The Greatness of the Gaṅgā (Gaṅgā-māhātmya): Saudāsa/Kalmāṣapāda’s Curse and Release

Verse 1

नारद उवाच । शप्तः कथं वसिष्ठेन सौदासो नृपसत्तमः । गङ्गाबिन्दूभिषेकेण पुनः शुद्धोऽबवत्कथम् ॥ १ ॥

नारद उवाच—वसिष्ठेन कथं शप्तः सौदासो नृपसत्तमः? गङ्गाबिन्द्वभिषेकेण कथं पुनः शुद्धोऽभवत्॥

Verse 2

सर्वमेतदशेषेण भ्रातर्मे वक्तुमर्हसि । श्रृण्वतां वदतां चैव गङ्गाख्यानं शुभावहम् ॥ २ ॥

एतत्सर्वमशेषेण भ्रातर्मे वक्तुमर्हसि। शृण्वतां वदतां चैव गङ्गाख्यानं शुभावहम्॥

Verse 3

सनक उवाच । सौदासः सर्वधर्मज्ञः सर्वज्ञो गुणवाञ्छुचिः । बुभुजे पृथिवीं सर्वां पितृवद्रञ्जयन्प्रजाः ॥ ३ ॥

सनक उवाच—सौदासः सर्वधर्मज्ञः सर्वज्ञो गुणवाञ्शुचिः। स पितृवद् प्रजाः रञ्जयन् सर्वां पृथिवीं बुभुजे॥

Verse 4

सगेरण यथा पूर्वं महीयं सप्तसागरा । रक्षिता तद्वदमुना सर्वधर्माविरोधिना ॥ ४ ॥

यथा पूर्वं सगरो महीम् सप्तसागरपरिवृतां रक्षति स्म, तथा स धर्माविरोधिना तेनापि रक्षिता॥

Verse 5

पुत्रपौत्रसमायुक्तः सर्वैश्वर्यसमन्वितः । त्रिंशदष्टसहस्त्राणि बुभुजे पृथिवीं युवा ॥ ५ ॥

पुत्रपौत्रसमायुक्तः सर्वैश्वर्यसमन्वितः। युवा स त्रिंशदष्टसहस्राणि पृथिवीं बुभुजे॥

Verse 6

सौदासस्त्वेकदा राजा मृगयाभिरतिर्वनम् । विवेज्ञ सबलः सम्यक् शोधितं ह्यासमन्त्रिभिः ॥ ६ ॥

सौदासो राजा कदाचित् मृगयाभिरतिर्वनं विवेश; सबलः, अमात्यैः सम्यक् शोधिते वने॥

Verse 7

निषादैः सहितस्तत्र विनिघ्रन्मूगसंचयम् । आससाद नदीं रेवां धर्मज्ञः स पिपासितः ॥ ७ ॥

तत्र निषादैः सहितः मृगसंचयं विनिघ्नन्, धर्मज्ञः स पिपासितो रेवां नदीम् आससाद॥

Verse 8

सुदासतनयस्तत्र स्नात्वा कृत्वाह्निकं मुने । भुक्त्वा च मन्त्रिभिः सार्ध्दं तां निशां तत्र चावसत् ॥ ८ ॥

तत्र सुदासतनयः स्नात्वा कृत्वाह्निकं मुने । मन्त्रिभिः सह भुक्त्वा च तां निशां तत्र चावसत् ॥

Verse 9

ततः प्रातः समुथाय कृत्वा पौर्वाह्णिकीं क्रियाम् । बभ्राम मन्त्रिसहितो नर्मदातीरजे वने ॥ ९ ॥

ततः प्रातः समुत्थाय कृत्वा पौर्वाह्णिकीं क्रियाम् । मन्त्रिसहितो बभ्राम नर्मदातीरजे वने ॥

Verse 10

वनाद्वनान्तरं गच्छन्नेक एव महीपत्तिः । आकर्णकृष्टबाणः सत् कृष्णसारं समन्वगात् ॥ १० ॥

वनाद्वनान्तरं गच्छन्नेक एव महीपतिः । आकर्णकृष्टबाणः सन् कृष्णसारं समन्वगात् ॥

Verse 11

दूरसैन्योऽश्वमारूढः स राजानुव्रजन्मृगम् । व्याघ्रद्वयं गुहासंस्थमपश्थमपश्यत्सुरते रतम् ॥ ११ ॥

दूरसैन्योऽश्वमारूढः स राजानुव्रजन्मृगम् । गुहासंस्थं व्याघ्रद्वयं ददर्श सुरते रतम् ॥

Verse 12

मृगपृष्टं परित्यज्य व्याघ्रयोः संमुखं ययौ । धनुःसंहितबाणेन तेनासौ शरशास्त्रवित् ॥ १२ ॥

मृगपृष्टं परित्यज्य व्याघ्रयोः संमुखं ययौ । धनुःसंहितबाणेन शरशास्त्रविशारदः ॥

Verse 13

तां व्याघ्रीं पातयामास तीक्ष्णाग्रनतपर्वणा । पतमाना तु साव्याघ्री षट्रत्रिंशद्योजनायता ॥ १३ ॥

स तीक्ष्णाग्रनतपर्वणा शस्त्रेण तां व्याघ्रीं पातयामास। सा पतन्ती षट्त्रिंशद्योजनायता व्याघ्री महता निपपात॥

Verse 14

तडित्वद्धोरनिर्घोषा राक्षसी विकृताभवत् । पतितां स्वप्रियां वीक्ष्य द्विषन्स व्याघ्रराक्षसः ॥ १४ ॥

तडिद्वद्घोरनिर्घोषा सा राक्षसी विकृताभवत्। पतितां स्वप्रियां दृष्ट्वा द्विषन् व्याघ्रराक्षसः क्रुद्धोऽभवत्॥

Verse 15

प्रतिक्रियां करिष्यामीत्युक्तवा चांतर्दधे तदा । राजा तु भयसंविग्नो वनेसैन्यं समेत्य च ॥ १५ ॥

“प्रतिक्रियां करिष्यामि” इत्युक्त्वा स तदा अन्तर्दधे। राजा तु भयसंविग्नो वनेसैन्यं समाहूय समेत्य च॥

Verse 16

तद्रृत्तं कथयन्सर्वान्स्वां पुरीं स न्यवर्त्तत । शङ्कमानस्तु तद्रक्षःकृत्या द्राजा सुदासजः ॥ १६ ॥

तद्वृत्तं सर्वान् कथयन् स स्वां पुरीं न्यवर्तत। तद्रक्षःकृत्यां शङ्कमानो राजा सुदासजः सदा बभूव॥

Verse 17

परितत्याज मृगयां ततः प्रभृति नारद । गते बहुतिथे काले हयमेधमखं नृपः ॥ १७ ॥

ततः प्रभृति, नारद, स राजा मृगयां परित्यज्य तस्थौ। गते बहुतिथे काले नृपो हयमेधमखं समारभत॥

Verse 18

समारेभे प्रसन्नात्मा वशिष्टाद्यमुनीश्वरैः । तत्र ब्रह्मादिदेवेभ्यो हविर्दत्त्वा यथाविधि ॥ १८ ॥

प्रसन्नात्मा स वशिष्टाद्यैर्मुनीश्वरैः सह यथाविधि कर्म समारेभे। तत्र ब्रह्मादिदेवेभ्यो हविर्दत्त्वा विधिवत् अग्रे प्रववृते॥

