Varaha Purana 3.16: Adhyaya 3, Shloka 16

Nārada’s Account of a Former Birth and a Hymn to Nārāyaṇa

Devanagari script

सहस्रमूर्धानमनन्तपादम् अनेकबाहुं शशिसूर्यनेत्रम् । क्षराक्षरं क्षीरसमुद्रनिद्रं नारायणं स्तौम्यमृतं परेशम् ॥ ३.१६ ॥

Recitation with translationVaraha Purana 3.16

Transliteration

sahasramūrdhānam anantapādam anekabāhuṁ śaśisūryanetram | kṣarākṣaraṁ kṣīrasamudranidraṁ nārāyaṇaṁ staumyamṛtaṁ pareśam || 3.16 ||

Translation

Wysławiam Nārāyaṇę, najwyższego Pana, o tysiącu głów, nieskończonych stopach, wielu ramionach i o księżycu oraz słońcu jako swoich oczach; zarówno zniszczalnego, jak i niezniszczalnego; spoczywającego w śnie na Oceanie Mleka; nieśmiertelnego i transcendentnego.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सहस्र-मूर्धानम्: having a thousand heads
• सहस्र-मूर्धानम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक) + मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; बहुव्रीहिसमासः—'सहस्राणि मूर्धानि यस्य सः' (having a thousand heads)

• अनन्त-पादम्: having infinite feet
• अनन्त-पादम्: कर्म (Object)
• Type: Adjective
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहिः—'अनन्ताः पादाः यस्य' (having endless feet)

• अनेक-बाहुम्: many-armed
• अनेक-बाहुम्: कर्म (Object)
• Type: Adjective
• Root: अनेक (प्रातिपदिक) + बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहिः—'अनेकाः बाहवः यस्य' (many-armed)

• शशि-सूर्य-नेत्रम्: moon-and-sun-eyed
• शशि-सूर्य-नेत्रम्: कर्म (Object)
• Type: Adjective
• Root: शशि (प्रातिपदिक) + सूर्य (प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहिः—'शशिसूर्यौ नेत्रे यस्य' (whose eyes are moon and sun)

• क्षर-अक्षरम्: perishable and imperishable
• क्षर-अक्षरम्: कर्म (Object)
• Type: Adjective
• Root: क्षर (प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्वसमासः (itaretara)—'क्षरं च अक्षरं च' (perishable and imperishable)

• क्षीर-समुद्र-निद्रम्: resting in the milk-ocean
• क्षीर-समुद्र-निद्रम्: कर्म (Object)
• Type: Adjective
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक) + समुद्र (प्रातिपदिक) + निद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहिः—'क्षीरसमुद्रे निद्रा यस्य' (whose sleep/rest is in the ocean of milk)

• नारायणम्: Nārāyaṇa
• नारायणम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• स्तौमि: I praise
• स्तौमि: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• अमृतम्: immortal / nectar-like
• अमृतम्: कर्म (Object)
• Type: Adjective
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (epithet)

• परेशम्: supreme Lord
• परेशम्: कर्म (Object)
• Type: Adjective
• Root: परेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण—'पराणां ईशः' (Lord of the supreme/others)

Speaker

Varāha (default, speaker not explicit in excerpt)

Tags

• Classical Literature
• Purāṇa Studies
• Vaiṣṇavism
• Sanskrit Hymnology

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It exemplifies a common Purāṇic archival feature: an opening or embedded stuti (hymn) that frames the narrative with cosmological identifiers (e.g., solar-lunar imagery, cosmic body motifs) and links the text to wider Vaiṣṇava literary conventions.

Which geographic location is identified?

No terrestrial sacred site is named in this verse; the primary locus is cosmological—kṣīrasamudra (the Ocean of Milk), a mythic-cosmographic feature used across Purāṇic literature.

What is the primary ethical instruction?

Rather than a direct moral injunction, the verse conveys a philosophical principle: the supreme reality is described as encompassing both change (kṣara) and permanence (akṣara), encouraging a contemplative, integrative view of existence within the Purāṇic worldview.