Shloka 2

द्वात्रिंशस्सर्गः

Gifts to Suyajna and the Brahmins; Trijata’s Petition and Rama’s Charity

Devanagari script

तं विप्रमग्न्यगारस्थं वन्दित्वा लक्ष्मणोऽब्रवीत्।सखेऽभ्यागच्छ पश्य त्वं वेश्म दुष्करकारिणः।।।।

Transliteration

taṃ vipram agnyagārasthaṃ vanditvā lakṣmaṇo 'bravīt |

sakhe 'bhyāgaccha paśya tvaṃ veśma duṣkarakāriṇaḥ ||

Translation

Tendo reverenciado o brâmane que estava junto ao santuário do fogo, Lakṣmaṇa disse: «Amigo, vem; contempla a morada de Rāma, aquele que realiza o que é difícil de realizar».

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; 'him'

• विप्रम्: the brahmin
• विप्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; apposition to तम्; 'brahmin'

• अग्न्यगारस्थम्: staying in the fire-sanctuary
• अग्न्यगारस्थम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अग्न्यागार (प्रातिपदिक) + स्थ (स्था धातु, क्त)
• Form: तत्पुरुष: अग्न्यागारे स्थितः; पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; qualifies विप्रम्; 'staying in the fire-sanctuary'

• वन्दित्वा: having saluted
• वन्दित्वा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: वन्द् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund); धातु: वन्द् (to salute); 'having saluted'

• लक्ष्मणः: Lakshmana
• लक्ष्मणः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; subject

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; धातु: ब्रू (to speak); 'said'

• सखे: O friend
• सखे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सखि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन एकवचन; 'O friend'

• अभ्यागच्छ: come near
• अभ्यागच्छ: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि + आ + गम् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; धातु: गम् with उपसर्ग अभि-आ-; 'come near'

• पश्य: see
• पश्य: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; धातु: दृश्; 'see/behold'

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; प्रथमा एकवचन; subject of पश्य

• वेश्म: the palace
• वेश्म: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वेश्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; object of पश्य; 'house/palace'

• दुष्करकारिणः: of the doer of difficult deeds
• दुष्करकारिणः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दुष्कर (प्रातिपदिक) + कारिन् (कृ धातु, णिनि)
• Form: तत्पुरुष: दुष्करं करोति इति; पुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन; 'of the accomplisher of difficult deeds' (i.e., Rama)

Context

O Lakshmana! invite Agastya and Kausika, the two celebrated brahmins, and bestow on them with reverence plenty of precious gems like showers of rain on standing crops.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Rāma
• agnyagāra (fire-sanctuary)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Respect for sacred duty and persons: Lakṣmaṇa first offers reverence to the brahmin connected with ritual fire, showing dharmic conduct before making requests.

What is the narrative situation?

Lakṣmaṇa approaches a brahmin in the fire-sanctuary and invites him to come and see/enter Rāma’s residence as part of the ongoing royal arrangements.

Which character virtue is emphasized?

Humility and reverence (vinaya): Lakṣmaṇa’s salutation and courteous address (“friend”) reflect disciplined, respectful speech.