वसुः मोहिनीं प्रति गङ्गावगाहनादि-विधेः फलानि उपदिशति। गङ्गा पुण्यवर्धिनी पितृणां प्रत्यक्षोद्धार-वाहिनी च इति निरूप्यते। गङ्गातटे सन्ध्योपासनां, कुश-तिलयुक्तं पितृतर्पणं, नरकेऽपि स्थितानां पितॄणां गङ्गाजलात् मोक्षोपकारं च प्रशंसति। गङ्गास्नानं नित्यं शिवलिङ्गपूजनं, मन्त्रजपं—अष्टाक्षरी ‘ॐ नमो नारायणाय’ तथा पञ्चाक्षरी ‘ॐ नमः शिवाय’—गङ्गातटमृत्तिकया प्रतिमा-लिङ्गप्रतिष्ठां च संयोजयति; नित्योपहार-विसर्जनाद् अनन्तपुण्यं भवतीति। वैशाखे अक्षयतृतीयां, कार्त्तिके रात्रिजागरं च कृत्वा विष्णु-गङ्गा-शम्भोः भक्त्यर्पणं विधानम्। उत्तरार्धे दानशास्त्र-संग्रहः—घृतधेनु, धेनु, सुवर्ण, भूमिदानं (निवर्तन-परिमाणेन), ग्रामदानं, गङ्गातटे उपवन-गृह-निर्माणं—इत्यादीनि; तेषां फलानि विष्णुलोक-शिवलोक-ब्रह्मलोक-इन्द्रलोक-गन्धर्वलोकादिषु निर्दिश्य, अन्ते ज्ञानं ब्रह्मसाक्षात्कारश्च परमो लक्ष्यः इति उपसंहरति।
Verse 1
वसुरुवाच । अथावगाहनादीनां कर्मणां फलमुच्यते । सावधाना श्रृणुष्व त्वं ब्रह्मपुत्रि नृपप्रिये ॥ १ ॥
वसुरुवाच—अथावगाहनादीनां कर्मणां फलमुच्यते। सावधानं शृणुष्व त्वं ब्रह्मपुत्रि नृपप्रिये॥
Verse 2
यैः पुण्यवाहिनी गंगा सकृद्भक्त्यावगाहिता । तेषां कुलानां लक्षं तु भवात्तारयते शिवा ॥ २ ॥
यैः पुण्यवाहिनी गङ्गा सकृदपि भक्त्यावगाहिता, तेषां कुलानां लक्षं भवात् तारयति शिवा॥
Verse 3
सामान्यस्थानतो देवि तत्र संध्या ह्युपासिता । पुण्यं लक्षगुणं कर्तुं समर्था द्विजपावनी ॥ ३ ॥
सामान्यस्थानतो देवि यत्र संध्योपासनं क्रियते, तत्र सा द्विजपावनी पुण्यं लक्षगुणं कर्तुं समर्था भवति।
Verse 4
दत्ताः पितृभ्यो यत्रापस्तनयैः श्रद्धयान्वितैः । अक्षयां तु प्रकुर्वंति तृप्तिं मोहिनि दुर्लभाम् ॥ ४ ॥
यत्र पितृभ्यः श्रद्धयान्वितैः अपस्तनयैः जलदानानि दत्तानि, तानि हे मोहिनि दुर्लभामक्षयां तृप्तिं प्रकुर्वन्ति।
Verse 5
यावंतश्च तिला मर्त्यार्गृहीताः पितृकर्मणि । तावद्वर्षसहस्राणि पितरः स्वर्गवासिनः ॥ ५ ॥
यावन्तश्च तिला मर्त्यैः पितृकर्मणि गृहीताः, तावद्वर्षसहस्राणि पितरः स्वर्गवासिनो भवन्ति।
Verse 6
पितृलोकेषु ये केचित्सर्वेषां पितरः स्थिताः । तर्प्यमाणाः परां तृप्तिं यांति गंगाजलैः शुभैः ॥ ६ ॥
पितृलोकेषु ये केचित् सर्वेषां पितरः स्थिताः, ते गङ्गाजलैः शुभैस्तर्प्यमाणाः परां तृप्तिं यान्ति।
Verse 7
य इच्छेत्सफलं जन्म संततिं वा शुभानने । स पितॄंस्तर्पयेद्गंगामभिगम्य सुरांस्तथा ॥ ७ ॥