Verse 19

समाप्य यज्ञनिष्क्रांतो वशिष्टः स्नातकोऽपि च । अत्रान्तरे राक्षसोऽसौ नृपहिम्सितभार्यकः । कर्तुं प्रतिक्रियां राज्ञे समायातोरुषान्वितः ॥ १९ ॥

यज्ञं समाप्य वशिष्टः स्नातकोऽपि कृत्वा निष्क्रान्तः। अत्रान्तरे नृपेण हिंसितभार्यकः स राक्षसः रोषान्वितो राज्ञे प्रतिक्रियां कर्तुं समायातः॥

Verse 20

स राक्षसस्तस्य गुरौ प्रयाते वशिष्टवेषं तु तदैव धृत्वा । राजानमभ्येत्य जगाद भोक्ष्ये मांसं समिच्छाम्यहमित्युवाच ॥ २० ॥

गुरौ तस्मिन् प्रयाते स राक्षसः तदैव वशिष्टवेषं धृत्वा राजानमभ्येत्य जगाद—“भोक्ष्ये; मांसं समिच्छामि” इति॥

Verse 21

भूयः समास्थाय स सूदवषं पक्त्वामिषं मानुपमस्य वादात् । स्थितश्च राजापि हरि यपात्रे धृत्वा गुरोरागमनं प्रतीक्षन् ॥ २१ ॥

भूयः स तस्य वादात् सूदवशं समास्थायामिषं पक्त्वा। राजा अपि हरिपात्रे धृत्वा गुरोरागमनं प्रतीक्षन् स्थितः॥

Verse 22

तन्मांसं हेमपात्रस्थं सौदासो विनयान्वितः । समागताय गुरवे ददौ तस्मै ससादरम् ॥ २२ ॥

तन्मांसं हेमपात्रस्थं सौदासो विनयान्वितः। समागताय गुरवे ससादरं ददौ॥

Verse 23

तं दृष्ट्वा चिन्तयामास गुरुः किमिति विस्मितः ॥ २३ ॥

तं दृष्ट्वा गुरुः विस्मितचित्तः किमिदं कारणमिति चिन्तयामास ॥

Verse 24

अपश्यन्मानुषं मासं परमेण समाधिना । अहोऽस्य राज्ञो दौःशील्यमभक्ष्यं दत्तवान्मम ॥ २४ ॥

मानुषं मासं परमेण समाधिना निमग्नोऽहं नापश्यम्; अहो राज्ञोऽस्य दौःशील्यं, ममाभक्ष्यं दत्तवान् ॥

Verse 25

इति विरमयमापन्नः प्रमन्युरभवन्मुनिः । अभोऽज्यं मद्विघाताय दत्त हि पृथिवीपते ॥ २५ ॥

इति विरमयितुं प्रयत्नं कृत्वा मुनिः परमक्रुद्धोऽभवत्—अहो पृथिवीपते, मद्विघाताय घृतं दत्तं हि ॥

Verse 26

तस्मात्तवापि भवतु ह्येतदेव हि भोजनम् । नृमांसं रक्षसामेव भोज्यं दत्तं मम त्वया ॥ २६ ॥

तस्मात् तवाप्येतदेव भोजनं भवतु; नृमांसं रक्षसामेव भोज्यं, तन्मम त्वया दत्तम् ॥

Verse 27

तद्याहि राक्षसत्वं त्वं तदाहारोचितं नृपा । इति शापं ददत्यस्मिन्सौदासो भयविह्वूलः ॥ २७ ॥

तद्यातु राक्षसत्वं त्वं, तदाहारोचितो नृप; इत्युक्त्वा सौदासो भयविह्वलः शापं ददौ ॥

Verse 28

आज्ञत्पो भवतैवेति सकंपोऽस्म व्यजिज्ञपत् । भूश्च चिन्तयामास वशिष्टस्तेन नोदितः ॥ २८ ॥

“आज्ञप्तो भवतैवेति” स कम्पमानो विनयेन व्यजिज्ञपत्। अथ भूर्देवी चिन्तयामास; तेन प्रेरितो वसिष्ठोऽपि तदर्थं मनसि व्यचिन्तयत्॥

Verse 29

रक्षसा वंचितं भूपं ज्ञातवान् दिव्यचक्षुषा । राजापि जलमादाय वशिष्टं शप्तुमुद्यतः ॥ २९ ॥

दिव्यचक्षुषा स रक्षसा वञ्चितं भूपं ज्ञातवान्। राजा अपि हस्ते जलमादाय वसिष्ठं शप्तुमुद्यतः॥

Verse 30

समुद्यतं गुरुं शप्तं दृष्ट्वा भूयो रुपान्वितम् । मदयंती प्रियातस्य प्रत्युवाचाथ सुव्रता ॥ ३० ॥

समुद्यतं गुरुम् शप्तुं दृष्ट्वा भूयो रूपान्वितम्। तस्य प्रिया सुव्रता मदयन्ती प्रत्युवाचाथ॥

Verse 31

मदयंत्युवाच । भो भो क्षत्रियदायाद कोप संहर्तुमर्हसि । त्वया यत्कर्म भोक्तव्यं तत्प्रात्पं नात्र संशयः ॥ ३१ ॥

मदयन्त्युवाच— भो भो क्षत्रियदायाद! कोपं संहर्तुमर्हसि। त्वया यत्कर्म भोक्तव्यं तत् प्राप्तं नात्र संशयः॥

Verse 32

गुरु तुम्कृत्य हुंम्कृत्य यो वदेन्मृढधीर्नरः । अरण्ये निर्जले देश स भवेद्बुह्यराक्षसः ॥ ३२ ॥

गुरुं तुङ्कृत्य हुंम्कृत्य यो वदेत् मूढधीर्नरः। अरण्ये निर्जले देशे स भवेद् बुह्यराक्षसः॥

Verse 33

जितेन्द्रिया जितक्रोधा गुरु शुश्रूषणे रताः । प्रयान्ति ब्रह्मसदनमिति शास्त्रेषु निश्चयः ॥ ३३ ॥

जितेन्द्रिया जितक्रोधा गुरु शुश्रूषणे रताः । प्रयान्ति ब्रह्मसदनमिति शास्त्रेषु निश्चयः ॥ ३३ ॥

Verse 34

तयोक्तो भूपतिः कोपं त्यक्त्वा भार्यां ननन्द च । जलं कुत्र क्षिपामीति चिन्तयामास चात्मना ॥ ३४ ॥

तयोक्तो भूपतिः कोपं त्यक्त्वा भार्यां ननन्द च । जलं कुत्र क्षिपामीति चिन्तयामास चात्मना ॥ ३४ ॥

Verse 35

तज्जलं यत्र संसिक्तं तद्भवेद्भस्म निश्चितम् । इति मत्वा जलं तत्तु पादयोर्न्यक्षिपत्स्वयम् ॥ ३५ ॥

तज्जलं यत्र संसिक्तं तद्भवेद्भस्म निश्चितम् । इति मत्वा जलं तत्तु पादयोर्न्यक्षिपत्स्वयम् ॥ ३५ ॥

Verse 36

तज्जलस्पर्शमात्रेण पादौ कल्माषतां गतौ । कल्माषपाद इत्येवं ततः प्रभृति विस्तृतः ॥ ३६ ॥

तज्जलस्पर्शमात्रेण पादौ कल्माषतां गतौ । कल्माषपाद इत्येवं ततः प्रभृति विस्तृतः ॥ ३६ ॥

