
अष्टपञ्चाशः सर्गः (Sarga 58): Daśaratha Questions Sumantra; Messages from the Forest Threshold
अयोध्याकाण्ड
உணர்வு திரும்பியதும் அரசன் தசரதன், ராமனின் துல்லியமான செய்தியை அறிய சுமந்திரனை அழைக்கிறார். ராமன் எங்கே அமர்ந்தான், எங்கே உறங்கினான், என்ன உண்டான் போன்ற உடல் சார்ந்த விவரங்களையே அவர் மீண்டும் மீண்டும் கேட்கிறார்; பிரிவுத் துயரில் கண்முன் நிற்கும் கதையாக்கமே மகன் அருகாமையின் மாற்றாகிறது. சுமந்திரன் கைகூப்பி வந்து, தசரதனை முதுமையுற்றவனாகவும், தூசியால் மூடப்பட்டவனாகவும், புதிதாய் பிடிக்கப்பட்ட யானைபோல் நெடுமூச்சு விடுபவனாகவும் வர்ணிக்கிறான்; அந்த உடல்சித்திரமே அரசியல் வீழ்ச்சியையும் காட்டுகிறது. காட்டின் எல்லையில் ராமன் காட்டிய தர்மநடத்தை சுமந்திரன் கூறுகிறான்—அந்தப்புரத்தார்க்கு வணக்கமும் நலவிசாரிப்பும் தெரிவிக்க, குறிப்பாக கௌசல்யைக்கு சொல்லுமாறு ராமன் தலை தாழ்த்தி அஞ்சலி செய்து ஆணையிடுகிறான். நித்தியக் கடமைகளை ஒழுங்காக நடத்துதல், தசரதனைத் தெய்வம்போல் சேவித்தல், இணைமனைவியரிடையே பணிவு, கைகேயியுடன் உறவை கவனமாகப் பேணுதல் ஆகியவற்றை அவர் அறிவுறுத்துகிறான். பரதனைப் பற்றியும் ராஜதர்மம் கூறி—அவரை அரசனென மதித்து நடத்துதல், நலத்தை அறிவித்தல், எல்லா தாய்மார்க்கும் சம மரியாதை, முதிய அரசனின் ஆணைக்குக் கீழ்ப்படிதல்—என்று வலியுறுத்துகிறான். பின்னர் லக்ஷ்மணனின் கோபமும் வனவாசத்துக்கு எதிரான நெறிப்போராட்டமும் வெளிப்படுகிறது; சீதை முதலில் மயங்கியவள்போல் இருந்து, சுமந்திரன் புறப்படும்போது கண்ணீர் பெருக்குகிறாள். முடிவில் கைகூப்பி அழும் ராமன், அவனைத் தாங்கும் லக்ஷ்மணன், அரசரதத்தை நோக்கி நிற்கும் சீதை—இந்தப் பிரிவுக் காட்சி தனிப்பட்ட துயரையும் கடமைநெறியையும் ஒன்றாக இணைக்கிறது.
Verse 1
प्रत्याश्वस्तो यदा राजा मोहात्प्रत्यागतं पुनः ।अथाऽजुहाव तं सूतं रामवृत्तान्तकारणात् ॥१॥
அரசன் மயக்கமூட்டிய மோகத்திலிருந்து மீண்டு தெளிவடைந்தபோது, ராமனின் உண்மை நிகழ்வுகளை அறிய அந்தத் தேரோட்டியை அழைத்தான்.
