Adhyaya 15
Book 2 operationalizes the Vijigīṣu’s power by turning administration into a measurable machine. Chapter 2.15 defines the Koṣṭhāgārādhyakṣa’s domain: not merely warehousing grain, but governing the entire fiscal-physical interface where agricultural output becomes state power. By classifying inflows (sīta, rāṣṭra dues), market operations (state purchase/sale, exchange, requisition/loan), processing activities (milling, fermenting, oil-pressing, sugarcane and alkali work), and exceptional categories (lost/forgotten stock, residuals, waste, and accounting adjustments), Kauṭilya constructs an auditable ontology. The chapter’s pragmatic objective is to secure Kośa through controlled circulation: every transformation of commodity (raw grain to flour, oil, alkali, salt) is made legible to the state. This legibility enables provisioning of army and fort, stabilizes prices, and funds coercion and diplomacy. In the Saptāṅga body, the granary is the stomach and bloodstream of the realm; this chapter gives it nerves—definitions, measures, and accountability—so the conqueror can expand without fiscal anemia.
Sutras
Sutra 1
कोष्ठागाराध्यक्षः सीताराष्ट्रक्रयिमपरिवर्तकप्रामित्यकापमित्यकसंहनिकान्यजातव्ययप्रत्यायोपस्थानान्युपलभेत् ॥ कZ_०२.१५.०१ ॥
களஞ்சியக் கண்காணிப்பாளர் பின்வற்றை கணக்கில் கொண்டு சரிபார்க்க வேண்டும்: சீதா (அரச நிலங்கள்) மூலம் வரும் பெறுபேறுகள், நாட்டின் வருவாய்கள், கொள்முதல் மூலம் வந்த கையிருப்புகள், பரிமாற்ற/மாற்று நடவடிக்கைகள், கோரிக்கை/கடன் அடிப்படையில் பெறப்பட்ட தானியம் (ப்ராமித்யக), குறை அளவு/குறை எடை போன்ற முறைகேடுகளால் கிடைத்த (கண்டறிய வேண்டிய) தானியம் (ஆபமித்யக), ஒருங்கிணைக்கப்பட்ட/சேர்த்த கையிருப்புகள் (ஸம்ஹனிக), பிற பெறுபேறுகள், செலவுகள், வசூல்/சரிசெய்தல் (ப்ரத்யாய), மற்றும் கையிலுள்ள இருப்பு/நிலை (உபஸ்தான)।
Sutra 2
सीताध्यक्षोपनीतः सस्यवर्णकः सीता ॥ कZ_०२.१५.०२ ॥
‘சீதா’ என்பது சீதாத்யக்ஷர் (அரச நிலங்களின் கண்காணிப்பாளர்) வழங்கிய, வகைப்படி வகைப்படுத்தப்பட்ட தானிய உற்பத்தி ஆகும்।
Sutra 3
पिण्डकरः षड्भागः सेनाभक्तं बलिः कर उत्सङ्गः पार्श्वं पारिहीणिकमौपायनिकं कौष्ठेयकं च राष्ट्रम् ॥ कZ_०२.१५.०३ ॥
‘ராஷ்ட்ரம்’ (அரசின் வருவாய்) என்பதில்— பிண்டகரம் (ஒருமுறை/மொத்த வரி), ஷட்பாகம் (உற்பத்தியின் ஆறில் ஒரு பங்கு), சேனாபக்தம் (படையின் உணவு/ரேஷன் வசூல்), பலி (உபவரி/காணிக்கை), கரம் (வரி), உத்ஸங்கம் (கூடுதல் வசூல்), பார்ஷ்வம் (பக்க-வசூல்கள்), பாரிஹீணிகம் (பாக்கி/குறைவு வசூல்), ஔபாயனிகம் (பரிசு/நிவேதன வரவு), கௌஷ்டேயகம் (களஞ்சியம்/கோஷ்டம் தொடர்பான கட்டணங்கள்) அடங்கும்.
Sutra 4
धान्यमूल्यं कोशनिर्हारः प्रयोगप्रत्यादानं च क्रयिमम् ॥ कZ_०२.१५.०४ ॥
‘க்ரயிமம்’ (கொள்முதல்-அடிப்படையிலான கையிருப்பு) என்பது— தான்யமூல்யம் (விலை கொடுத்து வாங்கிய தானியம்), அந்த வாங்குதலுக்காக கருவூலத்திலிருந்து செலவிடுதல்/வெளியீடு (கோஷநிர்ஹாரம்), மேலும் பயன்பாட்டிற்காக முன்கூட்டியே வழங்கிய பொருட்களின் வழங்கல் மற்றும் திருப்பி அளித்தல்/சரிசெய்தல் (ப்ரயோக-ப்ரத்யாதானம்).
