Opening the text

Dhruvatīrtha-māhātmyaṃ: Pitṛ-tarpaṇa-śrāddha-vidhiḥ santati-prabhāvaś ca
Ritual-Manual (Śrāddha/Tarpaṇa) with Ethical-Discourse on social conduct and lineage-responsibility
Waraha opowiada Prythiwi epizod w Dhruwa-Tircie, aby zilustrować „pitry-tripti”, czyli zadowolenie przodków. Król Czandrasena wykonuje rytuały, a mędrzec tri-kala-dżna obserwuje przybywające i odchodzące grupy pitrów w zależności od tego, czy potomkowie złożyli ofiary sraddha i tilodaka-tarpanę. Dręczona istota, nękana przez stworzenia przypominające komary, wyjaśnia, że poprzez joni-sankarę i wyginięcie potomków została pozbawiona wsparcia rytualnego i nie może się wznieść. Mędrzec następnie naucza właściwej procedury tarpany: wody zmieszanej z sezamem (tilamiśra-dżala), darbhy, recytacji gotry i imion oraz kolejności dla ojca/matki i wyższych przodków, i ostrzega, że rytuały wykonane w niewłaściwym czasie, miejscu lub dla niewłaściwych odbiorców stają się bezowocne. Gdy zaniedbana kobieta z linii rodowej zostaje umożliwiona do prawidłowego wykonania rytuałów, istota zostaje uwolniona, a Dhruwa-Tirta jest przedstawiana jako model pedagogiczny odpowiedzialnego, uporządkowanego postępowania, które stabilizuje życie rodzinne, a tym samym ekologię społeczną Prythiwi.
Verse 1
श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि पितॄणां तृप्तिकारकम् ॥ ध्रुवतीर्थे पुरावृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे
Śrī Varāha rzekł: Ponownie ogłoszę inne opowiadanie, które przynosi zadowolenie przodkom. Wysłuchaj, o Vasundharo, tego, co wydarzyło się dawno temu przy Dhruva-tīrtha.
Verse 2
अस्यां पुर्यां तु राजा आसीद्धार्मिकः सत्यविक्रमः ॥ चन्द्रसेनेति नाम्ना च यज्वा दानहिते रतः
W tym mieście był król, prawy, o prawdziwej dzielności, o imieniu Candrasena, wykonujący ofiary, oddany szczodremu dawaniu.
Verse 3
तस्य नार्यः शते द्वे तु कुलशीलवयोयुते ॥ तासां मध्येऽधिका चैका पतिव्रतपरायणा
Miał on dwieście żon, obdarzonych szlachetnym rodem, cnotą i młodością; pośród nich jedna była najwybitniejsza, całkowicie oddana ideałowi pativratā.
Verse 4
नाम्ना चन्द्रप्रभा चैव वीरसूर्वीरपुत्रका ॥ तस्या दासीशतस्यैका दासी नाम्ना प्रभावती ॥
Znana była pod imieniem Candraprabhā, córka Vīrasūrvīry. Pośród jej stu służących była jedna służebnica o imieniu Prabhāvatī.
Verse 5
स्वदोषैः पतिताः सर्वे नरकं प्रति भामिनि ॥ सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य हि ॥
O piękna, wszyscy oni, upadli przez własne winy, zdążają ku piekłu. Zaprawdę, pomieszanie społeczne i nieład prowadzą do piekła, zwłaszcza dla tych, którzy niszczą ród rodzinny.
Verse 6
कदाचिदपि तस्याथो भ्रष्टः प्राणिजनो महान् ॥ सूक्ष्मः प्राणिसमूहो हि ध्रुवतीर्थे तदापतत् ॥
Pewnego czasu zaś wielka rzesza istot, upadłych ze swego właściwego stanu, istotnie subtelny zbiór żywych stworzeń, zstąpiła wtedy w Dhruva-tīrtha.
Verse 7
कृष्णरूपाश्चङ्क्रमन्तो मशकाकारसन्निभाः ॥ दृष्टास्ते ऋषिणा तत्र त्रिकालज्ञेन भामिनि ॥
O piękna, tam pewien mędrzec, znający trzy czasy, ujrzał ich: ciemnych w postaci, przemieszczających się, przypominających kształtem komary.
Verse 8
तस्याः परिग्रहास्त्वेकोद्दिष्टाचारविहीनकाः ॥ तस्या पितृगणाः सर्वे अतीताः शतसङ्ख्यया ॥
Jej podopieczni i współpracownicy byli jednak pozbawieni przepisanego postępowania związanego z obrzędem ekoddiṣṭa, ofiarą składaną dla konkretnego zmarłego. A wszystkie jej grupy przodków, pitṛ-gaṇy, przeszły już na tamten świat, licząc się w setkach.
Verse 9
षष्ठान्नकालभोक्ता पयोव्रतेन महात्मना ॥ मानैर्व्रतेन सा देवी सूर्यगत्या स्थितेन च ॥
Spożywała posiłek w przepisanym czasie szóstego posiłku; dzięki wielkodusznej ślubacji mlecznej, payovratrze, i dzięki ślubacji opartej na ustalonych praktykach, również zgodnej z biegiem słońca, Bogini pozostawała mocno ugruntowana w dyscyplinie.
Verse 10
चतुर्थांशावशेषश्च दिवसः पर्यवर्त्तत ॥ एके तत्र समायान्ति पितरो नभसोऽवनिम् ॥
Gdy pozostała ćwierć dnia i dzień posuwał się naprzód, niektórzy Pitṛowie, przodkowie, przybyli tam, zstępując z nieba na ziemię.
Verse 11
अन्ये पूर्वोत्तराद्देशाद्दक्षिणात्पश्चिमात्तथा ॥ केचित्स्वभावतो हृष्टाः केचित्पुत्रैः स्वधाकृताः ॥
Inni przybywali z krain północno-wschodnich, podobnie z południa i z zachodu. Niektórzy byli radośni z własnej natury; niektórzy byli zadowoleni dzięki ofiarom svadhā złożonym przez ich synów.
Verse 12
हृष्टास्तुष्टा सुपुष्टाङ्गा गच्छन्तो दिवि सङ्घशः ॥ तपस्विनः स्नानरता रूक्षाः क्षामशरीरिणः ॥
Radośni, zadowoleni i dobrze odżywieni w członkach, udawali się do nieba w grupach. Niektórzy byli ascetami, oddanymi rytualnym kąpielom, surowymi, o wychudłych ciałach.
Verse 13
वस्त्रालङ्कारपुष्टाङ्गा हृष्टा गच्छन्ति सङ्घशः ॥ तथाऽपरे नग्नदेहाः सुपुष्टा यान्ति तत्र वै ॥
Ubrani i przyozdobieni, o dobrze odżywionych członkach, udawali się radośnie w grupach. Podobnie inni, o nagich ciałach lecz dobrze odżywieni, również tam zdążali zaprawdę.
Verse 14
अन्ये यथागतं यान्ति आयान्ति पुनरेव हि ॥ यानैरुच्चावचैः केचिन्नानारूपैः खगैस्तया ॥
Niektórzy odchodzą tak, jak przybyli, i zaprawdę powracają znowu. Inni przybywają rozmaitymi pojazdami, w różnych postaciach, unoszeni przez powietrze wzdłuż tej ścieżki.