Verse 37

कल्माषपादो मतिमान् प्रिययाश्चासितस्तदा । मनसा सोऽतिभीतस्तु ववन्दे चरणं गुरोः ॥ ३७ ॥

कल्माषपादो मतिमान् प्रिययाश्चासितस्तदा । मनसा सोऽतिभीतस्तु ववन्दे चरणं गुरोः ॥ ३७ ॥

Verse 38

उवाच च प्रपन्नस्तं प्राञ्जलिर्नयकोविदः । क्षमस्व भगवन्सर्वं नापराधः कृतो मया ॥ ३८ ॥

ततः स नयकोविदः प्रपन्नः प्राञ्जलिः सन् तमुवाच— “भगवन्, सर्वं क्षमस्व; मया किमप्यपराधं न कृतम्।”

Verse 39

तच्छुत्वोवाच भूपालं मुनिर्निःश्वस्य दुःखितः । आत्मानं गर्हयामास ह्यविवेकपरायणम् ॥ ३९ ॥

तच्छ्रुत्वा मुनिर्दुःखितो निःश्वस्य भूपालमुवाच; स चाविवेकपरायणत्वात् आत्मानं गर्हयामास।

Verse 40

अविवेको हि सर्वेषामापदां परमं पदम् । विवेकरहितो लोके पशुरेव न संशयः ॥ ४० ॥

अविवेक एव सर्वेषामापदां परमं पदम्; विवेकरहितो लोके पशुरेव, न संशयः।

Verse 41

राज्ञा त्वजानता नूनमेतत्कर्मोचितं कृतम् । विवेकरहितोऽज्ञोऽहं यतः पापं समाचरेत् ॥ ४१ ॥

राज्ञा त्वजानता नूनमेतत्कर्मोचितं कृतम्; अहं तु विवेकरहितोऽज्ञः, यतः पापं समाचरेम्।

Verse 42

विवेकनियतो याति यो वा को वापि निर्वृत्तिम् । इत्युक्तवा चात्मनात्मानं प्रत्युवाच मुनिर्नृपम् । नात्यन्तिंकं भवेदेतद्दादशाब्दं भविष्यति ॥ ४३ ॥

विवेकनियतो यः कश्चिद् निर्वृत्तिं याति— इत्युक्त्वा मुनिरात्मनात्मानं समालोच्य नृपं प्रत्युवाच— “नैतदत्यन्तिकं; द्वादशाब्दं भविष्यति।”

Verse 43

गङ्गाबिन्दूभिषिक्तस्तु त्यक्त्त्वा वै राक्षसीं तनुम् । पूर्वरुपं त्वमापन्नो भोक्ष्यसे मेदिनीमिमाम् ॥ ४४ ॥

गङ्गाबिन्दूभिषिक्तस्त्वं राक्षसीं तनुमुत्सृज्य । पूर्वरूपं समासाद्य मेदिनीमिमां भोक्ष्यसे ॥

Verse 44

तद्बिंदुसेकसंभूतज्ञानेन गतकल्मषः । हरिसेवापरो भूत्वा परां शान्तिं गमिष्यसि ॥ ४५ ॥

तद्बिन्दुसेकजं ज्ञानं कल्मषं नाशयिष्यति । हरिसेवापरो भूत्वा परां शान्तिं गमिष्यसि ॥

Verse 45

इत्युक्त्वाथर्वविद्भूपं वशिष्टः स्वाश्रमं ययौ । राजापि दुःखसंपन्नो राक्षसीं तानुमाश्रितः ॥ ४६ ॥

इत्युक्त्वाथर्वविद्वशिष्ठो भूपं समाश्वास्य । स्वाश्रमं ययौ; राजा दुःखार्तो राक्षसीं तनुमाश्रितः ॥

Verse 46

क्षुत्पपासाविशेषार्तो नित्यं क्रोधपरायणः । कृष्णक्षपाद्युतिर्भीमो बभ्राम विजने वने ॥ ४७ ॥

क्षुत्पिपासाभ्यां तीव्रार्तः क्रोधनित्यपरायणः । कृष्णक्षपाद्युतिर्भीमो विजने वने बभ्राम ॥

Verse 47

मृगांश्च विविधांस्तत्र मानुषांश्च सरीसृपान् । विहङ्गमान्प्लवङ्गांश्च प्रशस्तांस्तानभक्षयत् ॥ ४८ ॥

मृगान् विविधांश्च मानुषांश्च सरीसृपान् । विहङ्गमान् प्लवङ्गांश्च प्रशस्तान् नाभक्षयत् ॥

Verse 48

अस्थिभिर्बहुभिर्भूयः पीतरक्तकलेवरैः । रक्तान्तप्रेतकेशैशअच चित्रासीद्भूर्भयंकरी ॥ ४९ ॥

पुनः पुनर्भूर्भयङ्करी बभूव—बहुभिरस्थिभिः कीर्णा, पीतरक्तकलेवरैः समाच्छन्ना, रक्तलिप्तजटाकेशप्रेताकारैश्च चित्रा दृश्यते स्म।

Verse 49

ऋतुत्रये स पृथिवीं शतयो जनविस्तृताम् । कृत्वातिदुःखितां पश्चाद्वनान्तरमुपागमत् ॥ ५० ॥

ऋतुत्रये स शतयोजनविस्तृतां जनसमाकीर्णां पृथिवीं अतिदुःखितां कृत्वा, पश्चाद्वनान्तरं प्रविवेश।

Verse 50

तत्रापि कृतवान्नित्यं नरमांसाशनं सदा । जगाम नर्मदातीरं मुनिसिद्धनिषेवितम् ॥ ५१ ॥

तत्रापि स नित्यं सदा नरमांसाशनं कृतवान्; ततः मुनिसिद्धनिषेवितं नर्मदातीरे जगाम।

Verse 51

विचरन्नर्मदातीरे सर्वलोकभयंकरः । अपश्यत्कंचन मुनिं रमन्तं प्रियया सह ॥ ५२ ॥

नर्मदातीरे विचरन् सर्वलोकभयङ्करः, प्रियया सह रमन्तं कञ्चन मुनिमपश्यत्।

Verse 52

क्षुधानलेन संतत्पस्तं मुनिं समुपाद्रवत् । जाग्राह चातिवेगेन व्याधो मृगशिशं यथा ॥ ५३ ॥

क्षुधानलेन संतप्तः स तं मुनिं समुपाद्रवत्; व्याधो मृगशिशुं यथा, स चातिवेगेन जग्राह।

Verse 53

ब्राह्मणी स्वपतिं वीक्ष्य निशाचरकरस्थितम् । शिरस्यञ्जलिमाधाय प्रोवाच भयविह्वला ॥ ५४ ॥

स्वपतिं निशाचरकरे गृहीतं दृष्ट्वा ब्राह्मणी भयविह्वला । शिरसि अञ्जलिं निधाय साभ्यर्थ्य वाक्यमुवाच ॥

Verse 54

ब्राह्मण्युवाच । भो भो नृपतिशार्दूल त्राहि मां भयविह्वलाम् । प्राणप्रिय प्रदानेन कुरु पूर्णं मनोरथम् ॥ ५५ ॥

ब्राह्मण्युवाच— भो भो नृपतिशार्दूल त्राहि मां भयविह्वलाम् । प्राणप्रियं प्रदाय मे कुरु पूर्णं मनोरथम् ॥

Verse 55

नाम्ना मित्रसहस्त्वं हि सूर्यवंशसमुद्भवः । न राक्षसस्ततोऽनाथां पाहि मां विजने वने ॥ ५६ ॥

