Adhyaya 8: Harishchandra’s Trial: Truth, the Sale of Family, and Bondage to a Chandala

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे द्रौपदेयोत्पत्तिर्नाम सप्तमोऽध्यायः । अष्टमोऽध्यायः । जैमिनिरुवाच । भवद्भिरिदमाख्यातं यथाप्रश्नमनुक्रमात् । महत् कौतूहलं मेऽस्ति हरिश्चन्द्रकथां प्रति ॥

இவ்வாறு ஸ்ரீ மார்கண்டேய புராணத்தில் ‘த்ரௌபதேய-ஜன்மம்’ எனப்படும் ஏழாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது. இப்போது எட்டாம் அத்தியாயம் தொடங்குகிறது. ஜைமினி கூறினார்—என் கேள்விகளுக்கேற்ப நீங்கள் முறையாக அனைத்தையும் உரைத்தீர்கள்; ஆயினும் ஹரிச்சந்திரன் கதையைப் பற்றிய ஒரு பெரிய ஆவல் எனக்குள் இன்னும் உள்ளது।

Verse 2

अहो महात्मना तेन प्राप्तं कृच्छ्रमनुत्तमम् । कच्चित् सुखमनुप्राप्तं तादृगेव द्विजोत्तमाः ॥

ஆஹா! அந்த மகாத்மா ஒப்பற்ற துன்பத்தைத் தாங்கினார். ஓ த்விஜச்ரேஷ்டா, அவருக்கு இப்போது அதற்கேற்ற (உகந்த) இன்பம் கிடைத்ததா?

Verse 3

पक्षिण ऊचुः विश्वामित्रवचः श्रुत्वा स राजा प्रययौ शनैः । शैव्यानुगतो दुःखी भार्यया बलपुत्रया ॥

பறவைகள் கூறின: விச்வாமித்ரரின் சொற்களை கேட்ட அந்த அரசன் மெதுவாகப் புறப்பட்டான். துயரால் வாடி, மனைவியுடனும் இளைய மகனுடனும் சேர்ந்து சைவ்யையைப் பின்தொடர்ந்தான்.

Verse 4

स गत्वा वसुधापालो दिव्यां वाराणसीं पुरीम् । नैषा मनुष्यभोग्येति शूलपाणेः परिग्रहः ॥

தெய்வீகமான வாராணசீ நகரை அடைந்த அந்த பூமிபதி உணர்ந்தான்—“இது மனித இன்பத்திற்கான இடமல்ல; இது சூலபாணி (சிவன்) அவர்களின் உரிமை.”

Verse 5

जगाम पद्भ्यां दुःखार्तः सह पत्न्यानुकूलया । पुरीप्रवेशे ददृशे विश्वामित्रमुपस्थितम् ॥

துயரால் பீடிக்கப்பட்ட அவன், கணவனுக்கு அர்ப்பணித்த மனைவியுடன் கால்நடையாகச் சென்றான். நகரின் வாயிலில் அங்கே நின்ற விச்வாமித்ரரை கண்டான்.

Verse 6

तं दृष्ट्वा समनुप्राप्तं विनयावनतोऽभवत् । प्राह चैवाञ्जलिं कृत्वा हरिश्चन्द्रो महामुनिम् ॥

மகா ரிஷி வருவதைக் கண்ட ஹரிச்சந்திரன் பணிவுடன் தலைவணங்கினான். கைகளை கூப்பி அந்த மகாமுனியை உரைத்தான்.

Verse 7

इमे प्राणाः सुतश्चायमियं पत्नी मुने मम । येन ते कृत्यमस्त्याशु तद्गृहाणार्घ्यमुत्तमम् ॥

“முனிவரே! இவர்கள் என் உயிர்மூச்சே; இவன் என் மகன், இவள் என் மனைவி. உமக்கு என்ன பணியோ அதை ஏற்றருள்க; விரைவில் இந்தச் சிறந்த அர்க்யத்தை (மரியாதை அர்ப்பணம்) ஏற்றுக்கொள்ளும்.”

Verse 8

यद्वान्यत् कार्यमस्माभिस्तदनुज्ञातुमर्हसि ।

எங்களால் செய்ய வேண்டிய வேறு ஏதேனும் பணி இருந்தால், நீங்கள் மகிழ்ந்து அதற்கு அனுமதியும் ஆணையும் அருள்வீராக।

Verse 9

विश्वामित्र उवाच । पूर्णः स मासो राजर्षे दीयतां मम दक्षिणा । राजसूयनिमित्तं हि स्मर्यते स्ववचो यदि ॥

விச்வாமித்ரர் கூறினார்—ஓ ராஜரிஷியே, அந்த மாதம் இப்போது நிறைவடைந்தது; எனது தக்ஷிணையை அளியுங்கள். ராஜசூயத்தின் காரணமாக தானம் கொடுக்க வேண்டுமென நினைவில் உள்ளது—நீங்கள் உங்கள் வாக்கை நினைத்தால்.

Verse 10

हरिश्चन्द्र उवाच ब्राह्मन्नद्यैव सम्पूर्णो मासोऽम्लानतपोधन । तिष्ठत्येतद् दानार्धं यत्तत् प्रतीक्षस्व माचिरम् ॥

ஹரிச்சந்திரன் கூறினார்—ஓ பிராமணரே, இன்று தான் மாதம் முழுமையாக நிறைவடைந்தது, ஓ அழியாத தவச் செல்வமே. தானத்திற்காகவே இது மீதமுள்ளது; ஆகவே அதற்காகக் காத்திருங்கள்—நீண்ட நேரமல்ல.

Verse 11

विश्वामित्र उवाच एवमस्तु महाराज आगमिष्याम्यहं पुनः । शापं तव प्रदास्यामि न चेदद्य प्रदास्यसि ॥

விச்வாமித்ரர் கூறினார்—அப்படியே ஆகட்டும், மகாராஜா. நான் மீண்டும் வருவேன். இன்று அளிக்காவிட்டால், உனக்கு சாபம் அளிப்பேன்.

Verse 12

पक्षिण ऊचुः इत्युक्त्वा प्रययौ विप्रो राजा चाचिन्तयत् तदा । कथमस्मै प्रदास्यामि दक्षिणां या प्रतिश्रुता ॥

பறவைகள் கூறின—இவ்வாறு சொல்லி அந்தப் பிராமணன் சென்றான். பின்னர் அரசன் சிந்தித்தான்—நான் வாக்குறுதி அளித்த தக்ஷிணையை அவனுக்கு எவ்வாறு வழங்குவது?

Verse 13

कुतः पुष्टानि मित्राणि कुतोऽर्थः साम्प्रतं मम । प्रतिग्रहः प्रदुष्टो मे नाहं यायामधः कथम् ॥

இப்போது என் நண்பர்களை எவ்வாறு ஆதரிப்பேன், இந்நேரத்தில் எனக்குச் செல்வம் எங்கிருந்து வரும்? என் தானப்-பிரதிக்ரஹம் களங்கமடைந்தது—நான் எவ்வாறு கீழ்நிலைக்கு வீழாமல் இருப்பேன்?

Verse 14

किमु प्राणान् विमुञ्चामि कां दिशं याम्यकिञ्चनः । यदि नाशं गमिष्यामि अप्रदाय प्रतिश्रुतम् ॥

அப்படியெனில் நான் உயிரைத் துறக்க வேண்டுமா? அல்லது முற்றிலும் வறியவனாகி எந்தத் திசை செல்ல வேண்டும்? எனக்கு அழிவு விதிக்கப்பட்டிருந்தால், நான் வாக்குறுதி செய்ததை நிறைவேற்றுவதற்கு முன் அது நிகழாதிருக்கட்டும்.

Verse 15

ब्रह्मस्वहृत्कृमिः पापो भविष्याम्यधमाधमः । अथवा प्रेष्यतां यास्ये वरमेवात्मविक्रयः ॥

நான் பாவமான புழுவைப் போல—பிராமணரின் சொத்தைத் திருடுபவன்—அதமர்களிலும் அதமனாகி விடுவேன். அல்லது அடிமைத்தனத்தில் வீழ்வேன்; அதைவிட என்னையே விற்றுக்கொள்வதே நன்று, அதைவிட (அடிமை) அல்ல.

Verse 16

पक्षिण ऊचुः राजानं व्याकुलं दीनं चिन्तयानमधोमुखम् । प्रत्युवाच तदा पत्नी बाष्पगद्गदयाि गिरा ॥

பறவைகள் கூறின: அப்போது அந்த அரசன் கலங்கியவனாகவும் தளர்ந்தவனாகவும் முகம் குனிந்து சிந்தையில் மூழ்கியவனாகவும் இருந்தான்; அவனுக்கு அவன் மனைவி பதிலுரைத்தாள், கண்ணீரால் குரல் அடைத்தும் சொற்கள் நடுங்கியும்.

Verse 17

त्यज चिन्तां महाराज स्वसत्यमनुपालय । श्मशानवद् वर्जनीयो नरः सत्यबहिष्कृतः ॥

மகாராஜா, கவலையை விட்டு விடுங்கள்; உங்கள் சொந்த சத்தியத்தை நிலைநிறுத்துங்கள். சத்தியத்திலிருந்து வீழ்ந்த மனிதனைத் தவிர்க்க வேண்டும்—சுடுகாட்டைப் போல.

Verse 18

नातः परतरं धर्मं वदन्ति पुरुषस्य तु । यादृशं पुरुषव्याघ्र स्वसत्यपरिपालनम् ॥

அவர்கள் கூறுகின்றனர்—மனிதனுக்கு இதைவிட உயர்ந்த தர்மம் இல்லை; தன் சத்தியத்தை (பிரதிஞ்ஞை வாக்கை) காத்து நிறைவேற்றுதலே பரம தர்மம், ஓ நரவேங்கை।

Verse 19

अग्निहोत्रमधीतं वा दानाद्याश्चाखिलाः क्रियाः । भजन्ते तस्य वैफल्यम् यस्य वाक्यमकारणम् ॥

அக்னிஹோத்ரம், வேதஅத்தியயனம், தானம் முதலிய அனைத்துச் செயல்களும்—யாருடைய பேச்சு காரணமின்றி (பயனற்ற/அர்த்தமற்ற) இருக்கிறதோ, அவனுக்கு பலனற்றதாகிவிடும்।

Verse 20

सत्यमत्यन्तमुदितं धर्मशास्त्रेषु धीमताम् । तारणायानृतं तद्वत् पातनायाकृतात्मनाम् ॥

தர்மசாஸ்திரங்களில் ஞானிகள் சத்தியத்தை மிக உயர்ந்த நன்மை தருவதாகப் போற்றியுள்ளனர். அதுபோல பொய்—அசைவானவரை ஆபத்திலிருந்து காக்கும் எனவும், ஆனால் ஒழுக்கமற்ற (அடக்கமற்ற) உள்ளங்களின் வீழ்ச்சிக்குக் காரணம் எனவும் கூறப்படுகிறது।

Verse 21

सप्ताश्वमेधानाहृत्य राजसूयं च पार्थिवः । कृतिर्नाम च्युतः स्वर्गादसत्यवचनात् सकृत् ॥

ஏழு அச்வமேத யாகங்களையும் ராஜசூயத்தையும் செய்திருந்தும், ‘க்ருதி’ எனும் அரசன் ஒரே ஒரு பொய்யைச் சொன்னதனால் சொர்க்கத்திலிருந்து வீழ்ந்தான்।

Verse 22

राजन् जातमपत्यं मे इत्युक्त्वा प्ररुरोद ह । बाष्पाम्बुप्लुतनेत्रान्तामुवाचेदं महीपतिः ॥

“அரசே, எனக்கு ஒரு மகன் பிறந்தான்” என்று சொல்லி அவள் கண்ணீர் வெடித்தாள். அப்போது கண்ணீர் நிரம்பி வழிந்த கண்களையுடைய அவளிடம் அரசன் இவ்வார்த்தைகளைச் சொன்னான்।

Verse 23

हरिश्चन्द्र उवाच विमुञ्च भद्रे सन्तापमयं तिष्ठति बालकः । उच्यतां वक्तुकामासि यद्वा त्वं गजगामिनि ॥

ஹரீச்சந்திரன் கூறினான்—ஹே சுபமே, துயரை விடு; இச்சிறுவன் இங்கே துன்பத்தால் வாடி நிற்கிறான். நீ சொல்ல விரும்புவதைக் கூறு—ஹே யானைநடையுடையவளே।

Verse 24

पत्नी उवाच राजन् जातम् अपत्यं मे सतां पुत्रफलाः स्त्रियः । स मां प्रदाय वित्तेन देहि विप्राय दक्षिणाम् ॥

மனைவி கூறினாள்—ஹே அரசே, எனக்கு ஒரு மகன் பிறந்தான். தர்மநெறியுடையோர்க்கு பெண்கள் புத்ரபலனை அடைகின்றனர். ஆகவே செல்வத்தால் எனக்கு உரிய ஏற்பாடு செய்து, யாகம் நடத்தும் பிராமணருக்கு விதிப்படி தக்ஷிணை அளியுங்கள்।

Verse 25

पक्षिण ऊचुः एतद्वाक्यमुपश्रुत्य ययौ मोहं महीपतिः । प्रतिलभ्य च संज्ञां स विललापातिदुःखितः ॥

பறவைகள் கூறின—அவ்வார்த்தைகளை கேட்ட அரசன் மயக்கத்தில் விழுந்தான். பின்னர் உணர்வு திரும்பியதும், பேர்துயரால் ஆட்கொள்ளப்பட்டு புலம்பினான்।

Verse 26

महद्दुःखमिदं भद्रे यत् त्वमेवं ब्रवीषि माम् । किं तव स्मितसंलापा मम पापस्य विस्मृताः ॥

ஹே சுபமே, நீ என்னிடம் இவ்வாறு பேசுவது எனக்கு பேர்துயரம். உன் புன்னகைச் சொற்களும் மென்மையான உரையாடலும் என் பாவத்தை மறந்துவிட்டதா?