Verses 2-3
अथ सूतो महाराजं कृताञ्जलिरुपस्थितः ।राममेवानुशोचन्तं दुःखशोकसमन्वितम् ॥२॥वृद्धं परमसन्तप्तं नवग्रहमिव द्विपम् ।विनिश्वसन्तं ध्यायन्तमस्वस्थ मिव कुङञरम् ॥३॥
அப்போது தேரோட்டி கைகூப்பி மகாராஜரிடம் அணுகினான். முதிய அரசன் துயரும் சோகமும் நிறைந்து, ராமனை மட்டுமே நினைந்து புலம்பினார்— புதிதாகப் பிடிக்கப்பட்டு மிகுந்த வேதனையால் துடித்து, உடல்நலமின்றி ஆழ்ந்த மூச்செறிந்து தியானத்தில் மூழ்கும் யானையைப் போல।
Verse 4
राजा तु रजसा सूतं ध्वस्ताङ्गं समुपस्थितम् ।अश्रुपूर्णमुखं दीनमुवाच परमार्तवत् ॥४॥
தூசியால் மூடப்பட்ட உடலுடன், கண்ணீரால் நனைந்த முகத்துடன், மனம் நொறுங்கி அருகில் நின்ற சாரதியைப் பார்த்த அரசன், பேரார்த்தத்துடன் அவனிடம் உரைத்தான்।
Verse 5
क्वनु वत्स्यति धर्मात्मा वृक्षमूलमुपाश्रितः ।सोऽत्यन्तसुखित स्सूत किमशिष्यति राघवः ॥५॥
‘மரத்தின் அடியையே அடைக்கலமாகக் கொண்டு அந்த தர்மாத்மா எங்கே வாழ்வான்? ஓ சாரதியே, எப்போதும் உன்னத சுகத்தில் வளர்ந்த ராகவன் என்ன உண்ணுவான்?’
Verse 6
दुःखस्यानुचितो दुःखं सुमन्त्र शयनोचितः ।भूमिपालात्मजो भूमौ शेते कथमनाथवत् ॥६॥
‘ஓ சுமந்திரா, அவன் துயரத்திற்குத் தகுதியற்றவன்; படுக்கைக்கு பழகியவன். பூமியை ஆளும் அரசனின் மகன், அனாதைபோல் தரையில் எவ்வாறு படுப்பான்?’
Verse 7
यं यान्तमनुयान्ति स्म पदातिरथकुञ्जराः ।स वत्स्यति कथं रामो विजनं वन माश्रितः ॥७॥
ராமன் எங்கு சென்றாலும் காலாட்படை, தேர்கள், யானைகள் அவரைப் பின்தொடர்ந்தன. அத்தகைய ராமன் இப்போது மனிதர் அற்ற தனிமையான வனத்தை அடைந்து எவ்வாறு வாழ்வான்?
Verse 8
व्यालैर्मृगैराचरितं कृष्णसर्पनिषेवितम् ।कथं कुमारौ वैदेह्या सार्धं वन मुपस्थितौ ॥८॥
கொடுமையான விலங்குகளும் மான்களும் உலவும், கரிய பாம்புகள் நிறைந்த வனத்தில் வைதேகியுடன் அந்த இரு இளவரசர்கள் எவ்வாறு தங்குவார்கள்?
Verse 9
सुकुमार्या तपस्विन्या सुमन्त्र सह सीतया ।राजपुत्रौ कथं पादैरवरुह्य रथाद्गतौ ॥९॥
சுமந்திரா! மிக நெகிழ்மையான சீதை—இப்போது தவஸ்வினிபோல் துன்பம் தாங்கி—அவளுடன் அந்த இரு அரசகுமாரர்கள் தேரிலிருந்து இறங்கி எவ்வாறு கால்நடையாகச் சென்றார்கள்?
Verse 10
सिद्धार्थः खलु सूत त्वं येन दृष्टौ ममाऽत्मजौ ।वनान्तं प्रविशन्तौ तावश्विनाविवमन्दरम् ॥१०॥
ஓ சூதா! நீ நிச்சயமாகக் கृतார்த்தன்; என் இரு புதல்வரும் வனத்தின் எல்லைக்குள் நுழைவதை நீ கண்டாய்—மந்தர மலைக்குச் செல்லும் அச்வினிக் குமாரர்கள் போல.
Verse 11
किमुवाच वचो रामः किमुवाच च लक्ष्मणः ।सुमन्त्र वनमासाद्य किमुवाच च मैथिली ॥११॥
ராமன் என்ன சொன்னான்? லக்ஷ்மணன் என்ன சொன்னான்? ஓ சுமந்திரா, வனத்தை அடைந்தபின் மைதிலி என்ன சொன்னாள்?
Verse 12
आसितं शयितं भुक्तं सूत रामस्य कीर्तय ।जीविष्यामहमेतेन ययातिरिव साधुषु ॥१२॥
ஓ சுதா! ராமன் எங்கே அமர்ந்தான், எங்கே துயின்றான், என்ன உணவு உண்டான்—அவற்றைச் சொல். இதைக் கேட்டு நான் உயிர் தாங்குவேன்; சத்புருஷர்களின் சங்கத்தில் யயாதி வாழ்ந்ததுபோல்.
