Adhyaya 199: Description of the Torments of Rebirth: The Asipatravana Punishment and the Mechanics of Karmic Retribution

Verse 1

पुनः संसारचक्रयातनास्वरूपवर्णनम् ॥ ऋषिपुत्र उवाच ॥ तस्मिन् क्षितितलं सर्वमायसैः कण्टकैश्चितम् ॥ प्रभवन्ति पुनः केचिद्विषमं तमसाश्रितम्

पुनः संसारचक्रयातनास्वरूपवर्णनम्। ऋषिपुत्र उवाच। तस्मिन् क्षितितलं सर्वमायसैः कण्टकैश्चितम्। प्रभवन्ति पुनः केचिद्विषमं तमसाश्रितम्॥

Verse 2

अथान्ये छिन्नपादास्तु छिन्नपाणिशिरोधराः ॥ पापाचारास्तथा देशादुपसर्पत मा चिरम्

अथान्ये छिन्नपादास्तु छिन्नपाणिशिरोधराः। पापाचारास्तथा देशादुपसर्पत मा चिरम्॥

Verse 3

ये तु धर्मरताः दाता वपुष्मन्तो यथा गृहे ॥ परिपान्ति क्षितिं सर्वे पात्यन्ते पापकाःरिणः

ये तु धर्मरताः दाता वपुष्मन्तो यथा गृहे। परिपान्ति क्षितिं सर्वे पात्यन्ते पापकर्मिणः॥

Verse 4

याचमानाः स्थिताः नित्यं सुशीतैस्तोयभोजनैः ॥ स्त्रियः श्रीरूपसंकाशाः सुकुमाराः सुभोजनाः

याचमानाः सदा तिष्ठन्ति सुशीतैस्तोयभोजनैः। स्त्रियः श्रीरूपसंकाशाः सुकुमाराः सुभोजनाः॥

Verse 5

कृत्वा पूजां परां तत्र प्रतीक्षन्ते परं जनम् ॥ अग्नितप्ते सुघोरे च निक्षिप्यन्ते शिलातले

तत्र पूजां परां कृत्वा प्रतीक्षन्ते परं जनम्। अग्नितप्ते सुघोरे च निक्षिप्यन्ते शिलातले॥

Verse 6

आलोके च प्रदर्श्यन्ते वृक्षाश्च भुवनानि च ॥ आयान्ति दह्यमानेषु पृष्ठपादोदरेषु च

आलोके च प्रदर्श्यन्ते वृक्षाश्च भुवनानि च। आयान्ति दह्यमानेषु पृष्ठपादोदरेषु च॥

Verse 7

तत्र गत्वा तु ते दूताः प्रविशन्ति सुदारुणाः ॥ क्लिश्यन्ति बहवस्तत्र त्रातारं नाप्नुवन्ति ते

तत्र गत्वा तु ते दूताः प्रविशन्ति सुदारुणाः। क्लिश्यन्ति बहवस्तत्र त्रातारं नाप्नुवन्ति ते॥

Verse 8

अथान्ये तु श्वभिर्घोरैरापादतलमस्तकम् ॥ भक्ष्यमाणा रुदन्तश्च क्रोशन्तश्च पुनःपुनः

अथान्ये तु श्वभिर्घोरैरापादतलमस्तकम्। भक्ष्यमाणा रुदन्तश्च क्रोशन्तश्च पुनःपुनः॥

Verse 9

अथान्ये तु महारूपा महादंष्ट्रा भयानकाः ॥ सूचীমुखं कृताः पापाः क्षुधितास्तृषितास्तथा

अथान्ये तु महारूपा महादंष्ट्रा भयानकाः । सूचীমुखं कृताः पापाः क्षुधितास्तृषितास्तथा ॥

Verse 10

अयःशरमयी नारी वह्नितप्ता सुदारुणा ॥ आलिङ्गति नरं तत्र धावन्तं चानुधावति

अयःशरमयी नारी वह्नितप्ता सुदारुणा । आलिङ्गति नरं तत्र धावन्तं चानुधावति ॥

Verse 11

धावन्तं चानुधावन्ती त्विदं वचनमब्रवीत् ॥ अहं ते भगिनी पाप ह्यहं भार्या सुतस्य ते

धावन्तं चानुधावन्ती त्विदं वचनमब्रवीत् । अहं ते भगिनी पाप ह्यहं भार्या सुतस्य ते ॥