Sutra 5
सस्यवर्णानामर्घान्तरेण विनिमयः परिवर्तकः ॥ कZ_०२.१५.०५ ॥
‘பரிவர்த்தக’ என்பது— ஒரு வகை தானியத்தை மற்றொரு வகை தானியத்துடன் பரிமாறுதல்; மதிப்பு/விலை வேறுபாட்டை கணக்கில் கொண்டு.
Sutra 6
सस्ययाचनमन्यतः प्रामित्यकम् ॥ कZ_०२.१५.०६ ॥
‘ப்ராமித்யகம்’ என்பது— தானியத்தை வேறு ஆதாரம்/பகுதியிலிருந்து கோரி/வேண்டி பெறுதல்.
Sutra 7
तदेव प्रतिदानार्थमापमित्यकम् ॥ कZ_०२.१५.०७ ॥
எதிரளிப்பு/திருப்பி வழங்குதல் (ஈடுசெய்தல்) என்பதற்காக அதே (அளவு/அளவீடு) தரமாக எடுத்துக்கொள்ள வேண்டும்; இதை ‘ஆபம்/இத்யக’ என்று அழைக்கப்படுகிறது.
Sutra 8
कुट्टकरोचकसक्तुशुक्तपिष्टकर्म तज्जीवनेषु तैलपीडनमौद्रचाक्रिकेष्विक्षूणां च क्षारकर्म संहनिका ॥ कZ_०२.१५.०८ ॥
குத்துதல், மெருகூட்டுதல், சத்து/மாவு தயாரித்தல், புளிப்பித்தல்/புளிப்பாக்குதல், விழுது/பேஸ்ட் தயாரித்தல் போன்ற செயலாக்கமே வாழ்வாதாரமாக உள்ளவர்களுக்கு எண்ணெய் பிழிதல் போன்ற பணிகளும் உண்டு; மேலும் ‘ஔத்ர-சாக்ரிக’ நிலையங்களில் கரும்பின் கார/சர்க்கரை சார்ந்த செயலாக்கமும் உண்டு. இவை ‘ஸம்ஹனிகா’ (ஒருங்கிணைந்த தலைப்பு/அட்டவணை) எனக் கருதப்படுகிறது.
Sutra 9
नष्टप्रस्मृतादिरन्यजातः ॥ कZ_०२.१५.०९ ॥
‘நஷ்ட’ (இழந்தது), ‘ப்ரஸ்ம்ருத’ (மறந்தது/விட்டுப்போனது) முதலியன எனப் பதிவானவை ‘அன்யஜாத’ எனக் கொள்ளப்பட வேண்டும்—அதாவது பிற காரணங்களால் ஏற்பட்ட முரண்பாடுகள்.
Sutra 10
विक्षेपव्याधितान्तरारम्भशेषं च व्ययप्रत्यायः ॥ कZ_०२.१५.१० ॥
திருப்பிவிடுதல்/கையாடல், நோய், பணித் தடங்கல்/இடைநிறுத்தம், மற்றும் முடிக்கப்படாத மீதிப் பணி—இவற்றால் ஏற்பட்ட குறைவு ‘வ்யய-ப்ரத்யாய’ எனக் கொள்ளப்பட வேண்டும்; அதாவது காரணம் கூறி செலவு/இழப்பாக கணக்கிட வேண்டும்.
Sutra 11
तुलामानान्तरं हस्तपूरणमुत्करो व्याजी पर्युषितं प्रार्जितं चोपस्थानम् । इति ॥ कZ_०२.१५.११ ॥
எடை/அளவில் வேறுபாடு, ‘கை-நிரப்புதல்’ (கையால் மறைவாக அதிகம்/குறைவு செய்வது), குவித்தல், கலப்படம்/பொய் வாணிபம், பழைய/பாசியான சரக்கு, மற்றும் மறைத்து சேர்த்துக் குவித்தல்—இவை அனைத்தும் ‘உபஸ்தான’ (ஒழுங்கற்ற கையாளுதல்/மோசடி) ஆகும். இதி.