Verse 27

हा हा कथं त्वया शक्यं वक्तुमेतत् शुचिस्मिते । दुर्वाच्यमेतद्वचनं कर्तुं शक्नोम्यहं कथम् ॥

அய்யோ, அய்யோ! ஹே தூய புன்னகையுடையவளே, நீ இதைச் சொல்ல எவ்வாறு துணிகிறாய்? இது கடுமையான, ஒழுங்கற்ற உரை—நான் அத்தகைய சொற்களை எப்படிச் சொல்ல முடியும்?

Verse 28

इत्युक्त्वा स नरश्रेष्ठो धिग्धिगित्यसकृद्ब्रुवन् । निपपात महीपृष्ठे मूर्च्छयाभिपरिप्लुतः ॥

இவ்வாறு கூறிய அந்த நரசிறந்தவன் மீண்டும் மீண்டும் “திக்! திக்!” என்று சொல்லிக்கொண்டே மயக்கத்தில் ஆழ்ந்து நிலத்தளத்தில் விழுந்தான்।

Verse 29

शयानं भुवि तं दृष्ट्वा हरिश्चन्द्रं महीपतिम् । उवाचेदं सकरुणं राजपत्नी सुदुःखिता ॥

நிலத்தில் கிடந்த அரசன் ஹரிச்சந்திரனைப் பார்த்த ராணி மிகுந்த துயருற்று கருணையுடன் இவ்வார்த்தைகளைச் சொன்னாள்।

Verse 30

पत्नी उवाच । हा महाराज कस्येदमपध्यानमुपस्थितम् । यत् त्वं निपतितो भूमौ राङ्कवास्तरणोचितः ॥

மனைவி கூறினாள்—அய்யோ, மகாராஜா! உம்மேல் எந்த தெய்வத் தீயவிதி வந்தது? போர்வையும் படுக்கையும் உரிய நீர் வெறும் நிலத்தில் விழுந்து கிடக்கிறீரே!

Verse 31

येन कोट्यग्रगोवित्तं विप्राणामपवर्जितम् । स एष पृथिवीनाथो भूमौ स्वपिति मे पतिः ॥

எண்ணற்ற பசுக்களையும் செல்வ-ரத்தினங்களையும் பிராமணர்களுக்கு தானமாக அளித்தவர்—அந்தப் பூமிபதி, என் கணவர், இப்போது நிலத்தில் உறங்குகிறார்।

Verse 32

हा कष्टं किं तवानॆन कृतं देव! महीक्षिताः | यदिन्द्रोपेन्द्रतुल्योऽयं नीतः प्रस्वापनीं दशाम् ||

அய்யோ, என்ன துன்பம்! நாதா, இந்த அரசர்கள் உம்மிடம் என்ன செய்தார்கள்? இந்திரனும் உபேந்திரனும் ஒப்பான நீர் ஆழ்ந்த நித்திரை நிலையிலே ஆக்கப்பட்டீரே!

Verse 33

इत्युक्त्वा सापि सुश्रोणी मूर्च्छिता निपपात ह । भर्तृदुःखमहाभारेणासह्येन निपीडिता ॥

இவ்வாறு கூறிய அந்த அழகிய இடுப்புடைய பெண்ணும் கணவனின் துயரமெனும் தாங்கமுடியாத கனமான பாரத்தால் நொறுங்கி, துக்கத்தில் மயங்கி தரையில் விழுந்தாள்।

Verse 34

तौ तथा पतितौ भूमावनाथौ पितरौ शिशुः । दृष्ट्वात्यन्तं क्षुधाविष्टः प्राह वाक्यं सुदुःखितः ॥

தன் பெற்றோர் இவ்வாறு தரையில் உதவியற்ற நிலையில் கிடப்பதைப் பார்த்த அந்தக் குழந்தை கடும் பசியால் வாடி, மிகுந்த மனவேதனையுடன் ஒரு வாக்கைச் சொன்னது।

Verse 35

तात तात ! ददस्वान्नमम्बाम्ब ! भोजनं दद / क्षुन्मे बलवती जाता जिह्वाग्रं शुष्यते तथा ॥

“அப்பா, அப்பா! எனக்கு அன்னம் தாருங்கள்; அம்மா, அம்மா! எனக்கு உண்ண ஏதாவது தாருங்கள். என் பசி மிகுந்துவிட்டது; என் நாவின் முனையும் உலர்கிறது.”

Verse 36

पक्षिण ऊचुः । एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तो विश्वामित्रो महातपाः । दृष्ट्वा तु तं हरिश्चन्द्रं पतितं भुवि मूर्च्छितम् ॥

பறவைகள் கூறின: இதற்கிடையில் மகாதபஸ்வி விஸ்வாமித்ரர் வந்தடைந்தார். ஹரிச்சந்திரன் தரையில் விழுந்து மயங்கிக் கிடப்பதைக் கண்டு,

Verse 37

स वारिणा समभ्युक्ष्य राजानमिदमब्रवीत् । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ राजेन्द्र तां ददस्वेष्टदक्षिणाम् ॥

அவர் நீரைத் தெளித்து அரசனை உணர்வுக்கு கொண்டு வந்து கூறினார்—“எழுந்திரு, எழுந்திரு, அரசே! இவளுக்கு விரும்பிய தக்ஷிணையை அளி.”

Verse 38

ऋणं धारयतो दुःखमह्न्यहनि वर्धन्ते । आप्याय्यमानः स तदा हिमशीतन वारिणा ॥

செலுத்தப்படாத கடன் சுமப்பவனின் துயரம் நாள்தோறும் பெருகுகிறது. அவன் எப்படியோ போஷிக்கப்படினும், அக்காலத்தில் அவன் பனிக்குளிர்ந்த நீரால் மட்டுமே தாங்கப்படுபவன் போலத் தோன்றுகிறான்।

Verse 39

अवाप्य चेतनां राजा विश्वामित्रमवेक्ष्य च । पुनर्मोहं समापेदे स च क्रोधं ययौ मुनिः ॥

உணர்வு மீண்டபின் அரசன் விஸ்வாமித்ரரை நோக்கினான்; மீண்டும் மயக்கத்தில் வீழ்ந்தான், அந்த முனிவரும் கோபத்தில் ஆழ்ந்தார்।

Verse 40

स समाश्वास्य राजानं वाक्यमाह द्विजोत्तमः । दीयतां दक्षिणा सा मे यदि धर्ममवेक्षसे ॥

இவ்வாறு அரசனை ஆறுதல் கூறி இருபிறப்போரில் சிறந்தவர் கூறினார்— “உனக்கு தர்மத்தில் மதிப்பு இருந்தால், அந்த தக்ஷிணையை எனக்கு அளி.”

Verse 41

सत्येनार्कः प्रतपति सत्ये तिष्ठति मेदिनी । सत्यं चोक्तं परो धर्मः स्वर्गः सत्ये प्रतिष्ठितः ॥

சத்தியத்தால் சூரியன் வெப்பமும் ஒளியும் அளிக்கிறான்; சத்தியத்தின் மீது பூமி நிலைபெற்றுள்ளது. சத்தியமே பரம தர்மம் என்று கூறப்படுகிறது; சுவர்க்கமும் சத்தியத்தின் மீது நிறுவப்பட்டுள்ளது।

Verse 42

अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम् । अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते ॥

ஆயிரம் அஸ்வமேத யாகங்களும் சத்தியமும் தராசில் வைக்கப்பட்டன; உண்மையில் சத்தியமே ஆயிரம் அஸ்வமேதங்களையும் விட மேலோங்கி நிற்கிறது।

Verse 43

अथवा किं ममैतेन साम्ना प्रोक्तेन कारणम् । अनार्ये पापसङ्कल्पे क्रूरे चानृतवादिनि ॥

அல்லது, உன்னிடம் சமாதான வார்த்தைகள் பேசுவதால் எனக்கு என்ன பயன்? நீ தாழ்ந்தவன், பாப எண்ணத்தில் ஈடுபட்டவன், கொடூரன், பொய்யுரைப்பவன்।

Verse 44

त्वयि राज्ञि प्रभवति सद्भावः श्रूयतामयम् । अद्य मे दक्षिणां राजन् न दास्यति भवान् यदि ॥

அரசே, உன்னில் நல்லெண்ணம் (நேர்மை/தர்மநிலை) மேலோங்கியுள்ளது—இதைக் கேள். இன்று நீ எனக்கு என் தக்ஷிணையை அளிக்காவிட்டால், அரசே…

Verse 45

अस्ताचलं प्रयातेर्'के शप्स्यामि त्वां ततो ध्रुवम् । इत्युक्त्वा स ययौ विप्रो राजा चासीद्भयातुरः ॥

சூரியன் மேற்குப் பர்வதத்தில் அஸ்தமிக்கும் போது, அப்போது நான் நிச்சயமாக உன்னைச் சபிப்பேன். இவ்வாறு கூறி அந்தப் பிராமணன் சென்றான்; அரசன் அச்சத்தால் கலங்கினான்।

Verse 46

काण्डिग्भूतोऽधमो निःस्वो नृशंसधनिनार्दितः । भार्यास्य भूयः प्राहेदं क्रियतां वचनं मम ॥

துன்பநிலைக்கு தள்ளப்பட்ட—தாழ்ந்தவனும் வறியவனும்—கொடூரமான செல்வவானால் வதைக்கப்பட்டபோது, அந்த மனிதனின் மனைவி மீண்டும் கூறினாள்: “என் சொல் நிறைவேற்றப்படுக.”

Verse 47

मा शापानलनिर्दग्धः पञ्चत्वमुपयास्यसि । स तथा चोद्यमा‍नस्तु राजा पत्न्या पुनः पुनः ॥

அப்படிச் செய்யாதே! சாபத்தின் தீயால் எரிந்து நீ அழிவை அடைவாய் (பஞ்சபூதங்களில் கலந்துவிடுவாய்). மனைவி மீண்டும் மீண்டும் அறிவுறுத்தினாலும் அரசன் அதையே தொடர்ந்தான்।

Verse 49

प्राह भद्रे करोम्येष विक्रयं तव निर्घृणः । नृशंसैरपि यत् कर्तुं न शक्यं तत् करोम्यहम् ॥ यदि मे शक्यते वाणी वक्तुमीदृक् सुदुर्वचः । एवमुक्त्वा ततो भार्यां गत्वा नागरमातुरः । बाष्पापिहितकण्ठाक्षस्ततो वचनमब्रवीत् ॥

அவன் கூறினான்—“பத்ரே, நான் இரக்கமற்றவனாய் உன்னை விற்கப் போகிறேன். கொடிய மனிதர்களும் செய்ய மனம் வராத செயலை நான் செய்கிறேன். என் வாக்கு இத்தகைய கடுமையான சொற்களை உச்சரிக்கக் கூட வல்லதாயிருந்தால்…” என்று சொல்லி, பின்னர் மனைவியிடம் சென்றான்; கண்ணீரால் தொண்டும் கண்களும் அடைத்தபடி, துயரால் கலங்கியவனாய் மீண்டும் பேசினான்।

Verse 50

राजोवाच भो भो नागरिकाḥ सर्वे शृणुध्वं वचनं मम । किं मां पृच्छथ कस्त्वं भो नृशंसोऽहममानुषः ॥

அரசன் கூறினான்—“ஹோ! ஹோ! நகரவாசிகளே, என் சொற்களை கேளுங்கள். ‘நீ யார்?’ என்று என்னை ஏன் கேட்கிறீர்கள்? நான் கொடியவன்—(உண்மையான) மனிதனே அல்ல.”