यः सफलं जन्म शुभानने संततिं वा इच्छेत्, स गङ्गामभिगम्य पितॄंस्तर्पयेत्, तथा देवानपि सम्यगर्चयेत्।
Verse 8
ये मता दुर्गता मर्त्यास्तर्पितास्तत्कुलोद्भवैः । कुशैस्तिलैर्गांगजलैस्ते प्रयांति हरेः पदम् ॥ ८ ॥
ये मता दुर्गताः मर्त्याः, तेषां तर्पणं यदा स्वकुलोद्भवैः कुशतिलगङ्गाजलैः क्रियते, तदा ते हरेः परमं पदं प्रयान्ति।
Verse 9
स्वर्गसस्थाश्च ये केचित्पितरः पुण्यशीलिनः । ते तर्पिता गांगजलैर्मोक्षे यांति विधेर्वचः ॥ ९ ॥
स्वर्गस्थाः ये केचित् पुण्यशीलिनः पितरः, ते गङ्गाजलतर्पणेन तृप्ताः सन्तो विधेर्वचसा मोक्षं यान्ति।
Verse 10
मासं तर्पणमात्रेण पिंडसंपातनेन च । गंगायां पितरः सर्वे सुप्रीताः सूर्यवर्चसः ॥ १० ॥
मासं यावत् तर्पणमात्रेण, पिण्डसंपातनेन च, गङ्गायां सर्वे पितरः सुप्रीताः सन्ति सूर्यवर्चसः।
Verse 11
अप्सरो गणणसंयुक्तान्हेमरत्नविभूषितान् । मुक्ताजालपरिच्छन्नान्वेणुवीणानिनादितान् ॥ ११ ॥
अप्सरोगणान् स ददर्श—हेमरत्नविभूषितान्, मुक्ताजालपरिच्छन्नान्, वेणुवीणानिनादितान्।
Verse 12
भेरीशंखमृदंगादिनिर्घोषान्स्रग्विभूषितान् । गन्धर्वदेहरुचिरान्दिव्यभोगसमन्वितान् ॥ १२ ॥
भेरीशङ्खमृदङ्गादिनिर्घोषैः, स्रग्विभूषितान्; गन्धर्वदेहरुचिरान्, दिव्यभोगसमन्वितान् स ददर्श।
Verse 13
आरुह्य तु विमानाग्र्यान्ब्रह्यलोकं प्रयांति हि । गंगायां तु नरः स्नात्वा यो नित्यं लिंगमर्चयेत् ॥ १३ ॥
आरुह्य तु विमानाग्र्यान् ब्रह्मलोकं प्रयान्ति हि। गङ्गायां तु नरः स्नात्वा यो नित्यं शिवलिङ्गमर्चयेत्॥१३॥
Verse 14
एकेन जन्मना मोक्षं परमान्पोति स ध्रुवम् । अग्निहोत्राणि वेदाश्च यज्ञाश्च बहुदक्षिणाः ॥ १४ ॥
एकेन जन्मना मोक्षं परमान् प्राप्नोति स ध्रुवम्। अग्निहोत्राणि वेदाश्च यज्ञाश्च बहुदक्षिणाः॥१४॥
Verse 15
गंगायां लिंगपूजायाः कोट्यंशेनापि नो समाः । पितॄनुदिश्य वा देवान्गंगांभिभिः प्रसिंचयेत् ॥ १५ ॥
गङ्गायां लिङ्गपूजायाः कोट्यंशेनापि नो समाः। पितṝनुदिश्य वा देवान् गङ्गाम्भोभिः प्रसिञ्चयेत्॥१५॥
Verse 16
तृप्ताः स्युस्तस्य पितरो नरकस्थाश्च तत्क्षणात् । मृत्कुंभात्ताम्रकुंभैस्तु स्नानं दशगुणं स्मृतम् ॥ १६ ॥
तृप्ताः स्युः तस्य पितरः नरकस्थाश्च तत्क्षणात्। मृत्कुम्भात् ताम्रकुम्भैस्तु स्नानं दशगुणं स्मृतम्॥१६॥
Verse 17
रौप्यैः शतगुणं पुण्यं हेमैः कोटिगुणं स्मृतम् । एवमर्घे च नैवेद्ये बलिपूजादिषु क्रमात् ॥ १७ ॥