Sutra 12
धान्यस्नेहक्षारलवणानां धान्यकल्पं सीताध्यक्षे वक्ष्यामः ॥ कZ_०२.१५.१२ ॥
தானியம், எண்ணெய்/ஸ்நேஹம், காரப் பொருட்கள், மற்றும் உப்பு—இவற்றின் ‘தான்ய-கல்ப’ (தானிய முறைப்படி நடைமுறைகள்) ‘ஸீதாத்யக்ஷ’ (வேளாண் கண்காணிப்பாளர்) பகுதியில் விளக்கப்படும்.
Sutra 13
सर्पिस्तैलवसामज्जानः स्नेहाः ॥ कZ_०२.१५.१३ ॥
நெய், எண்ணெய், கொழுப்பு, மஜ்ஜை—இவை ‘ஸ்நேஹாஃ’ (எண்ணெய்/கொழுப்பு வகைப் பொருட்கள்) என வகைப்படுத்தப்படுகின்றன।
Sutra 14
फाणितगुडमत्स्यण्डिकाखण्डशर्कराः क्षारवर्गः ॥ कZ_०२.१५.१४ ॥
பாணிதம் (மொலாசஸ்/கனமான சீறா), வெல்லம், மத்ஸ்யண்டிகா (படிகச் சர்க்கரை), கண்டம் (கண்டச் சர்க்கரை/லோஃப் சர்க்கரை), சர்க்கரா (துகள்ச் சர்க்கரை)—இவை ‘க்ஷார-வர்க’ (க்ஷார/சர்க்கரை குழு) உட்படுகின்றன।
Sutra 15
सैन्धवसामुद्रबिडयवक्षारसौवर्चलोद्भेदजा लवणवर्गः ॥ कZ_०२.१५.१५ ॥
சைந்தவம் (கல் உப்பு), சாமுத்ரம் (கடல் உப்பு), பிட உப்பு, யவ-க்ஷாரம் (க்ஷார உப்பு), சௌவர்சல உப்பு, மற்றும் உத்பேதஜ (மண்ணிலிருந்து பெறப்படும்) உப்புகள்—இவை ‘லவண-வர்க’ (உப்பு குழு) ஆகும்।
Sutra 16
क्षौद्रं मार्द्वीकं च मधु ॥ कZ_०२.१५.१६ ॥
க்ஷௌத்ரம் (தேன்) மற்றும் மார்த்வீகம் (திராட்சை மது)—இவை ‘மது’ (தேன்/மயக்கப் பொருள் வகை) என வகைப்படுத்தப்படுகின்றன।
Sutra 17
इक्षुरसगुडमधुफाणितजाम्बवपनसानामन्यतमो मेषशृङ्गीपिप्पलीक्वाथाभिषुतो मासिकः षाण्मासिकः सांवत्सरिको वा चिद्भिटोर्वारुकेक्षुकाण्डाम्रफलामलकावसुतः शुद्धो वा शुक्तवर्गः ॥ कZ_०२.१५.१७ ॥
‘சுக்த-வர்கம்’ என்பதில் அடங்குவது: கரும்புச் சாறு, வெல்லம், தேன், பாணிதம் (மொலாசஸ்), ஜாம்பு (நாவல்) அல்லது பலா—இவற்றில் ஏதாவது ஒன்றிலிருந்து தயாரித்த புளிப்புக் காய்ச்சல்; அதில் மேஷச்ருங்கீ மற்றும் பிப்பலீ கஷாயம் சேர்த்து ஊறவைத்து/காய்ச்சி தயாரித்தது; ஒரு மாதம், ஆறு மாதம் அல்லது ஒரு ஆண்டு முதிர்த்தது; மேலும் சித்பிடா, வாருக, கரும்புத் தண்டு, மாம்பழம், ஆமலகம் (நெல்லிக்காய்) ஆகியவற்றிலிருந்து பெறப்பட்ட அல்லது தூய காய்ச்சலிலிருந்து உருவான வினிகர்/புளிப்புப் பானம்.