Verse 51

राक्षसो वातिकठिनस्ततः पापतरोऽपि वा । विक्रेतुं दयितां प्राप्तो यो न प्राणांस्त्यजाम्यहम् ॥

“காற்றைப் போலக் கடினமான ராட்சசனாக இருந்தாலும், அதைவிடப் பாவமிகுந்தவனாக இருந்தாலும்; அவன் தன் பிரியமானவளை விற்கும் நிலைக்கே வந்துவிட்டால், நான் என் உயிரை ஒப்புக்கொடுப்பதில்லை (விட்டுவிடமாட்டேன்).”

Verse 52

यदि वः कस्यचित् कार्यं दास्या प्राणेष्टया मम । स ब्रवीतु त्वरायुक्तो यावत् सन्धारयाम्यहम् ॥

உங்களில் யாருக்காவது என் அன்புத் தாசியுடன் ஏதாவது வேலை இருந்தால், நான் அவளைத் தடுத்து வைத்திருக்கும் வரை விரைவாகச் சொல்லுங்கள்।

Verse 53

पक्षिण ऊचुः अथ वृद्धो द्विजः कश्चिदागत्याह नराधिपम् । समर्पयस्व मे दासीमहम् क्रेता धनप्रदः ॥

பறவைகள் கூறின—அப்போது ஒரு முதிய பிராமணன் வந்து அரசனிடம் சொன்னான்—“அந்த தாசியை எனக்குக் கொடு; நான் வாங்குபவன், பணத்தை அளிப்பேன்.”

Verse 54

अस्ति मे वित्तमस्तोके सुकुमारी च मे प्रिया । गृहकर्म न शक्नोति कर्तुमस्मात् प्रयच्छ मे ॥

எனக்கு மிகுந்த செல்வம் உள்ளது; எனது அன்பான மென்மையான இளைய மனைவியும் உள்ளாள். அவள் இல்லறக் கடமைகளைச் செய்ய இயலவில்லை; ஆகவே இந்தத் துன்பத்திலிருந்து எனக்கு உதவி செய்து காப்பாற்றுங்கள்।

Verse 55

कर्मण्यता-वयो-रूप-शीलानां तव योषितः । अनुरूपमिदं वित्तं गृहाणार्पय मेऽबलाम् ॥

அம்மையே, உமது பணியில் திறமை உடைய, இளமை, அழகு, நல்லொழுக்கம் கொண்ட பெண்களுக்கு ஏற்ற இந்தச் செல்வத்தை ஏற்றருள்வாயாக. என் கன்னியைக் (மகளை) உமக்கு அர்ப்பணிக்கிறேன்।

Verse 56

एवमुक्तस्य विप्रेण हरिश्चन्द्रस्य भूपतेः । व्यदीर्यत मनो दुःखान्न चैनं किञ्चिदब्रवीत् ॥

அந்தப் பிராமணன் இவ்வாறு கூறியபோது, அரசன் ஹரிச்சந்திரனின் மனம் துயரால் பிளந்தது; ஆயினும் அவனிடம் அவர் ஒன்றும் சொல்லவில்லை।

Verse 57

ततः स विप्रो नृपतेर्वल्कलान्ते दृढं धनम् । बद्ध्वा केशेष्वथादाय नृपपत्नीमकर्षयत् ॥

அப்போது அந்தப் பிராமணன் அரசனின் செல்வத்தை மரப்பட்டை ஆடையின் ஓரத்தில் உறுதியாகக் கட்டி, அரசியின் கூந்தலைப் பிடித்து இழுத்துச் சென்றான்।

Verse 58

रुरोद रोहिताश्वोऽपि दृष्ट्वा कृष्टां तु मातरम् । हस्तेन वस्त्रमाकर्षन् काकपक्षधरः शिशुः ॥

தாயை இழுத்துச் செல்லப்படுவதைக் கண்ட ரோஹிதாஶ்வனும் அழத் தொடங்கினான்; ‘காக்கைப் பக்க’ முறையில் முடி வைத்திருந்த அந்தக் குழந்தை கையால் அவளது ஆடையை இழுத்தான்।

Verse 59

राजपत्नी उवाच । मुञ्चार्य मुञ्च तावन्मां यावत्पश्याम्यहं शिशुम् । दुर्लभं दर्शनं तात पुनरस्य भविष्यति ॥

அரசி கூறினாள்—ஆராத்யரே, என்னை விடுவியுங்கள்; குறைந்தது அந்தக் குழந்தையை நான் காணும் வரை விடுவியுங்கள். அன்பரே, அவன் தரிசனம் மீண்டும் பெறுதல் அரிதாகும்.

Verse 60

पश्यैहि वत्स मामेवं मातरं दास्यतां गताम् । मां मा स्प्रार्क्षो राजपुत्र ! अस्पृश्याहं तवाधुना ॥

பார், அன்புக் குழந்தையே, என்னை—உன் தாயை—அடிமைப் பெண் நிலைக்கு தள்ளிவிட்டனர். இளவரசே, என்னைத் தொடாதே; இப்போது நான் உனக்குத் தீண்டத்தகாதவள்.

Verse 61

ततः स बालः सहसा दृष्ट्वा कृष्टां तु मातरम् । समभ्यधावदम्बेति रुदन् सास्त्राविलेक्षणः ॥

அப்போது அந்தக் குழந்தை, திடீரென தன் தாயை இழுத்துச் செல்கிறதைக் கண்டு, ஓடிவந்து அழுதது—“அம்பா!” என்று; கண்ணீரோட்டம் முகத்தை மாறுபடுத்தி மங்கச் செய்தது.

Verse 62

तमागतं द्विजः क्रोधाद्वालमभ्याहनत् पदाः । वदंस्तथापि सोऽम्बेति नैवामुञ्चत मातरम् ॥

பிராமணன் வந்தபோது கோபத்தில் குழந்தையை காலால் உதைத்தான். ஆனாலும் அவன் “அம்மா!” என்று அழுதபடியே தாயை விடவில்லை.

Verse 63

राजपत्नी उवाच । प्रसादं कुरु मे नाथ क्रीणीष्वेमं च बालकम् । क्रीतापि नाहं भवतो विनैनं कार्यसाधिकाः ॥

அரசி கூறினாள்—என் நாதரே, என்மேல் அருள் புரியுங்கள்; இந்தப் பையனையும் வாங்கிக் கொள்ளுங்கள். நான் வாங்கப்பட்டாலும், அவன் இல்லாமல் உங்கள் நோக்கம் நிறைவேறச் சேவை செய்ய இயலாது.

Verse 64

इत्थं ममाल्पभाग्यायाः प्रसादसुमुखो भव । मां संयोजय बालेन वत्सेनेव पयस्विनीम् ॥

ஆகையால், குறைந்த பாக்கியமுள்ள இந்நான் என்ற பெண்ணின்மேல் அருள் செய்து, கருணையுடன் இருங்கள். பால் தரும் பசு தன் கன்றுடன் சேர்வதுபோல், என்னை என் குழந்தையுடன் சேர்த்தருளுங்கள்।

Verse 65

ब्राह्मण उवाच गृह्यतां वित्तमेतत् ते दीयतां बालको मम । स्त्रीपुंसोर्धर्मशास्त्रज्ञैः कृतमेव हि वेतनम् । शतं सहस्रं लक्षं च कोटिमूल्यं तथा परैः ॥

பிராமணன் கூறினான்—இந்த செல்வத்தை நீ ஏற்றுக்கொள்; என் சிறுவனை எனக்குத் திருப்பிக் கொடு. பெண்–ஆண் தொடர்பான விவகாரங்களில் தர்மசாஸ்திரம் அறிந்தோர் நீதியான சமாதானத்திற்காக ‘கூலி/கட்டணம்’ ஒன்றை நிர்ணயித்துள்ளனர். சிலர் நூறு, சிலர் ஆயிரம், சிலர் இலட்சம், இன்னும் சிலர் கோடி மதிப்புவரை நிர்ணயிக்கின்றனர்।

Verse 66

पक्षिण ऊचुः तथैव तस्य तद्वित्तं बद्ध्वोत्तरपटे ततः । प्रगृह्य बालकं मात्रा सहैकस्थमबन्धयत् ॥

பறவைகள் கூறின—அவ்வாறே அவன் தன் செல்வத்தை மேலாடையில் கட்டி வைத்தான்; பின்னர் தாயுடன் குழந்தையை எடுத்துக் கொண்டு, இருவரையும் ஒரே இடத்தில் கட்டிப் போட்டான்।

Verse 67

नीयमानौ तु तौ दृष्ट्वा भार्यापुत्रौ स पार्थिवः । विललाप सुदुःखार्तो निःश्वस्योष्णं पुनः पुनः ॥

ஆனால் அரசன் தன் மனைவியும் மகனும்—இருவரையும்—அழைத்துச் செல்லப்படுவதைக் கண்டபோது, கடும் துயரால் ஆட்கொள்ளப்பட்டு அழுது புலம்பினான்; மீண்டும் மீண்டும் சூடான மூச்சை இழுத்து விட்டான்।

Verse 68

यां न वायुर्न चादित्यो नेन्दुर्न च पृथग्जनः । दृष्टवन्तः पुरा पत्नीं सेयं दासीत्वमागता ॥

காற்றும், சூரியனும், சந்திரனும்—சாதாரண மக்களும் கூட—முன்பு ஒருபோதும் மனைவியாகக் காணாத அவளே, இப்போது அடிமை நிலையைக் கொண்டடைந்தாள்।

Verse 69

सूर्यवंशप्रसूतो 'यं सुकुमारकराङ्गुलिः । सम्प्राप्तो विक्रयं बालो धिङ्मामस्तु सुदुर्मतिम् ॥

இந்தச் சிறுவன்—சூரியவம்சத்தில் பிறந்த, மென்மையான கை விரல்கள் உடையவன்—விற்கப்படுவதற்காக வந்துவிட்டான். அய்யோ, மாறுபட்ட புத்தியுடைய என்னைத் திக!

Verse 70

हा प्रिये! हा शिशो! नत्स! ममानार्यस्य दुर्नयैः । दैवाधीनां दशां प्राप्तो न मृतोऽस्मि तथापि धिक् ॥

அய்யோ, என் அன்பே! அய்யோ, என் குழந்தையே! அய்யோ, நத்ஸா! நான்—ஒரு கீழ்மையானவன்—என் தீச்செயலால் விதியடிமை நிலைக்குத் தள்ளப்பட்டேன். ஆனாலும் நான் இறக்கவில்லை; இருந்தும் என்னைத் திக!

Verse 71

पक्षिण ऊचुः एवम् विलपतो राज्ञः स विप्रोऽन्तरधीयत । वृक्षगेहादिभिस्तुङ्गैस्तावादाय त्वरान्वितः ॥

பறவைகள் கூறின: அரசன் இவ்வாறு புலம்பிக்கொண்டிருக்கையில் அந்தப் பிராமணன் கண்முன்னே மறைந்தான். பின்னர் அவன் அவ்விருவரையும் விரைவாக எடுத்துக்கொண்டு மரவீடுகள் முதலிய உயர்ந்த தஞ்சங்களுக்குச் சென்றான்.

Verse 72

विश्वामित्रस्ततः प्राप्तो नृपं वित्तमयाचत । तस्मै समर्पयामास हरिश्चन्द्रोऽपि तद्धनम् ॥

பின்னர் விஸ்வாமித்ரர் வந்து அரசனிடம் செல்வம் கேட்டார்; ஹரிச்சந்திரனும் அந்தச் செல்வத்தை அவரிடம் ஒப்படைத்தான்.

Verse 73

तद्वित्तं स्तोकमालोक्य दारविक्रयसम्भवम् । शोकाभिभूतं राजानं कुपितः कौशिकोऽब्रवीत् ॥

அவனுடைய செல்வம் மிகக் குறைவு; அதுவும் விறகுவிற்பனையால் வந்தது என்பதைப் பார்த்தும், அரசன் துயரால் மூழ்கியிருப்பதையும் கண்டும், கௌசிகன் சினந்து பேசினான்.

Verse 74

क्षत्रबन्धो! ममेमां त्वं सदृशीं यज्ञदक्षिणाम् । मन्यसे यदि तत्क्षिप्रं पश्य त्वं मे बलं परम् ॥

ஓ க்ஷத்திரியரின் அவமானமே! எனக்கு உரிய இந்த யாகத் தக்ஷிணையைப் பெறத் தகுதியானவன் என்று நீ உன்னை எண்ணினால், உடனே என் பரம சக்தியைப் பார்.