रौप्यैः शतगुणं पुण्यं हेमैः कोटिगुणं स्मृतम्। एवम् अर्घे च नैवेद्ये बलिपूजादिषु क्रमात्॥१७॥
Verse 18
पात्रां तरविशेषेण फलं चैवोत्तरोत्तरम् । विभवे सति यो मोहान्न कुर्याद्विधिविस्तरम् ॥ १८ ॥
पात्रं न विशेषेणापि, दानद्रव्यस्योत्कर्षेण फलं क्रमशो वर्धते। विभवे सति यो मोहात् विधिविस्तरं न करोति, स उत्तमफलात् हीयते॥
Verse 19
न स तत्कर्मफलभाग्देवद्रोही प्रकीर्त्यते । देवानां दर्शनं पुण्यं दर्शनात्स्पर्शनं वरम् ॥ १९ ॥
देवद्रोही स तत्कर्मफलभाग् न प्रकीर्त्यते। देवानां दर्शनं पुण्यं, दर्शनात् स्पर्शनं वरम्॥
Verse 20
स्पर्शनादर्चनं श्रेष्ठं घृतस्नानमतः परम् । प्राहुर्गंगाजलैः स्नानं घृतस्नानसमं बुधाः ॥ २० ॥
स्पर्शनादर्चनं श्रेष्ठं, घृतस्नानमतः परम्। गङ्गाजलैः स्नानं घृतस्नानसमं बुधाः प्राहुः॥
Verse 21
अर्घ्यं द्रव्यविशेषेण गंगातोयेन यः सकृत् । मागधप्रस्थमात्रेण ताम्रपात्रस्थितेन च ॥ २१ ॥
यो गङ्गातोयेन सकृदर्घ्यं द्रव्यविशेषेण ददाति, मागधप्रस्थमात्रेण ताम्रपात्रस्थितेन, स तदुक्तं पुण्यं लभते॥
Verse 22
देवताभ्यः प्रदद्यात्तु स्वकीयपितृभिः सह । पुत्रपौत्रैश्च संयुक्तः स च वै स्वर्गमाप्नुयात् । आपः क्षीरं कुशाग्राणि घृतं दधि तथा मधु ॥ २२ ॥
देवताभ्यः प्रदद्यात्तु स्वकीयपितृभिः सह। पुत्रपौत्रैः संयुक्तः स वै स्वर्गमाप्नुयात्। आपः क्षीरं कुशाग्राणि घृतं दधि तथा मधु॥
Verse 23
रक्तानि करवीराणि तथा वै रक्तचन्दनम् । अष्टाङ्गैरेष युक्तोऽर्घो भानवे परिकीर्तितः ॥ २३ ॥
रक्तकरवीरपुष्पाणि तथा रक्तचन्दनं च समावेश्य, अष्टाङ्गसम्पन्नोऽयं अर्घः भानवे (सूर्याय) यथोचित इति परिकीर्तितः।
Verse 24
विष्णोः शिवस्य सूर्य्यस्य दुर्गाया ब्रह्मणस्तथा । गंगातीरे प्रतिष्ठां तु यः करोति नरोत्तमः ॥ २४ ॥
विष्णोः शिवस्य सूर्यस्य दुर्गायाः ब्रह्मणश्चापि—गङ्गातीरे यः प्रतिष्ठां करोति स नरोत्तमः (महापुण्यभाग् भवति)।
Verse 25
तथैवायतनान्येषां कारयत्यपि शक्तितः । अन्यतीर्थेषु करणात्कोटिगुणं भवेत् ॥ २५ ॥
तथैव अन्येषामपि आयतनानि शक्तितः कारयति चेत्; अन्यतीर्थेषु करणात् तस्य पुण्यं कोटिगुणं भवेत्।
Verse 26
गंगातीरसमुद्भूतमृदा लिगानि शक्तितः । सलक्षणानि कृत्वा तु प्रतिष्ठाप्य दिने दिने ॥ २६ ॥
गङ्गातीरसमुद्भूतया मृदा शक्तितः सलक्षणानि शिवलिङ्गानि कृत्वा, तानि दिने दिने प्रतिष्ठापयेत्।
Verse 27