Verse 12

मातृष्वसा ते दुर्बुद्धे मातुलानी पितृष्वसा ॥ गुरुभार्या मित्रभार्या भ्रातृभार्या नृपस्य च

मातृष्वसा ते दुर्बुद्धे मातुलानी पितृष्वसा । गुरुभार्या मित्रभार्या भ्रातृभार्या नृपस्य च ॥

Verse 13

श्रोत्रियाणां द्विजातीनां जाया वै धर्षितास्त्वया॥ मोक्ष्यसे न हि पापात्त्वं रसातलगतो यथा॥

श्रोत्रियाणां द्विजातीनां जाया वै धर्षितास्त्वया । मोक्ष्यसे न हि पापात्त्वं रसातलगतो यथा ॥

Verse 14

किं प्रधावसि निर्लज्ज व्यसनैश्चोपपादितः॥ हनिष्येऽहं ध्रुवं पाप यथा कर्म त्वया कृतम्॥

किं प्रधावसि निर्लज्ज व्यसनैश्चोपपादितः॥ हनिष्येऽहं ध्रुवं पाप यथा कर्म त्वया कृतम्॥

Verse 15

एवं वै बोधयन्तीह श्रावयन्ति पुनःपुनः॥ अभिद्रवन्ति तं पापं घोररूपा भयानकाः॥

एवं वै बोधयन्तीह श्रावयन्ति पुनःपुनः॥ अभिद्रवन्ति तं पापं घोररूपा भयानकाः॥

Verse 16

ज्ञानिनां च सहस्रेषु जातं जातं तथा स्त्रियः॥ अनुपीड्य दुरात्मानं धर्षयन्ति सुदारुणम्॥

ज्ञानिनां च सहस्रेषु जातं जातं तथा स्त्रियः॥ अनुपीड्य दुरात्मानं धर्षयन्ति सुदारुणम्॥

Verse 17

वृषलीर्बहुलैर्दुःखैः किं क्रन्दसि पुनः पुनः॥ किं क्रन्दसि सुदुर्बुद्धे परिष्वक्तः स्वयं मया॥

वृषलीर्बहुलैर्दुःखैः किं क्रन्दसि पुनः पुनः॥ किं क्रन्दसि सुदुर्बुद्धे परिष्वक्तः स्वयं मया॥

Verse 18

दशधा त्वं मया पाप नीयमानः पुनःपुनः॥ अञ्जलिं वापि कुर्वाणो याचमानो न लज्जसे॥

दशधा त्वं मया पाप नीयमानः पुनःपुनः॥ अञ्जलिं वापि कुर्वाणो याचमानो न लज्जसे॥

Verse 19

तत्र तत्रैव पाप त्वां न त्यक्ष्ये पारदारिकम्॥ लोहयष्टिप्रहारैश्च ताडयन्ति पुनःपुनः॥

तत्र तत्रैव, हे पाप, त्वां न त्यक्ष्ये—हे पारदारिक। लोहयष्टिप्रहारैश्च पुनःपुनः ताडयन्ति।

Verse 20

गोपालाः इव दण्डेन कालयन्तो मुहुर्मुहुः॥ व्याघ्रसिंहशृगालैश्च तथा गर्दभराक्षसैः॥

गोपालाः इव दण्डेन मुहुर्मुहुः कालयन्तः; व्याघ्रसिंहशृगालैश्च तथा गर्दभराक्षसैः (सः पीड्यते)।

Verse 21

भक्ष्यन्ते श्वापदैरन्यैः श्वभिः काकैस्तथापरे॥ असिं तालवनं तत्र धूमज्वालासमाकुलम्॥

अन्यैः श्वापदैः भक्ष्यन्ते; श्वभिः काकैश्च तथापरे। तत्र असिं तालवनं धूमज्वालासमाकुलम्।

