Adhyaya 119

Verse 1

एकोनविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः । कपिंजल उवाच । यस्याः प्रहसनात्तात सुहृद्यानि भवंति वै । पुष्पाणि दिव्यगंधीनि दुर्लभानि सुरासुरैः

कपिंजल उवाच— यस्याः प्रहसनात्, तात, सुहृद्यानि भवन्ति वै। पुष्पाणि दिव्यगन्धीनि, दुर्लभानि सुरासुरैः॥

Verse 2

कस्मात्तु देवताः सर्वाः प्रवांछंति महामते । शंकरः सुखमायाति हास्यपुष्पैः सुपूजितः

कस्मात्तु देवताः सर्वाः प्रवाञ्छन्ति महामते। शंकरः सुखमायाति हास्यपुष्पैः सुपूजितः॥

Verse 3

को गुणस्तस्य पुष्पस्य तन्मे कथय विस्तरात् । कामोदा सा भवेत्का तु कस्य पुत्री वरांगना

तस्य पुष्पस्य को गुणो विशेषः? तन्मे विस्तरेण कथय। तथा ‘कामोदा’ नाम सा वराङ्गना का? कस्याः पुत्री सा भवेत्?

Verse 4

हास्यात्तस्या महाभाग सुपुष्पाणि भवंति च । को गुणस्तत्कथां ब्रूहि सकलां विस्तरेण च

महाभाग! तस्याः हास्यात् अपि सुपुष्पाणि जायन्ते। तत्र को गुणो निहितः? तस्याः सकलां कथां विस्तरेण ब्रूहि।

Verse 5

कुंजल उवाच । पुरा देवैर्महादैत्यैः कृत्वा सौहार्दमुत्तमम् । ममंथुः सागरं क्षीरममृतार्थं समुद्यताः

कुञ्जल उवाच—पुरा देवैः महादैत्यैश्च उत्तमं सौहार्दं कृत्वा, अमृतार्थं समुद्यताः क्षीरसागरं ममन्थुः।

Verse 6

मथनाद्देवदैत्यानां कन्यारत्नचतुष्टयम् । वरुणेन दर्शितं पूर्वं सोमेनैव तथा पुनः

देवदैत्यानां मथनात् कन्यारत्नचतुष्टयं समुत्पन्नम्। तत् पूर्वं वरुणेन दर्शितं, पुनः सोमेनापि तथैव प्रदर्शितम्।

Verse 7

पश्चात्संदर्शितं पुण्यममृतं कलशे स्थितम् । कन्या चतुष्टयं पूर्वं देवानां हितमिच्छति

पश्चात् कलशे स्थितं पुण्यममृतं संदर्शितम्। पूर्वं च तत् कन्याचतुष्टयं देवानां हितमिच्छत्।

Verse 8

सुलक्ष्मीर्नाम सा चैका द्वितीया वारुणी तथा । ज्येष्ठा नाम तथा ख्याता कामोदान्या प्रचक्षते

तासां मध्ये एका सुलक्ष्मीति नाम्ना, द्वितीया च वारुणीति प्रसिद्धा। अन्याऽपि ज्येष्ठेति ख्याता, अपराऽन्या तु कामोदाख्येति प्रचक्षते॥

Verse 9

तासां मध्ये वरा श्रेष्ठा पूर्वं जाता महामते । तस्माज्ज्येष्ठेति विख्याता लोके पूज्या सदैव हि

तासां मध्ये वरा श्रेष्ठा पूर्वमेव समुत्पन्ना, महामते। तस्मात्सा ‘ज्येष्ठा’ इति लोके विख्याता, सदा पूज्या हि॥