मंत्रेश्च पत्रपुष्पाद्यैः पूजयित्वा च शक्तितः । गंगायां निक्षिपेन्नित्यं तस्य पुण्यमनंतकम् ॥ २७ ॥
मन्त्रैः पत्रपुष्पादिभिश्च शक्तितः पूजयित्वा, गङ्गायां नित्यं निक्षिपेत्; तस्य पुण्यमनन्तकं भवति।
Verse 28
सर्वानंदप्रदायिन्यां गंगायां यो नरोत्तमः । अष्टाक्षरं जपेद्भक्त्य मुक्तिस्तस्य करे स्थिता ॥ २८ ॥
सर्वानन्दप्रदायिन्यां गङ्गायां यो नरोत्तमः भक्त्या अष्टाक्षरं मन्त्रं जपति, तस्य मुक्तिः करे स्थितेव भवति।
Verse 29
नमो नारायणायेति प्रणवाद्यं नियम्य च । षण्मासं जपतः सर्वा ह्युपतिष्ठंति सिद्धयः ॥ २९ ॥
प्रणवाद्यं ‘ॐ नमो नारायणाय’ इति मन्त्रं नियम्य, यः षण्मासं जपति, तस्य सर्वाः सिद्धयः समुपतिष्ठन्ति।
Verse 30
नमः शिवायेति मंत्रं सतारं विधिना तु यः । चतुर्विशतिलक्षं वै जपेत्साक्षात्सशंकरः ॥ ३० ॥
यः विधिना प्रणवसहितं ‘नमः शिवाय’ मन्त्रं चतुर्विंशतिलक्षं जपति, स साक्षात् शङ्कर एव भवति।
Verse 31
पंचाक्षरी सिद्धविद्या शिव एव न संशयः । अपवित्रः पवित्रो वा जपन्निष्पातको भवेत् ॥ ३१ ॥
पञ्चाक्षरी सिद्धविद्या साक्षात् शिव एव, न संशयः। अपवित्रो वा पवित्रो वा, जपन् निष्पातको भवति।
Verse 32
पूजितायां तु गंगायां पूजिताः सर्व देवताः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजयेदमरापगाम् ॥ ३२ ॥
गङ्गायां पूजितायां सर्वे देवताः पूजिताः भवन्ति। तस्मात् सर्वप्रयत्नेन अमरापगां गङ्गां पूजयेत्।
Verse 33
चतुर्भुजां त्रिनेत्रां च सर्वावयवशोभिताम् । रत्नकुंभसितांभोजवराभयकरं शुभाम् ॥ ३३ ॥
सा चतुर्भुजा त्रिनेत्रा च सर्वावयवशोभिता । रत्नकुम्भं सिताम्भोजं वराभयकरौ बिभ्रती शुभा ॥
Verse 34
श्वेतवस्त्रपरीधानां मुक्तामणिविभूषिताम् । सुप्रसन्नां सुवदनां करुणार्द्रहृदंबुजाम् ॥ ३४ ॥
श्वेतवस्त्रपरीधाना मुक्तामणिविभूषिता । सुप्रसन्ना सुवदना करुणार्द्रहृदम्बुजा ॥
Verse 35
सुधाप्लावितभूपृष्ठां त्रैलोक्यनमितां सदा । ध्यात्वा जलमयीं गंगां पूजयन्पुण्यभाग्भवेत् ॥ ३५ ॥
सुधाप्लावितभूपृष्ठां त्रैलोक्यनमितां सदा । ध्यात्वा जलमयीं गङ्गां पूजयन् पुण्यभाग्भवेत् ॥
Verse 36
मासार्द्धमपि यस्त्वेवं नैरंतर्येण पूजयेत् । स एव देवसदृशो बहुकाले फलाधिकः ॥ ३६ ॥
मासार्धमपि यस्त्वेवं नैरन्तर्येण पूजयेत् । स एव देवसदृशो बहुकाले फलाधिकः ॥
Verse 37
वैशाखशुक्लसप्तम्यां जह्नुना जाह्नवी पुरा । क्रोधात्पीता पुनस्त्यक्ता कर्णरंघ्रात्तु दक्षिणात् ॥ ३७ ॥
वैशाखशुक्लसप्तम्यां जह्नुना जाह्नवी पुरा । क्रोधात्पीता पुनस्त्यक्ता कर्णरन्ध्रात्तु दक्षिणात् ॥