Verse 75

तपसोऽत्र सुतप्तस्य ब्राह्मण्यस्यामलस्य च । मत्प्रभावस्य चोग्रस्य शुद्धस्याध्ययनस्य च ॥

இந்த ஸ்தோத்திர/பாராயணத்தில் நன்கு நிறைவேற்றிய தவத்தின் பலனும், களங்கமற்ற பிராமண்யப் புனிதத்தின் பலனும், என் சொந்தமான உக்கிரமும் தூய்மையும் கொண்ட சக்தியின் பலனும், தூய்மைப்படுத்தப்பட்ட வேதஅத்தியயனத்தின் பலனும் உள்ளது.

Verse 76

अन्यां दास्यामि भगवन् ! कालः कश्चित्प्रतीक्ष्यताम् । साम्प्रतं नास्ति विक्रीता पत्नी पुत्रश्च बालकः ॥

மிக மதிக்கத்தக்க ஐயா! நான் இன்னொரு (அடிமைப் பெண்/பெண்) அளிப்பேன்; தயவுசெய்து சிறிது நேரம் காத்திருங்கள். இப்போது என் மனைவியும் என் சிறு மகனும் இன்னும் விற்கப்படவில்லை.

Verse 77

विश्वामित्र उवाच चतुर्भागः स्थितो योऽयं दिवसस्य नराधिप । एष एव प्रतीक्ष्यो मे वक्तव्यं नोत्तरं त्वया ॥

விச்வாமித்ரர் கூறினார்—மனிதர்களின் அரசே! இப்போது நாளில் மீதமுள்ள நான்கில் ஒரு பகுதி அளவு நேரம் மட்டும் எனக்காக காத்திரு. அதுவரை மேலும் எந்தப் பதிலும் பேசாதே.

Verse 78

पक्षिण ऊचुः तमेवमुक्त्वा राजेन्द्रं निष्ठुरं निर्घृणं वचः । तदादाय धनं तूर्णं कुपितः कौशिको ययौ ॥

பறவைகள் கூறின—இவ்வாறு அரசர்களின் தலைவனை கடுமையான, இரக்கமற்ற சொற்களால் உரைத்த பின், கோபமுற்ற கௌசிகன் உடனே செல்வத்தை எடுத்துக்கொண்டு புறப்பட்டான்.

Verse 79

विश्वामित्रे गते राजा भयशोकाब्धिमध्यगः । सर्वाकारं विनिश्चित्य प्रोवाचोच्चैरधोमुखः ॥

விச்வாமித்ரர் புறப்பட்டபின், பயமும் துயரமும் எனும் கடலில் மூழ்கிய அரசன், எல்லாவற்றிலும் உறுதியான தீர்மானம் செய்து, தலை குனிந்து உரத்த குரலில் பேசினான்।

Verse 80

वित्तक्रीतेन यो ह्यर्थो मया प्रेष्येण मानवः । स ब्रवीतु त्वरायुक्तो यावत् तपति भास्करः ॥

“ஓ மனிதனே! உன் தூதனாக நான் விலை கொடுத்து பெற்றுக் கொண்ட காரியம் எதுவோ, அதை அவன் உடனே அறிவிக்கட்டும்; சூரியன் ஒளி இருக்கும் முன்பே அவசரமாகத் தெரிவிக்கட்டும்.”

Verse 81

अथाजगाम त्वरितो धर्मश्चाण्डालरूपधृक् । दुर्गन्धो विकृतो रूक्षः श्मश्रुलो दन्तुरो घृणी ॥

அப்போது தர்மன் விரைவாகச் சண்டாளன் வடிவம் ஏற்று வந்தான். துர்நாற்றமுடன், சிதைந்த உருவத்துடன், கடுமையானவனாக, தாடியுடன், வளைந்த பற்களுடன், அருவருப்பாகத் தோன்றினான்।

Verse 82

कृष्णो लम्बोदरः पिङ्गरूक्षाक्षः परुषाक्षरः । गृहीतपक्षिपुञ्जश्च शवमाल्यैरलङ्कृतः ॥

அவன் கருநிறத்துடன், பெருவயிற்றுடன், செம்மஞ்சள் கலந்த கடுமையான கண்களுடன், கரகரப்பான கடுஞ்சத்தம் உடையவனாக இருந்தான். கையில் பறவைகளின் கூட்டத்தைப் பிடித்து, சடல மாலைகளால் அலங்கரிக்கப்பட்டிருந்தான்।

Verse 83

कपालहस्तो दीर्घास्यो भैरवोऽतिवदन् मुहुः । श्वगणाभिवृतो घोरो यष्टिहस्तो निराकृतिः ॥

பைரவன்—கபாலம் ஏந்தி, நீண்ட வாயுடையவனாக—மீண்டும் மீண்டும் கர்ஜித்தான். அச்சமூட்டும் அவன், நாய்களின் கூட்டங்களால் சூழப்பட்டு, கையில் தண்டம் ஏந்தி, விசித்திரமான (அலௌகிக) உருவில் போர்க்களத்தில் தோன்றினான்।

Verse 84

चाण्डाल उवाच अहमार्थो त्वया शीघ्रं कथयस्वात्मवेतनम् । स्तोकेन बहुना वापि येन वै लभ्यते भवान् ॥

சண்டாளன் கூறினான்—எனக்கு ஒரு நோக்கம் உள்ளது; விரைவாக உன் சொந்த தக்ஷிணை (நீ வேண்டுவது) என்னவென்று சொல். சுருக்கமாகவோ விரிவாகவோ, உன்னை நிச்சயமாக அடையச் செய்யும் வழியைச் சொல்.

Verse 85

पक्षिण ऊचुः तं तादृशमथालक्ष्य क्रूरदृष्टिं सुनिष्ठुरम् । वदन्तमतिदुःशीलं कस्त्वमित्याह पार्थिवः ॥

பறவைகள் கூறின—அவனை அப்படியே கண்டபோது—பார்வையில் கொடுமையானவன், மிகக் கடுமையானவன், மிகத் தீய ஒழுக்கத்துடன் பேசுபவன்—அரசன் கேட்டான், “நீ யார்?”

Verse 86

चण्डाल उवाच चण्डालोऽहमिहाख्यातः प्रवीरेति पुरोत्तमे । विख्यातो वध्यवधको मृतकम्बलहारकः ॥

சண்டாளன் கூறினான்—மனுஷர்களில் சிறந்தவனே, இவ்வுலகில் நான் ‘பிரவீரன்’ என்று அறியப்படுகிறேன். மரணதண்டனைக்குரியவர்களை நிறைவேற்றும் கொலைஞனாக நான் கெட்ட பெயர் பெற்றவன்; இறந்தவர்களின் போர்வைகளை எடுத்துச் செல்பவனாகவும் அறியப்படுகிறேன்.

Verse 87

हरिश्चन्द्र उवाच नाहं चण्डालदासत्वमिच्छेयं सुविगर्हितम् । वरं सापाग्निना दग्धो न चण्डालवशं गतः ॥

ஹரிச்சந்திரன் கூறினான்—சண்டாளனின் அடிமையாக நான் ஆக விரும்பவில்லை; அது மிகுந்த அவமானம். சாபத்தின் தீயால் எரிந்து போவதே நன்று; சண்டாளனின் கட்டுப்பாட்டில் விழுவது அல்ல.

Verse 88

पक्षिण ऊचुः तस्यैवं वदतः प्राप्तो विश्वामित्रस्तपोनिधिः । कोपामर्षविवृताक्षः प्राह चेदं नराधिपम् ॥

பறவைகள் கூறின—அவன் இவ்வாறு பேசிக்கொண்டிருக்கையில், தவத்தின் நிதியான விசுவாமித்திரர் வந்தடைந்தார். கோபமும் சீற்றமும் காரணமாக விரிந்த கண்களுடன் அவர் அப்போது அரசனை நோக்கி இவ்வார்த்தைகளைச் சொன்னார்.

Verse 89

विश्वामित्र उवाच । चण्डालोऽयमनल्पं ते दातुं वित्तमुपस्थितः । कस्मान्न दीयते मह्यमशेषा यज्ञदक्षिणा ॥

விச்வாமித்ரர் கூறினார்—இந்தச் சண்டாளர் உனக்குக் கொடுக்கச் சிறிதல்லாத செல்வத்துடன் முன்வந்தான். அப்படியிருக்க, எனக்கு முழு யாகத் தக்ஷிணை ஏன் வழங்கப்படவில்லை?

Verse 90

हरिश्चन्द्र उवाच भगवन् । सूर्यवंशोत्थमात्मानं वेद्मे कौशिक । कथं चाण्डालदासत्वं गमिष्ये वित्तकामुकः ॥

ஹரிச்சந்திரன் கூறினார்—ஓ பகவனே, ஓ கௌசிகரே! நான் சூரியவம்சத்தில் பிறந்தவன் என்பதை அறிவேன். செல்வம் விரும்பினாலும், நான் எவ்வாறு ஒருபோதும் சண்டாளனுக்குக் அடிமை நிலைக்கு செல்ல முடியும்?

Verse 91

विश्वामित्र उवाच यदि चाण्डालवित्तं त्वमात्मविक्रयजं मम । न प्रदास्यसि कालेन शाप्स्यामि त्वामसंशयम् ॥

விச்வாமித்ரர் கூறினார்—நீ உரிய காலத்தில் அந்தச் சண்டாளனுடைய செல்வத்தை—தன்னை விற்றுப் பெற்ற செல்வத்தை—எனக்கு அளிக்காவிட்டால், நான் நிச்சயமாக உன்னைச் சபிப்பேன்.

Verse 92

पक्षिण ऊचुः हरिश्चन्द्रस्ततो राजा चिन्तावस्थितजीवितः । प्रसीदेति वदन् पादावृषेरजग्राह विह्वलः ॥

பறவைகள் கூறின—அப்போது அரசன் ஹரிச்சந்திரன், கவலைச் சிந்தனையில் உயிரே கட்டுண்டவனாய், கலங்கித் ‘பிரசீத’ என்று சொல்லி முனிவரின் திருவடிகளைப் பற்றினான்.

Verse 93

दासोऽस्म्यार्तोऽस्मि भीतोऽस्मि त्वद्भक्तश्च विशेषतः । कुरु प्रसादं विप्रर्षे कष्टश्चण्डालसङ्करः ॥

நான் உமது சேவகன்; நான் துன்புறுகிறேன்; நான் அஞ்சுகிறேன்; மேலும் எல்லாவற்றிலும் மேலாக நான் உமது பக்தன். ஓ பிராமணரிஷியே, எனக்கு அருள் புரிவீராக—கலந்தும் புறக்கணிக்கப்பட்டும் உள்ள தொடர்பால் என் நிலை மிகக் கொடுமையானதாக உள்ளது.

Verse 94

भवेयं वित्तशेषेण सर्वकर्मकरॊ वशः । तवैव मुनिशार्दूल ! प्रेष्यश्चित्तानुवर्तकः ॥

மீதமுள்ள செல்வமெல்லாம் கொண்டு நான் உமக்கு கீழ்ப்படியும் அடியனாக இருப்பேன். முனிவர்களில் புலியே, உமது பணியாளனாய் உமது எண்ணத்தின்படி எல்லாப் பணிகளையும் செய்வேன்.

Verse 95

विश्वामित्र उवाच यदि प्रेष्यो मम भवान् चण्डालाय ततो मया । दासभावमनुप्राप्तो दत्तो वित्तार्बुदेन वै ॥

விச்வாமித்ரர் கூறினார்—“நீ என் அடிமை என்றால், நான் உண்மையிலேயே உன்னை ஒரு சாண்டாளனிடம் ஒப்படைத்தேன். இவ்வாறு அடிமைத்தன நிலைக்கு வந்த நீ, ஒரு அர்புத செல்வத்திற்காக அவனுக்குக் கொடுக்கப்பட்டாய்.”

Verse 96

पक्षिण ऊचुः एकमुक्ते तदा तेन श्वपाको हृष्टमानसः । विश्वामित्राय तद्द्रव्यं दत्त्वा बद्ध्वा नरेश्वरम् ॥

பறவைகள் கூறின: அவன் அந்தச் சொல்லை உரைத்தவுடன், சுவபாகன் மனம் மகிழ்ந்தான். அவன் அந்தச் செல்வத்தை விச்வாமித்ரருக்கு அளித்து அரசனை கட்டினான்.

Verse 97

दण्डप्रहारसम्भ्रान्तमतीव व्याकुलेन्द्रियम् । इष्टबन्धुवियोगार्तम् अनयन् निजपत्तनम् ॥

தண்டனை அடிகளால் அவன் மனம் கலங்கியது; அவன் புலன்கள் மிகுந்த பதற்றமடைந்தன; அன்பு நண்பர், உறவினர் பிரிவால் வாடி, அவன் தன் நகரத்திற்கே மீண்டும் அழைத்துச் செல்லப்பட்டான்.