Sutra 18
वृक्षाम्लकरमर्दाम्रविदलामलकमातुलुङ्गकोलबदरसौवीरकपरूषकादिः फलाम्लवर्गः ॥ कZ_०२.१५.१८ ॥
‘பழ-புளிப்பு’ வகை (பலாம்ல-வர்க) யில் மரப்புளிப்பு முதலியவை அடங்கும்—கரமர்த, மாம்பழம், விதல, ஆமலகம், மாதுலுங்க (சிட்ரான்), கோல (ஜுஜூப்), பதர, சௌவீரக, பரூஷக முதலியவை।
Sutra 19
दधिधान्याम्लादिर्द्रवाम्लवर्गः ॥ कZ_०२.१५.१९ ॥
தயிர், தான்யாம்ல (புளிக்கவைத்த தானியப் புளிப்பு) முதலிய திரவங்கள் ‘திரவ-புளிப்பு’ வகை (த்ரவாம்ல-வர்க) ஆகும்।
Sutra 20
पिप्पलीमरिचशृङ्गिबेराजाजीकिराततिक्तगौरसर्षपकुस्तुम्बुरुचोरकदमनकमरुवकशिग्रुकाण्डादिः कटुकवर्गः ॥ कZ_०२.१५.२० ॥
‘காரம்/மசாலா’ வகை (கடுக-வர்க) யில் பிப்பலி, மிளகு (மரிச), ஶ்ருங்கீ, பேர (இஞ்சி), அஜாஜீ, கிராத-திக்த, கௌர-ஸர்ஷப (வெள்ளை கடுகு), குஸ்தும்புரு (கொத்தமல்லி), சோரக, தமனக, மருவக, ஶிக்ரு-காண்ட (முருங்கைக் காம்பு) முதலியவை அடங்கும்।
Sutra 21
शुष्कमत्स्यमांसकन्दमूलफलशाकादि च शाकवर्गः ॥ कZ_०२.१५.२१ ॥
‘காய்கறி/சரக்கு’ வகை (ஶாக-வர்க) யில் உலர்ந்த மீன், உலர்ந்த இறைச்சி, கிழங்குகள், வேர்கள், பழங்கள், காய்கறிகள் முதலியவை அடங்கும்।
Sutra 22
ततोऽर्धमापदर्थं जानपदानां स्थापयेदर्धमुपयुञ्जीत ॥ कZ_०२.१५.२२ ॥
இந்தச் சரக்குகளில் பாதியை நாட்டுப்புறம்/ஜனபதத்திற்கான அவசரக் காப்பாக ஒதுக்கி வைத்து, மீதிப் பாதியை தற்போதைய தேவைகளுக்கு பயன்படுத்த வேண்டும்।
Sutra 23
नवेन चानवं शोधयेत् ॥ कZ_०२.१५.२३ ॥
புதிய கையிருப்பால் பழைய கையிருப்பை நீக்கி (சுழற்றி/மாற்றி) சுத்தப்படுத்த வேண்டும்.
Sutra 24
क्षुण्णघृष्टपिष्टभृष्टानामार्द्रशुष्कसिद्धानां च धान्यानां वृद्धिक्षयप्रमाणानि प्रत्यक्षीकुर्वीत ॥ कZ_०२.१५.२४ ॥
நசுக்கிய, உரசி/சுத்தம் செய்த, அரைத்த அல்லது வறுத்த; மேலும் ஈரமான, உலர்ந்த அல்லது வேகவைத்த/செயலாக்கப்பட்ட தானியங்களில் உயர்வு-இழப்பு (லாப-நஷ்ட) அளவுகோல்களை நேரடியாகக் கவனித்து அளந்து உறுதிப்படுத்த வேண்டும்.
Sutra 25
कोद्रवव्रीहीणामर्धं सारः शालीनामर्धभागोनः त्रिभागोनो वरकाणाम् ॥ कZ_०२.१५.२५ ॥
கோத்ரவமும் சாதாரண நெலும் (வ்ரீஹி) சாரம் (பெறக்கூடிய மைய விளைவு) பாதி; சாலி அரிசியில் பாதியைவிட ஒரு பகுதி குறைவு; வரகத்தில் மூன்றில் ஒரு பகுதி குறைவு.
Sutra 26
प्रियङ्गूणामर्धं सारो नवभागवृद्धिश्च ॥ कZ_०२.१५.२६ ॥
பிரியங்கு சாரம் பாதி; மேலும் நவபாகம் (ஒன்பதில் ஒரு பங்கு) அளவிலான உயர்வும் உள்ளது.