Verse 15
समागच्छन्ति गच्छन्तीरयन्तश्चाशिषो मुदा ॥ केचिद्यथागता यान्ति क्रुद्धाः शापप्रदायिनः ॥
Gromadzą się i odchodzą, z radością udzielając błogosławieństw. Lecz niektórzy odchodzą tak, jak przybyli: gniewni, rzucający klątwy.
Verse 16
निर्गतोदरसूक्ष्माश्च गच्छन्ति सुविमानिताः ॥ सम्मानितास्तथान्ये तु पितरः श्राद्धपूजिताः ॥
Niektórzy odchodzą: subtelni i wychudli, z pustymi brzuchami, głęboko upokorzeni. Inni jednak są uczczeni: Ojcowie, czczeni poprzez ofiary śraddha.
Verse 17
महोत्सवमिवालक्ष्य विस्मितो मुनिरुत्थितः ॥ गते पितृगणे पुत्राः सकलत्रा गृहान्ययुः ॥
Widząc to jakby wielki festiwal, mędrzec powstał w zdumieniu. Gdy zastęp Ojców odszedł, synowie wraz z żonami powrócili do swoich domów.
Verse 18
निर्जनं ध्रुवतीर्थं तु वृत्तवेलमिवाभवत् ॥ तत्रैकान्ते कृशाङ्गोऽथ क्षुत्क्षामो गतिविह्वलः ॥
Wtedy Dhruwatirtha stała się opuszczona, jak brzeg morski po odpływie. Tam, w ustronnym miejscu, był człowiek o wyniszczonym ciele: głodny i osłabiony, chwiejny w ruchach.
Verse 19
न वाक्च श्रूयते तस्य क्षुद्रपक्षिरवो यथा ॥ को भवान्विकृताकारो वेष्टितो मशकैर्बहु ॥
Nie słychać było z niego wyraźnej mowy, jedynie dźwięk jak ćwierkanie małych ptaków. Kim jesteś, o zniekształconym wyglądzie, opatrzony licznymi komarami?
Verse 20
न गच्छसि यथास्थानमागतस्तु निरुद्यमः ॥ यथावत्पृच्छते मह्यं कथयात्मविचेष्टितम् ॥
Nie wracasz na swoje właściwe miejsce, a przybywszy tu pozostajesz bez wysiłku. Skoro właściwie mnie pytasz, opowiedz mi o swoich czynach i położeniu.
Verse 21
ममाद्य नैत्यकं कर्म तीर्थेऽस्मिन्नश्यतेऽनिशम् ॥ इमानुच्चावचान् जन्तून् दृष्ट्वा मां मोह आविशत् ॥
Dziś mój codzienny obowiązkowy rytuał wydaje się być nieustannie zakłócany w tym świętym brodzie. Widząc te istoty wielu różnych rodzajów, ogarnęło mnie zdumienie.
Verse 22
त्वां दृष्ट्वेदृक्स्वरूपं च क्रिया मे सा गता त्वयि ॥ विस्रब्धः कथयास्माकं करोमि च हितं तव ॥
Widząc cię w takim stanie, moja uwaga w tym rytuale zwróciła się ku tobie. Mów bez obawy; uczynię również to, co dla ciebie pożyteczne.
Verse 23
जन्तुरुवाच ॥ बृहन्निमित्तमद्यैव पितॄणां तृप्तिकारकम् ॥ ध्रुवतीर्थे च यः श्राद्धं पुनः कुर्यात्तिलोदकम् ॥
Istota rzekła: Dziś właśnie jest wielka okazja przynosząca zadowolenie Ojcom. A w Dhruwatirthie, kto ponownie odprawia śraddha, ofiarując wodę z sezamem:
Verse 24
तिलतृप्ताः दिवं यान्ति पितरस्तेन पुत्रिणः ॥ सोऽहं स्वान्तरिकादत्तस्तृप्त्यर्थस्तु बुभुक्षितः
Nasyceni ofiarami z sezamu, przodkowie człowieka, który ma syna, wstępują do nieba. Lecz ja, pozbawiony wewnętrznie ofiar, głodny i szukający zaspokojenia, pozostaję nienasycony.
Verse 25
योनिसंकरदोषेण नरकं समुपाश्रितः ॥ आशापाशशतैर्बद्धः शतवर्षैरिहागतः
Przez winę nieprawego zmieszania rodów, przyjąłem schronienie w piekle; związany setkami pęt nadziei, przybyłem tutaj na sto lat.
Verse 26
अगतिर्गमने मे स्यात्ते त्रितापैः समागतः ॥ सन्तानैः पुष्टवपुषो दत्तश्राद्धैः कृतोदकैः
Gdybym szedł dalej, nie miałbym przejścia; tak przyszedłem do ciebie, dręczony trojakim cierpieniem. Ulga osiągana jest tylko przez potomków o dobrze odżywionych ciałach, którzy ofiarowali śraddhę i wykonali obrzędy wodne.
Verse 27
बलयुक्ता ययुः स्वर्गं निर्बलस्य कुतो गतिः ॥ येषां सन्ततिरक्षय्या तिष्ठत्येवं प्रजावती
Ci obdarzeni siłą odeszli do nieba; jakże mogłaby istnieć droga dla tego bez siły? Dla tych, których ród jest niezniszczalny, trwa on w ten sposób pełen potomstwa.
Verse 28
दृष्टास्त्वया त्रिकालज्ञ दिव्यदृष्ट्या दिवं गताः ॥ ब्राह्मणानां च वैश्यानां शूद्राणां पितरस्तथा
O znający trzy czasy, swoim boskim wzrokiem ujrzałeś przodków, którzy odeszli do nieba: braminów, wajśjów oraz przodków szudrów.
Verse 29
प्रतिलोमानुलोमानां शूद्राणां श्राद्धकर्मिणाम् ॥ सर्वेषां च त्वया दृष्टं येषां सन्ततिरव्यया
Ujrzałeś także tych zrodzonych ze związków pratiloma i anuloma, oraz szudrów wykonujących śraddhę; zaprawdę, ujrzałeś stan wszystkich, których ród jest nienaruszony.
Verse 30
एवं पृष्टः स विप्रेण कथयामास कारणम् ॥ पुनः पप्रच्छ तं जन्तुः कौतूहलसमन्वितः
Tak zapytany przez bramina, wyjaśnił przyczynę; wtedy owa istota, pełna ciekawości, zapytała go ponownie.
Verse 31
तवापि सन्ततिस्तात नास्ति दैवाद्यथोचिताः ॥ यदि कश्चिदुपायोऽत्र मह्यं तव हितैषिणे
Ty również, drogi, nie masz potomstwa, taki jest obrót losu. Jeśli istnieje jakikolwiek środek zaradczy, powiedz mi go, albowiem pragnę twego dobra.
Verse 32
वद सर्वं करिष्यामि यदि सत्यं वचो मम ॥ ततः स कथयामास दुःस्थः पितृगणैर्वृतः
Mów; uczynię wszystko, jeśli słowo moje jest prawdziwe. Wtedy on, nędzny i otoczony zastępami przodków, zaczął wyjaśniać.
Verse 33
इमे ये मम देहे तु भवन्ति मशकाः कृशाः ॥ सन्तानप्रक्षयादेते मम देहं समाश्रिताः
Te chude komary, które pojawiają się na moim ciele, ponieważ mój ród wygasł, przyjęły mieszkanie w moim ciele.
Verse 34
तन्तुमन्त्रमहं तेषां मम तन्तुमयी सकृत् ॥ आस्ते नगर्या मध्ये तु चन्द्रसेनस्य वेश्मनि
"Jestem dla nich 'mantrą-nicią; moja własna istota jest raz (związana) jako nić." Ona przebywa w środku miasta, w domu Candraseny.