Verse 98

हरिश्चन्द्रस्ततो राजा वसञ्चाण्डालपत्तने । प्रातर्मध्याह्नसमये सायञ्चैतदगायत ॥

அப்போது சுவபாகர் குடியிருப்பில் வாழ்ந்த அரசன் ஹரிச்சந்திரன், காலை, நண்பகல், மீண்டும் மாலை எனப் பலமுறை இந்தப் புலம்பலைப் பாடினான்.

Verse 99

बाला दीनमुखी दृष्ट्वा बालं दीनमुखं पुरः । मां स्मरत्यसुखाविष्टा मोचयिष्यति नौ नृपः ॥

துயர்முகத்தையுடைய அந்த இளம்பெண்ணையும், அவளுக்கு முன் துயர்முகத்தையுடைய அந்தக் குழந்தையையும் கண்டு, அவள் துக்கத்தில் மூழ்கி என்னை நினைவுகூர்வாள்; அரசே, அதனால் அவள் நம்மை விடுவிப்பாள்।

Verse 100

उपात्तवित्तो विप्राय दत्त्वा वित्तमतोऽधिकम् । न सा मां मृगशावाक्षी वेत्ति पापतरं कृतम् ॥

செல்வம் பெற்றபின், அந்தச் செல்வத்தைவிட அதிகமாக ஒரு பிராமணனுக்கு நான் தானம் அளித்தேன்; ஆயினும் அந்த மான்விழியாள், நான் செய்த அதைவிட மிகப் பாவமான செயலை அறியவில்லை।

Verse 101

राज्यनाशः सुहृत्त्यागो भार्यातनयविक्रयः । प्राप्ता चाण्डालताचैवमहो दुःखपरम्परा ॥

என் அரசின் இழப்பு, நண்பர்களின் கைவிடுதல், மனைவி மக்களை விற்றுவிடுதல், இப்போது சாண்டாள நிலையிலான இந்த வீழ்ச்சி—அய்யோ, துயரங்களின் இடையறாத தொடர்ச்சி என்னே!

Verse 102

एवं स निवसन्नित्यं सस्मार दयितं सुतम् । आर्याञ्चात्मसमाविष्टां हृतसर्वस्व आतुरः ॥

இவ்வாறு அங்கே இடையறாது தங்கி, அவன் தன் அன்புக் குமாரனை மீண்டும் மீண்டும் நினைத்தான்; அனைத்துச் சொத்துகளையும் இழந்து துயருற்ற அவன், தன் இதயத்தில் ஆழமாக பதிந்திருந்த தன் சதியையும் நினைத்தான்।

Verse 103

कस्यचित्त्वथ कालस्य मृतचेलापहारकः । हरिश्चन्द्रोऽभवद्राजा श्मशाने तद्वशानुगः ॥

பின்னர் சில காலம் கடந்தபின், அரசன் ஹரிச்சந்திரன் சுடுகாட்டில் இறந்தவர்களின் ஆடைகளை எடுத்துக்கொள்ளும் பணியாளனானான்; அந்த நிலைக்குக் கீழ்ப்பட்டு அங்கே நடமாடினான்।

Verse 104

चण्डालेनानुशिष्टश्व मृतचेलापहारीणा । शवागमनमन्विच्छन्निह तिष्ठ दिवानिशम् ॥

பிணங்களின் ஆடைகளைத் திருடும் சாண்டாளன் அறிவுறுத்தியபடி, அவன் சடலம் வருவதை எதிர்நோக்கி பகலும் இரவும் அங்கேயே தங்கினான்.

Verse 105

इदं राज्ञेऽपि देयञ्च षड्भागन्तु शवं प्रति । त्रयस्तु मम भागाः स्युर्द्वौ भागौ तव वेतनम् ॥

‘இதையும் அரசனுக்கே கொடுக்க வேண்டும்; சடலத்தை ஆறு பங்குகளாகப் பிரிக்க வேண்டும். மூன்று பங்குகள் எனக்கு; இரண்டு பங்குகள் உன் கூலி.’

Verse 106

इति प्रतिसमादिष्टो जगाम शवमन्दिरम् । दिशन्तु दक्षिणां यत्र वाराणस्यां स्थितं तदा ॥

இவ்வாறு அறிவுறுத்தப்பட்ட அவன் ‘சவகிரகம்’ எனப்படும் சுடுகாட்டிற்குச் சென்றான். அது அப்போது தெற்கு திசையில், வாராணசியில் அமைந்திருந்தது.

Verse 107

श्मशानं घोरसंनादं शिवाशतसमाकुलम् । शवमौलिसमाकीर्णं दुर्गन्धं बहुधूमकम् ॥

சுடுகாடு அச்சமூட்டும் ஒலிகளால் முழங்கியது; நூற்றுக்கணக்கான நரிகளால் நிரம்பியது; பிணத் தலைகள் சிதறிக் கிடந்து, துர்நாற்றமுடன் புகையால் அடர்த்தியாக இருந்தது.

Verse 108

पिशाच-भूत-वेताल-डाकिनी-यक्षसङ्कुलम् । गृध्रगोमायुसङ्कीर्णं श्ववृन्दपरिवारितम् ॥

அது பிசாசுகள், பேய்கள், வேதாளங்கள், டாகினிகள், யக்ஷர்கள் ஆகியோரால் நெருக்கமாக இருந்தது; கழுகுகளும் நரிகளும் நிறைந்திருந்தன; நாய்களின் கூட்டங்களால் சூழப்பட்டிருந்தது.

Verse 109

अस्थिसंघातसङ्कीर्णं महादुर्गन्धसङ्कुलम् । नानामृतसुहृन्नाद-रौद्रकोलाहलायुतम् ॥

அது எலும்புக் குவியல்களால் சிதறிக் கிடந்தது; தாங்க முடியாத துர்நாற்றம் நிறைந்தது; தம் அன்புடைய இறந்தவர்களை நினைத்து அழுது புலம்புவோரின் பல்வேறு அலறல்களால் எழுந்த கொடிய ஆரவாரத்தால் அதிர்ந்தது।

Verse 110

हा पुत्र ! मित्र ! हा बन्धो ! भ्रातर् वत्स ! प्रियाद्य मे । हा पते ! भगिनि ! मातर्हा मातुल ! पितामह ॥

‘அய்யோ, என் மகனே! என் நண்பனே! அய்யோ, என் உறவினனே! சகோதரனே! அன்புக் குழந்தையே! என் பிரியனே! அய்யோ, கணவனே! சகோதரியே! தாயே—அய்யோ! மாமனே! தாத்தாவே!’

Verse 111

मातामह ! पितः ! क्व गतोऽस्येहि बान्धव । इत्येवं वदतां यत्र ध्वनिः संश्रूयते महान् ॥

‘தாத்தா! தந்தையே! அவர் எங்கே சென்றார்—திரும்பி வா, உறவினனே!’ இவ்வாறு மக்கள் பேசும் இடமெல்லாம் பெரும் கோலாகலம் கேட்கப்பட்டது।

Verse 112

ज्वलन्मांस-वसा-मेदच्छमच्छमितसङ्कुलम् ॥

அது எரியும் மாமிசம், கொழுப்பு, மஜ்ஜை ஆகியவற்றின் ‘சமசம’ ஒலிகளால் நிரம்பியிருந்தது।

Verse 113

अर्धदग्धाः शवाः श्यामाः विकसद्दन्तपङ्क्तयः । हसन्तीवाग्निमध्यस्थाः कायस्येयं दशा त्विति ॥

அரை எரிந்தும் கருமை படிந்தும், பற்களின் வரிசை வெளிப்படுமாறு இருந்த சடலங்கள் தீயின் நடுவே சிரிப்பதுபோல் நின்றன—உடலின் நிலை உண்மையில் இப்படித்தான் என்பதைக் காட்டுவது போல।

Verse 114

अग्नेश्चटचटाशब्दो वयसामस्थिपङ्क्तिषु । बान्धवाक्रन्दशब्दश्च पुक्कसेषु प्रहर्षजः ॥

எலும்புக் கட்டுகளின் வரிசைகளில், கழுகுகள் கூடியிருந்த இடத்தில், தீயின் சிடுசிடுப்பு ஒலி எழுந்தது; மேலும் புக்கச முதலிய அந்த்யஜர்களிடையே உறவினரின் அழுகை போன்ற ஓசை எழுந்தது, ஆனால் அது கொடிய மகிழ்ச்சியிலிருந்து பிறந்தது।

Verse 115

गायतां भूतवेतालपिशाचगणरक्षसाम् । श्रूयते सुमहान् घोरः कल्पान्त इव निःस्वनः ॥

பூதர், வேதாளர், பிசாசர், ராட்சசர் ஆகிய கூட்டங்கள் பாடிக்கொண்டிருக்கையில், அளவற்றும் அச்சமூட்டும் முழக்கம் கேட்டது—யுகாந்தத்தின் ஒலிபோல்।

Verse 116

महामहिषकारीषगोशकृद्राशिसङ्कुलम् । तदुत्थभस्मकूटैश्च वृतं सास्थिभिरुन्नतैः ॥

அது பெரிய எருமைகளும் பசுக்களும் விட்ட சாணக் குவியல்களால் நிரம்பியிருந்தது; அதிலிருந்து எழுந்த சாம்பல் மேடுகளாலும் உயர்ந்த எலும்புக் குவியல்களாலும் சுற்றப்பட்டிருந்தது।

Verse 117

नानोपहारस्त्रग्दीपकाकविक्षेपकालिकम् । अनेकशब्दबहुलं श्मशानं नरकायते ॥

பலவகை காணிக்கைகள், மாலைகள், விளக்குகள், மேலும் காகங்களை எறிந்து அலைக்கச் செய்வது போன்ற கருமையான சடங்குகளால் அது இருண்டது; பல ஓசைகளால் அடர்ந்த அந்த சுடுகாடு நரகமே போல் தோன்றியது।

Verse 118

सवह्निगर्भैरशिवैः शिवारुतैर्निनादितं भीषणरावगह्वरम् । भयं भयस्याप्युपसञ्जनैर्भृशं श्मशानमाक्रन्दविरावदारुणम् ॥

தீயின் பாரம் நிறைந்த அபசகுன நரிகளின் அலறலால் அந்தச் சுடுகாடு முழங்கியது; அது கொடிய முழக்கங்களின் குகை—அச்சத்திற்கே அச்சம் உண்டாக்குவது—கருணை நிறைந்த அழுகையும் கூச்சல்களும் அதை மிகப் பயங்கரமாக்கின।

Verse 119

स राजा तत्र सम्प्राप्तो दुःखितः शोचनॊद्यतः । हा भृत्या मन्त्रिणो विप्राः तद्राज्यं विधे गतम् ॥

அரசன் துயரத்தில் மூழ்கி, அழுதிடத் தயாராய் அந்த இடத்தை அடைந்தான்—“அய்யோ! என் பணியாளர்கள், என் அமைச்சர்கள், என் பிராமணர்கள்! விதிவசத்தால் அந்த அரசாட்சி அழிந்தது!”

Verse 120

हा शैव्ये पुत्र हा बाल मां त्यक्त्वा मन्दभाग्यकम् । विश्वामित्रस्य दोषेण गताः कुत्रापि ते मम ॥

“அய்யோ, ஷைவ்யா! அய்யோ, என் மகனே—என் குழந்தையே! துர்பாக்கியமான என்னை விட்டுவிட்டு நீ எங்கோ சென்றுவிட்டாய்—விச்வாமித்ரரின் குற்றத்தினால்.”

Verse 121

इत्येवं चिन्तयंस् तत्र चण्डालोक्तं पुनः पुनः । मलिनो रूक्षसर्वाङ्गः केशवान् गन्धवान् ध्वजी ॥

அவன் அங்கே இப்படிச் சிந்தித்துக் கொண்டிருக்கையில், ஒரு சண்டாளன் சொன்ன வார்த்தைகள் மீண்டும் மீண்டும் ஒலித்தன. அவன் அழுக்கானவன், உடலெங்கும் கரடுமுரடானவன், நீண்ட கூந்தலுடையவன், துர்நாற்றமுடையவன், கொடியைத் தாங்கியவன்.

Verse 122

लकुटी कालकल्पश्च धावंश्चापि ततस्ततः । अस्मिन् शव इदं मूल्यं प्राप्तं प्राप्स्यामि चाप्युत ॥

கையில் தடியுடன், மரணத்தைப் போன்ற பயங்கர தோற்றத்துடன், அவன் இங்கும் அங்கும் ஓடிக்கொண்டே (சொன்னான்)—“இந்தச் சடலத்திற்கான விலை இதுவே எனக்குக் கிடைத்தது—அதை நான் நிச்சயமாகப் பெறுவேன்.”

Verse 123

इदं मम इदं राज्ञे मुख्यचण्डालके त्विदम् । इति धावन् दिशो राजा जीवन् योन्यन्तरं गतः ॥

“இது என்னுடையது; இது அரசனுடையது; இது சண்டாளத் தலைவனுடையது”—என்று கூச்சலிட்டபடி அரசன் எல்லாத் திசைகளிலும் ஓடினான்; உயிரோடு இருக்கையிலேயே அவன் மற்றொரு யோனியில் புகுந்தான் (மறுபிறவி எடுத்தான்).