Verse 10

वारुणीपानरूपा च पयःफेनसमुद्भवा । अमृतस्य तरंगाच्च कामोदाख्या बभूव ह

वारुणीपानरूपा सा पयःफेनसमुद्भवा। अमृततरङ्गसम्भूता, कामोदाख्या बभूव ह॥

Verse 11

सोमो राजा तथा लक्ष्मीर्जज्ञाते अमृतादपि । त्रैलोक्यभूषणः सोमः संजातः शंकरप्रियः

अमृतादेव सोमो राजा लक्ष्मीश्च समजायताम्। त्रैलोक्यभूषणः सोमः संजातः शंकरप्रियः॥

Verse 12

मृत्युरोगहरा जाता सुराणां वारुणी तथा । ज्येष्ठासु पुण्यदा जाता लोकानां हितमिच्छताम्

मृत्युरोगहराऽभूत्तु सुराणां वारुणी तथा। ज्येष्ठासु पुण्यदा जाता लोकानां हितमिच्छताम्॥

Verse 13

अमृतादुत्थिता देवी कामोदा नाम पुण्यदा । विष्णोः प्रीत्यै भविष्ये तु वृक्षरूपं प्रयास्यति

अमृतात् समुत्थिता देवी कामोदा नाम पुण्यदा । विष्णोः प्रीत्यर्थं भाविष्ये वृक्षरूपं समाश्रयेत् ॥

Verse 14

विष्णुप्रीतिकरी सा तु भविष्यति सदैव हि । तुलसी नाम सा पुण्या भविष्यति न संशयः

विष्णुप्रीतिकरी सा तु भविष्यति सदैव हि । तुलसी नाम सा पुण्या भविष्यति न संशयः ॥

Verse 15

तया सह जगन्नाथो रमिष्यति न संशयः । तुलस्याः पत्रमेकं यो नीत्वा कृष्णाय दास्यति

तया सह जगन्नाथो रमिष्यति न संशयः । तुलस्याः पत्रमेकं यो नीत्वा कृष्णाय दास्यति ॥

Verse 16

मेने तस्योपकाराणां किमस्मै च ददाम्यहम् । इत्येवं चिंतयेन्नित्यं तस्य प्रीतिकरो भवेत्

मेने तस्योपकाराणां किमस्मै च ददाम्यहम् । इत्येवं चिन्तयेन्नित्यं तस्य प्रीतिकरो भवेत् ॥

Verse 17

एवं कामोद नामासौ पूर्वं जाता समुद्रजा । यदा सा हसते देवी हर्षगद्गदभाषिणी

एवं कामोदा नामासौ पूर्वं जाता समुद्रजा । यदा सा हसते देवी हर्षगद्गदभाषिणी ॥

Verse 18

सौहृद्यानि सुगंधीनि मुखात्तस्याः पतंति वै । अम्लानानि सुपुष्पाणि यो गृह्णाति समुद्यतः

तस्याः मुखात् सौहृद्यानि सुगन्धीनि निश्चयेन पतन्ति; अम्लानानि सुपुष्पाणि यानि उत्सुको जनः समुत्थाय गृह्णाति।

Verse 19

पूजयेच्छंकरं देवं ब्रह्माणं माधवं तथा । तस्य देवाः प्रतुष्यंति यदिच्छति ददंति तत्

शंकरं देवं ब्रह्माणं माधवं च पूजयेत्; तेषु देवेषु प्रतुष्टेषु यद् इच्छति तद् एव ददति देवाः।

Verse 20

रोदित्येषा यदा सा च केन दुःखेन दुःखिता । नेत्राश्रुभ्यो हि तस्यास्तु प्रभवंति पतंति च

सा यदा केनचित् दुःखेन दुःखिता रोदिति, तदा तस्याः नेत्राभ्यां अश्रूणि प्रभवन्ति पतन्ति च।

Verse 21

तानि चैव महाभाग हृद्यानि सुमहांति च । सौरभेण विना तैस्तु यः पूजयति शंकरम्

तानि एव, महाभाग, हृद्यानि सुमहानि च; सौरभेण विना तैः यः शंकरं पूजयति, सः…

Verse 22

तस्य दुःखं च संतापो जायते नात्र संशयः । पुष्पैस्तु तादृशैर्देवान्सकृदर्चति पापधीः