Verse 22

दावाग्निसदृशाकारं प्रदीप्तं सर्वतोऽर्चिषा॥ तत्र क्षिप्त्वा ततः पापं यमदूतैः सुदारुणैः॥

दावाग्निसदृशाकारं सर्वतोऽर्चिषा प्रदीप्तम्। तत्र पापं क्षिप्त्वा यमदूतैः सुदारुणैः (पीड्यते)।

Verse 23

तत्र छिन्नाश्च दग्धाश्च हन्यमानाश्च सर्वशः ॥ विधृष्टा विकृताश्चैव दह्यमाना नदन्ति ते ॥

तत्र ते छिन्नाश्च दग्धाश्च सर्वशो हन्यमानाश्च। विधृष्टा विकृताश्चैव दह्यमाना नदन्ति ते।

Verse 24

असितालवनद्वारि ये तिष्ठन्ति महारथाः ॥ पापकर्मसमायुक्तास्तर्जयन्ति सुदारुणाः ॥

असितालवनद्वारे ये महारथाः तिष्ठन्ति, ते पापकर्मसमायुक्ताः सुदारुणाः सन्तो आगतान् प्राणिनः तीक्ष्णतया तर्जयन्ति।

Verse 25

भो भो पापसमाचाराः धर्मसेतुविनाशकाः ॥ अतो निमित्तं पापिष्ठा यातनाभिः सहस्रशः ॥

भो भो पापसमाचाराः, धर्मसेतुविनाशकाः; अतो निमित्तात् पापिष्ठाः सहस्रशो यातनाभिः सह यास्यथ।

Verse 26

दह्यमानान् सुतप्तांश्च संश्रयन्ते द्रुमान् पुनः ॥ असिपत्रैस्ततो वृक्षाच्छिन्दन्ति बहुशो नरान् ॥

दह्यमानाः सुतप्ताश्च ते पुनर्द्रुमान् संश्रयन्ते; ततः असिपत्रैः वृक्षात् नराः बहुशः छिद्यन्ते।

Verse 27

अनुभूयेह तत्सर्वं मानुष्यं यदि यास्यथ ॥ कुलेषु सुदरिद्राणां गर्भवासेन पीडिताः ॥

इह तत्सर्वम् अनुभूय, यदि मानुष्यं यास्यथ, तदा सुदरिद्रकुलेषु जन्म लभ्य गर्भवासपीडया पीडिताः भविष्यथ।

Verse 28

पक्षिणश्चायसैस्तुण्डैर्व्याघ्राश्चैव सुदारुणाः ॥ तत्र घोरा बहुविधाः क्रव्यादाः श्वादयस्तथा ॥

तत्र आयसतुण्डाः पक्षिणः, सुदारुणा व्याघ्राश्च; तथा घोराः बहुविधाः क्रव्यादाः श्वादयश्च सन्ति।

Verse 29

खादन्ति रुषितास्तत्र बहवो हिंसका नरान् ॥ ऋक्षद्वीपिसमाकीर्णे बहुकीटपिपीलिके ॥

तत्र रुषिताः बहवो हिंसका नरान् खादन्ति—ऋक्षद्वीपिसमाकीर्णे बहुकीटपिपीलिकायुक्ते देशे।

Verse 30

असितालवने विप्रा बहुदुःखसमाकुले ॥ तत्र क्षिप्ता मया दृष्टा यमदूतैर्महाबलैः ॥

विप्राः, असितालवने बहुदुःखसमाकुले; तत्र यमदूतैर्महाबलैः क्षिप्तान् मया दृष्टाः।

Verse 31

असिपत्रे सुभग्नाङ्गाः शूललग्नास्तथाऽपरे ॥ तथाऽपरो महादेशो नानारूपो भयानकः ॥

असिपत्रे केचित् सुभग्नाङ्गाः, अपरे शूललग्नाः; तथा चान्यो महादेशो नानारूपो भयानकः।