Verse 124

जीर्णकर्पण्टसुग्रन्थिकृतकन्थापरिग्रहः । चिताभस्मरजोलिप्तमुखबाहूदराङ्घ्रकः ॥

அவன் கிழிந்தும் முடிச்சிடப்பட்டும் உள்ள பழைய துணியை ஆடையாக அணிந்து, சுடுகாட்டு சிதையின் சாம்பல் தூளால் முகம், கைகள், வயிறு, தொடைகள், பாதங்கள் ஆகியவற்றை முழுதும் பூசிக் கொண்டிருந்தான்।

Verse 125

नानामेदोवसामज्जा लिप्तपाण्यङ्गुलिः श्वसन् । नानाशवोदनकृता हारतृप्तिपरायणः ॥

அவன் கனமாக மூச்செடுத்து, கைகளின் விரல்களைப் பலவகை கொழுப்பு, எண்ணெய்ச்சத்து, மஜ்ஜை ஆகியவற்றால் பூசி, பசியைத் திருப்திப்படுத்துவதிலேயே மனம் வைத்து—பல சடலங்களுடன் தொடர்புடைய அரிசிச் சோற்றை உண்டான்।

Verse 126

तदीयमाल्यसंश्लेषकृतमस्तक मण्डनः । न रात्रौ न दिवा शेते हा हेति प्रवदन् मुहुः ॥

அவனுடைய தலை அவர்கள் (இறந்தோர்) அணிந்த மாலைகளால் அலங்கரிக்கப்பட்டிருந்தது; அவன் இரவிலும் பகலிலும் உறங்காமல், மீண்டும் மீண்டும் ‘அய்யோ! அய்யோ!’ என்று புலம்பிக் கொண்டிருந்தான்।

Verse 127

एवं द्वादशमासास्तु नीताः शतसमोपमाः । स कदाचिन्नृपश्रेष्ठः श्रान्तो बन्धुवियोगवान् ॥

இவ்வாறு பன்னிரண்டு மாதங்கள் கடந்தன; அது நூறு ஆண்டுகள் போல் தோன்றியது. பின்னர் ஒருசமயம் அந்த அரசர்களில் சிறந்தவன்—சோர்ந்து, உறவினரிடமிருந்து பிரிந்து—மிகுந்த துயரத்தில் ஆழ்ந்தான்।

Verse 128

निद्राभिभूतो रूक्षाङ्गो निश्चेष्टः सुप्त एव च । तत्रापि शयनीये स दृष्टवानद्भुतं हि मत् ॥

தூக்கத்தால் ஆட்கொள்ளப்பட்டு, அவன் அங்கங்கள் உலர்ந்து கரடுமுரடாகி, அசையாமல் உண்மையிலேயே உறங்கினான்—ஆயினும் அப்படியே படுத்திருந்தபோதும் அவன் ஒரு அதிசயமான ஒன்றைக் கண்டான்।

Verse 129

श्मशानाभ्यासयोगेन दैवस्य बलवत्तया । अन्यदेहेन दत्त्वा तु गुरवे गुरुदक्षिणाम् ॥

சுடுகாட்டுச் சேர்க்கையின் பழக்கத்தாலும் விதியின் பேராற்றலாலும், அவன் வேறொரு உடலினால் (வேறொரு பிறவியில்) ஆசிரியருக்கு குருதட்சிணையை அளித்தான்।

Verse 130

तदा द्वादश वर्षाणि दुःखदानात्तु निष्कृतिः । आत्मानं स ददर्शाथ पुक्कसीगर्भसम्भवम् ॥

பன்னிரண்டு ஆண்டுகளுக்குப் பின், துன்பம் அளித்ததனால் உண்டான பிராயச்சித்தம் நிறைவு பெற்றது; அவன் தன்னைப் புக்கஸீயின் கருவிலிருந்து பிறந்தவனாகக் கண்டான்।

Verse 131

तत्रस्थश्चाप्यसौ राजा सोऽचिन्तयदिदं तदा । इतो निष्क्रान्तमात्रो हि दानधर्मं करोम्यहम् ॥

அங்கேயும் அந்த அரசன் அப்போது சிந்தித்தான்— ‘இங்கிருந்து வெளியே வந்தவுடனே நான் தானதர்மத்தை மேற்கொள்வேன்।’

Verse 132

अनन्तरं स जातस्तु तदा पुक्कसबालकः । श्मशानमृतसंस्कारकरणेषु सदोद्यतः ॥

சிறிது காலத்திலேயே அவன் புக்கஸக் சிறுவனாகப் பிறந்தான்; சுடுகாட்டில் இறந்தோரின் அந்தியக் கிரியைகளைச் செய்வதில் எப்போதும் ஈடுபட்டிருந்தான்।

Verse 133

प्राप्ते तु सप्तमे वर्षे श्मशानेऽथ मृतो द्विजः । आनीतो बन्धुभिर्दृष्टस्तेन तत्राधनो गुणी ॥

ஏழாம் ஆண்டு வந்தபோது ஒரு த்விஜன் (பிராமணன்) இறந்தான்; அவனை உறவினர்கள் சுடுகாட்டிற்கு கொண்டு வந்தனர். அங்கே அவன் அந்த ஏழையாயினும் தகுதியுடைய மனிதனைப் பார்த்தான்।

Verse 134

मूल्यार्थिना तु तेनापि परिभूतास्तु ब्राह्मणाः । ऊचुस्ते ब्राह्मणास्तत्र विश्वामित्रस्य चेष्टितम् ॥

விலை/லாபம் நாடிய அவனால் அவமதிக்கப்பட்ட அந்தப் பிராமணர்கள் அங்கே பேசத் தொடங்கி, விஸ்வாமித்திரரின் நடத்தையை எடுத்துரைத்தனர்।

Verse 135

पापिष्ठमशुभं कर्म कुरु त्वं पापकाकरक । हरिश्चन्द्रः पुरा राजा विश्वामित्रेण पुक्कसः ॥

“தீச்செயல் செய்பவனே! நீ மிகப் பாவமிகுந்த, அசுபமான செயலைச் செய்கிறாய். முற்காலத்தில் விஸ்வாமித்திரர் அரசன் ஹரிச்சந்திரனைப் புக்கசனாக ஆக்கினார்.”

Verse 136

कृतः पुण्यविनाशेन ब्राह्मणस्वापनाशनात् । यदा न क्षमते तेषां तैः स शप्तो रुषा तदा ॥

பிராமணர்களின் அமைதி-இளைப்பாற்றலைக் குலைத்ததால் அவன் புண்ணியநாசத்திற்குத் தள்ளப்பட்டான். அவர்கள் இனி பொறுக்க முடியாதபோது, கோபத்தில் அவனைச் சபித்தனர்।

Verse 137

गच्छ त्वं नरकं घोरमधुनैव नराधम । इत्युक्तमात्रे वचने स्वप्नस्थः स नृपस्तदा ॥

“நராதமனே! இப்போதே கொடிய நரகத்திற்குச் செல்.” இவ்வார்த்தைகள் கூறப்பட்டவுடன் அந்த அரசன் கனவுநிலைக்குச் சென்றான்।

Verse 138

अपश्यद्यददूतान् वै पाशहस्तान् भयावहान् । तैः संगृहीतमात्मानं नीयमानं तदा बलात् ॥

கயிறுக் கண்ணிகளை (பாசங்களை) கையில் ஏந்திய அச்சமூட்டும் யமதூதர்களைக் கண்டான்; அவர்கள் தன்னைப் பிடித்து வலுக்கட்டாயமாக இழுத்துச் செல்கிறதையும் கண்டான்।

Verse 139

पश्यति स्म भृशं खिन्नो हा मातः पितरद्य मे । एवंवादी स नरके तैलद्रोण्यां निपातितः ॥

மிகுந்த துயரத்தில் அவன் மீண்டும் மீண்டும் பார்த்து அழுதான்—“அய்யோ அம்மா, அய்யோ அப்பா, இன்று எனக்கு என்ன ஆனது!” என்று சொல்லிக்கொண்டே நரகத்தில் எண்ணெய்க் குண்டத்தில் வீசப்பட்டான்।

Verse 140

क्रकचैः पाट्यमानस्तु क्षुरधाराभिरप्यधः । अन्धे तमसि दुःखार्तः पूयशोणितभोजनः ॥

அவன் அரிவாள்களால் அறுக்கப்பட்டான்; கீழே கத்தி-முனை போன்ற கூர்மையான பிளேடுகளாலும்; குருட்டு இருளில் வேதனையால் வாடி, அவனுக்குப் புசியாக புழுவும் இரத்தமும் ஆனது।

Verse 141

सप्तवर्षं मृतात्मानं पुक्कसत्वे ददर्श ह । दिनं दिनन्तु नरके दह्यते पच्यतेऽन्यतः ॥

ஏழு ஆண்டுகள் அவன் அந்த உயிரற்ற மனத்தையுடையவனை ‘புக்கச’ நிலையிலே கண்டான். நரகத்தில் அவன் நாள்தோறும் எரிக்கப்படுகிறான்; வேறிடத்தில் அவன் சுடப்படுகிறான்/வேகவைக்கப்படுகிறான்।

Verse 142

खिद्यते क्षोभ्यतेऽन्यत्र मार्यते पाट्यतेऽन्यतः । क्षार्यते दीप्यतेऽन्यत्र शीतवाताहतोऽन्यतः ॥

எங்கோ அவன் சோர்வுறச் செய்து வதைக்கப்படுகிறான்; எங்கோ அவன் அடித்து வீழ்த்தி வெட்டப்படுகிறான்; எங்கோ காரச்சாரம் பூசி எரிக்கப்படுகிறான்; எங்கோ குளிர்காற்றின் அடிகளால் தாக்கப்படுகிறான்।

Verse 143

एवं दिनं वर्षशत-प्रमाणं नरकेऽभवत् । तथा वर्षशतं तत्र श्रीवितं नरके भटैः ॥

இவ்வாறு அந்நரகத்தில் ஒரு நாள் நூறு ஆண்டுகளுக்கு ஒப்பானதாக ஆனது. அதுபோல யமதூதர்களால் தண்டிக்கப்பட்டு, அவன் நரகத்தில் நூறு ஆண்டுகள் ‘வாழ்ந்தது போல’ கழித்தான்।

Verse 144

ततो निपातितो भूमौ विष्ठाशी श्वा व्यजायत । वान्ताशी शीतदग्धश्च मासमात्रे मृतोऽपि सः ॥

அப்போது அவன் தரையில் வீழ்த்தப்பட்டு, மலத்தை உண்ணும் நாயாகப் பிறந்தான். வாந்தியை உண்டு, குளிரால் வாடி, ஒரு மாதத்திலேயே இறந்தான்.

Verse 145

अथापश्यत् खरं देहं हस्तिनं वानरं पशुम् । छागं विडालं कङ्कञ्च गामविं पक्षिणं कृमिम् ॥

பின்னர் அவன் (உயிர்கள்) கழுதை, யானை, குரங்கு, மிருகம் ஆகிய உடல்களை எடுப்பதையும்; ஆடு, பூனை, நாரை; மேலும் மாடு, பறவை, புழு ஆகியவற்றின் உடல்களையும் கண்டான்.

Verse 146

मत्स्यं कूर्मं वराहञ्च श्वाविधं कुक्कुटं शुकम् । शारिकां स्थावरांश्चैव सर्पमन्यांश्व देहिनः ॥

அவன் மீன், ஆமை, வராகம், முள்ளம்பன்றி, சேவல், கிளி; மைனா பறவை; மேலும் அசையாத (தாவரமெனத் தோன்றும்) உயிர்கள், பாம்புகள் மற்றும் பிற உடலுடைய உயிர்களையும் கண்டான்.

Verse 147

दिवसे दिवसे जन्म प्राणिनः प्राणिनस्तदा । अपश्यद् दुःखसन्तप्तो दिनं वर्षशतं तथा ॥

நாள்தோறும் அவன் உயிர்களின் பிறப்புகளைப் பார்த்தான். துயரால் வதங்கிய மனத்துடன், அவ்வாறு முழு நூறு ஆண்டுகள் பார்த்துக்கொண்டே இருந்தான்.

Verse 148

एवं वर्षशतं पूर्णं गतं तत्र कुयोनिṣu । अपश्यच्च कदाचित् स राजा तत् स्वकुलोद्भवम् ॥

இவ்வாறு அங்கு தாழ்ந்த பிறப்புகளுக்கிடையில் முழு நூறு ஆண்டுகள் கடந்தன. ஒருசமயம் அந்த அரசன் தன் சொந்த வம்சத்தில் பிறந்த ஒருவரைக் கண்டான்.