Verse 35
महिष्याः प्रेषणे नित्यं दासी नाम्ना प्रभावती ॥ तस्या दासी कर्मकरी विरूपनिधिनामतः
Na stałe rozkazy królowej była służąca o imieniu Prabhāvatī. Ta służąca miała pracownicę, znaną pod imieniem Virūpanidhi.
Verse 36
अस्माकं सन्ततेस्तन्तुस्तस्य श्राद्धकृते वयम् ॥ आशया बद्धहृदयाः श्राद्धतर्पणहेतवः
"Dla naszego rodu on jest 'nicią' ciągłości; dla jego śrāddhy działamy. Związani w sercu nadzieją, jesteśmy zaangażowani dla śrāddhy i ofiar dla przodków."
Verse 37
श्रुत्वैतत्स त्रिकालज्ञो मोहाविष्टोऽब्रवीदिदम् ॥ कथं निकृष्टयोन्या यद्दत्तं चापद्यते हविः
Słysząc to, znawca trzech czasów, przepełniony zdumieniem, rzekł: "Jak ofiara złożona przez kogoś z 'niskiego urodzenia' może stać się właściwą ofiarą rytualną?"
Verse 38
विधिरत्र कथं तस्या येन यूयं स पुत्रिणः ॥ प्रोवाच स त्रिकालज्ञं ज्ञानक्लिष्टं कृपान्वितम्
"Jaka jest tu właściwa procedura dla niej, dzięki której możecie stać się posiadaczami potomstwa?" Wtedy zwrócił się do znawcy trzech czasów, zmęczonego swoją wiedzą, lecz pełnego współczucia.
Verse 39
पूर्वकर्मविपाकेन यां यां गतिमधोमुखीम् ॥ ऊर्ध्वां यां चापि पितरः पुत्रिणः पुत्रमीहते
Przez dojrzewanie dawnych czynów, jakiekolwiek przeznaczenia skierowane w dół się osiąga, a podobnie jakieś wzniosłe przeznaczenie przodkowie, mając syna, poszukują przez syna, wszystko podąża za skutkiem karmy.
Verse 40
श्राद्धं पिण्डोदकं दानं नित्यं नैमित्तिकं तथा ॥ नान्या गतिः पितॄणां स्यात्पितरस्तेन पुत्रिणः
Śrāddha, ofiary z piṇḍy i wody oraz dary, zarówno regularne, jak i okazjonalne, nie ma innej drogi dla przodków. Dlatego przodkowie są nazywani 'z synem', podtrzymywani przez potomstwo wykonujące te rytuały.
Verse 41
अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं यो नो दद्याज्जलाञ्जलिम् ॥ नदीषु बहुतोयासु शीतलासु विशेषतः
Gdyby tylko był ktoś w naszej rodzinie, kto ofiarowałby nam garść wody jako libację, w rzekach obfitujących w wodę, szczególnie w chłodnych wodach.
Verse 42
विशेषात्तीर्थमध्ये तु तिलमिश्रं जलाञ्जलिम् ॥ रौप्यजुष्टजलेनाथ नाभिदघ्ने जले स्थितः
A szczególnie, w środku tīrthy, należy ofiarować garść wody zmieszaną z sezamem, używając wody połączonej ze srebrem, stojąc w wodzie do poziomu pępka.
Verse 43
दर्भपाणिस्त्रिस्त्रिगोत्रे पितृन्नाम समुच्चरन् ॥ तृप्यत्वेवं नाम शर्म स्वधाकारमुदाहरन्
Z trawą kuśa w dłoni, dla trzech ofiar i trzech gotr, wymawiając imiona przodków, należy powiedzieć: 'Niech będą tak zadowoleni', a także recytować formułę 'svadhā' wraz z imieniem kończącym się na 'Śarman'.
Verse 44
अदावेका॒ञ्जलिर्द्वे तु तिस्रो वै तर्पणे स्मृताः ॥ देवर्षिपितृसङ्घानां क्रमाज्ज्ञेयं विचक्षणैः
Dwie ofiary wspomina się jako składane ze złożonymi dłońmi, a trzy wspomina się w tarpanie, czyli obrzędzie libacji. Kolejność dla grup bóstw, ryszów i przodków powinna być rozumiana we właściwym porządku przez ludzi roztropnych.
Verse 45
तृप्यध्वमिति चान्ते वै मन्त्रं मन्त्रप्रतिक्रियाः ॥ उदीरतामङ्गिरस आयान्तु न इतीरयेत्
Na zakończenie należy odrecytować mantrę „Bądźcie usatysfakcjonowani”, jako przepisany akt końcowy mantr. Należy wypowiedzieć: „Niech Angirasowie powstaną, niech przybędą do nas”, w ten sposób.
Verse 46
एवं मातामहः शर्म गोत्रे पितामहस्तथा ॥ ऊर्ध्वं पितृभ्यो ये चेह ते पितर इहोच्यते
W ten sposób recytuje się imię dziadka ze strony matki, z imieniem „Śarman”, a podobnie dziadka ze strony ojca wraz z gotrą. Ci, którzy są powyżej bezpośrednich przodków i którzy są tu przywoływani w obrzędzie, są w tym kontekście nazywani „pitarah”.
Verse 47
मधुवातेति॒ ऋचं तद्वत्पूर्ववत्समुदीरयेत् ॥ पितामहीं प्रपितामहीं पत्याऽ मातृवत्स ह
W ten sam sposób, jak wcześniej, należy odrecytować ryk zaczynający się od „madhuvate...”. Należy zwrócić się do babki i prababki, i uczynić to wraz z mężem z nimi związanym, w taki sam sposób, jaki stosuje się dla matki.
Verse 48
एवं मातामहानां च पूर्ववत्क्रमशो बुधः ॥ नमो व इति मन्त्रेण प्रत्येकं त्रितयं त्रिषु
Tak również dla dziadków ze strony matki uczona osoba postępuje w należytym porządku, jak wcześniej. Mantrą zaczynającą się od „namo vah...”, każda triada powinna być ofiarowana wśród trzech zestawów.
Verse 49
गोत्रोच्चारं प्रकुर्वीत असूर्यान्नाशयामहे ॥ गोत्राय पित्रे महाय शर्मणे चेदमासनम्
Należy wypowiedzieć gotrę, czyli deklarację rodową, mówiąc: „Oddalamy to, co jest bez słońca, ciemność i niepomyślność”. „Dla gotry, dla ojca, dla Wielkiego, dla Śarmana, to miejsce jest ofiarowane”.
Verse 50
गोत्रायै मातॄे मह्यै तु देव्यै चासनकर्मणि ॥ गोत्रः पितामहः शर्म गोत्रा मातामही मही
W ofiarowaniu miejsca mówi się: „Dla gotry, dla matki i dla Bogini, to jest wykonywane”. Gotra jest podana; dziadek ze strony ojca to „Śarman”; gotra jest podana; babcia ze strony matki to „Mahī”.
Verse 51
अर्घ्यपात्रसङ्कल्पे तु पिण्डदानेऽवनेजने ॥ गोत्रस्य पितुर्महस्य शर्मणोक्तस्य कर्मणि
W sankalpie dotyczącej naczynia arghya, w dawaniu pind i w akcie obmywania, w obrzędzie dla gotry, dla czcigodnego ojca, dla tego o imieniu „Śarman”, te określenia mają być zastosowane.