Verse 38
तां तत्र पूजयेद्देवीं गंगां गगनमेखलाम् । अक्षयायां तु वैशाखे कार्तिकेऽपि शुभानने ॥ ३८ ॥
तत्र तां देवीं गङ्गां गगनमेखलां पूजयेत्; वैशाखमासेऽक्षयायां तथा कार्तिकेऽपि, हे शुभानने।
Verse 39
रात्रौ जागरणं कृत्वा यवान्नैश्च तिलैस्तथा । विष्णुं गंगां च शंभुं च पूजयेद्भक्ति भावतः ॥ ३९ ॥
रात्रौ जागरणं कृत्वा यवान्नैस्तिलैश्च सह; भक्तिभावेन विष्णुं गङ्गां च शम्भुं च पूजयेत्।
Verse 40
तथा सुगंधैः कुसुमैः कुंकुमागरुमंदनैः । तुलसीबिल्वपत्राद्यैर्मातुलुंगफलादिभिः ॥ ४० ॥
तथा सुगन्धिकुसुमैः कुंकुमागरुचन्दनैः; तुलसीबिल्वपत्राद्यैर्मातुलुङ्गफलादिभिः (पूजयेत्)।
Verse 41
धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैर्यथा विभवविस्तरैः । कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च ॥ ४१ ॥
धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैः यथा विभवविस्तरैः; (तस्य पुण्यं) कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च (तिष्ठति)।
Verse 42
दिव्यं विमानमास्थाय विष्णुलोके महीयते । ततो महीतलं प्राप्य राजा भवति धार्मिकः ॥ ४२ ॥
दिव्यं विमानमास्थाय विष्णुलोके महीयते; ततः महीतलं प्राप्य धर्मिको राजा भवति।
Verse 43
भुक्त्वा विविधसौख्यानि रूपशीलगुणान्वितः । देहांते ज्ञानवान्भूत्वा शिवसायुज्यमाप्नुयात् ॥ ४३ ॥
विविधसौख्यानि भुक्त्वा रूपशीलगुणान्वितः। देहान्ते ज्ञानवान् भूत्वा शिवसायुज्यमाप्नुयात्॥
Verse 44
यज्ञो दानं तपो जप्यं श्राद्धं च सुरपूजनम् । गंगायां तु कृतं सर्वं कोटिकोटिगुणं भवेत् ॥ ४४ ॥
यज्ञो दानं तपो जप्यं श्राद्धं च सुरपूजनम्। गङ्गायां तु कृतं सर्वं कोटिकोटिगुणं भवेत्॥
Verse 45
यस्त्वक्षयतृतीयायां गंगातीरे ददाति वै । घृतधेनुं विधानेन तस्य पुण्यफलं श्रृणु ॥ ४५ ॥
यस्त्वक्षयतृतीयायां गङ्गातीरे ददाति वै। घृतधेनुं विधानेन तस्य पुण्यफलं शृणु॥
Verse 46
कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च । सहस्रादित्यसंकाशः सर्वकामसमन्वितः ॥ ४६ ॥
कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च। सहस्रादित्यसङ्काशः सर्वकामसमन्वितः॥
Verse 47
हेमरत्न मये चित्रे विमाने हंसभूषिते । स्वकीयपितृभिः सार्द्धं ब्रह्मलोके महीयते ॥ ४७ ॥
हेमरत्नमये चित्रे विमाने हंसभूषिते। स्वकीयपितृभिः सार्द्धं ब्रह्मलोके महीयते॥
Verse 48