नाम्ना मित्रसहस्त्वं हि सूर्यवंशसमुद्भवः । न राक्षसोऽसि तस्माद् मां विजने वनेऽनाथां पाहि ॥

Verse 56

या नारी भर्त्तृरहिता जीवत्यपि मृतोपमा । तथापि बालवैधव्यं किं वक्ष्याम्यरिमर्दन ॥ ५७ ॥

या नारी भर्तृविहीना जीवत्यपि मृतोपमा । तथापि बालवैधव्यं किं वक्ष्यामि अरिमर्दन ॥

Verse 57

न मातापितरौ जाने नापि बंधुं च कंचन । पतिरेव परो बंधुः परमं जीवनं मम ॥ ५८ ॥

न मातापितरौ जाने नापि बन्धुं च कञ्चन । पतिरेव परो बन्धुः परमं जीवनं मम ॥

Verse 58

भवान्येत्त्यखिलान्धर्मान्योषितां वर्त्तनं यथा । त्रायस्व बन्धुरहितां बालापत्यां जनेश्वर ॥ ५९ ॥

हे जनेश्वर! त्वमागत्य अखिलान् धर्मान्, विशेषतः योषितां यथोचितं वर्तनं च मे उपदिश। बन्धुरहिता बालापत्यभारयुक्ता मां त्रायस्व।

Verse 59

कथं जीवामि पत्यास्मिन्हीना हि विजने वने । दुहिताहं भगवतस्त्राहि मां पतिदानतः ॥ ६० ॥

विजने वने पत्याविहीना कथं जीवामि? अहं भगवतः दुहिता; हे भगवन्, मां त्रायस्व, पतिदानं च कुरु।

Verse 60

प्रणदानात्परं दानं न भूतं न भविष्यति । वदन्तीति महाप्राज्ञाः प्राणदानं कुरुष्व मे ॥ ६१ ॥

प्राणदानात् परं दानं न भूतं न भविष्यति—इति महाप्राज्ञाः वदन्ति। अतः मे प्राणदानं कुरु; मां त्रायस्व।

Verse 61

इत्युक्तावा सा पपातास्य राक्षसस्य पदाग्रतः । एवं संप्रार्थ्यमानोऽपि ब्राह्मण्या राक्षसो द्विजम् ॥ ६२ ॥

इत्युक्त्वा सा तस्य राक्षसस्य पदाग्रतः पपात। एवं ब्राह्मण्या संप्रार्थ्यमानोऽपि राक्षसो द्विजं जग्राह।

Verse 62

अभक्षयकृष्णसारशिशुं व्याघ्रो यथा बलात् ॥ ६२ ॥

यथा व्याघ्रो बलात् कृष्णसारशिशुम् अभक्षयत्, तथा स राक्षसः तं द्विजं जग्राह।

Verse 63

ततो विलप्य बहुधा तस्य पत्नी पतिव्रता । पूर्वशापहतं भूपमशपत्क्रोधिता पुनः ॥ ६३ ॥

ततो विलप्य बहुधा तस्य पत्नी पतिव्रता । पूर्वशापहतं भूपमशपत्क्रोधिता पुनः ॥ ६३ ॥

Verse 64

पतिं मे सुरतासक्तं यस्माद्धिंसितवान्बलात् । तस्मात्स्त्रीसङ्गमं प्रात्पस्त्वमपि प्राप्स्यसे मृतिम् ॥ ६४ ॥

पतिं मे सुरतासक्तं यस्माद्धिंसितवान्बलात् । तस्मात्स्त्रीसङ्गमं प्रात्पस्त्वमपि प्राप्स्यसे मृतिम् ॥ ६४ ॥

Verse 65

शप्त्वैवं ब्राह्मणी क्रुद्धा पुनः शापान्तरं ददौ । राक्षसत्वं ध्रुवं तेऽस्तु मत्पतिर्भक्षितो यतः ॥ ६५ ॥

शप्त्वैवं ब्राह्मणी क्रुद्धा पुनः शापान्तरं ददौ । राक्षसत्वं ध्रुवं तेऽस्तु मत्पतिर्भक्षितो यतः ॥ ६५ ॥

Verse 66

सोऽपि शापद्वयं श्रुत्वा तया दत्तं निशाचरः । प्रमन्युः प्राहि विसृजन्कोपादङ्गारसंचयम् ॥ ६६ ॥

सोऽपि शापद्वयं श्रुत्वा तया दत्तं निशाचरः । प्रमन्युः प्राहि विसृजन्कोपादङ्गारसंचयम् ॥ ६६ ॥

Verse 67

दुष्टे कस्मात्प्रदत्तं मेवृथा शापद्वयं त्वया । एकस्यैवापराधस्य शापस्त्वेको ममोचितः ॥ ६७ ॥

दुष्टे कस्मात्प्रदत्तं मेवृथा शापद्वयं त्वया । एकस्यैवापराधस्य शापस्त्वेको ममोचितः ॥ ६७ ॥

Verse 68

यस्मात्क्षिपसि दुष्टाग्येमयि शापन्तरं ततः । पिशाचयोनिमद्यैव याहि पुत्रसमन्विता ॥ ६८ ॥

यस्मात् त्वं दुष्टे मयि पुनः शापान्तरं क्षिपसि, तस्मात् पुत्रसमन्विता अद्यैव पिशाचयोनिं याहि।

Verse 69

तेनैवं ब्रह्मणी शत्पा पिशाचत्वं तदा गता । क्षुधार्ता सुस्वरं भीमारुरोदापत्यसंयुता ॥ ६९ ॥

तेन शापेन ब्रह्मणः सन्निधौ शत्पा तदा पिशाचत्वं गता; क्षुधार्ता भीमा सुस्वरं रुरोदापत्यसंयुता।

Verse 70

राक्षसश्च पिशाची च क्रोशन्तौ निर्जने वने । जग्मतुर्नर्मदातीरे वनं राक्षससेवितम् ॥ ७० ॥

राक्षसश्च पिशाची च निर्जने वने क्रोशन्तौ नर्मदातीरे राक्षससेवितं वनं जग्मतुः।

Verse 71

औदासीन्यं गुरौ कृत्वा राक्षसीं तनुमाश्रितः । तत्रास्ते दुःखसंतत्पः कश्चिल्लोकविरोधकृत् ॥ ७१ ॥

गुरौ औदासीन्यं कृत्वा राक्षसीं तनुमाश्रितः; तत्र दुःखसंतप्तः कश्चिल्लोकविरोधकृत् आस्ते।

Verse 72

राक्षसं च पिशाचीं च दृष्ट्वा रववटमागतौ । उवाच क्रोधबहुलो वटस्थो ब्रह्मराक्षसः ॥ ७२ ॥

राक्षसं पिशाचीं च रववटमागतौ दृष्ट्वा, वटस्थो ब्रह्मराक्षसः क्रोधबहुल उवाच।

Verse 73

किमर्थमागतौ भीमौ युवां मत्स्थानमीप्सितम् । ईदृशौ केन पापेन जातौ मे ब्रुवतां ध्रुवम् ॥ ७३ ॥

किमर्थं युवां भीमवपुषौ मम स्थानमभिलषन्तौ अत्रागतौ? केन पापेन यूयं तादृशौ जातौ? ध्रुवं सत्यं मे ब्रूताम्॥