Verse 52
गोत्रायै मातुर्महायै देव्याश्चाज्ञेयकर्मणि ॥ आवाहने द्वितीया च चतुर्थी पूज्यकर्मणि
Dla gotry, dla czcigodnej matki i dla czcigodnej pani, w obrzędach, które należy znać i stosować: w przyzywaniu, czyli awahanie, używa się drugiego przypadku, a w kulcie, czyli pudży, używa się czwartego przypadku.
Verse 53
प्रथमा चाशिषि प्रोक्ता दत्तस्याक्षय्यकारिका ॥ श्राद्धपक्षे तथा षष्ठी अक्षय्यासनयोः स्मृता
Pierwszy przypadek jest nauczany w kontekście błogosławieństwa, czyli aśis, gdyż przynosi on niezmniejszający się owoc dla tego, co zostało dane. Podobnie w kontekście śraddhy szósty przypadek jest wspomniany w odniesieniu do formuł dotyczących „akszajja”, czyli niezniszczalnego rezultatu, i ofiarowania miejsca, czyli asany.
Verse 54
पितुरक्षयकाले तु पितॄणां दत्तमक्षयम् ॥ एवमेतत्तु पुत्रेण भक्तिपूर्वं द्विजेन तु ॥
Gdy ojciec wkroczył w stan niezniszczalny, ofiara złożona Pitrisom staje się niewyczerpana. Tak zaprawdę: gdy wykonywana przez syna z nabożeństwem i w sposób właściwy dwukrotnie narodzonemu, obrzęd przynosi trwały skutek.
Verse 55
कृत्वा श्राद्धं तु पितरो हृष्टा मुमुदिरे सदा ॥ जोषमास्स्व त्रिकालज्ञ गच्छामो नरकाय वै ॥
Otrzymawszy śraddhę, przodkowie, uradowani, radowali się nieustannie, jednak rzekli: "Pozostań w spokoju, o znający trzy czasy; my zaprawdę udajemy się ku piekłu."
Verse 56
पूर्वकर्मविपाकेन चिरं तु वसितुं मुने ॥ त्रिकालज्ञ उवाच ॥ ये मया चागता दृष्टास्तीर्थेऽस्मिन्पितरोऽथ वै ॥
"Z powodu dojrzewania wcześniejszych czynów, muszą przebywać przez długi czas, o mędrcu." Trikaladźnia rzekł: "Co więcej, ci przodkowie, których ujrzałem przybyłych do tego tirtha - zaprawdę..."
Verse 57
बहवः स्वस्थमनसो बहवो दुःस्थमानसाः ॥ पुत्रदत्तं तथा श्राद्धं जग्रासोद्विग्नरूपिणः ॥
Wielu było o spokojnym umyśle, a wielu było o zatroskanym umyśle. Niektórzy, ukazując się zaniepokojeni, przyjęli i zaakceptowali ofiarę śraddhy daną przez syna.
Verse 58
मौनेन गच्छतां तेषां किमेतद्वद निश्चितम् ॥ अगस्तिरुवाच ॥ अत्र यन्निश्चितं श्राद्धे पुत्रस्य विफलं भवेत् ॥
Gdy oni odchodzili w milczeniu, powiedz stanowczo, co to oznacza. Agastja rzekł: "Co jest tu ustalone, to to: w śraddzie, jeśli pewne błędy wystąpią, obrzęd syna może stać się bezowocny."
Verse 59
नरस्य करणं किञ्चित्तन्मे निगदतः शृणु ॥ अदेशकाले यद्दत्तं विधिहीनमदक्षिणम् ॥
Usłysz ode mnie, gdy to głoszę, zasadę postępowania dla człowieka: cokolwiek jest dane na niewłaściwym miejscu lub czasie, bez należnej procedury i bez przepisanej daksziny, jest wadliwe.
Verse 60
अपात्रे मलिनं द्रव्यं महत्पापाय जायते ॥ अश्रद्धेयमपाङ्क्तेयं दुष्टप्रेक्षितमीक्षितम् ॥
Nieczyste bogactwo dane niegodnemu przyjmującemu staje się przyczyną wielkiej demeryty. Także ofiary złożone bez wiary, temu, kto jest wykluczony z właściwego współbiesiadowania, oraz to, co jest czynione lub oglądane pod wrogim lub zepsutym spojrzeniem.
Verse 61
तिलमन्त्रकुशैर्हीनमासुरं तद्भवेदिति ॥ वैरोचनाय देवेन वामनेन विभूतये ॥
"Ten obrzęd, który jest pozbawiony sezamu, mantr i trawy kuśa, staje się asuryjski", tak się mówi. Dla Wiroczany, przez boga Wamanę, dla jego umocnienia...
Verse 62
सच्छूद्रस्य च श्राद्धस्य फलं दत्तं पुरा किल ॥ तथा दाशरथी रामो हत्वा राक्षसमீश्वरम् ॥
Zaprawdę, w dawnych czasach owoc śraddhy wykonanej przez cnotliwego śudrę został przyznany. Podobnie Rama, syn Daszarathy, po zabiciu pana Rakszasów...
Verse 63
रावणं सगणं घोरं तुष्टेन सह सीतया ॥ श्रुत्वा भक्तिं च राक्षस्यास्त्रिजटायास्त्रिलोककृत् ॥
On zabił strasznego Rawanę wraz z jego wojskami; i gdy Sita była zadowolona potem, Stwórca trzech światów, usłyszawszy nabożeństwo rakszasi Tridźaty...
Verse 64
क्रोधाविष्टानि दानानि विधिपात्रयुतानि च ॥ पाक्षिशौचमनभ्यङ्गप्रतिश्रयमभोजनम्
Dary składane w uniesieniu gniewu, even gdy towarzyszą im właściwe reguły i odpowiedni odbiorcy, wraz z takimi praktykami jak rytuał czystości związany z ptakami, powstrzymywanie się od namaszczania, podejmowanie schronienia jako ślub i post, są tu wymienione w związku z postępowaniem rytualnym.
Verse 65
त्रिजटे त्वत्प्रयच्छामि यच्च श्राद्धमदक्षिणम् ॥ तथैव शम्भुना दत्तं नागराजाय भक्तितः
O Trijaṭā, ofiaruję tobie to śrāddha, które pozbawione jest dakṣiṇā (kapłańskiej opłaty); podobnie mówi się, że jest to to, co Śambhu z oddania ofiarował królowi Nāgów.
Verse 66
तुष्टेन वै वासुकये तन्मे निगदतः शृणु ॥ अनुज्ञाप्य व्रतं जन्तुर्वार्षिकी सकला क्रिया
Gdy Vāsuki był zadowolony, słuchaj, gdy to opowiadam, osoba, otrzymawszy pozwolenie, podjęła ślub; a cały zespół rytuałów został wykonany jako coroczna praktyka.
Verse 67
यज्ञस्य योचिताः देया दक्षिणा नाददाद्द्विजः ॥ वृथाशपथकारा या देवब्राह्मणसन्निधौ
Dakṣiṇā odpowiednia dla yajña powinna być ofiarowana; brāhmaṇa jej nie dał. A składanie próżnej przysięgi w obecności bogów i brāhmaṇów jest ganione.
Verse 68
अश्रोत्रियाणि श्राद्धानि क्रिया मन्त्रैर्विनापि च ॥ रात्रौ सवाससा स्नानं यथासत्त्वस्वरूपतः
Śrāddhy wykonywane dla odbiorców niebędących śrotrija, oraz rytuały przeprowadzane nawet bez mantr; i kąpiel w nocy wciąż ubranym, zgodnie z własnym usposobieniem, są tu wymienione wśród nieregularnych praktyk w tym kontekście.