ततस्तु जायते विप्रो गंगातीरे धनान्वितः । अंते तु ब्रह्मविद्भूत्वा मोक्षमाप्नोत्यसंशयः ॥ ४८ ॥
ततः स गङ्गातटे विप्रो धनसमृद्धः प्रादुर्भवति; अन्ते तु ब्रह्मविद्भूत्वा निःसंशयं मोक्षमवाप्नोति ॥
Verse 49
तथैव गोप्रदानं च विधिना कुरुते तु यः । गोलोमसंख्यवर्षाणि स्वर्गलोके महीयते ॥ ४९ ॥
तथैव यो विधिना गोप्रदानं करोति, स गोरोमसंख्यवर्षाणि स्वर्गलोके पूज्यते ॥
Verse 50
जायते च कुले पश्चाद्धनधान्यसमाकुले । रत्नकांचनभूपूर्णे शीलविद्यायशोन्विते ॥ ५० ॥
ततः पश्चात् स धनधान्यसमाकुले कुले जायते, रत्नकाञ्चनसम्पूर्णे शीलविद्यायशोयुक्ते ॥
Verse 51
स भुक्त्वा विपुलान्भोगान्पुत्रपौत्रसमन्वितः । मोक्षभागी भवेन्नृनं नात्रकार्या विचारणा ॥ ५१ ॥
स विपुलान् भोगान् भुक्त्वा पुत्रपौत्रसमन्वितः, नृणां मोक्षभागी भवति; नात्र विचारणा कार्या ॥
Verse 52
कपिला यदि दत्ता स्याद्विधिना वेदपारगे । नरकस्थान्पितॄन्सर्वान्स्वर्गं नयति वै तदा ॥ ५२ ॥
कपिला यदि विधिना वेदपारगाय दत्ता स्यात्, तदा नरकस्थाः सर्वे पितरः स्वर्गं नीयन्ते वै ॥
Verse 53
भूमिं निवर्तनमितां गंगातीरे ददाति यः । भूमिरेणुप्रमाणाब्दं ब्रह्मविष्णुशिवातिगः ॥ ५३ ॥
यः गङ्गातटे निवर्तनमितां भूमिं ददाति, स तस्यां भूमौ स्थितरेणुसंख्यावर्षाणि ब्रह्मविष्णुशिवानपि अतिगच्छति।
Verse 54
जायते च पुनर्भूमौ सप्तद्वीपपतिर्भवेत् । भेरीशंखादिनिर्घोषैर्गीतवादित्रनिःस्वनैः ॥ ५४ ॥
स पुनर्भूमौ जायते, सप्तद्वीपपतिः भवेत्; भेरीशङ्खादिनिर्घोषैः गीतवादित्रनिःस्वनैश्च समन्वितः।
Verse 55
स्तुतिभिर्मागघानां च सुप्तोऽसौ प्रतिबुध्यते । सर्वसौख्यान्यवाप्येह सर्वधर्मपरायणः ॥ ५५ ॥
मागधानां स्तुतिभिः स सुप्तोऽपि प्रतिबुध्यते; इह सर्वसौख्यान्यवाप्य सर्वधर्मपरायणः भवति।
Verse 56
नरकस्थान्पितॄन्सर्वान्प्रापयित्वा दिवं तथा । स्वर्गस्थितान्मोक्षयित्वा स्वयं ज्ञानी च मोहिनि ॥ ५६ ॥
नरकस्थान् पितॄन् सर्वान् दिवं प्रापयित्वा, स्वर्गस्थितानपि मोक्षयित्वा, स्वयं ज्ञानी भवति, हे मोहिनि।
Verse 57
अंते ज्ञानासिना छित्वा अविद्यां पंचपर्विकाम् । परं वैराग्यमापन्नः परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ ५७ ॥
अन्ते ज्ञानासिना पञ्चपर्विकामविद्यां छित्वा, परं वैराग्यमापन्नः स परं ब्रह्माधिगच्छति।
Verse 58
सप्तहस्तेन दंडेन त्रिंशद्दंडा निवर्तनम् । त्रिभागहीनं गोचर्म मानमाह विधिः स्वयम् ॥ ५८ ॥