Verse 74

सौदासस्तद्वचः श्रुत्वातया यच्चात्मना कृतम् । सर्वं निवेदयित्वास्मै पश्चादेतदुवाच ह ॥ ७४ ॥

तद्वचः श्रुत्वा सौदासः तया च स्वयम् आत्मना च यत्कृतं तत्सर्वं तस्मै निवेद्य, पश्चादिदं वचनमुवाच॥

Verse 75

सौदास उवाच । कस्त्वं वद महाभाग त्वया वै किं कृतं पुरा । सख्युर्ममाति स्नेहेन तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ ७५ ॥

सौदास उवाच—महाभाग! त्वं कः? पूर्वं त्वया किं कृतम्? मम सख्यभावात् अतिस्नेहेन तत्सर्वं वक्तुमर्हसि॥

Verse 76

करोति वञ्चनं मित्रे यो वा को वापि दुष्टधीः । स हि पापपालं भुंक्ते यातनास्तु युगायुतम् ॥ ७६ ॥

यो वा कश्चिद् दुष्टधीः मित्रे वञ्चनां करोति, स पापफलभागी भवति, युगायुतं यावत् यातनाः भुङ्क्ते॥

Verse 77

जन्तूनां सर्वदुःखानि क्षीयन्ते मित्रदर्शनात् । तस्मान्मित्रेषु मतिमान्न कुर्याद्वंचनं कदा ॥ ७७ ॥

जन्तूनां सर्वदुःखानि मित्रदर्शनात् क्षीयन्ते; तस्मात् मतिमान् कदापि मित्रेषु वञ्चनां न कुर्यात्॥

Verse 78

कल्माषपादेनेत्युक्तो वटस्थो ब्रह्मराक्षसः । उवाच प्रीतिमापन्नो धर्मवाक्यानि नारद ॥ ७८ ॥

कल्माषपादेनैवमुक्तो वटवृक्षस्थितो ब्रह्मराक्षसः । प्रीतिमापन्नः सन् नारदाय धर्मवाक्यान्युवाच ॥

Verse 79

ब्रह्मराक्षस उवाच । अहमासं पुरा विप्रो मागधो वेदपारगः । सोमदत्त इति ख्यातो नाम्ना धर्मपरायणः ॥ ७९ ॥

ब्रह्मराक्षस उवाच । अहं पुरा मागधो विप्रो वेदपारगः । सोमदत्त इति नाम्ना ख्यातो धर्मपरायणः ॥

Verse 80

प्रमत्तोऽहं महाभाग विद्यया वयसा धनैः । औदासीन्यं गुरोः कृत्वा प्रात्पवानीदृशीं गतिम् ॥ ८० ॥

प्रमत्तोऽहं महाभाग विद्यया वयसा धनैः । गुरौ औदासीन्यं कृत्वा इदानीमीदृशीं गतिमाप्तवान् ॥

Verse 81

नलभेऽहं सुखं किं चिज्जिताहारोऽतिदुःखितः । मया तु भक्षिता विप्राः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८१ ॥

नाहं सुखं किञ्चिदपि लभे; जिताहारोऽप्यतिदुःखितः । मया तु विप्राः शतशोऽथ सहस्रशो भक्षिताः ॥

Verse 82

क्षुत्पिपासापरो नित्यमन्तस्तापेन पीडितः । जगत्रासकरो नित्यं मांसाशनपरायणः ॥ ८२ ॥

क्षुत्पिपासापरो नित्यं अन्तस्तापेन पीडितः । जगत्रासकरो नित्यं मांसाशनपरायणः ॥

Verse 83

गुर्ववज्ञा मनुष्याणां राक्षसत्वप्रदायिनी । मयानुभूतमेतद्धि ततः श्रीमान्न चाचरेत् ॥ ८३ ॥

गुर्ववज्ञा मनुष्याणां राक्षसत्वप्रदायिनी। मयानुभूतमेतद्धि; तस्मात् श्रीमान् न कदाचनाचरेत्॥

Verse 84

कल्माषपाद उवाच । गुरुस्तु कीदृशः प्रोक्तः कस्त्वयाश्लाघितः पुरा । तद्वदस्व सरवे सर्वं परं कौतूहलं हि मे ॥ ८४ ॥

कल्माषपाद उवाच— गुरुस्तु कीदृशः प्रोक्तः? कस्त्वया पूर्वमाश्लाघितः? तत् सर्वं विस्तरेण वद; परं कौतूहलं हि मे॥

Verse 85

ब्रह्मराक्षस उवाच । गुरवः सन्ति बहवः पूज्या वन्द्याश्च सादरम् । यातानहं कथयिष्यामि श्रृणुष्वैकमनाः सरवे ॥ ८५ ॥

ब्रह्मराक्षस उवाच— गुरवो बहवः सन्ति, पूज्या वन्द्याश्च सादरम्। यानहं समुपागतः, तान् कथयिष्यामि; सर्वे यूयं एकमनाः शृणुत॥

Verse 86

अध्यापकश्च वेदानां वेदार्थयुतिबोधकः । शास्त्रवक्ता धर्मवक्ता नीतिशास्त्रोपदेशकः ॥ ८६ ॥

अध्यापकः स वेदानां, वेदार्थयुतिबोधकः। शास्त्रवक्ता धर्मवक्ता, नीतिशास्त्रोपदेशकः॥

Verse 87

मन्त्रोपदेशव्याख्याख्याकृद्वेदसदंहहृत्तथा । व्रतोपदेशकश्चैव भयत्रातान्नदो हि च ॥ ८७ ॥

मन्त्रोपदेशव्याख्याकृत्, वेदसदंहहृत् तथा। व्रतोपदेशकश्चैव, भयत्राता अन्नदो हि च॥

Verse 88

श्वशुरो मातुलश्चैव ज्येष्ठभ्राता पिता तथा । उपनेता निषेक्ता च संस्कर्त्ता मित्रसत्तम ॥ ८८ ॥

श्वशुरो मातुलश्चैव ज्येष्ठभ्राता पिता तथा । उपनेता निषेक्ता च संस्कर्त्ता मित्रसत्तमाः ॥

Verse 89

एते हि गुरवः प्रोक्ताः पूज्या वन्द्यश्च सादरम् ॥ ८९ ॥

एते हि गुरवः प्रोक्ताः पूज्या वन्द्याश्च सादरम् ॥

Verse 90

कल्माषपाद उवाच । गुरवो बहवः प्रोक्ता एतेषां कतमो वरः । तुल्याः सर्वेऽप्युत सरवे तद्यथावद्धि ब्रूहि मे ॥ ९० ॥

कल्माषपाद उवाच । गुरवो बहवः प्रोक्ता एतेषां कतमो वरः । तुल्याः सर्वेऽप्युत सर्वे तद्यथावद्धि ब्रूहि मे ॥

Verse 91

ब्रह्मराक्षस उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ यत्पृष्टं तद्वदामि ते । गुरुमाहात्म्यकथनं श्रवणं चानुमोदनम् ॥ ९१ ॥

ब्रह्मराक्षस उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ यत्पृष्टं तद्वदामि ते । गुरुमाहात्म्यकथनं श्रवणं चानुमोदनम् ॥

Verse 92

सर्वेषां श्रेय आधत्ते तस्माद्वक्ष्यामि सांप्रतम् । एते समानपूजार्हाः सर्वदा नात्र संशयः ॥ ९२ ॥

सर्वेषां श्रेय आधत्ते तस्माद्वक्ष्यामि सांप्रतम् । एते समानपूजार्हाः सर्वदा नात्र संशयः ॥