Verse 69
यः शिष्यो न नमेद्भक्त्या गुरुं ज्ञानप्रदायकम् ॥ तथैव प्राकृतं धर्ममग्रे गेयं करिष्यतः
Uczeń, który nie składa pokłonu z oddania guru, który obdarza wiedzą, podobnie będzie kontynuował wykonywanie jedynie „zwykłego” dharmy, recytowanego lub ukazywanego później jedynie jako formalność.
Verse 70
सर्वं तुभ्यं मया दत्तं नागराजाय वार्षिकम् ॥ इत्येतद्वै पुराणेषु सेतिहासेषु पठ्यते
Wszystko to zostało przeze mnie ofiarowane tobie, królowi Nāgów, jako coroczna ofiara. Tak właśnie jest czytane w Purāṇach i w Itihāsach.
Verse 71
तद्वदलिककरणं श्राद्धं दानं व्रतं तथा ॥ नोपतिष्ठति तेषां वै तेन नग्नादयस्त्वमी
Podobnie, gdy praktykuje się oszustwo, śrāddha, ofiarowywanie darów (dāna) i śluby (vrata) nie stają się skuteczne; dlatego takie osoby są zaliczane do „nagich i im podobnych,” to jest uznawanych za społecznie i rytualnie niedoskonałych w tym dyskursie.
Verse 72
मुषिताच्छिद्रकरणैस्तद्दानफलभोक्तृभिः ॥ यथा गतास्तथा ते तु श्राद्धहूतास्तु निष्फलाः
Przez tych, którzy kradną i tworzą „defekty” (oszustwa), stając się konsumentami owocu tego daru, zaproszeni na śrāddha odchodzą tak, jak przybyli; zaprawdę, nie przynoszą rezultatu sponsorowi.
Verse 73
त्रिकालज्ञ उवाच ॥ षट्काले भोजनं त्वद्य नाहं भोक्तुमिहोत्सहे ॥ यावत्तृप्तिर्न ते भूयाद्दृष्ट्वा हन्त स्थिरो भव
Trikālajña rzekł: „Dziś, choć jest spożywanie posiłków o sześciu porach, nie pragnę tu jeść. Dopóki twoje zadowolenie nie wzrośnie, widząc to, bądź więc niewzruszony.”
Verse 74
तावत्कालं प्रतीक्षस्व यावदागमनं मम ॥ अस्मिंस्तीर्थे सदैवाहं दिवा रात्रमतन्द्रितः ॥
Oczekuj na ten czas, aż powrócę. W tym świętym tīrtha pozostaję nieustannie, we dnie i w nocy, bez zaniedbania.
Verse 75
सोऽहमद्य व्रतं त्यक्त्वा तव कारुण्यपूरितः ॥ गत्वाहमानयिष्यामि त्वयोक्तां तां वरां स्त्रियम् ॥
Tak ja, pełen współczucia dla ciebie, dziś porzucę moją przysięgę; pójdę i sprowadzę tę wybitną kobietę, o której mówiłeś.
Verse 76
अनया कारयिष्यामि श्राद्धं तु विधिना सह ॥ एवमुक्त्वा स षष्ठाशी मौनवाक्संययौ द्रुतम् ॥ राजा समीपगं दृष्ट्वा अकस्मादागतं ऋषिम् ॥
Przez nią sprawię, że śrāddha zostanie wykonana, wraz z właściwą procedurą. Tak rzekłszy, ten asceta, żywiący się postem szóstego dnia, powściągliwy w mowie, szybko odszedł. Król, widząc mędrca przybywającego niespodziewanie w pobliżu…
Verse 77
क्षित्यास्तले विलुलितः पादौ कृत्वा तु मूर्द्धनि ॥ धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यद्भवान्गृहमागतः ॥
Padając na ziemię i kładąc stopy mędrca na swojej głowie, król rzekł: „Jestem błogosławiony; jestem obdarowany łaską, skoro przybyłeś do mojego domu.”
Verse 78
सदा यज्ञं करिष्यामि गृहमागमने तव ॥ अद्य मे सफलं जन्म यद्भवांस्त्वमिहागतः ॥
Ilekroć przyjdziesz do mojego domu, zawsze będę wykonywał yajña. Dziś moje narodziny stały się owocne, skoro przybyłeś tutaj.”
Verse 79
इदं पाद्यमिदं चार्घ्यं मधुपर्कमिमां च गाम् ॥ गृहाण मुनिशार्दूल येनाहं शान्तिमाप्नुयाम् ॥
Oto woda do obmycia stóp; oto szacunkowa ofiara arghya; oto madhuparka i ta krowa również. Przyjmij je, o tygrysie wśród mędrców, abym mógł osiągnąć pokój.
Verse 80
तस्य तत्प्रतिगृह्याशु स मुनिस्त्वरितोऽब्रवीत् ॥ मदीयागमने राजन् शृणु त्वं कारणं महत् ॥
Szybko przyjąwszy te ofiary, mędrzec rzekł bez zwłoki: „O królu, posłuchaj wielkiej przyczyny mojego przybycia.”
Verse 81
तच्छ्रुत्वा कुरु तत्सर्वं येनाहं तोषितोऽभवम् ॥ एवमुक्तस्तु राजर्षिरब्रवीत्तं तपोधनम् ॥
„Usłyszawszy to, uczyń wszystko, czym mogę być zadowolony.” Tak zwrócony, królewski mędrzec rzekł do tego ascety, bogatego w ascezę.
Verse 82
तस्या दासी वरारोहा प्रभावत्यपि विश्रुता ॥ सापि देव्याः तु सहिता आयातु मम सन्निधौ ॥
Niech jej służąca, o wdzięcznej postaci, znana jako Prabhāvatī, również przyjdzie do mojej obecności, w towarzystwie królowej.”
Verse 83
ततश्चान्तःपुराद्देवी सदासी तत्र चागता ॥ क्षितौ विलुलिता साध्वी प्रणाममकरोदृषेः ॥
Wtedy królowa wraz ze swoją służącą przybyła tam z wewnętrznych komnat. Cnotliwa kobieta padła na ziemię i oddała pokłon mędrcowi.
Verse 84
समासीनां च विप्रेन्द्रः प्रोवाच विनताननाम् ॥ ध्रुवतीर्थे मयाश्चर्यं यद्दृष्टं कथयामि वः ॥
Wtedy najwybitniejszy z braminów zwrócił się do tam zebranych, o skromnych obliczach: 'W Dhruva-tīrtha byłem świadkiem cudu; opowiem wam, co ujrzałem.'
Verse 85
ये केचित्पितरो लोके लोकानां सर्वतः स्थिताः ॥ ये पूजिताः श्राद्धकृद्भिः पुत्रैः प्रीता दिवं ययुः ॥
Wszyscy Ojcowie (Pitṛs, przodkowie), którzy istnieją na świecie, przebywający wszędzie pośród światów, ci, którzy są czczeni przez synów wykonujących śrāddha, zadowoleni, osiągają sferę niebiańską.
Verse 86
एको वृद्धो नरस्तत्र सूक्ष्मप्राणिभिरावृतः ॥ क्षुत्क्षामदेहः शुष्कास्यो निर्गतोदरसूक्ष्मदृक् ॥
Tam, samotnie, znajdował się starzec, otoczony przez drobne stworzenia; jego ciało było wyniszczone głodem, usta wyschnięte, brzuch zapadnięty, a wzrok słaby i przygasły.
