ययुः ॥११॥

பின்னர் புறப்பாட்டிற்கான மீதமிருந்த ஏற்பாடுகளை உடனே நிறைவேற்றி, வசிஷ்டரின் அனுமதி பெற்ற தூதர்கள் விரைந்து புறப்பட்டனர்।

Verse 12

न्यन्तेनापरतालस्य प्रलम्बस्योत्तरं प्रति ।निषेवमाणा स्ते जग्मुर्नदीं मध्येन मालिनीम् ॥१२॥

அந்த தூதர்கள் அபரதாலத்தின் மேற்குப் புறமாகவும், பிரலம்பத்தின் வடதிசை நோக்கியும், இரண்டிற்கும் நடுவே ஓடும் மாலினி நதிக்கரையைத் தொடர்ந்து சென்றனர்।

Verses 13-14

ते हस्तिनापुरे गङ्गां तीर्त्वा प्रत्यङ्मुखा ययुः ।पाञ्चालदेशमासाद्य मध्येन कुरुजाङ्गलम् ॥१३॥सरांसि च सुपूर्णानि नदीश्च विमलोदकाः ।निरीक्षमाणा स्ते जग्मुर्दूताः कार्यवशाद्द्रुतम् ॥१४॥

ஹஸ்தினாபுரத்தில் கங்கை நதியைக் கடந்து, தூதுவர்கள் மேற்கு நோக்கி சென்றனர், குருஜாங்கலத்தின் மையப் பகுதியின் வழியாக சென்று பாஞ்சால நாட்டை அடைந்தனர். வழியில் நிரம்பிய ஏரிகளையும் பளிச்சென்ற தண்ணீர் கொண்ட நதிகளையும் கண்டு, தங்கள் பணியின் அவசரத்தால் உந்தப்பட்டு விரைந்து பயணித்தனர்.

Verse 15

ते प्रसन्नोदकां दिव्यां नानाविहगसेविताम् ।उपातिजग्मुर्वेगेन शरदण्डां जनाकुलाम् ॥१५॥

அமைதியான நீருடைய, தெய்வீகமான, பலவகைப் பறவைகள் உலாவும், மக்களால் நிரம்பிய சரதண்டாவை அவர்கள் விரைவாகக் கடந்து சென்றனர்.

Verse 16

निकूलवृक्षमासाद्य दिव्यं सत्योपयाचनम् ।अभिगम्याभिवाद्यं तं कुलिङ्गां प्राविशन्पुरीम् ॥१६॥

கரையோரத்தில் உள்ள ‘சத்யோபயாசன’ எனப்படும் தெய்வீகமும் வணக்கத்திற்குரியதுமான மரத்தை அடைந்து, அதை அணுகி வணங்கி, அவர்கள் குலிங்கா நகரில் நுழைந்தனர்.

Verse 17

आभिकालं ततः प्राप्य ते बोधिभवनाच्च्युताम् ।पितृपैतामहीं पुण्यां तेरुरिक्षुमतीं नदीम् ॥१७॥

பின்பு அவர்கள் ஆபிகாலத்தை அடைந்து, போதிபவனத்திலிருந்து பாய்ந்து வரும், தசரதனின் பித்ரு‑பிதாமகர்களால் போற்றப்பட்ட புனித இக்ஷுமதீ நதியைத் தாண்டினர்.

Verse 18

अवेक्ष्याञ्जलिपानांश्च ब्राह्मणान्वेदपारगान् ।ययुर्मध्येन बाह्लीकान् सुदामानं च पर्वतम् ॥१८॥

கைக்கூப்பி நீர் அருந்தும், வேதங்களில் தேர்ந்த பிராமணர்களைக் கண்டு, அவர்கள் பாஹ்லீக நாட்டின் நடுவாகச் சென்று சுதாமான் மலையை நோக்கிப் பயணித்தனர்.

Verses 19-20

विष्णोः पदं प्रेक्षमाणा विपाशांचापि शाल्मलीम् ।नदीर्वापी स्तटाकानि पल्वलानि सरांसि च ॥१९॥पश्यन्तो विविधांश्चापि सिंहाव्याघ्रमृग द्विपान् ।ययुः पथाऽतिमहता शासनं भर्तुरीप्सवः ॥२०॥

அவர்கள் விஷ்ணுவின் திருவடிச்சுவடுகளைத் தரிசித்துக் கொண்டே, விபாசா, சால்மலீ நதிகளையும், மேலும் நதிகள், படிக்கிணறுகள், குளங்கள், சதுப்புநீர்த் தடாகங்கள், ஏரிகள் ஆகியவற்றையும் பார்த்துக் கொண்டே—பலவகை சிங்கம், புலி, மான், யானை முதலியவற்றையும் நோக்கி—தம் தலைவனின் ஆணையை நிறைவேற்ற விரும்பி மிக நீண்ட பாதையில் சென்றனர்.

Verse 21

ते श्रान्तवाहना दूता विकृष्णेन पथा ततः ।गिरिव्रजं पुरवरं शीघ्रमासेदुरञ्जसा ॥२१॥

அதன்பின் நீண்டதும் கடினமுமான பாதையால் அவர்களின் வாகனங்கள் களைத்தன; ஆயினும் தூதர்கள் நேர்வழியாக விரைவில் நகரங்களில் சிறந்த கிரிவ்ரஜத்தை அடைந்தனர்.

Verse 22

भर्तुः प्रियार्थं कुलरक्षणार्थं भर्तुश्च वंशस्य परिग्रहार्थम् ।अहेडमाना स्त्वरया स्म दूता रात्र्यान्तु ते तत्पुरमेव याताः ॥२२॥

தம் தலைவனை மகிழ்விக்கவும், குலத்தைப் பாதுகாக்கவும், அரச வம்சத்தின் மரியாதையும் தொடர்ச்சியும் நிலைபெறவும், தூதர்கள் அலட்சியமின்றி விரைந்து சென்று இரவிலேயே அந்த நகரத்தை அடைந்தனர்.

Frequently Asked Questions

The pivotal action is Vasiṣṭha’s decision to recall Bharata urgently while instructing the envoys to withhold traumatic truths (Rāma’s exile and Daśaratha’s death), balancing compassion, political stability, and dynastic continuity.

The sarga frames governance as disciplined execution: dharma is upheld not only by ideals but by timely action, proper delegation, and prudent speech that prevents harm while enabling rightful responsibility.

Key landmarks include Gaṅgā at Hastināpura; regions Kuru-jāṅgala and Pāñcāla; rivers Mālinī, Śaradandā, Ikṣumatī, Vipāśā, Śālmalī; Sudāmā mountain with Viṣṇu’s footprints; and the destination cities Rājagṛha/Girivraja in Kekaya.

Ask anything about Sarga 68 of the Valmiki Ramayana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play