Verse 93

तथापि श्रुणु वक्ष्यामि शास्त्राणां सारनिश्चयम् । अध्यापकाश्च वेदानां मन्त्रव्याख्याकृतस्तथा ॥ ९३ ॥

तथापि शृणु—वक्ष्यामि शास्त्राणां सारनिश्चयम्। ये वेदानामध्यापकाः, तथा मन्त्रव्याख्याकृतोऽपि (तेषां स्वरूपं) कथयामि॥

Verse 94

पिता च धर्मवक्ता च विशेषगुरवः स्मृताः । एतेषामपि भूपाल श्रृणुष्व प्रवरं गुरुम् ॥ ९४ ॥

पिता च धर्मवक्ता च विशेषगुरवः स्मृताः। एतेषामपि भूपाल शृणुष्व प्रवरं गुरुम्॥

Verse 95

सर्वशास्त्रार्थतत्वज्ञैर्भाषितं प्रवदामि ते । यः पुराणानि वदति धर्मयुक्तानि पणडितः ॥ ९५ ॥

सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञैर्भाषितं प्रवदामि ते। यः पुराणानि वदति धर्मयुक्तानि पण्डितः॥

Verse 96

संसारपाशविच्छेदकरणानि स उत्तमः । देवपूजार्हकर्माणि देवतापूजने फलम् ॥ ९६ ॥

संसारपाशविच्छेदकरणानि स उत्तमः। देवपूजार्हकर्माणि देवतापूजने फलम्॥

Verse 97

जायते च पुराणेभ्यस्तस्मात्तानीह देवताः । सर्ववेदार्थसाराणि पुराणानीति भूपते ॥ ९७ ॥

जायते च पुराणेभ्यस्तस्मात्तानीह देवताः। सर्ववेदार्थसाराणि पुराणानीति भूपते॥

Verse 98

वदन्ति मुनयश्चैव तदूक्ता परमो गुरुः । यः संसारार्णत्वं तर्त्तुमुद्योगं कुरुते नरः ॥ ९८ ॥

मुनयश्चैव वदन्ति, परमो गुरुरपि तदाह—यः संसारार्णवं तर्तुं दृढमुद्योगं करोति नरः, स एव मोक्षाय योग्यः।

Verse 99

श्रुणुयात्स पुराणानि इति शास्त्रविभागकृत् । प्रोक्तवान्सर्वधर्माश्च पुराणेषु महीपते ॥ ९९ ॥

“पुराणानि शृणुयात्” इति शास्त्रविभागकृत् प्रोक्तवान्; पुराणेषु च, हे महीपते, सर्वधर्मान् सम्यक् प्रबभाषे।

Verse 100

तर्कस्तु वादहेतुः स्यान्नीतिस्त्वैहिकसाधनम् । पुराणानि महाबुद्धे इहामुत्र सुखाय हि ॥ १०० ॥

तर्को वादहेतुः स्यात्, नीतिश्चैहिकसाधनम्; पुराणानि तु, महाबुद्धे, इहामुत्र सुखायैव।

Verse 101

यः श्रृणोति पुराणानि सततं भक्तिसंयुतः । तस्य स्यान्निर्मला बुद्धिर्भूयो धर्मपरायणः ॥ १ ॥

यः पुराणानि सततं भक्तिसंयुतः शृणोति, तस्य बुद्धिर्निर्मला भवति, भूयो धर्मपरायणश्च जायते।

Verse 102

पुराणश्रवणाद्भक्तिर्जायते श्रीपतौ शुभा । विष्णुभक्तनृणां भूप धर्मे बुद्धिः प्रवर्त्तते ॥ २ ॥

पुराणश्रवणाद् श्रीपतौ शुभा भक्तिर्जायते; हे भूप, विष्णुभक्तनृणां धर्मे बुद्धिः प्रवर्तते।

Verse 103

धर्मात्पापानि नश्यन्ति ज्ञानं शुद्धं च जायते । धर्मार्थकाममोक्षाणां ये फलान्यभिलिप्सवः ॥ ३ ॥

धर्मात् पापानि नश्यन्ति, शुद्धं ज्ञानं च जायते। धर्मार्थकाममोक्षाणां फलान्यभिलिप्सवो धर्ममेवाश्रयन्ताम्॥

Verse 104

श्रुणुयुस्ते पुराणानि प्राहुरित्थं पुराविदः । अहं तु गौतममुनेः सर्वज्ञाद्ब्रह्यवादिनः ॥ ४ ॥

पुराविदोऽब्रुवन्—एवं ते पुराणानि श्रोष्यामः। अहं तु सर्वज्ञात् ब्रह्मवादिनो गौतममुनेः सम्यक् श्रुतवान्॥

Verse 105

श्रुतवान्सर्वधर्मार्थ गङ्गातीरे मनोरमे । कदाचित्परमेशस्य पूजां कर्त्तुमहं गतः ॥ ५ ॥

सर्वधर्मार्थं श्रुत्वा गङ्गातीरे मनोरमे। कदाचित् परमेशस्य पूजां कर्तुं अहं गतः॥

Verse 106

उपस्थितायापि तस्मै प्रणामं न ह्यकारिषम् । स तु शान्तो महाबुद्धिर्गौतमस्तेजसां निधिः ॥ ६ ॥

उपस्थितायापि तस्मै प्रणामं न ह्यकारिषम्। स तु शान्तो महाबुद्धिर्गौतमस्तेजसां निधिः॥

Verse 107

मन्त्रोदितानि कर्मणि करोतीतिमुदं ययौ । यस्त्वर्चितो मया देवः शिवः सर्वजगद्गुरुः ॥ ७ ॥

मन्त्रोदितानि कर्माणि करोतीति मुदं ययौ। यस्त्वर्चितो मया देवः शिवः सर्वजगद्गुरुः॥

Verse 108

गुर्ववज्ञा कृतायेन राक्षसंत्वे नियुक्तवान् । ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि योऽवज्ञां कुरुते गुरोः ॥ ८ ॥

गुरुमवज्ञां कृत्वा राक्षसत्वे नियुक्तो भवति। ज्ञानतोऽज्ञानतो वा यो गुरोः अवज्ञां करोति, स महापातकफलभाग् भवति॥

Verse 109

तस्यैवाशु प्रणश्यन्ति धीविद्यार्थात्मजक्रियाः । शुश्रूषां कुरुते यस्तु गुरुणां सादरं नरः ॥ ९ ॥

तस्याशु नश्यन्ति धीर्विद्या अर्थः आत्मजाः क्रियाफलानि च। यस्तु नरः गुरूणां शुश्रूषां केवलं सादरदर्शनार्थं करोति, तस्य सर्वं क्षीयते॥

Verse 110

तस्य संपद्भवेद्भूप इति प्राहुर्विपश्चितः । तेन शापेन दग्धोऽहमन्तश्चैव क्षधाग्निना ॥ १० ॥

विपश्चितो वदन्ति—“भूप, तस्य संपद्भविष्यति” इति। अहं तु तेनैव शापेन दग्धः, अन्तश्च क्षुधाग्निना संतप्तोऽस्मि॥

Verse 111

मोक्षं कदा प्रयास्यामि न जाने नृपसत्तम । एवं वदति विप्रेन्द्र वटस्थेऽस्मिन्निशाचरे ॥ ११ ॥

मोक्षं कदा प्राप्स्यामि, न जाने भूपश्रेष्ठ। इति वदति विप्रेन्द्रः, अस्मिन्निशाचरे वटतले स्थितः॥