Verse 13
इति सूतो नरेन्द्रेण बोधित स्सज्जमानया ।उवाच वाचा राजानं स बाष्पपरिबद्धया ॥१३॥
இவ்வாறு அரசன் கேட்டபோது, தேரோட்டி தயங்கியவாறே, கண்ணீரால் அடைத்த குரலில் அரசனிடம் பேசினான்.
Verse 14
अब्रवीन्मां महाराज धर्ममेवानुपालयन् ।अञ्जलिं राघवः कृत्वा शिरसाऽभिप्रणम्य च ॥१४॥
தேரோட்டி கூறினான்—“மகாராஜா! தர்மத்தைப் பேணும் ராகவன் கைகூப்பி, தலை வணங்கி எனக்குச் சொன்னான்.”
Verse 15
सूत मद्वचनात्तस्य तातस्य विदितात्मनः ।शिरसा वन्दनीयस्य वन्द्यौ पादौ महात्मनः ॥१५॥
“ஓ சுதா! என் சொல்லாக என் தந்தை—தன்னடக்கம் கொண்ட, வணங்கத்தக்க மகாத்மா—அவருக்கு அறிவி: வணங்கத்தக்க அவரது திருவடிகளில் நான் தலை வணங்குகிறேன்; அந்தத் திருவடிகளே போற்றுதற்குரியவை.”
Verse 16
सर्वमन्तःपुरं वाच्यं सूत मद्वचनात्त्वया ।आरोग्यमविशेषेण यथार्हं चाभिवादनम् ॥१६॥
ஏ சூதா, என் சொல்லின்படி நீ முழு அந்தப்புரத்தாரிடமும்—வேறுபாடு இன்றி—அனைவரின் நலநலம் விசாரித்து, ஒவ்வொருவரின் பதவிக்கேற்றவாறு என் வணக்கத்தைத் தெரிவி.
Verse 17
माता च मम कौसल्या कुशलं चाभिवादनम् ।अप्रमादं च वक्तव्या ब्रूयाश्चैनामिदं वचः ॥१७॥
மேலும் என் தாய் கௌசல்யாவுக்கு என் நலநலமும் என் வணக்கமும் தெரிவி. அவள் அலட்சியமின்றி விழிப்புடன் இருக்க வேண்டும் என்றும், இவ்வார்த்தைகளையும் அவளிடம் கூறு.
Verse 18
धर्मनित्या यथाकालमग्न्यगारपरा भव ।देवि देवस्य पादौ च देववत्परिपालय ॥१८॥
தேவி, நீ எப்போதும் தர்மத்தில் நிலைத்திரு; காலமுறையாக அக்னிசாலையின் விதிகளைச் செய்; மேலும் உன் ஆண்டவனின் திருவடிகளைத் தெய்வத்தைப் போல் போற்றி சேவி.
Verse 19
अभिमानं च मानं च त्यक्त्वा वर्तस्व मातृषु ।अनु राजानमार्यां च कैकेयीमम्ब कारय ॥१९॥
அகந்தையும் பெருமிதமும் விட்டு, மற்ற அரசமகளிருடன் தாய்மாரைப் போல ஒற்றுமையுடன் நட. மேலும் அம்மா, மதிக்கத்தக்க கைகேயியையும் அரசரிடம் நல்லிணக்கமாக இருக்குமாறு வழிநடத்து.
Verse 20
कुमारे भरते वृत्तिर्वर्तितव्या च राजवत् ।अर्थज्येष्ठा हि राजानो राजधर्ममनुस्मर ॥२०॥
இளவரசன் பரதனிடமும் அரசனைப் போலவே நடந்து கொள். அரசத்தன்மையாலே அரசர்கள் ‘மூத்தவர்’ எனக் கருதப்படுவர்; ராஜதர்மத்தை நினைவில் கொள்.