Sutra 27
उदारकस्तुल्यः यवा गोधूमाश्च क्षुण्णाः तिला यवा मुद्गमाषाश्च घृष्टाः ॥ कZ_०२.१५.२७ ॥
நசுக்கப்பட்ட பார்லி (யவம்) மற்றும் கோதுமை உதாரகத்துக்கு சமமாகக் கருதப்பட வேண்டும்; அதுபோல உரசி தோல் நீக்கிய எள் மற்றும் யவம், மேலும் உரசி தோல் நீக்கிய பாசிப்பயறு (முத்க) மற்றும் உளுந்து (மாஷ) ஆகியனவும் (கணக்கு/விநியோகத்தில்) சமமாகக் கருதப்பட வேண்டும்.
Sutra 28
पञ्चभागवृद्धिर्गोधूमः सक्तवश्च ॥ कZ_०२.१५.२८ ॥
கோதுமை மற்றும் சட்டூ (வறுத்த மாவு) கணக்கில் ஒரு-ஐந்தாம் பங்கு அதிகரித்து (அதாவது 1/5 சேர்த்து) கணக்கிட வேண்டும்।
Sutra 29
पादोना कलायचमसी ॥ कZ_०२.१५.२९ ॥
கலாயா மற்றும் சமசா ஆகியவற்றிற்கு (தரநிலை விளைவு/வழங்கல்) ஒரு-நான்காம் பங்கு குறைவு.
Sutra 30
मुद्गमाषाणामर्धपादोना ॥ कZ_०२.१५.३० ॥
பாசிப்பயறு (முத்க) மற்றும் உளுந்து (மாஷ) ஆகியவற்றிற்கு (தரநிலை விளைவு/வழங்கல்) ஒரு-எட்டாம் பங்கு குறைவு.
Sutra 31
शौम्ब्यानामर्धं सारः त्रिभागोनो मसूराणाम् ॥ कZ_०२.१५.३१ ॥
சௌம்ப்யங்களில் பயன்படும் சாரம் (சார) பாதி; மசூரில் அது ஒரு-மூன்றாம் பங்கு குறைவு.
Sutra 32
पिष्टमामं कुल्माषाश्चाध्यर्धगुणाः ॥ कZ_०२.१५.३२ ॥
மூலப் பிஷ்டம் (சமைக்காத மாவு) மற்றும் குல்மாஷ (வேகவைத்த/ஊறவைத்த தானியம்/பருப்பு தயாரிப்பு) ஆகியவற்றை ஒன்றரை மடங்காக கணக்கிட வேண்டும்।
Sutra 33
द्विगुणो यावकः पुलाकः पिष्टं च सिद्धम् ॥ कZ_०२.१५.३३ ॥
யாவக, புலாக மற்றும் சமைத்த பிஷ்டம் (மாவுப் தயாரிப்புகள்) இரட்டிப்பாகக் கணக்கிடப்பட வேண்டும்.
Sutra 34
कोद्रववरकोदारकप्रियङ्गूणां त्रिगुणमन्नं चतुर्गुणं व्रीहीणाम् पञ्चगुणं शालीनाम् ॥ कZ_०२.१५.३४ ॥
கோத்ரவ, வரக, உதாரக, பிரியங்கு ஆகியவற்றிற்கு சமைத்த அன்னம் மூன்றுமடங்கு; வ்ரீஹிக்கு நான்குமடங்கு; சாலி அரிசிக்கு ஐந்துமடங்கு.
Sutra 35
तिमितमपरान्नं द्विगुणमर्धाधिकं विरूढानाम् ॥ कZ_०२.१५.३५ ॥
மற்ற சமைத்த உணவுகள் (அபரான்ன) இரட்டிப்பு; முளைத்த தானியங்கள் (விரூಢ) இரண்டரை மடங்கு.
Sutra 36
पञ्चभागवृद्धिर्भृष्टानाम् ॥ कZ_०२.१५.३६ ॥
வறுத்தவற்றிற்கு கணக்கில் ஐந்தில் ஒரு பங்கு அதிகரிப்பு (ஒரு-ஐந்தாம் உயர்வு) கொள்ள வேண்டும்.
Sutra 37
कलायो द्विगुणः लाजा भरुजाश्च ॥ कZ_०२.१५.३७ ॥
கலாய (பட்டாணி) என்பதற்கு அளவு/வெளியீடு இரட்டிப்பு; அதுபோல லாஜா (வறுத்த/பொங்கிய அரிசி) மற்றும் பருஜா (அதே வகை வறுத்த தானியத் தயாரிப்புகள்) என்பவற்றிற்கும்.