Verse 112

धर्मशास्त्रप्रसंगेन तयोः पापं क्षयं गतम् । एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तः कश्चिद्विप्रोऽतिधार्मिकः ॥ १२ ॥

धर्मशास्त्रप्रसङ्गेन तयोः पापं क्षयमगात्। एतस्मिन्नन्तरेऽतिधार्मिकः कश्चिद्विप्रः समुपागतः॥

Verse 113

कलिङ्गदेशसम्भूतो नान्म्रा गर्ग इति स्मृतः । वहन्गङ्गाजलं स्कंधे स्तुवन् विश्वेश्वरं प्रभुम् ॥ १३ ॥

कलिङ्गदेशे सम्भूतः स नान्म्रा-नाम गर्ग इति स्मृतः । स्कन्धे गङ्गाजलं वहन् विश्वेश्वरं प्रभुं स्तुवन् जगाम ॥ १३ ॥

Verse 114

गायन्नामानि तस्यैव मुदा हृष्टतनू रुहः । तमागतं मुनिं दृष्ट्वा पिशाचीराक्षसौ च तौ ॥ १४ ॥

तस्यैव नामानि मुदा गायन्तौ हृष्टतनूरुहौ । तमागतं मुनिं दृष्ट्वा पिशाचीराक्षसौ च तौ ॥ १४ ॥

Verse 115

प्राप्तं नः पारणेत्युक्त्वा प्राद्ववन्नूर्ध्वबाहवः । तेन कीर्तितनामानि श्रुत्वा दूरे व्यवस्थिताः । अशक्तास्तं धर्षयितुमिदमूचुश्च राक्षसाः ॥ १५ ॥

“प्राप्तं नः पारणम्” इत्युक्त्वा ऊर्ध्वबाहवः प्राद्रवन् । तेन कीर्तितनामानि श्रुत्वा दूरे व्यवस्थिताः । अशक्तास्तं धर्षयितुं राक्षसाः इदमूचुः ॥ १५ ॥

Verse 116

अहो विप्र महाभाग नमस्तुभ्यं महात्मने । नामकीर्तनमाहात्म्याद्राक्षसा दूरगावयम् ॥ १६ ॥

अहो विप्र महाभाग नमस्तुभ्यं महात्मने । नामकीर्तनमाहात्म्याद् राक्षसा दूरगावयम् ॥ १६ ॥

Verse 117

अस्माभिर्भक्षिताः पूर्वं विप्राः कोटिसहस्रशः । नामप्रावरणं विप्र रक्षति त्वां महाभयात् ॥ १७ ॥

अस्माभिर्भक्षिताः पूर्वं विप्राः कोटिसहस्रशः । नामप्रावरणं विप्र रक्षति त्वां महाभयात् ॥ १७ ॥

Verse 118

नामश्रवणमात्रेण राक्षसा अपि भो वयम् । परां शान्तिं समापन्ना महिम्ना ह्यच्युतस्य वै ॥ १८ ॥

नामश्रवणमात्रेण राक्षसा अपि वयं भो मुनि । अच्युतस्यैव महिम्ना परां शान्तिं समापन्नाः ॥

Verse 119

सर्वथा त्वं महाभाग रागादिरुहितोह्यसि । गंगाजलाभिषेकेण पाह्यस्मात्पातकोच्चयात् ॥ १९ ॥

सर्वथा त्वं महाभाग रागादिरहितो ह्यसि । गङ्गाजलाभिषेकेण पाह्यस्मान् पातकोच्चयात् ॥

Verse 120

हरिसे वापरो भूत्वा यश्चात्मानं तु तारयेत् । स तारयेज्जगत्सर्वमिति शंसन्ति सूरयः ॥ २० ॥

हरिसेवा-परो भूत्वा यश्चात्मानं तु तारयेत् । स तारयेज्जगत्सर्वं इति शंसन्ति सूरयः ॥

Verse 121

अवहाय हरेर्नाम घोरसंसारभेषजम् । केनोपायेन लभ्येत मुक्तिः सर्वत्र दुर्लभा ॥ २१ ॥

अवहाय हरेर्नाम घोरसंसारभेषजम् । केनोपायेन लभ्येत मुक्तिः सर्वत्र दुर्लभा ॥

Verse 122

लोहोडुपेन प्रतरन्निमजत्युदके यथा । ततैवाकृतपुण्यास्तु तारयन्ति कथं परान् ॥ २२ ॥

लोहोडुपेन प्रतरन् निमज्जत्युदके यथा । तथैवाकृतपुण्यास्तु तारयन्ति कथं परान् ॥

Verse 123

अहो चरित्रं महतां सर्वलोकसुखा वहम् । यथा हि सर्वलोकानामानन्दाय कलानिधिः ॥ २३ ॥

अहो महतां चरित्रं सर्वलोकसुखावहम् । यथा हि कलानिधिश्चन्द्रः सर्वलोकानामानन्दाय भवति ॥

Verse 124

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पवित्राणि द्विजोत्तम् । तानि सर्वाणि गङ्गायाः कणस्यापि समानि न ॥ २४ ॥

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पवित्राणि द्विजोत्तम । तानि सर्वाणि गङ्गायाः कणस्यापि समानि न ॥

Verse 125

तुलसीदलप्रदलसंम्मिश्रमपि सर्षपमात्रकम् । गङ्गाजलं पुनात्येव कुलानामेकविंशतिम् ॥ २५ ॥

तुलसीदलप्रदलसंमिश्रमपि सर्षपमात्रकम् । गङ्गाजलं पुनात्येव कुलानामेकविंशतिम् ॥

Verse 126

तस्माद्विप्र महाभाग सर्वशास्त्रार्थकोविद । गङ्गाजलप्रदानेन पाह्मस्मान्पापकर्मिणः ॥ २६ ॥

तस्माद्विप्र महाभाग सर्वशास्त्रार्थकोविद । गङ्गाजलप्रदानेन पाहि अस्मान् पापकर्मिणः ॥

Verse 127

इत्याख्यातं राक्षसैस्तैर्गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । निशम्य विस्मया विष्टो बभूव द्विजसतमः ॥ २७ ॥

इत्याख्यातं राक्षसैस्तैर्गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । निशम्य विस्मयाविष्टो बभूव द्विजसत्तमः ॥

Verse 128

एषामपीद्दशी भक्तिर्गङ्गायां लोकमातरि । किमु ज्ञानप्रभावाणां महतां पुण्यशालिनाम् ॥ २८ ॥

एषामपि ईदृशी भक्तिर्लोकमातरि गङ्गायां दृश्यते; तर्हि ज्ञानप्रभावसमुद्भूतशक्तीनां महतां पुण्यशालिनां विषये किं वक्तव्यम् ॥

Verse 129

अथासौ मनसा धर्मं विनिश्चित्य द्विजोत्तमः । सर्वपूतहितो भक्तः प्राप्नोतीति परं पदम् ॥ २९ ॥

अथ स द्विजोत्तमो मनसा धर्मं सुदृढं विनिश्चित्य, सर्वभूतहिते रतः भक्तो भूत्वा, परं पदं प्राप्नोति इति ॥

Verse 130

ततो विप्रः कृपाविष्टो गङ्गाजलप्रनुत्तममम् । तुलसीदलसंमिश्रं तेषु रक्षःस्वसेचयत् ॥ ३० ॥