Verse 87
निराशो गन्तुकामश्च पुनः स निरयेऽशुचौ ॥ कारुण्यात्स मया पृष्टः कस्त्वं ब्रूहि किमिच्छसि ॥
Bez nadziei i pragnąc odejść, był jakby ponownie w nieczystym piekle. Z litości zapytałem go: 'Kim jesteś? Powiedz mi, czego szukasz?'
Verse 88
तेनात्मकर्मजनितं मम कर्म निवेदितम् ॥ ततस्तत्रैव तच्छ्रुत्वा तस्य कारुण्ययन्त्रितः ॥
Przez niego zostało mi wyjawione moje własne uczynienie, zrodzone z osobistego działania. Wtedy właśnie tam, usłyszawszy to, zostałem poruszony i ogarnięty litością dla niego.
Verse 89
तव दास्याश्च या दासी तस्यास्तन्तुः किलॊच्यते ॥ नाम्ना विरूपकनिधिस्तामानय वरानने ॥
Ta służebnica, która należy do twojej służącej, jej powiązanie nazywane jest "Tantu". Imię jej brzmi Virūpakanidhi; sprowadź ją tutaj, o o pięknym obliczu.
Verse 90
इति श्रुत्वानवद्याङ्गी तस्या आनयनेऽत्वरत् ॥ प्रेषयामास सर्वत्र तस्या आनयने बहून् ॥
Usłyszawszy to, kobieta o nieskazitelnych członkach pospieszyła się, by ją sprowadzić, i wysłała wielu ludzi wszędzie, aby ją przywieść.
Verse 91
सेवकैः सा करे गृह्य आनीता मुनिसन्निधौ ॥ तां दृष्ट्वा मदिरामत्तां स मुनिः प्राह धर्मवित् ॥
Chwycona za rękę przez sługi, została przyprowadzona przed oblicze mędrca. Widząc ją pijaną trunkiem, ten mędrzec, znawca dharmy, przemówił.
Verse 92
प्रत्ययार्थं तु तस्या वै मुनिः प्राह क्रियां प्रति ॥ पितॄणां च कृते दत्तं दानं वारि न वा स्वधा ॥
Dla potwierdzenia w jej sprawie mędrzec zapytał ją o rytuały: 'Czy jakikolwiek dar został ofiarowany dla Ojców, ofiara z wody, czy też obrzęd svadhā?'
Verse 93
तर्पणं चापि नो दत्तं पितॄणां चातिमुक्तिदम् ॥ सा नैवमित्युवाचेदं तं मुनिं संशितव्रतम् ॥
'Ani tarpaṇa nie zostało ofiarowane, ten czyn, który daje wielkie wyzwolenie Ojcom.' Ona odpowiedziała: 'Nie tak było', temu mędrcowi o surowych ślubowaniach.
Verse 94
न जानामि पितॄन्स्वान्वै क्रियां कार्यं च वै विभो ॥ इति ब्रुवाणां ता दासीं त्रिकालज्ञोऽभ्युवाच ह ॥
„Nie znam moich własnych przodków, o Panie, ani obrzędu i obowiązku, który powinien być wykonany.” Tak mówiąc, ta służąca została zwrócona przez mędrca, który znał trzy czasy.
Verse 95
सकौतुकाः महाभागाः श्राद्धदानं च नैव ह ॥ नगरस्थाश्च ते सर्वे ब्राह्मणा भावपूजिताः ॥ १०६ ॥ राज्ञा नीतास्तत्र तीर्थे श्राद्धार्थं मुनिना सह ॥ लोकैः परिवृतो राजा ध्रुवतीर्थं गतः प्रभुः ॥
Ci szczęśliwi, pełni ciekawości, nastawili swoje umysły na ofiarowanie śrāddhy. Wszyscy bramini mieszkający w mieście, uhonorowani szczerym szacunkiem, zostali sprowadzeni przez króla do tego świętego brodu, razem z mędrcem, w celu śrāddhy. Otoczony przez ludzi, władczy król udał się do Dhruvatīrthy.
Verse 96
तत्र दृष्टः स वै जन्तुर्न च तन्तुर्विचेतनः ॥ मशकैर्वेष्टितः क्षुद्रैः क्षुधया चातिपीडितः ॥
Tam ujrzeli tę istotę, Tantu, pozbawioną świadomości, owiniętą przez małe komary i dotkliwie cierpiącą z głodu.
Verse 97
पत्नी च मथुरेशस्य नृपः सपुरसज्जनः ॥ सर्वे द्रक्ष्यथ माहात्म्यं पितॄणां सन्ततेः फलम् ॥
Żona pana Mathury i król razem z godnymi mieszkańcami miasta, niechaj wszyscy ujrzycie wielkość: owoc, który pochodzi z nieprzerwanej ciągłości ofiar dla przodków.
Verse 98
ततः श्राद्धं सरौप्यं च सवस्त्रं सविलेपनम् ॥ अर्चित्वा पिण्डदानेन करोत् वेषा च भक्तितः ॥
Wtedy ona wykonała śrāddhę z darami srebra, z szatami i z maściami; po należnym uhonorowaniu odbiorców, przeprowadziła ją przez ofiarowanie piṇḍ, i uczyniła to z nabożeństwem.
Verse 99
अत्रैव सर्वे स्थित्वा वै माम् ईक्षथ सुखान्वितम् ॥ कारयित्वा यथासर्वं श्राद्धदानं हि तन्तुना ॥
Pozostańcie wszyscy tutaj i oglądajcie mnie, obdarowanego dobrobytem, gdy śrāddha-dar zostanie należnie wykonana w każdym względzie w imieniu Tantu.
Verse 100
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपत्नी यशस्विनी ॥ कारयामास दास्या वै श्राद्धं सुबहुदक्षिणम् ॥
Słysząc jego słowa, słynna królowa kazała służącej wykonać śrāddhę, wyposażoną w bardzo obfite dakṣiṇā, rytualne honoraria.
Verse 101
पट्टवस्त्रं तथा धूपं कर्पूरागुरुचन्दनम् ॥ तिलोत्तरं तथान्नं च बहुरूपं सपिण्डकम् ॥ ११४ ॥ कृते श्राद्धे पिण्डदाने स जन्तुः सुकृती यथा ॥ दिव्यकान्तिरदीनात्मा तथाभूतैः पृथक् पृथक् ॥ ११५ ॥ वेष्टितः शुशुभेऽतीव दीक्षितोऽवभृथे यथा ॥ स्वर्गागतैर्विमानैश्च छादितं तत्र वै नभः ॥
Jedwabne tkaniny, kadzidło, kamfora, agaru i sandał; ofiary z sezamu i potrawy wielu rodzajów wraz z piṇḍą, takimi były dary. Gdy śrāddha i ofiarowanie piṇḍ zostały zakończone, ta istota ukazała się jako posiadająca zasługę: o boskim blasku i nieprzygnębionym duchu, otoczona, każda w swojej własnej odrębnej formie, przez takie przemienione istoty. Otoczony tak, jaśniał niezwykle, jak konsekrowany przy końcowej ablucji; a niebo tam było przykryte niebiańskimi vimānami, które przybyły z krainy niebieskiej.