Verse 32

पुष्करिण्यश्च वाप्यश्च ह्रदा नद्यस्तथैव च ॥ तडागानि च कूपाश्च रुधिरस्य सहस्रशः ॥

पुष्करिण्यश्च वाप्यश्च ह्रदा नद्यस्तथैव च; तडागानि च कूपाश्च रुधिरस्य सहस्रशः।

Verse 33

पूतिमांसकृमीणां च अमेध्यस्य तथैव च॥ अन्यानि च मया तत्र दृष्टानि मुनिसत्तमाः॥

पूतिमांसकृमीणां च अमेध्यस्य तथैव च; अन्यानि च मया तत्र दृष्टानि, मुनिसत्तमाः।

Verse 34

तत्र क्लिश्यन्ति ते पापास्तस्मिन्मध्ये सहस्रशः॥ जिघ्रन्तश्च तथा गन्धं मज्जन्तश्च सहस्रशः॥

तत्र तस्मिन्मध्ये ते पापाः सहस्रशः क्लिश्यन्ति; दुर्गन्धं जिघ्रन्तः सहस्रशो मज्जन्ति च।

Verse 35

अस्थिपाषाणवर्षाणि रुधिरस्य बलाहकाः॥ अश्मवर्षाणि ते घोराः पातयन्ति सहस्रशः॥

अस्थिपाषाणवर्षाणि रुधिरबलाहकाः; ते घोराः सहस्रशोऽश्मवर्षाणि पातयन्ति।

Verse 36

धावतां प्लवतां चैव हा हतोऽस्मीति भाषिणाम्॥ प्राहतानां पुनः शब्दो वध्यतां च सुदारुणः॥

धावतां प्लवतां चैव ‘हा हतोऽस्मि’ इति वदताम्; प्राहतानां पुनः शब्दो वध्यतां च सुदारुणः।

Verse 37

क्वचित्स्थूलैस्तथा बद्धः उद्बद्धश्च क्वचित्तथा॥ हाहाभयानकोन्मिश्रः शब्दोऽश्रूयत दारुणः॥

क्वचित्स्थूलैर्बन्धनैर्बद्धः, क्वचिदुद्बद्धश्च; हाहाभयानकोन्मिश्रः शब्दो दारुणोऽश्रूयत।

Verse 38

अपश्यं पुनरन्यत्र यत्स्मृत्वा चोद्विजेन्नरः॥

अपश्यं पुनरन्यत्र यत्स्मृत्वैव नरोद्विजेत्।

Verse 39

अन्नानि दीयमानानि भक्ष्याणि विविधानि च॥ भोज्यानि लेह्यचोष्याणि यैर्निषिद्धं दुरात्मभिः॥

अन्नानि दीयमानानि भक्ष्याणि विविधानि च—भोज्यानि लेह्यचोष्याणि—यैर्दुरात्मभिः निषिद्धकर्म कृतम्।

Verse 40

न मोक्ष्यसे मया पाप कुतो गच्छसि मूढ वै॥ यत्र यत्र प्रयासि त्वमिति गत्वा यमालये॥

न मोक्ष्यसे मया, पाप; कुतो गच्छसि, मूढ वै? यत्र यत्र प्रयासि त्वम्—इति गत्वा यमालये (उक्तम्)।

Verse 41

भोगैश्च पीडिता नित्यं उत्पत्स्यथ सुदुर्गताः॥ अग्निज्वालानिभास्तत्र अग्निस्पर्शा महारवाः॥

भोगैः पीडिता नित्यं सुदुर्गताः उत्पत्स्यथ; तत्र अग्निज्वालानिभाः, अग्निस्पर्शाः, महारवाः (सन्ति)।

Verse 42

क्रन्दतां करुणोन्मिश्रं दिशोऽपूऱ्यन्त सर्वशः॥ क्वचिद्बद्धः क्वचिद्रुद्धः क्वचिद्विद्धः सुदारुणैः॥

क्रन्दतां करुणोन्मिश्रं रुदितं दिशः सर्वशः अपूर्यन्त; क्वचिद्बद्धः, क्वचिद्रुद्धः, क्वचिद्विद्धः सुदारुणैः (उपायैः)।