सप्तहस्तप्रमाणेन दण्डेन त्रिंशद्दण्डाः निवर्तनं भवति। तस्य त्रिभागहीनं गोचर्ममानं विधिना स्वयमेवोक्तम्॥
Verse 59
ग्रामं गंगातटे यो वै ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति । ब्रह्मविष्णुशिवप्रीत्ये दुर्गाया भास्करस्य च ॥ ५९ ॥
यो वै गङ्गातटे ग्रामं ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति। ब्रह्मविष्णुशिवप्रीत्यै दुर्गाभास्करयोश्च सः॥
Verse 60
सर्वदानेषु यत्पुण्यं सर्वयज्ञेषु यत्फलम् । तपोव्रतेषु पुण्येषु यत्फलं परिकीर्तितम् ॥ ६० ॥
सर्वदानेषु यत्पुण्यं सर्वयज्ञेषु यत्फलम्। तपोव्रतेषु पुण्येषु यत्फलं परिकीर्तितम्॥
Verse 61
सहस्रगुणितं तत्तु विज्ञेयं ग्रामदायिनः । सूर्यकोटिप्रतीकाशे विमाने वैष्णवे पुरे ॥ ६१ ॥
सहस्रगुणितं तत्तु विज्ञेयं ग्रामदायिनः। सूर्यकोटिप्रतीकाशे विमाने वैष्णवे पुरे॥
Verse 62
क्रीडते शांकरे वापि स्तुतो देवादिभिर्मुदा । भूमिरेण्वब्दसंख्याकं कालं स्थित्वा च तत्र सः ॥ ६२ ॥
क्रीडते शाङ्करे लोके स्तुतो देवादिभिर्मुदा। भूमिरेण्वब्दसंख्याकं कालं स्थित्वा च तत्र सः॥
Verse 63
अणिमादिगुणैर्युक्ते योगिनां जायते कुले । अक्षयायां तु यो देवि स्वर्णं षोडशमासिकम् ॥ ६३ ॥
हे देवि, अक्षयायां (अक्षयतृतीयायां) यः षोडशमाषपरिमाणं स्वर्णं ददाति, स अणिमादिगुणैर्युक्तानां योगिनां कुले जायते।
Verse 64
ददाति द्विजमुख्याय सोऽपि लोकेषु पूज्यते । अन्नदानाद्विष्णुलोकं शैवं वै तिलदानतः ॥ ६४ ॥
स द्विजमुख्याय ददाति चेत्, सोऽपि लोकेषु पूज्यते। अन्नदानात् विष्णुलोकं प्राप्नोति, तिलदानतः शैवलोकं वै प्राप्नोति।
Verse 65
ब्राह्मं रत्नप्रदानेन गोहिरण्येन वासवम् । गांधर्वं स्वर्णवासोभिः कीर्तिं कन्याप्रदानतः ॥ ६५ ॥
रत्नप्रदानेन ब्राह्मं लोकं प्राप्नोति; गोहिरण्यप्रदानेन वासवलोकं। स्वर्णवासोभिर्दानेन गान्धर्वं लोकं; कन्याप्रदानतः स्थिरां कीर्तिं लभते।
Verse 66
विद्यया मुक्तिदं ज्ञानं प्राप्य यायान्निरंजनम् । गंगातीरे नरो यस्तु नानावृक्षैः समन्वितम् ॥ ६६ ॥
विद्यया मुक्तिदं ज्ञानं प्राप्य, नरो निरञ्जनं परमं यायात्। गङ्गातीरे नानावृक्षसमन्विते देशे वसन् स एव तादृशः।
Verse 67
आरामं कारयेद्भक्त्या गृहं चोपवनान्वितम् । कदलीनारिकेरैश्च कपित्थाशोकचंपकैः ॥ ६७ ॥
भक्त्या आरामं कारयेत्, गृहं चोपवनान्वितम्। कदलीनारिकेरैश्च कपित्थाशोकचम्पकैः रोपितं स्यात्।
Verse 68
पनसैर्बिल्ववृक्षैश्च कदंबाश्वत्थपाटलैः । आम्रैस्तालैर्नागरंगैर्वृक्षैरन्यैश्च संयुतम् ॥ ६८ ॥
