Varaha Purana 144.2: Adhyaya 144, Shloka 2

The Māhātmya of Someśvara and Related Liṅgas: The Liberation-Field of Triveṇī and the Śālagrāma Sacred Landscape

Devanagari script

धरण्युवाच ॥ मया देवप्रसादेन श्रुतं मन्दारवर्णनम् ॥ मन्दारात्परमं स्थानं विष्णो तद्वक्तुमर्हसि

Sanskrit recitationVaraha Purana 144.2

Transliteration

dharaṇy uvāca || mayā deva-prasādena śrutaṃ mandāra-varṇanam || mandārāt paramaṃ sthānaṃ viṣṇo tad vaktum arhasi

Translation

Дхарани сказала: По милости божества я услышала описание Мандары. О Вишну, тебе надлежит поведать о том месте, что превосходит Мандару.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• धरणी: Dharanī (Earth)
• धरणी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धरणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; वक्ता

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन

• मया: by me / I
• मया: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; कर्तृकरणभावे (agent/instrument)

• देव-प्रसादेन: by the grace of the god
• देव-प्रसादेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (देवस्य प्रसादः), पुंलिङ्गे, तृतीया (3rd), एकवचन; करण

• श्रुतम्: heard
• श्रुतम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (मया ... श्रुतम्)

• मन्दार-वर्णनम्: description of Mandāra
• मन्दार-वर्णनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्दार (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (मन्दारस्य वर्णनम्), नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म (श्रुतम्)

• मन्दारात्: than/from Mandāra
• मन्दारात्: Apādāna (अपादान)
• Type: Noun
• Root: मन्दार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान (ablative)

• परमम्: highest / supreme
• परमम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (स्थानम्)

• स्थानम्: place
• स्थानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म (वक्तुम्)

• विष्णो: O Viṣṇu
• विष्णो: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; संबोधन

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म (वक्तुम्)

• वक्तुम्: to tell
• वक्तुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुनन्त (infinitive), प्रयोजनार्थ (to speak)

• अर्हसि: you ought / you are fit
• अर्हसि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट् (present), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

Speaker

Pṛthivī (Dharāṇī/Vasundharā)

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Dialogue
• Sacred Geography
• Pilgrimage Hierarchies

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It shows how Purāṇic texts organize pilgrimage knowledge through comparative hierarchies of sacred places, structured as question-and-answer pedagogy.

Which geographic location is identified?

Mandāra is explicitly referenced; the ‘superior place’ is requested but not yet named in this verse.

What is the primary ethical instruction?

Seek knowledge through respectful inquiry and acknowledge received learning as enabled by ‘prasāda’ (support/permission).