Sutra 38
षट्कं तैलमतसीनाम् ॥ कZ_०२.१५.३८ ॥
அதசி (ஆளி விதை)க்கு எண்ணெய்-வெளியீட்டு விகிதம் ஆறில் ஒன்று (ஷட்க) ஆகும்.
Sutra 39
निम्बकुशाम्रकपित्थादीनां पञ्चभागः ॥ कZ_०२.१५.३९ ॥
வேம்பு, குசா, மாமரம், கபித்தம் (வுட்-ஆப்பிள்) முதலியவற்றுக்கு விகிதம் ஐந்தில் ஒன்று (பஞ்சபாக) ஆகும்.
Sutra 40
चतुर्भागिकास्तिलकुसुम्भमधूकेङ्गुदीस्नेहाः ॥ कZ_०२.१५.४० ॥
எள், குசும்ப (சாஃப்ளவர்), மதூக, இங்குடி ஆகியவற்றின் எண்ணெய்/கொழுப்பு நான்கில் ஒன்று (சதுர்பாகிக) விகிதத்தில் கணக்கிடப்படும்.
Sutra 41
कार्पासक्षौमाणां पञ्चपले पलं सूत्रम् ॥ कZ_०२.१५.४१ ॥
பருத்தி மற்றும் க்ஷௌமம் (லினன்/ஃப்ளாக்ஸ்) ஆகியவற்றில் ஐந்து பலா (நார்) இலிருந்து ஒரு பலா நூல் என்பது நிலையான உற்பத்தி.
Sutra 42
पञ्चद्रोणे शालीनां द्वादशाढकं तण्डुलानां कलभभोजनमेकादशकं व्यालानाम् दशकमौपवाह्यानां नवकं साम्नाह्यानामष्टकं पत्तीनां सप्तकं मुख्यानां षट्कं देवीकुमाराणाम् पञ्चकं राज्ञामखण्डपरिशुद्धानां वा तुअण्डुलानां प्रस्थः ॥ कZ_०२.१५.४२ ॥
ஐந்து த்ரோண சாலி நெல் இருந்து பன்னிரண்டு ஆடக அரிசி என்பது நிலையான விளைவு. முழுமையாகவும் நன்றாகச் சுத்தம் செய்யப்பட்ட அரிசியிலிருந்து (பிரஸ்த அளவில்) சமைத்த சாதத்தின் நிர்ணய வழங்கல்: யானைத் தொழுவம் (கலப) 11, வியால (கொடூர விலங்குகள்) 10, சுமை/வண்டி விலங்குகள் (ஔபவாஹ்ய) 9, பொதுத் துறையில் பராமரிக்கப்படுவோர் (சாம்நாஹ்ய) 8, காலாட்படை (பத்தீ) 7, தலைவர்கள்/மேற்பார்வையாளர்கள் (முக்ய) 6, அரசியரும் இளவரசர்களும் (தேவீ-குமார) 5, அரசனுக்கும் 5.
Sutra 43
तण्डुलानां प्रस्थः चतुर्भागः सूपः सूपषोडशो लवणस्यांशः चतुर्भागः सर्पिषस्तैलस्य वैकमार्यभक्तं पुंसः ॥ कZ_०२.१५.४३ ॥
ஆணின் நிலையான உணவு: அரிசி ஒரு பிரஸ்தம்; அதன் நான்கில் ஒன்று சூப்; சூப்பின் பதினாறில் ஒன்று உப்பு; மேலும் சூப் அளவின் நான்கில் ஒன்று நெய்/எண்ணெய்।
Sutra 44
षड्भागः सूपः अर्धस्नेहमवराणाम् ॥ कZ_०२.१५.४४ ॥
கீழ்தர பெறுநர்களுக்கு சூப் ஆறில் ஒன்று; மேலும் எண்ணெய்/நெய் பாதி (நிலையான அளவின்).