Verse 149

तत्र स्थितस्य तस्यापि राज्यं द्यूतेन हारितम् । भार्या हृता च पुत्रश्च स चैकाकी वनं गतः ॥

அங்கே இருந்தபோதிலும் சூதாட்டத்தால் அவனுடைய அரசாட்சி அழிந்தது; அவன் மனைவியும் மகனும் பறிக்கப்பட்டனர். அவன் தனியாக வனத்திற்குச் சென்றான்.

Verse 150

तत्रापश्यत स सिंहं वै व्यादितास्यं भयावहम् । बिभक्षयिषुमायातं शरभेण समन्वितम् ॥

அங்கே அவன் ஒரு சிங்கத்தை கண்டான்—வாய் பிளந்து, அச்சமூட்டும் வகையில்—தின்ன வருவது போல அணுகியது; அதனுடன் ஒரு சரபமும் இருந்தது.

Verse 151

पुनश्च भक्षितः सोऽपि भार्यां शोचितुमुद्यतः । हा शैव्ये ! क्व गतास्यद्य मामिहापास्य दुःखितम् ॥

மீண்டும் அவனும் விழுங்கப்பட்டான்; ஆயினும் அவன் மனைவிக்காக அழுதான்—“அய்யோ, ஷைவ்யா! இன்று எங்கே சென்றாய், என்னை துயரத்தில் விட்டுவிட்டு?”

Verse 152

अपश्यत् पुनरेवापि भार्यां स्वं सहपुत्रकाम् । त्रायस्व त्वं हरिश्चन्द्र किं द्यूतेन तव प्रभो ॥

மீண்டும் அவன் தன் மனைவியை மகனுடன் கண்டான். (அவள் கூறினாள்:) “எங்களை காப்பாற்று, ஹரிச்சந்திரா! ஆண்டவனே, உனக்கு சூதாட்டம் எதற்கு?”

Verse 153

पुत्रस्ते शोच्यतां प्राप्तो भार्यंयाः शैव्यया सह । स नापश्यत् पुनरपि धावमानः पुनः पुनः ॥

(அவள் கூறினாள்:) “உன் மகன், உன் மனைவி ஷைவ்யாவுடன் சேர்ந்து, இரங்கத்தக்க நிலையடைந்தான்.” ஆனால் அவன் மீண்டும் அவர்களை காணவில்லை; பலமுறை ஓடியும் பயனில்லை.

Verse 154

अथापश्यत् पुनरपि स्वर्गस्थः स नराधिपः । नीयते मुक्तकेशी सा दीना विवसना बलात् ॥

அப்போது அந்த அரசன், ஸ்வர்கத்தில் நிலைத்து, மீண்டும் கண்டான்—சிதறிய கூந்தலுடன், துயருற்று, நிர்வஸ்திரமாகிய ஒரு பெண் வலுக்கட்டாயமாக இழுத்துச் செல்லப்பட்டாள்।

Verse 155

हाहावाक्यं प्रमुञ्चन्ती त्रायस्वेत्यसकृत्स्वना । अथापश्यत् पुनस्तत्र धर्मराजस्य शासनात् ॥

அவள் ‘அய்யோ, அய்யோ!’ என்று அழுதபடி, மீண்டும் மீண்டும் ‘என்னை காப்பாற்றுங்கள்!’ என்று கூவி புலம்பினாள்। பின்னர் அவன் அங்கே மீண்டும் கண்டான்—இவை அனைத்தும் தர்மராஜன் (யமன்) ஆணையினால் நிகழ்ந்தன।

Verse 156

आक्रन्दन्त्यन्तरीक्षस्था आगच्छेह नराधिप । विश्वामित्रेण विज्ञप्तो यमो राजंस्तवार्थतः ॥

நடுவான ஆகாயத்திலிருந்து புலம்பும் குரல் எழுந்தது—‘இங்கே வா, அரசே.’ அரசே, உன் பொருட்டு விஸ்வாமித்ரர் யமனை வேண்டினார்।

Verse 157

इत्युक्त्वा सर्पपाशैस्तु नीयते बलवद्विभुः । श्राद्धदेवेन कथितं विश्वामित्रस्य चेष्टितम् ॥

இவ்வாறு கூறிய பின், அந்த மகாபலமிக்க ஆண்டவன் பாம்பு-கயிற்றுப் பாசங்களால் கட்டப்பட்டு அழைத்துச் செல்லப்பட்டான்। விஸ்வாமித்ரரின் இச்செயலை ஸ்ராத்ததேவன் விவரித்தான்।

Verse 158

तत्रापि तस्य विकृतिर्नाधर्मोत्था व्यवर्धत । एताः सर्वा दशास्तस्य याः स्वप्ने सम्प्रदर्शिताः ॥

அங்கேயும் அவனுடைய துன்பம் அதர்மத்தில் பிறந்ததுபோல் அதிகரிக்கவில்லை। இவை அனைத்தும் அவனுக்குக் கனவில் காட்டப்பட்ட அவனுடைய நிலைகளே।

Verse 159

सर्वास्तास्तेन सम्भुक्ता यावद्वर्षाणि द्वादश । अतीते द्वादशे वर्षे नीयमानो भटैर्बलात् ॥

அவர் பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் அந்த நிலைகளை அனுபவித்தார். பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் கடந்ததும், எमனின் தூதர்களால் அவர் வலுக்கட்டாயமாக இழுத்துச் செல்லப்பட்டார்.

Verse 160

यमं सोऽपश्यदाकारादुवाच च नराधिपम् । विश्वामित्रस्य कोपोऽयं दुर्निवार्यो महात्मनः ॥

அவர் எமனை நேரில் கண்டார், எமன் அரசனிடம் கூறினார்: 'மகাত্মாவான விஸ்வாமித்திரரின் இந்த கோபத்தைத் தடுப்பது கடினம்.'

Verse 161

पुत्रस्य ते मृत्युमपि प्रदास्यति स कौशिकः । गच्छ त्वं मानुषं लोकं दुःखशेषञ्च भुङ्क्ष्व वै । गतस्य तत्र राजेन्द्र श्रेयस्तव भविष्यति ॥

'அந்த கௌசிகர் (விஸ்வாமித்திரர்) உன் மகனின் மரணத்திற்கும் காரணமாக இருப்பார். மனித உலகிற்குச் சென்று மீதமுள்ள துயரத்தை அனுபவிப்பாயாக. அரசர்களில் சிறந்தவனே, அங்கு சென்றதும் உனக்கு நன்மை உண்டாகும்.'

Verse 162

व्यतीते द्वादशे वर्षे दुःखस्यान्ते नराधिपः । अन्तरीक्षाच्च पतितो यमदूतैः प्रणोदितः ॥

பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் கடந்த நிலையில், துயரத்தின் முடிவில், எமதூதர்களால் தள்ளப்பட்ட அரசன் வானத்திலிருந்து கீழே விழுந்தான்.

Verse 163

पतितो यमलोकाच्च विबुद्धो भयसम्भ्रमात् । अहो कष्टमिति ध्यात्वा क्षते क्षारावसेवनम् ॥

எமலோகத்திலிருந்து விழுந்த அவர் பயத்தால் கலங்கி விழித்துக்கொண்டார். 'ஐயோ, எவ்வளவு கொடுமை!' என்று எண்ணியவாறு, காயத்தின் மீது உப்பு தடவியது போன்ற வலியை அவர் உணர்ந்தார்.

Verse 164

स्वप्ने दुःखं महद्दृष्टं यस्यान्तो नोपलभ्यते । स्वप्ने दृष्टं मया यत्तु किं नु मे द्वादशाः समाः ॥

கனவில் நான் ஒரு பேர்துயரத்தை கண்டேன்; அதன் முடிவு புலப்படவில்லை. ஆனால் அந்தக் கனவில் நான் கண்டது—எனக்கு பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் கழியப் போகின்றன என்பதைக் குறிக்கிறதா?

Verse 165

गतेत्यपृच्छत तत्रस्थान् पुक्कसांस्तु स संभ्रमात् । नेत्युचुः केचित् तत्रस्थाः एवमेवापरेऽब्रुवन् ॥

கலக்கத்துடன் அவன் அங்கு நின்றிருந்த புக்கசர்களிடம், “அவர்/அவள் போய்விட்டாரா?” என்று கேட்டான். அங்கிருந்த சிலர் “இல்லை” என்றனர்; மற்றவர்களும் அதேபோல் கூறினர்.

Verse 166

श्रुत्वा दुःखी तदा राजा देवान् शरणमीयिवान् । स्वस्ति कुर्वन्तु मे देवाः शैव्यायाः बालकस्य च ॥

இதைக் கேட்ட அரசன் துயரமடைந்து, பின்னர் தேவர்களைச் சரணடைந்தான். “தேவர்கள் எனக்கும், ஷைவ்யாவுக்கும், குழந்தைக்கும் நலமளிக்கட்டும்.”

Verse 167

नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे । परावराय शुद्धाय पुराणायाव्ययाय च ॥

மகாதர்மத்திற்கு வணக்கம்; விதாதாவான கிருஷ்ணனுக்கு வணக்கம். மேலுலகமும் கீழுலகமும் ஆளும் ஆண்டவனுக்கு, தூயவனுக்கு, பழமையானவனுக்கு, அழியாதவனுக்கு வணக்கம்.

Verse 168

नमो बृहस्पते तुभ्यं नमस्ते वासवाय च । एवमुक्त्वा स राजा तु युक्तः पुक्कसकर्मणि ॥

பிரகஸ்பதியே, உமக்கு வணக்கம்; வாசவனாகிய (இந்திரனுக்கும்) வணக்கம். இவ்வாறு கூறி அந்த அரசன் பின்னர் புக்கசர்களின் பணியில் ஈடுபட்டான்.

Verse 169

शवानां मूल्यकरणे पुनर्नष्टस्मृतिर्यथा । मलिनो जटिलः कृष्णो लकुटी विह्वलो नृपः ॥

சடலங்களை வாங்கி விற்கும் தொழிலில் ஈடுபட்டிருந்த அவனுடைய நினைவு மீண்டும் அழிந்தது. அழுக்கடைந்தவன், சடையுடையவன், கருமை நிறம் கொண்டவன், கதை ஏந்திய அந்த அரசன் மயக்கமடைந்து நடுங்கினான்.

Verse 170

नैव पुत्रो न भार्या तु तस्य वै स्मृतिगोचरे । नष्टोत्साहो राज्यनाशात् श्मशाने निवसंस्तदा ॥

அவனுடைய நினைவின் எல்லைக்குள் மகனும் மனைவியும் வரவில்லை. அரசை இழந்த துயரால் மனம் முறிந்த அவன் அப்போது சுடுகாட்டில் வாழ்ந்தான்.

Verse 171

अथाजगाम स्वसुतं मृतमादाय लापिनी । भार्या तस्य नरेन्द्रस्य सर्पदष्टं हि बालकम् ॥

அப்போது அந்த அரசனின் மனைவி அழுது புலம்பியவாறு வந்தாள்; தன் மகனைத் தூக்கி வந்தாள்—பாம்பு கடித்ததால் அந்தக் குழந்தை உறுதியாக இறந்திருந்தது.

Verse 172

हा वत्स ! हा पुत्र ! शिशो ! इत्येवं वदती मुहुः । कृशा विवर्णा विमनाः पांशुध्वस्तशिरोरुहा ॥

‘அய்யோ என் கன்றே! அய்யோ என் மகனே! ஓ குழந்தையே!’ என்று அவள் மீண்டும் மீண்டும் அழுதாள். அவள் மெலிந்து, வெளிறி, மனம் தளர்ந்து இருந்தாள்; அவளது தலைமுடி அழுக்கடைந்து தூசியில் புரண்டு சிதறியிருந்தது.

Verse 173

राजपत्नी उवाच— हा राजन्नद्य बालं त्वं पश्य सोमं महीतले । रममाणं पुरा दृष्टं दुष्टाहिना मृतम् ॥

ராணி கூறினாள்: ‘அய்யோ அரசே! இன்று இந்தக் குழந்தையைப் பாருங்கள்—நிலவைப் போல—மண்ணில் கிடக்கிறான். முன்பு விளையாடிக் கொண்டிருந்தவனைத் தீய பாம்பு கொன்றது.’

Verse 174

तस्याः विलापशब्दं तमाकर्ण्य स नराधिपः । जगाम त्वरितोऽत्रेति भविता मृतकम्बलः ॥

அவளுடைய கருணை நிறைந்த அழுகுரலைக் கேட்ட அரசன் விரைந்து அங்கே சென்றான்; “நிச்சயமாக இது ம்ருதகம்பலையே” என்று எண்ணினான்.

