Prashna Upanishad: Verse 1.9
संवत्सरो वै प्रजापतिस्तस्यायने दक्षिणं चोत्तरं च । तद्ये ह वै तदिष्टापूर्ते कृतमित्युपासते ते चान्द्रमसमेव लोकमभिजयन्ते । त एव पुनरावर्तन्ते तस्मादेत ऋषयः प्रजाकामा दक्षिणं प्रतिपद्यन्ते । एष ह वै रयिर्यः पितृयाणः ॥९॥
संवत्सरः । वै । प्रजापतिः । तस्य । अयने । दक्षिणम् । च । उत्तरम् । च । तत् । ये । ह । वै । तत् । इष्टापूर्ते । कृतम् । इति । उपासते । ते । चान्द्रमसम् । एव । लोकम् । अभिजयन्ते । ते । एव । पुनः । आवर्तन्ते । तस्मात् । एते । ऋषयः । प्रजाकामाः । दक्षिणम् । प्रतिपद्यन्ते । एषः । ह । वै । रयिः । यः । पितृयाणः ॥
saṃvatsaro vai prajāpatis tasyāyane dakṣiṇaṃ cottaraṃ ca | tad ye ha vai tad iṣṭāpūrte kṛtam ity upāsate te cāndramasam eva lokam abhijayante | ta eva punar āvartante tasmād eta ṛṣayaḥ prajākāmā dakṣiṇaṃ pratipadyante | eṣa ha vai rayir yaḥ pitṛyāṇaḥ ||9||
Год, воистину, есть Праджапати; у него два пути — южный и северный. Те, кто почитает это (Праджапати/год) как «заслугу, рожденную иштой и пуртой», побеждают лишь лунный мир; и снова возвращаются. Потому эти риши, желая потомства, избирают южный путь. Это и есть Райи — путь Отцов.
The year indeed is Prajāpati; of it the two courses are the southern and the northern. Those who worship that (Prajāpati/year) as ‘the merit produced by iṣṭa and pūrta’—they conquer only the lunar world; and they return again. Therefore these seers, desiring progeny, take to the southern (course). This indeed is Rayi, namely the path of the Fathers.
- saṃvatsaraḥ+vai→saṃvatsaro vai
- tasyāyane→tasya+ayane
- dakṣiṇam+ca+uttaram→dakṣiṇaṃ cottaraṃ
- tad+ye→tad ye
- iṣṭāpūrte→iṣṭa+pūrte (dvandva)
- kṛtam+iti→kṛtam ity
- te+cāndramasam→te cāndramasam
- lokam+abhijayante→lokam abhijayante
- punar+āvartante→punar āvartante
- tasmāt+ete→tasmād ete
- eṣaḥ+ha→eṣa ha
- rayiḥ+yaḥ→rayir yaḥ
About this Verse
- Central concept
- Karma/upāsanā and saṃsāra; pitṛyāṇa vs devayāṇa; rayi (matter/food/wealth) as the lunar-ancestral trajectory
- The mahavakyas
- Contrasts karma-based attainments (finite, return) with the higher pursuit that later culminates in liberating knowledge aligned with mahāvākya realization.
- Veda
- Atharva
- Shakha
- Atharvaveda (Paippalāda-śākhā)
- Chandas
- Prose
Yoga and practice
Viveka (discrimination): reflect on the limits of ritual/merit as a yogic impetus toward inner realization; supports vairāgya and a shift from external reward-seeking to contemplative sādhanā aimed at non-return (mokṣa).
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