पनसैर्बिल्ववृक्षैश्च कदम्बाश्वत्थपाटलैः । आम्रैस्तालैर्नागरङ्गैर्वृक्षैरन्यैश्च संयुतम् ॥
Verse 69
जातीविजयसंयुक्तं तथा पाटलराजितम् । निचितं कारयित्वैवमावासं पुष्पशोभितम् ॥ ६९ ॥
जातीविजयसंयुक्तं तथा पाटलराजितम् । निचितं कारयित्वैवमावासं पुष्पशोभितम् ॥
Verse 70
शिवाय विष्णवे वापि दुर्गायै भास्कराय च । प्रयच्छति तथा भक्त्या सर्वार्थं परिकल्प्य च ॥ ७० ॥
शिवाय विष्णवे वापि दुर्गायै भास्कराय च । प्रयच्छति तथा भक्त्या सर्वार्थं परिकल्प्य च ॥
Verse 71
तस्य पुण्यफलं वक्ष्ये संक्षेपान्नतु विस्तरात् । यावंति तेषां वृक्षाणां पुष्पमूलफलानि च ॥ ७१ ॥
तस्य पुण्यफलं वक्ष्ये संक्षेपान्नतु विस्तरात् । यावन्ति तेषां वृक्षाणां पुष्पमूलफलानि च ॥
Verse 72
बीजानि च विचित्राणि तेषां मूलानि वै तथा । तावत्कल्पसहस्राणि तेषां लोकेषु संस्थितिः ॥ ७२ ॥
बीजानि च विचित्राणि तेषां मूलानि वै तथा । तावत्कल्पसहस्राणि तेषां लोकेषु संस्थितिः ॥
Verse 73
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीवसुसंवादे गङ्गामाहात्म्ये दानादिविधिवर्णनं नामैकचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ४१ ॥
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणस्योत्तरभागे मोहिनी-वसु-संवादे गङ्गामाहात्म्ये दानादिविधिवर्णनं नामैकचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः ॥४१॥
Because the chapter treats Gaṅgā-jala as a tīrtha-substance that immediately gratifies pitṛs regardless of their state—even if they are said to be in naraka—and can elevate them to Hari’s abode or even to liberation when offered according to vidhi with faith and prescribed materials (tila, kuśa, arghya/tarpaṇa).
Daily Gaṅgā-snānā followed by Śiva-liṅga worship and disciplined mantra-japa is presented as surpassing many elaborate rites, with claims of attaining liberation within a single lifetime, while also integrating deva-offerings and pitṛ-rites as a complete dharma package.
Worship at the Gaṅgā with night-vigil (jāgaraṇa), offerings including barley-food and sesame, and devotion to Viṣṇu, Gaṅgā, and Śambhu; Vaiśākha and Kārttika are singled out as especially potent months, with Akṣaya-tṛtīyā as a peak day for dāna.