Verse 175

स तां रोरुदतीं भार्यां नाभ्यजानात्तु पार्थिवः । चिरप्रवाससंतप्तां पुनर्जातामिवाबलाम् ॥

ஆனால் அரசன் தன் மனைவியையே அடையாளம் காணவில்லை; நீண்ட பிரிவால் சோர்ந்து அழுதவள், புதிதாய் பிறந்த பெண்ணைப் போல முற்றிலும் மாறியிருந்தாள்.

Verse 176

सापि तं चारुकेशान्तं पुरा दृष्ट्वा जटालकम् । नाभ्यजानान्नृपसुता शुष्कवृक्षोपमं नृपम् ॥

அவளும்—அரசகுமாரி—அரசனை அறியவில்லை; முன்பு அழகிய கூந்தலுடையவன், இப்போது ஜடாமுடியுடன் உலர்ந்த மரம்போல் தோன்றினான்.

Verse 177

सोऽपि कृष्णपटे बालं दृष्ट्वाशीविषपीडितम् । नरेन्द्रलक्षणोपेतं चिन्तामाप नरेश्वरः ॥

அவனும், கரிய துணியில் கிடந்த ஒரு குழந்தையைப் பார்த்தான்; அது விஷப்பாம்பால் துன்புறுத்தப்பட்டு, அரசருக்குரிய இலக்கணங்களுடன் இருந்ததால், கவலையுடன் சிந்தனையில் ஆழ்ந்தான்.

Verse 178

अहो कष्टं नरेन्द्रस्य कस्याप्येष कुले शिशुः । जातो नीतः कृतान्तेन कामप्याशां दुरात्मना ॥

அய்யோ, ஏதோ அரசனுக்கு இது எவ்வளவு துயரம்! இந்தக் குழந்தை ஏதோ அரசகுலத்தில் பிறந்தது; கொடூரமான க்ருதாந்தன் (மரணம்) சிறிதளவு உயிர் நம்பிக்கையுடனே இதை பறித்துச் சென்றான்.

Verse 179

एवं दृष्ट्वा हि मे बालं मातुरुत्सङ्गशायिनम् । स्मृतिमभ्यागतो बालो रोहिताश्वोऽब्जलोचनः ॥

தாயின் மடியில் இவ்வாறு குழந்தை கிடப்பதைக் கண்டதும், தாமரை-கண்களையுடைய சிறுவன் ரோஹிதாஶ்வன் என் நினைவில் மீண்டும் எழுந்தான்।

Verse 180

सोऽप्येतामेव मे वत्सो वयोऽवस्थामुपागतः । नीतो यदि न घोरेण कृतान्तेनात्मनो वशम् ॥

என் அன்புக் குழந்தையும் இதே வயதையே அடைந்திருப்பான்—அவன் கொடிய க்ருதாந்தன் (மரணம்) அதிகாரத்திற்குள் இழுத்துச் செல்லப்படவில்லை என்றால்।

Verse 181

राजपत्नीउवाच हा वत्स ! कस्य पापस्य अपध्यानादिदं महत् । दुःखमापतितं घोरं यस्यान्तो नोपलभ्यते ॥

அரசி கூறினாள்—அய்யோ என் குழந்தையே! எந்தப் பாவத்தை எண்ணியதனால் நம்மீது முடிவே காணாத இந்தப் பெரும், கொடிய துயராபத்து வந்தது?

Verse 182

हा नाथ ! राजन् ! भवता मामनाश्वास्य दुःखिताम् । क्वापि सन्तिष्ठता स्थाने विश्रब्धं स्थीयते कथम् ॥

ஓ நாதா, ஓ அரசே! என் துயரத்தில் எனக்கு ஆறுதல் அளிக்காமல் ஒருவர் எவ்வாறு எங்கும், எந்த இடத்திலும் அமைதியாய் இருக்க முடியும்?

Verse 183

राज्यनाशः सुहृत्त्यागो भार्यातनयविक्रयः । हरिश्चन्द्रस्य राजर्षेः किं विधे ! न कृतं त्वया ॥

அரசாட்சியின் இழப்பு, நண்பர்களின் விலகல், மனைவி மகனை விற்றல்—ஓ விதியே! அரசரிஷி ஹரீச்சந்திரனுக்கு நீ செய்யாதது என்ன உள்ளது?

Verse 184

इति तस्याः वचः श्रुत्वा राजा स्वस्थानतश्च्युतः । प्रत्यभिज्ञाय दयितां पुत्रञ्च निधनं गतम् ॥

அவளுடைய சொற்களை கேட்டவுடன் அரசன் தன் திடப்பிடிப்பை இழந்தான். மரணமடைந்த தன் அன்பு அரசியையும் மகனையும் அறிந்து மிகுந்த கலக்கத்தில் ஆழ்ந்தான்.

Verse 185

कष्टं शैव्येयमेषा हि स बालोऽयमितीरयन् । रुरोद दुःखसंतप्तो मूर्च्छामभिजगाम च ॥

“அய்யோ! இது நிச்சயமாக ஷைவ்யா; இதுவே அந்தச் சிறுவன்!” என்று அலறி, துயரால் சுட்டெறிந்தவனாய் அழுது, மயக்கத்திலும் விழுந்தான்.

Verse 186

सा च तं प्रत्यभिज्ञाय तामवस्थामुपागतम् । मूर्च्छिता निपपातार्ता निष्चेष्टा धरणीतले ॥

அவளும் அவனை அறிந்து, அவன் அந்த நிலையிலே விழுந்திருப்பதைப் பார்த்தவுடன், தானும் மயங்கினாள்; துன்புற்று நிலத்தில் அசைவற்றவளாய் சரிந்தாள்.

Verse 187

चेतः संप्राप्य राजेंद्रो राजपत्नी च तै समम् । विलेपतुः सुसंतप्तौ शोकभारावपीडितौ ॥

உணர்வு திரும்பியபின் அரசனும் அரசியும் அவர்களுடன் சேர்ந்து புலம்பினர்—வேதனையால் எரிந்து, துயரின் பாரத்தால் நசுங்கி.

Verse 188

राजोवाच हाऽ वत्स ! सुकुमारं ते स्वक्षिभ्रूनासिकालकम् । पश्यतो मे मुखं दीनं हृदयं किं न दीर्यते ॥

அரசன் கூறினான்: “அய்யோ என் குழந்தையே! உன் மென்மையான முகம்—உன் கண்கள், புருவங்கள், சிறிய மூக்கு உடன்—என் துன்ப முகத்தை நோக்கும்போது, என் இதயம் ஏன் பிளந்து விடவில்லை?”

Verse 189

तात ! तातेति मधुरं ब्रुवाणं स्वयमागतम् । उपगुह्य वदिष्ये कं वत्स ! वत्सेति सौहृदात् ॥

இனிய குரலில் “அப்பா! அப்பா!” என்று சொல்லிக்கொண்டு தானாகவே வந்து சேர்வானை—இப்போது நான் யாரை அன்புடன் அணைத்து “குழந்தையே! குழந்தையே!” என்று அழைப்பேன்?

Verse 190

कस्य जानुप्रणीतेन पिङ्गेन क्षितिरेणुना । ममोत्तरीयमुत्सङ्गं तथाङ्गं मलमेṣ्यति ॥

யாருடைய சிறு முழங்கால்கள் எழுப்பும் மண்ணின் தூசியால் என் மேலாடை, என் மடியில், என் உடல் மீண்டும் எப்போது அழுக்காகும்?

Verse 191

अङ्गप्रत्यङ्गसम्भूतो मनोहृदयनन्दनः । मया कुपित्रा हा वत्स ! विक्रीतो येन वस्तुवत् ॥

என் உடல் உறுப்புகளிலிருந்தே பிறந்து, என் மனமும் இதயமும் மகிழச் செய்தவனே—அய்யோ என் மகனே!—நான் தீய தந்தை, உன்னை ஒரு பொருளைப் போல விற்றுவிட்டேன்.

Verse 192

हृत्वा राज्यमशेषं मे ससाधनधनं महत् । दैवाहिना नृशंसनेन दष्टो मे तनयस्ततः ॥

என் முழு அரசையும்—மிகுந்த செல்வமும் வளமும் உடன்—பறித்துக்கொண்ட பின், அதன் பின் என் மகனை விதியெனும் கொடிய பாம்பு கடித்தது.

Verse 193

अहं दैवाहिदष्टस्य पुत्रस्य आननपङ्कजम् । निरीक्षन्नपि घोरेण विषेणान्धीकृतोऽधुना ॥

விதியெனும் பாம்பு கடித்த என் மகனின் தாமரைமுகத்தைப் பார்த்தவுடனே, அந்தக் கொடிய விஷத்தால் நான் இப்போது கண் மறைந்தவன் போல ஆகிவிட்டேன்.

Verse 194

एकमुक्त्वा तमादाय बालकं बाष्पगद्गदः । परिष्वज्य च निष्चेष्टो मूर्च्छया निपपात ह ॥

ஒரே சொல்லை உரைத்து அவர் அந்தக் குழந்தையைத் தூக்கினார். கண்ணீரால் குரல் தடைபட்டு, அவனை அணைத்து அசையாமல் நின்றார்; மயக்கமடைந்து தரையில் விழுந்தார்.

Verse 195

राजपत्नी उवाच— अयं स पुरुषव्याघ्रः स्वरेणैवोपलक्ष्यते । विद्वज्जनमनश्चन्द्रो हरिश्चन्द्रो न संशयः ॥

அரசி கூறினாள்—“இவர் அந்த நர-புலி; இவரின் குரலாலேயே அறியப்படுகிறார். இவர் ஹரிச்சந்திரன், அறிஞர்களின் மனங்களுக்கு நிலவு போன்றவர்; இதில் ஐயமில்லை.”

Verse 196

तथास्य नासिका तुङ्गा अग्रतोऽधोमुखं गता । दन्ताश्च मुकुलप्रख्याः ख्यातकीर्तेर्महात्मनः ॥

அவரின் மூக்கு உயர்ந்து முன்புறம் சற்றுக் கீழ்நோக்கி வளைந்தது; அவரின் பற்கள் மொட்டுகளைப் போல இருந்தன—இவை புகழ்பெற்ற அந்த மகாத்மாவின் இலக்கணங்கள்.

Verse 197

श्मशानमागतः कस्मादद्यैष स नरेश्वरः । अपहाय पुत्रशोकं सापश्यत् पतितं पतिम् ॥

“இன்று அந்த நராதிபதி ஏன் சுடுகாட்டிற்கு வந்தார்?” என்று, மகன் துயரை ஒதுக்கி, அவள் கணவன் தரையில் விழுந்திருப்பதைக் கண்டாள்.

Verse 198

प्रकृष्टा विस्मिता दीना भर्तृपुत्राधिपीडिता । वीक्षन्ती सा ततोऽपश्यद् भर्तृदण्डं जुगुप्सितम् ॥

அவள் சுற்றிலும் நோக்கி மிகுந்த அதிர்ச்சியடைந்து நடுங்கினாள்—வியப்பும் துயரமும் கொண்டு, கணவன்-மகன் துன்பத்தால் பீடிக்கப்பட்டவளாய். அப்போது அவள் கணவனின் அருவருப்பான தண்டை (அவனின் தாழ்ந்த நிலையின் குறி) கண்டாள்.

Verse 199

श्वपाकार्हमतो मोहं जगामायतलोचना । प्राप्य चेतश्च शनकैः सगद्गदमभाषत ॥

அப்போது விசாலநேத்திரி அவள், அவன் சாண்டாள நிலையிற்குத் தகுந்தவனாகக் காணப்பட்டதைக் கண்டு மயக்கமடைந்தாள். சிறிது சிறிதாக உணர்வு திரும்பி, குரல் அடைத்தபடி பேசினாள்.

Verse 200

धिक् त्वां दैवातिकरुणां निर्मर्यादं जुगुप्सितम् । येनायममरप्रख्यो नीतो राजा श्वपाकताम् ॥

அய்யோ, உன்னைத் திகைக்கிறேன், ஓ விதியே—பரிகாசமாக ‘மிகக் கருணையுள்ளவன்’—அடக்கமற்றதும் அருவருப்பானதும்! உன்னாலே தேவர்போல் ஒளிவிடும் இந்த அரசன் சுவபாகன் நிலையிற்குக் கொண்டுவரப்பட்டான்.

Verse 201

राज्यनाशं सुहृत्त्यागं भार्या-तनयविक्रयम् । प्रापयित्वापि नो कुक्तश्चण्डालोऽयं कृतो नृपः ॥

அரசாட்சியை இழக்கச் செய்து, நண்பர்களை விட்டு பிரியச் செய்து, மனைவி மகனை விற்கச் செய்தபின்பும் நீ திருப்தியடையவில்லை; இந்த அரசன் சாண்டாளனாக்கப்பட்டான்.