Verse 102
तेषां मशकगात्राणां सुगात्राणां सुरूपिणाम् ॥ ततस्तुष्टमना जन्तुर्विमानं प्रेक्ष्य चागतम् ॥ ११७ ॥ गन्तुं स्वर्गमुवाचेदं त्रिकालज्ञं मुनिं नृपम् ॥ शृण्वन्तु वचनं सर्वे मदीयं पितृतुष्टिदम् ॥ ११८ ॥ तीर्थानि सरितः श्रेष्ठाः पर्वताश्च सरांसि च ॥ कुरुक्षेत्रं गया चैव स्थानान्यायतनानि च ॥
Z tych, którzy dawniej mieli ciała komarów, teraz o pięknych członkach i przystojnej postaci, wtedy istota, zadowolona w umyśle, widząc przybyłe vimāna, przemówiła, aby udać się do nieba, zwracając się do mędrca, który znał trzy czasy, i do króla: „Niech wszyscy słuchają moich słów, które przynoszą zadowolenie przodkom: tīrthy, najlepsze rzeki, góry i jeziora; a także Kurukṣetra i Gayā oraz inne święte miejsca i sanktuaria.”
Verse 103
शुक्लप्रतिपदन्तं च तीर्थं प्राप्य ससत्वराः ॥ पितरः श्राद्धपिण्डादा आश्विने ध्रुवमास्थिताः ॥
Szybko osiągnąwszy tīrthę aż do okresu kończącego się pierwszym dniem jasnej połowy miesiąca, przodkowie, odbiorcy ofiar śrāddha piṇḍ, pozostają mocno obecni w miesiącu Āśvinie.
Verse 104
कृत्वा प्रेतपुरीं शून्यां स्वर्गपातालमेव च ॥ इहमानाः स्वकं पुत्रं गोत्रतन्तुमथानुजम्
Uczyniwszy miasto zmarłych pustym i osiągnąwszy niebiosa oraz świat podziemny, oni jednakże tęsknią tu swoim własnym synem, nicią ciągłości rodu, a także za młodszym krewnym.
Verse 105
कन्यां गते सवितरि यः श्राद्धं सम्प्रदास्यति ॥ तर्पणं ध्रुवतीर्थे ते पितॄणां षोडशान्तरे
Ktokolwiek, gdy Słońce wejdzie w znak Kany, czyli Panny, należnie składa śraddhę i wykonuje tarpanę w Dhruwa-tircie, czyni to dla przodków w ciągu szesnastu dni.
Verse 106
सुतृप्ताः स्मो वयं शश्वद्यास्यामः परमां गतिम् ॥ एष एव प्रभावोऽत्र ध्रुवस्य कथितो मया
Jesteśmy w pełni zadowoleni i na wieki osiągniemy najwyższy stan. To właśnie jest skuteczność Dhruwy i jego tirty, jak zostało to przeze mnie wyłożone.
Verse 107
दृष्टो भवद्भिः सर्वं यदस्माकं सुदुरत्ययम् ॥ दुस्तरं तारितं पापं त्वत्प्रसादान्महामुने
Przez was wszystko, co było dla nas niezwykle trudne do przezwyciężenia, zostało ujrzane i zrozumiane. Grzech, który był trudny do przekroczenia, został przeniesiony na drugi brzeg dzięki waszej łasce, o wielki mędrcze.
Verse 108
इति विश्राव्य वचनं राजानं स ऋषिं जनान् ॥ राजपुत्रीं तथा दासीं स्वां सुतां शिवमस्तु वः
Tak więc, ogłosiwszy te słowa królowi, owemu riszi i ludziom, w tym córce królewskiej oraz służącej, jego własnej córce, rzekł: Niech spłynie na was pomyślność.
Verse 109
आरुह्य वरयानं ते गताः स्वर्गं वृता सुरैः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ ततः स राजशार्दूलः सगणः परिवारकैः
Wsiadłszy na doskonały powóz niebiański, udali się do nieba, otoczeni przez bogów. Śri Waraha rzekł: Wtedy ów tygrys wśród królów wraz ze swą świtą i sługami...
Verse 110
दृष्ट्वा तीर्थस्य माहात्म्यं प्रणम्य ऋषिसत्तमम् ॥ प्रविष्टो नगरीं रम्यां संस्मरन्नित्यमच्युतम्
Ujrzawszy wielkość tirty i oddawszy poklon najlepszemu z mędrców, wszedł do rozkosznego miasta, nieustannie wspominając Aćjutę, czyli Wisznu.
Verse 111
एतत्ते कथितं भद्रे माहात्म्यं मथुराभवम् ॥ स्मरणाद्यस्य पापानि नश्यन्ते पूर्वजन्मनि
O szlachetna, to mahatmja pochodzące z Matury zostało ci wyłożone; przez wspominanie którego grzechy z poprzedniego wcielenia ulegają zagładzie.
Verse 112
एतत्त्वयानाव्रतिने न चाशुश्रूषये तथा ॥ कथनीयं महाभागे यश्च नार्चयते हरिम्
O szczęśliwa, nie powinnaś tego przekazywać temu, kto nie przestrzega postów, ani podobnie temu, kto nie jest uważny w służbie, ani temu, kto nie czci Hari.
Verse 113
तीर्थानां परमं तीर्थं धर्माणां धर्ममुत्तमम् ॥ ज्ञानानां परमं ज्ञानं लाभानां लाभ उत्तमः
Jest to najwyższa tirta wśród tirt, najwyższa dhama wśród dharm; najwyższa wiedza wśród wiedz i największy zysk wśród zysków.
Verse 114
कथनीयं महाभागे पुण्यान्भागवतांसदा ॥ सूत उवाच ॥ एतच्छ्रुत्वा प्रभोर्वाक्यं धरणी विस्मयान्विता ।
Sūta rzekł: "O szlachetna pani, o zasłużonych wielbicielach Bhagavata należy mówić zawsze. Usłyszawszy słowa Pana, Dharaṇī (Ziemia) napełniła się zdumieniem."
Verse 115
पप्रच्छ मुदिता देवी प्रतिमास्थापनं प्रति ।
Bogini, uradowana, zapytała o ustanowienie świętego wizerunku (pratimā-sthāpana).
Verse 116
तस्मिन्क्षणे न च कृतं व्रतं जप्यं विमोहनात् ॥ कृपया परिभूतस्य कौतुकॆन निरीक्षता ।
W tej chwili, na skutek ułudy, ani ślubu nie dopełniono, ani recytacji japī nie odprawiono; a z ciekawości patrzono na człowieka poniżonego, choć litość była obecna.
Verse 117
सा चैकान्ते च दिवसे पानमांसरता सदा ॥ पुरुषेण सहासीना शय्यायां मदविह्वला ।
Ona zaś, zawsze skłonna do picia i spożywania mięsa, siedziała z mężczyzną w odosobnieniu za dnia na łożu, przezwyciężona odurzeniem.
Verse 118
उवाच ते तदा विप्रोऽभवत्सन्तानजाः स्त्रियः ॥ आनीतास्तव पुष्ट्यार्थं यथेच्छसि तथा कुरु ॥ १०९ ॥ अगस्त्य उवाच ॥ स्नात्वैषा ध्रुवतीर्थे तु ब्रह्मणोक्तक्रमेण च ॥ करोतु तर्पणं चास्मिन्पूर्वोक्तविधिना त्वियम् ।
Wtedy bramin rzekł do ciebie: "Kobiety zrodzone w twoim rodzie sprowadzono dla twego pomyślności; czyń, co pragniesz." Agastya rzekł: "Po kąpieli w Dhruva-tīrtha i postępując zgodnie z nauką Brahmy, niech ona dokona tu tarpaṇy według wcześniej podanej metody."