Verse 21
भरतः कुशलं वाच्यो वाच्यो मद्वचनेन च ।सर्वास्वेव यथान्यायं वृत्तिं वर्तस्व मातृषु ॥२१॥
பரதனுக்கு என் நலத்தை அறிவி; மேலும் என் பெயரால் கூறு—எங்கள் எல்லா தாய்மாரிடமும் நீதியோடு, முறையோடு உரிய நடத்தை மேற்கொள்ள வேண்டும்।
Verse 22
वक्तव्यश्च महाबाहुरिक्ष्वाकुकुलनन्दनः ।पितरं यौवराज्यस्थो राज्यस्थमनुपालय ॥२२॥
அந்த மகாபாகு இக்ஷ்வாகு குலநந்தனன் பரதனிடம் கூறு—யுவராஜராக இருந்து, அரியணையில் இருப்பதான தந்தையின் ஆணையைப் பின்பற்றி அரசை காத்து நடத்த வேண்டும்।
Verse 23
अतिक्रान्तवया राजा मास्मैनं व्यवरोरुधः ।कुमार राज्ये जीव त्वं तस्यैवाज्ञाप्रवर्तनात् ॥२३॥
அரசர் வயதில் முதிர்ந்தவர்; அவருக்கு எவ்விதத்திலும் தடையாக்காதே. நீ யுவராஜராக இருந்து, அவருடைய ஆணையையே நிறைவேற்றி அரசில் வாழ்ந்து நடத்து।
Verse 24
अब्रवीच्चापि मां भूयो भृशमश्रूणि वर्तयन् ।मातेव मम माता ते द्रष्टव्या पुत्रगर्धिनी ॥२४॥
மீண்டும் அவர் பெரிதும் கண்ணீர் சிந்தியவாறே என்னிடம் கூறினார்—“மகனை ஏங்கும் உன் தாயை, என் தாயைப் போலவே நீ பார்த்து பராமரிக்க வேண்டும்।”
Verse 25
इत्येवं मां महराज ब्रुवन्नेव महायशाः ।रामो राजीवताम्राक्षो भृशमश्रूण्यवर्तयत् ॥२५॥
இவ்வாறு என்னிடம் உரைத்துக் கொண்டிருந்தபோதே, பெரும் புகழுடைய, தாமரைச் சிவந்த கண்களையுடைய ஸ்ரீராமன் மிகுந்த கண்ணீர் சிந்தினான்।
Verse 26
लक्ष्मणस्तु सुसङ्कृद्धो निश्श्वसन्वाक्यमब्रवीत् ।केनायमपराधेन राजपुत्रो विवासितः ॥२६॥
அப்போது இலக்குமணன் மிகுந்த கோபத்துடன், ஆழ்ந்த மூச்செறிந்து கூறினான்— “எந்த குற்றத்தினால் இந்த அரசகுமாரன் வனவாசத்திற்கு அனுப்பப்பட்டான்?”
Verse 27
राज्ञा तु खलु कैकेय्या लघुत्वाश्रित्य शासनम् ।कृतं कार्यमकार्यं वा वयं येनाभिपीडिताः ॥२७॥
கைகேயியின் செல்வாக்கினால் மன்னர் செய்த செயல் செய்யத்தக்கதோ அல்லது செய்யத்தகாததோ என்றாலும், அதனால் நாம் பெரும் துன்பத்திற்கு ஆளாகியுள்ளோம்.
Verse 28
यदि प्रव्राजितो रामो लोभकारणकारितम् ।वरदाननिमित्तं वा सर्वथा दुष्कृतं कृतम् ॥२८॥
ராமன் வனவாசத்திற்கு தள்ளப்பட்டிருந்தால்— அது அரசலோபத்தால் ஆனாலும், வரங்களின் பெயரால் ஆனாலும்— எவ்விதத்திலும் அது பெரும் அநீதியும் பாவச் செயலும் ஆகும்।
Verse 29
इदं तावद्यथाकाममीश्वरस्य कृते कृतम् ।रामस्य तु परित्यागे न हेतु मुपलक्षये ॥२९॥
இது குறைந்தது மனமோசையாக— ‘இறைவன் கடமை’ என்ற பெயரிலும்— செய்யப்பட்டதுபோல் உள்ளது; ஆனால் ராமனைத் துறப்பதற்கான உரிய காரணம் எனக்குப் புலப்படவில்லை।
Verse 30
असमीक्षय समारब्धं विरुद्धं बुध्दिलाघवात् ।जनयिष्यति सङ्क्रोशं राघवस्य विवासनम् ॥३०॥
ஆழ்ந்து ஆராயாமல் தொடங்கப்பட்டதும், நீதிக்கு முரணானதும், குறைபட்ட அறிவால் நிகழ்ந்ததுமான ராகவனின் வனவாசம்— மக்களிடையே நிச்சயமாக கருணைக் கதறலும் பெரும் கூக்குரலும் எழச் செய்யும்।
Verse 31
अहं तावन्महाराजे पितृत्वं नोपलक्ष्ये ।भ्राता भर्ता च बन्धुश्च पिता च मम राघवः ॥३१॥
‘மகாராஜனில் இனி நான் தந்தைத்தன்மையை உணரவில்லை. எனக்குத் ராகவனே சகோதரன், காப்பவன், உறவினர், தந்தை.’