Sutra 45
पादोनं स्त्रीणाम् ॥ कZ_०२.१५.४५ ॥
பெண்களுக்கு அளவு நான்கில் ஒன்று குறைவு।
Sutra 46
अर्धं बालानाम् ॥ कZ_०२.१५.४६ ॥
குழந்தைகளுக்கு அளவு பாதி।
Sutra 47
मांसपलविंशत्या स्नेहार्धकुडुबः पलिको लवणस्यांशः क्षारपलयोगो द्विधरणिकः कटुकयोगो दध्नुश्चार्धप्रस्थः ॥ कZ_०२.१५.४७ ॥
இருபது பலா இறைச்சி அளவிற்கு: அரை குடுபம் கொழுப்பு/நெய்; உப்பில் ஒரு பலா-பங்கு; ஒரு பலா காரம் (க்ஷாரம்/அல்கலி); இரண்டு தரணிக மதிப்புள்ள கார மசாலா; மேலும் அரை பிரஸ்தம் தயிர்.
Sutra 48
तेनोत्तरं व्याख्यातम् ॥ कZ_०२.१५.४८ ॥
இந்த விதியால் அடுத்ததையும் விளக்கலாம் (அதாவது பின்வரும் விதிகளுக்கும் அதே கோட்பாடு பொருந்தும்).
Sutra 49
शाकानामध्यर्धगुणः शुष्काणां द्विगुणः स चैव योगः ॥ कZ_०२.१५.४९ ॥
கீரை/காய்கறிகளுக்கு (புதிய கீரை) அளவு ஒன்றரை மடங்கு; உலர்ந்தவற்றுக்கு இரட்டிப்பு—கலவைக்கும் இதே விகித விதி பொருந்தும்.
Sutra 50
हस्त्यश्वयोस्तदध्यक्षे विधाप्रमाणं वक्ष्यामः ॥ कZ_०२.१५.५० ॥
யானைகள் மற்றும் குதிரைகள் தொடர்பாக, அவற்றின் கண்காணிப்பாளருக்கான நிர்ணய விதிகளையும் அளவுகளையும் நாம் கூறுவோம்.
Sutra 51
बलीवर्दानां माषद्रोणं यवानां वा पुलाकः शेषमश्वविधानम् ॥ कZ_०२.१५.५१ ॥
மாடுகளுக்கு: மாஷப் பயறு ஒரு த்ரோண; அல்லது யவம் (பார்லி) புலாகம் (மோட்ட தானியம்). மீதியெல்லாம் குதிரைகளுக்கான விதிப்படி.
Sutra 52
विशेषो घाणपिण्याकतुला कणकुण्डकं दशाढकं वा ॥ कZ_०२.१५.५२ ॥
சிறப்பு கூடுதல்: ாண-பிண்யாகம் (எண்ணெய் பிண்ணாக்கு) ஒரு துலா; அல்லது கணகுண்டகம் பத்து ஆடகங்கள் வரை.
Sutra 53
द्विगुणं महिषोष्ट्राणाम् ॥ कZ_०२.१५.५३ ॥
எருமைகளுக்கும் ஒட்டகங்களுக்கும் தீவனம்/ரேஷன் இரட்டிப்பு.
Sutra 54
अर्धद्रोणं खरपृषतरोहितानाम् ॥ कZ_०२.१५.५४ ॥
கழுதைகளுக்கும் ப்ருஷத, ரோஹித (மான்/அன்டிலோப் வகைகள்) களுக்கும் தீவனம் அரை த்ரோணம்.
Sutra 55
आढकमेणकुरङ्गाणाम् ॥ कZ_०२.१५.५५ ॥
ஏணக, குரங்க (மான்/அன்டிலோப் வகைகள்) களுக்கு தீவனம் ஒரு ஆடகம்.
Sutra 56
अर्धाढकमजैडकवराहाणाम् द्विगुणं वा कणकुण्डकम् ॥ कZ_०२.१५.५६ ॥
ஆடுகள், செம்மறியாடுகள், காட்டுப்பன்றிகளுக்கு அரை ஆடகம்; அல்லது (மாற்றாக) கணகுண்டகம் (தவிடு/பொத்தல்) இரட்டிப்பு.
Sutra 57
प्रस्थौदनः शुनाम् ॥ कZ_०२.१५.५७ ॥
நாய்களுக்கு சமைத்த சாதத்தின் அளவு ஒரு பிரஸ்தம் ஆகும்.
Sutra 58
हंसक्रौञ्चमयूराणामर्धप्रस्थः ॥ कZ_०२.१५.५८ ॥
அன்னப்பறவைகள், கொக்குகள் (க்ரௌஞ்சம்) மற்றும் மயில்களுக்கு உணவு அளவு அரை பிரஸ்தம் ஆகும்.
