Varaha Purana 49.21: Adhyaya 49, Shloka 21

The Padmanābha Dvādaśī Observance, with the Eulogy of Lamp-Offering Merit

Devanagari script

अभ्यर्च्य स्वगृहं प्रायाद् भवन्तौ रक्षपालकौ । स्थाप्य द्वावपि दीपानां ज्वलनार्थं महामते ॥ ४९.२१ ॥

Recitation with translationVaraha Purana 49.21

Transliteration

abhyarcya svagṛhaṃ prāyād bhavantau rakṣapālakau | sthāpya dvāv api dīpānāṃ jvalanārthaṃ mahāmati || 49.21 ||

Translation

«Совершив должное почитание, следует вернуться в свой дом, сказав: “Вы двое — стражи и защитники”. И, о великомудрый, следует также поставить две лампады, чтобы они горели непрестанно».

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अभ्यर्च्य: having worshipped
• अभ्यर्च्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund) from अभि+अर्च्; अव्ययभाव

• स्वगृहम्: one’s own house
• स्वगृहम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व + गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रायात् इति क्रियायाः कर्म

• प्रायात्: went (away)
• प्रायात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद; प्र+या

• भवन्तौ: you two
• भवन्तौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: भवत्-शब्द (honorific), पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन (Dual); संदर्भे प्रथमा (you two)

• रक्षपालकौ: guards/protectors
• रक्षपालकौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रक्षा + पालक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन (Dual); ‘रक्षायाः पालकौ’

• स्थाप्य: having placed
• स्थाप्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु; णिच् स्थापय्)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund) from स्थापय्; अव्ययभाव

• द्वौ: two
• द्वौ: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, द्विवचन; विशेषणम् दीपान् (intended)

• अपि: also
• अपि: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अवधारण-अव्यय (particle: also/even)

• दीपानाम्: of lamps
• दीपानाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दीप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (Genitive)

• ज्वलनार्थम्: for burning/lighting
• ज्वलनार्थम्: Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
• Type: Noun
• Root: ज्वलन + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रयोजनार्थक (purpose)

• महामते: O great-minded one
• महामते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा + मति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; ‘महती मतिः यस्य’ (address)

Speaker

Varāha (default, instructional voice in Varāha–Pṛthivī dialogue framework)

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Studies
• Vaishnavism
• Sanskrit Philology

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It reflects a Purāṇic pattern of integrating domestic ritual procedure (gṛhya-like instructions) with protective symbolism, indicating how manuscript traditions preserved practical observances alongside narrative theology.

Which geographic location is identified?

No explicit geographic toponym appears in this verse; the setting is domestic (svagṛha, “one’s own house”).

What is the primary ethical instruction?

The verse emphasizes orderly, mindful completion of a rite—honoring protective agents and maintaining illumination (lamps) as a disciplined household practice associated with care, vigilance, and safeguarding.