ततः स विप्रः कृपाविष्टो गङ्गाजलस्य प्रनुत्तमं तुलसीदलसंमिश्रं तेषु राक्षसेषु प्रासिञ्चत् ॥

Verse 131

राक्षसास्तेन सिक्तास्तु सर्षपोपमबिंदुना । विमृज्य राक्षसं भावमभवन्देवतोपमाः ॥ ३१ ॥

ते राक्षसास्तेन सिक्ताः सर्षपोपमबिन्दुना; राक्षसं भावं विमृज्य देवतोपमा अभवन् ॥

Verse 132

ब्राह्मणी पुत्र सम्यक्ते जग्मुर्हस्तथैव च । कोटिसूर्यप्रतीकाशा बभूवुर्विवुधर्पभाः ॥ ३२ ॥

ब्राह्मणी च सुतः सम्यक्ते तत्क्षणादेव जग्मतुः; कोटिसूर्यप्रतीकाशा विवुधानां प्रभा सर्वतो बभूव ॥

Verse 133

शंखचक्रगदाचिह्ना हरिसारुप्यमागताः । स्तुवंतो ब्राह्मणं सम्यक्ते जग्मुर्हरिमन्दिरम् ॥ ३३ ॥

शङ्खचक्रगदाचिह्ना हरिसारूप्यमागताः । तं ब्राह्मणं सम्यक् स्तुत्वा जग्मुर्हरिमन्दिरम् ॥

Verse 134

राजा कल्माषपादस्तु निजरुपं समास्थितः । जगाम महतीं चिन्तां दृष्ट्वा तान्मुक्तिगानधान् ॥ ३४ ॥

राजा कल्माषपादस्तु निजरूपं समास्थितः । दृष्ट्वा तान् मुक्तिगानासक्तान् महतीं चिन्तामगात् ॥

Verse 135

तस्मिन् राज्ञि सुदुःखार्ते गूढरुपा सरस्वती । धर्ममूलं महावाक्यं बभाषेऽगाधया गिरा ॥ ३५ ॥

तस्मिन् राज्ञि सुदुःखार्ते गूढरूपा सरस्वती । धर्ममूलं महावाक्यम् अगाधया गिरा बभाषे ॥

Verse 136

भो भो राजन्महाभाग न दुःखं गन्तुमर्हसि । राजस्तवापि भोगान्ते महच्छ्रेयो भविष्यति ॥ ३६ ॥

भो भो राजन् महाभाग न दुःखं गन्तुमर्हसि । राजन् तवापि भोगान्ते महच्छ्रेयो भविष्यति ॥

Verse 137

सत्कर्मधूतपापा ये हरिभक्तिपरायणाः । प्रयान्ति नात्र संदेहस्तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ३७ ॥

सत्कर्मधूतपापा ये हरिभक्तिपरायणाः । प्रयान्ति नात्र सन्देहस् तद्विष्णोः परमं पदम् ॥

Verse 138

सर्वभूतदयायुक्ता धर्ममार्गप्रवर्तिनः । प्रयान्ति परमं स्थानं गुरुपूजापरायणाः ॥ ३८ ॥

सर्वभूतदयायुक्ता धर्ममार्गप्रवर्तिनः । गुरुपूजापरायणास्ते प्रयान्ति परमं पदम् ॥

Verse 139

इतीरितं समाकर्ण्य भारत्या नृपसतमः । मनसा निर्वृत्तिं प्राप्यसस्मार च गुरोर्वचः ॥ ३९ ॥

इतीरितं समाकर्ण्य भारत्या नृपसत्तमः । मनसा निर्वृतिं प्राप्य स्मरामास गुरोर्वचः ॥

Verse 140

स्तुवन्गुरुं च तं विग्नं हरिं चैवातिहर्षितः । पीर्ववृत्तं च विप्राय सर्वं तस्मै न्यवेदयत् ॥ ४० ॥

स्तुवन् गुरुं च तं विद्वान् हरिं चैवातिहर्षितः । पूर्ववृत्तं च विप्राय सर्वं तस्मै न्यवेदयत् ॥

Verse 141

ततो नृपस्तु कालिंगं प्रणम्य विधिर्वमुने । नामानि व्याहरन्विष्णोः सद्यो वाराणसीं ययौ ॥ ४१ ॥

ततो नृपस्तु कालिङ्गः प्रणम्य विधिर्वमुनिम् । नामानि व्याहरन् विष्णोः सद्यो वाराणसीं ययौ ॥

Verse 142

षण्मासं तत्र गङ्गायां स्नात्वा दृष्ट्वा सदाशिवम् । ब्राह्मणीदत्तश पात्तु मुक्तो मित्रसहोऽभवत् ॥ ४२ ॥

षण्मासं तत्र गङ्गायां स्नात्वा दृष्ट्वा सदाशिवम् । ब्राह्मणीदत्तशरक्षः मुक्तो मित्रसहोऽभवत् ॥

Verse 143

ततस्तु स्वपुरीं प्राप्तो वसिष्ठेन महात्मना । अभिषिक्तो मुनुश्रेष्ट स्वकं राज्यमपालयत् ॥ ४३ ॥

ततः स्वपुरीं प्रत्यागत्य महात्मना वसिष्ठेन सह मुनिश्रेष्ठः अभिषिक्तः सन् स्वकं राज्यं सम्यक् पालयामास ॥

Verse 144

पालयित्वा महीं कृत्स्त्रां भुक्त्वा भोगान्स्त्रियं विना । वशिष्टात्प्राप्य सन्तानं गतो मोक्षं नृपोत्तमः ॥ ४४ ॥

कृत्स्नां महीं पालयित्वा स्त्रीसङ्गविरहितः भोगान् भुक्त्वा वशिष्ठात् सन्तानं प्राप्य नृपोत्तमः मोक्षं गतः ॥

Verse 145

नैतच्चित्रं द्विजश्रेष्ट विष्णोर्वाराणसीगुणान् । गृणञ्छृण्वन्स्मरन्गङ्गां पीत्वा मुक्तो भवेन्नरः ॥ ४५ ॥

नैतद् आश्चर्यं द्विजश्रेष्ठ; वाराणस्यां विष्णोर्गुणान् गृणन् शृण्वन् स्मरन् च गङ्गाजलं पीत्वा नरः मुक्तो भवति ॥

Verse 146

तस्मान्माहिम्ने विप्रेन्द्र गङ्गायाः शक्यते नहि । पारं गन्तुं सुराधीशैर्ब्रह्मविष्णुशिवरपि ॥ ४६ ॥

तस्मात् विप्रेन्द्र, गङ्गायाः माहात्म्यस्य पारं गन्तुं न शक्यते; सुराधीशैः, ब्रह्मविष्णुशिवैरपि ॥

Verse 147

यन्नामस्मरणादेव महापातककोटिभिः । विमुक्तो ब्रह्मसदनं नरो याति न संशयः ॥ ४७ ॥

यस्याः नामस्मरणमात्रेण नरो महापातककोटिभ्यः विमुक्तः सन् ब्रह्मसदनं याति—न संशयः ॥

Verse 148

गङ्गा गङ्गेति यन्नाम सकृदप्युच्यते यदा । तदैव पापनिमुक्तो ब्रह्मलोके महीयते ॥ ४८ ॥

गङ्गा गङ्गेति यन्नाम सकृदप्युच्यते यदा । तदैव पापनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते ॥

Verse 149

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गा माहात्म्ये नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गामाहात्म्ये नवमोऽध्यायः ॥