Sutra 59
शेषाणामतो मृगपशुपक्षिव्यालानामेकभक्तादनुमानं ग्राहयेत् ॥ कZ_०२.१५.५९ ॥
மீதமுள்ள விலங்குகள்—வேட்டுமிருகங்கள், வீட்டுப்பிராணிகள், பறவைகள், கொடிய மிருகங்கள்—இவற்றிற்கு ‘ஒரு உணவுப் பகுதி’யை அடிப்படையாகக் கொண்டு மதிப்பீட்டால் உணவு அளவை நிர்ணயிக்க வேண்டும்.
Sutra 60
अङ्गारांस्तुषान् लोहकर्मान्तभित्तिलेप्यानां हारयेत् ॥ कZ_०२.१५.६० ॥
இரும்புப் பணிமனைகளுக்கும் சுவர்களின் பூச்சு/பிளாஸ்டர் செய்வதற்கும் கரியையும் உமியையும் வழங்க வேண்டும்.
Sutra 61
कणिका दासकर्मकरसूपकाराणामतोऽन्यदौदनिकापूपिकेभ्यः प्रयच्छेत् ॥ कZ_०२.१५.६१ ॥
அடிமைகள், கூலித் தொழிலாளர்கள், சமையல்காரர்களுக்கு கணிகா (கஞ்சி/கூழ்) வழங்க வேண்டும்; சோறு வகைகள் மற்றும் அப்பம்/கேக் செய்வோருக்கு வேறு உணவு வழங்க வேண்டும்.
Sutra 62
तुलामानभाण्डं रोचनीदृषन्मुसलोलूखलकुट्टकरोचकयन्त्रपत्त्रकशूर्पचालनिकाकण्डोलीपिटकसम्मार्जन्यश्चोपकरणानि ॥ कZ_०२.१५.६२ ॥
கருவிகளில்—தராசு மற்றும் அளவுப் பாத்திரங்கள்; அரைக்கும் கற்கள்; உலக்கைகள்; உரல்கள்; இடிக்கும் கருவிகள்; கிளற/கலக்க கருவிகள்; இயந்திர சாதனங்கள்; பத்திரக (கரண்டி/தட்டு); சூர்ப்பம் (வின்னோவிங் கூடை); சலனி (சல்லடை); கூடைகள்; பிட்டக (பெரிய கூடை/ஹாம்பர்); மற்றும் துடைப்புகள்—இவை அடங்கும்.
Sutra 63
मार्जकरक्षकधरकमायकमापकदायकदापकशलाकाप्रतिग्राहकदासकर्मकरवर्गश्च विष्टिः ॥ कZ_०२.१५.६३ ॥
துடைப்பவர்கள், காவலர்கள், சுமப்பவர்கள், அளப்பவர்கள், மறுஅளப்பவர்கள்/சோதனை-அளப்பவர்கள், கொடுப்பவர்கள், பெறுபவர்கள், சலாகா (எண்ணிக்கை குச்சி) கையாள்பவர்கள், டோக்கன்/அடையாளம் பெறுபவர்கள், மேலும் அடிமைகள் மற்றும் தொழிலாளர்களின் குழுக்கள்—இவையே விஷ்டி (கட்டாய உழைப்பு/சேவை).
Sutra 64
मृत्काष्ठकोष्ठाः स्नेहस्य पृथिवी लवणस्य च ॥ कZ_०२.१५.६४च्द् ॥
ஸ்நேஹம் (எண்ணெய்/கொழுப்பு) மண் அல்லது மரக் கொள்கலன்களில் சேமிக்க வேண்டும்; உப்பு (லவணம்) மண்ணுடன் தொடர்பில்/மண்ணில் சேமிக்க வேண்டும்.
Frequently Asked Questions
Stable provisioning and price discipline through accountable stocks: the state can feed the army, prevent famine-scarcity manipulation, reduce corruption losses, and ensure reliable public revenue from agriculture and commodity processing.
This chapter itself mostly defines categories; penalties are implied via the broader Arthashastra regime: officials committing under-measurement, concealment, adulteration, false entries, or misappropriation face graded fines, restitution, dismissal, and in severe cases harsher daṇḍa as specified in related chapters on weights/measures, accounting, and embezzlement.