Verse 119
पितॄणां मुक्तिदं चान्यन्न भूतं न भविष्यति ॥ आषाढ्याः पञ्चमे पक्षे प्रतिपत्प्रभृतित्वथ ।
Nic innego nie istniało ani nie będzie istnieć, co by dawało wyzwolenie przodkom tak jak to. W miesiącu Āṣāḍha, w piątej połowie miesiąca, począwszy od pratipat (pierwszego dnia księżycowego)...
Verse 120
पठति श्रद्धया युक्तो ब्राह्मणानां च सन्निधौ ॥ स पितॄंस्तर्पयेत्सर्वानभिगम्य गयाशिरे ।
Przeniknięty wiarą i w obecności braminów, jeśli ktoś to recytuje, wtedy - udawszy się do Gayāśiras - powinien zadowolić wszystkich przodków poprzez tarpaṇę.
Verse 121
वेपथुः कोटराक्षश्च पृष्ठलग्नलघूदरः ॥ ऊरुचर्मास्थिरुक् त्रस्तो जृम्भमाणो भृशं कृशः ।
Drżący, o pustych oczach, z małym brzuchem przylegającym do pleców; ze skórą zwisającą z ud, trawiony bólem kości, przeraślony, nieustannie ziewający - niezmiernie wychudzony.
Verse 122
ते स्वधापूजितैः पुत्रैर्गच्छन्ति परमां गतिम् ॥ अद्य राज्ञस्तु पितरश्चन्द्रसेनस्य पूजिताः ।
Oni, uczczeni przez synów ofiarą svadhā, osiągają najwyższy stan. Dziś zaś przodkowie króla Candraseny zostali uczczeni.
Verse 123
स्थिताः एतावदेवं तु कालं यास्यामहेऽम्बुधौ ॥ नरके त्वप्रतिष्ठे तु निराशाः स्वेन कर्मणा ।
"Pozostawszy tak tylko przez ten czas, przejdziemy do wód. Lecz w niestabilnym piekle są oni bez nadziei - przez własne czyny."
Verse 124
पित्रे प्रथमतॊ दद्यान्मात्रे दद्यादथाचरन् ॥ गोत्रं माता नाम देवी तृप्यत्वेवं स्वदोच्चरन् ॥
Należy najpierw złożyć ofiarę ojcu; następnie należy złożyć ofiarę matce, postępując w ten sposób. Wypowiadając gotrę i mówiąc: "Matka o imieniu Dewi, niech będzie usatysfakcjonowana", a potem wymawiając "swadha", w ten sposób obrzęd zostaje wykonany.
Verse 125
वार्यपि श्रद्धया दत्तं तदानन्त्याय कल्पते ॥ श्रद्धया ब्राह्मणेनैव यथा श्राद्धविधिक्रिया ॥
Nawet woda, gdy zostaje złożona z wiarą, staje się godna nieskończonej zasługi. A obrzęd Śraddha ma być wykonywany przez bramina z wiarą, zgodnie z przepisaną procedurą.
Verse 126
सीतावाक्यप्रतुṣ्टेन तस्यै प्रादाद्वरं विभुः ॥ अशुचीनि गृहाण्येव तथा श्राद्धहवींषि च ॥
Zadowolony słowami Sity, Pan przyznał jej łaskę: pozwolenie dotyczące nieczystych domów, a także dotyczące ofiar Śraddha.
Verse 127
मौनव्रतधरा यान्ति पुनः प्राप्यार्थहेतवे ॥ एवमेतन्महाप्राज्ञ यन्मां त्वां परिपृच्छसि ॥
Ci, którzy podejmują ślub milczenia, postępują odpowiednio i ponownie osiągają swój cel jako przyczynę swego dążenia. Tak jest, o niezwykle mądry, gdy mnie pytasz.
Verse 128
किं तद्वद यथाकार्यं येन सिद्धं भवेदिदम् ॥ त्रिकालज्ञ उवाच ॥ या सा ते राजमहीषी तामानय वराननाम् ॥
"Co to jest? Powiedz mi, co należy zrobić, dzięki czemu to może zostać osiągnięte." Znający trzy czasy rzekł: "Przyyprowadź swoją królową, tę o pięknej twarzy."
Varāha addresses Pṛthivī and introduces Dhruva-Tīrtha as a demonstrative field-site where the mechanics of pitṛ-tṛpti (ancestor satisfaction) can be directly ‘seen’ through a revelatory episode.
King Candrasena performs rites at Dhruva-Tīrtha; a tri-kāla-jña sage observes multiple groups of pitṛs arriving and departing in accordance with whether descendants have performed śrāddha and tilodaka-tarpaṇa. A tormented being, swarmed by mosquito-like creatures, appears as a negative exemplar of lineage-extinction and ritual neglect.
The suffering being explains his condition as caused by yoni-saṅkara and the extinction/absence of descendants, leaving him without śrāddha support and thus without upward movement. The sage then lays out precise tarpaṇa procedure (tilamiśra-jala, darbha, gotra–nāma recitation, ordered sequence for paternal/maternal lines and higher ancestors) and warns that rites done at wrong time/place or to improper recipients become fruitless. A neglected woman of the household-line is arranged to perform the correct rites, resulting in the being’s release and demonstrating the restorative power of vidhi.
Dhruvatīrtha (primary sacred site); Mathurā (regional association implied by “māhātmyaṃ mathurābhavam”); Kurukṣetra; Gayā; references to nadīs (rivers) and tīrtha-madhya (midstream/river-crossing ritual setting).
The chapter frames ethical responsibility through ritual order: descendants are depicted as accountable for sustaining social continuity (santati) and performing properly regulated offerings (tarpaṇa/śrāddha). The narrative uses the suffering being’s condition to argue that neglect, procedural impropriety, and social disorder (expressed via the yoni-saṅkara motif) produce instability, while disciplined, correctly timed and correctly addressed rites restore relational balance between living communities and ancestral lineages.
The text specifies a calendrical window connected with Āṣāḍha: “Āṣāḍhyāḥ pañcame pakṣe” beginning from śukla-pratipad up to the end of the bright fortnight (śukla-pratipad-anta). It also references Aśvin as a period in which pitṛs are described as ‘dhruvam āsthitāḥ’ (stably present) for receiving śrāddha and piṇḍa offerings, indicating seasonally intensified accessibility of pitṛs at Dhruvatīrtha.
Although presented as ritual instruction, the chapter implicitly links Pṛthivī’s stability to orderly human conduct: tīrtha spaces (rivers and crossings) function as managed ecological-religious zones where correct practices regulate community behavior (purity norms, timing, restraint, gifting). By portraying Dhruvatīrtha as a site where disciplined rites transform disorder into resolution, the text can be read as an early model of ‘ritual ecology’—a framework in which social regulation around water-sites contributes to terrestrial balance and communal sustainability.
A royal figure, King Candrasena, anchors the narrative’s administrative setting. The instructing authority is a tri-kāla-jña sage, and the dialogue later includes attribution to Agastya in the didactic section on when rites become ineffective (adeśa-kāla, vidhihīna, apātra). Epic-cultural references appear via Rāma, Sītā, Rāvaṇa, and Trijaṭā, and a Nāga figure Vāsuki is mentioned in an exemplum about ritual validity and permissions, situating the chapter within broader Sanskrit cultural memory.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.