तस्य दुःखं च संतापो जायते, नात्र संशयः; तादृशैः पुष्पैः पापधीः सकृदपि देवान् अर्चति।

Verse 23

तस्य दुःखं प्रकुर्वंति देवास्तत्र न संशयः । एतत्ते सर्वमाख्यातं कामोदाख्यानमुत्तमम्

तस्य दुःखं देवाः प्रकुर्वन्ति, तत्र न संशयः। एतत्ते सर्वमाख्यातं कामोदाख्यानमुत्तमम्॥

Verse 24

अथ कृष्णो विचिंत्यैव दृष्ट्वा विक्रमसाहसम् । विहुंडस्यापि पापस्य उद्यमं साहसं तदा

अथ कृष्णो विचिन्त्यैव दृष्ट्वा विक्रमसाहसम्। विहुण्डस्यापि पापस्योद्यमं साहसं तदा॥

Verse 25

नारदं प्रेषयामास मोहयैनं दुरासदम् । नारदस्त्वथ संश्रुत्य वाक्यं विष्णोर्महात्मनः

नारदं प्रेषयामास मोहयैनं दुरासदम्। नारदस्त्वथ संश्रुत्य वाक्यं विष्णोर्महात्मनः॥

Verse 26

गच्छमानं दुरात्मानं कामोदां प्रति दानवम् । गत्वा तमाह दैत्येंद्रं नारदः प्रहसन्निव

गच्छमानं दुरात्मानं कामोदां प्रति दानवम्। गत्वा तमाह दैत्येन्द्रं नारदः प्रहसन्निव॥

Verse 27

क्व यासि त्वं च दैत्येंद्र सत्वरं च समातुरः । सांप्रतं केन कार्येण कस्यार्थं केन नोदितः

क्व यासि त्वं च दैत्येन्द्र सत्वरं च समातुरः। सांप्रतं केन कार्येण कस्यार्थं केन नोदितः॥

Verse 28

ब्रह्मात्मजं नमस्कृत्य प्रत्युवाच कृतांजलि । कामोदपुष्पार्थमहं प्रस्थितो द्विजसत्तम

ब्रह्मपुत्रं नमस्कृत्य स कृताञ्जलिरब्रवीत्— “द्विजसत्तम, अहं कामोदपुष्पार्थं प्रस्थितोऽस्मि।”

Verse 29

तमुवाच स धर्मात्मा पुष्पैः किं ते प्रयोजनम् । विप्रवर्यं पुनः प्राह कार्यकारणमात्मनः

तं धर्मात्मा उवाच— “पुष्पैः किं ते प्रयोजनम्?” ततः स विप्रवर्यं पुनराह स्वकार्यकारणम्।

Verse 30

नंदनस्य वनोद्देशे काचिन्नारी वरानना । तस्या दर्शनमात्रेण गतोऽहं कामवश्यताम्

नन्दनवनोद्देशे काचिन्नारी वरानना; तस्या दर्शनमात्रेण कामवश्यतामगमम्।

Verse 31

तया प्रोक्तोऽस्मि विप्रेंद्र पुष्पैः कामोदसंभवैः । पूजयस्व महादेवं पुष्पैस्तु सप्तकोटिभिः

तया प्रोक्तोऽस्मि विप्रेन्द्र— “कामोदसम्भवैः पुष्पैः महादेवं पूजय; सप्तकोटिपुष्पैस्तु।”

Verse 32

ततस्ते सुप्रिया भार्या भविष्यामि न संशयः । तदर्थे प्रस्थितोऽस्म्यद्य कामोदाख्यं पुरं प्रति

ततः सुप्रिया भार्या ते भविष्यामि न संशयः; तदर्थं प्रस्थितोऽस्म्यद्य कामोदाख्यपुरं प्रति।