Verse 32
सर्वर्लोकप्रियं त्यक्त्वा सर्वलोकहिते रतम् ।सर्वलोकोऽनुरज्येत कथं त्वाऽनेनकर्मणा ॥३२॥
‘அனைவருக்கும் பிரியமான, அனைவரின் நலனில் ஈடுபட்ட ராமனைத் துறந்து, இத்தகைய செயலில் உலகமெங்கும் உம்மீது எவ்வாறு மகிழ்ச்சி கொள்ளும்?’
Verse 33
सर्वप्रजाभिरामं हि रामं प्रव्राज्य धार्मिकम् ।सर्वलोकं विरुध्येमं कथं राजा भविष्यसि ॥३३॥
அனைத்து குடிகளுக்கும் இனியவனும் தர்மாத்மாவுமான ராமனை நாடுகடத்தி, உலகமெங்கும் எதிர்ப்பைச் சம்பாதித்தபின், நீ எவ்வாறு அரசனாக இருப்பாய்?
Verse 34
जानकी तु महाराज निश्श्वसन्ती मनस्विनी ।भूतोपहतचित्तेव विष्ठिता विस्मृता स्मिता ॥३४॥
ஆனால், மஹாராஜா, மனவலிமையுடைய ஜானகி ஆழ்ந்த நெடுமூச்சுகளை விடுத்தவளாய், ஏதோ ஆவி தாக்கியதுபோல் மனம் கலங்கியவளாய்—திகைத்து, மறந்தவள்போல், ஆயினும் மெல்லிய புன்னகையுடன்—நின்றாள்.
Verse 35
अदृष्टपूर्वव्यसना राज्यपुत्री यशस्विनी ।तेन दुःखेन रुदती नैव मां किञ्चिदब्रवीत् ॥३५॥
முன்பு ஒருபோதும் துன்பம் அறியாத அந்த புகழ்மிக்க அரசகுமாரி, அந்த வேதனையில் அழுதபடியே, என்னிடம் ஒரு சொல்லும் பேசவில்லை.
Verse 36
उद्वीक्षमाणा भर्तारं मुखेन परिशुष्यता ।मुमोच सहसा बाष्पं मां प्रयान्तमुदीक्ष्य सा ॥३६॥
நான் புறப்படுவதைப் பார்த்தவுடன், அவள் கணவனை நோக்கி பார்த்தபடியே இருந்தாள்; முகம் உலர்ந்து வெளிறியது; உடனே கண்ணீர் பெருக்கெடுத்து ஓடியது.
Verse 37
तथैव रामोऽश्रुमुखः कृताञ्जलिः स्थितोऽभवल्लक्ष्मणबाहुपालितः ।तथैव सीता रुदती तपस्विनी निरीक्षते राजरथं तथैव माम् ॥३७॥
அவ்வாறே ராமன் கண்ணீர் நிறைந்த முகத்துடன் கைகூப்பி, லக்ஷ்மணனின் கரங்களின் ஆதரவுடன் நின்றான்; அவ்வாறே தவவளமான சீதை அழுதபடியே அரசரதத்தையும் என்னையும் தொடர்ந்து நோக்கிக் கொண்டிருந்தாள்.
The sarga presents the ethical tension between enforced exile and rightful governance: Daśaratha seeks sustaining detail about Rāma’s hardship, while Rāma responds through disciplined dharma—sending salutations, prescribing household conduct, and affirming rājadharma toward Bharata despite personal loss.
Dharma is shown as performative and communicative: even at the moment of separation, Rāma prioritizes respectful speech, ritual order, care for elders, and social equilibrium; Lakṣmaṇa’s anger simultaneously illustrates the moral intuition that unjust action destabilizes legitimacy.
The narrative emphasizes the forest threshold (वनान्त) as a liminal space where royal life converts to ascetic exile; culturally, the अग्न्यागार (fire-ritual chamber), अन्तःपुर (inner apartments), and राजरथ (royal chariot) mark palace order now receding, framed by similes of the Ashvins, Mandara, and Yayati.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.