Verse 33

तामहं कामयिष्यामि सिंधुजां शुणु सांप्रतम् । मनोल्लासैर्महाहासैर्हासयिष्याम्यहं पुनः

तामहं सिंधुजां कन्यां कामयिष्यामि, शृणु सांप्रतम्। मनोल्लासैर्महाहासैश्च पुनरहं तां हासयिष्यामि॥

Verse 34

प्रीता सती महाभागा हसिष्यति पुनः पुनः । तद्धास्यं गद्गदं विप्र मम कार्यप्रवर्द्धनम्

प्रीता सती महाभागा पुनः पुनर्हसिष्यति। तद्धास्यं गद्गदं विप्र मम कार्यप्रवर्द्धनम्॥

Verse 35

तस्माद्धास्यात्पतिष्यंति दिव्यानि कुसुमानि च । तैस्तु देवमुमाकांतं पूजयिष्यामि सांप्रतम्

तस्माद्धास्यात्पतिष्यन्ति दिव्यानि कुसुमानि च। तैस्तु देवमुमाकान्तं पूजयिष्यामि सांप्रतम्॥

Verse 36

तेन पूजाप्रदानेन तुष्टो दास्यति मे फलम् । ईश्वरः सर्वभूतेशः शंकरो लोकभावनः

तेन पूजाप्रदानेन तुष्टो दास्यति मे फलम्। ईश्वरः सर्वभूतेशः शंकरो लोकभावनः॥

Verse 37

नारद उवाच । तत्र दैत्य न गंतव्यं कामोदाख्ये पुरोत्तमे । विष्णुरस्ति सुमेधावी सर्वदैत्यक्षयावहः

नारद उवाच—तत्र दैत्य न गन्तव्यं कामोदाख्ये पुरोत्तमे। विष्णुरस्ति सुमेधावी सर्वदैत्यक्षयावहः॥

Verse 38

येनोपायेन पुष्पाणि कामोदाख्यानि दानव । तव हस्ते प्रयास्यंति तमुपायं वदाम्यहम्

हे दानव! येनोपायेन ‘कामोद’नामानि पुष्पाणि तव हस्ते स्वयमेव प्रयास्यन्ति, तमुपायं अहं ते वदामि।

Verse 39

गंगातोयेषु दिव्यानि पतिष्यंति न संशयः । वाहितानि जलैर्दिव्यैरागमिष्यंति सांप्रतम्

गङ्गातोयेषु दिव्यानि वस्तूनि पतिष्यन्ति न संशयः; तैर्दिव्यैर्जलैर्वाहितानि सांप्रतमिह आगमिष्यन्ति।

Verse 40

तानि त्वं तु प्रतिगृहाण सुहृद्यानि महांति च । गृहीत्वा तानि पुष्पाणि साधयस्व मनीप्सितम्

तानि त्वं प्रतिगृहाण—सुहृद्यानि महान्ति च; तानि पुष्पाणि गृहीत्वा मनीप्सितं साधयस्व।

Verse 41

नारदो दानवश्रेष्ठं मोहयित्वा ततः पुनः । ततश्च स तु धर्मात्मा चिंतयामास वै पुनः

नारदः दानवश्रेष्ठं मोहयित्वा ततः पुनः निववृते; अथ स धर्मात्मा पुनरेव चिन्तयामास।

Verse 42

कथमश्रूणि सा मुंचेत्केनोपायेन दुःखिता । चिंतयानस्य तस्यैवं क्षणं वै नारदस्य च

कथं सा दुःखिता स्त्री अश्रूणि मुञ्चेत्, केनोपायेन? इति चिन्तयन् नारदः क्षणं तूष्णीं बभूव।

Verse 43

ततो बुद्धिः समुत्पन्ना कामोदाख्यं पुरं गतः

ततः बुद्धिः समुत्पन्ना; स कामोदाख्यं पुरं गतः।

Verse 119

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे कामोदाख्याने एकोनविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे कामोदाख्याने एकोनविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः।