Opening the text

Kapila-Varāha-māhātmya (Vaikuṇṭha-tīrtha-prabhāva-varṇana)
Tīrtha-māhātmya (Pilgrimage Theology) and Sacred Geography / Royal-Itihāsa Framing
Varāha przemawia do Pṛthivī (Vasundharā) i opowiada dawne wydarzenie ukazujące oczyszczającą moc Vaikuṇṭha-tīrtha. Pielgrzymi z Mithilā, ze wszystkich varṇ, przybywają, a brāhmaṇa noszący znak brahmahatyā, widziany jako krwawiący strumień z jego dłoni, kąpie się tam; znak znika, co wywołuje pytanie. Bóstwo przebrane za brāhmaṇę wyjaśnia, że zanurzenie w Vaikuṇṭha usuwa nawet ciężki grzech, ustanawia „owoc” tīrtha i obiecuje osiągnięcie Viṣṇu-loka. Rozdział następnie przedstawia świętą geografię skupioną na Mathurā (Gandharva-kuṇḍa, Govardhana, Viśrānti, Dīrgha-Viṣṇu, Keśava) i opowiada, jak wizerunek Kapila-Varāha przeszedł przez Indrę, Rāvaṇę, Rāmę i Śatrughnę do Mathurā, kończąc stwierdzeniami o zasłudze i powiązaniach pór dnia z czcią i darśaną.
Verse 1
अथ कपिलवराहमाहात्म्यम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ वैकुण्ठतीर्थमासाद्य यद्वृत्तं हि पुरातनम् ॥
Teraz rozpoczyna się Māhātmya Kapila, Varāha. Śrī Varāha rzekł: Ponownie ogłoszę coś innego, wysłuchaj, o Vasundharo, dawny przekaz związany z dotarciem do Vaikuṇṭha-tīrtha.
Verse 2
मिथिलायां पुरी रम्या जनकेन च पालिता ॥ मिथिलावासिनो लोकास्तीर्थयात्रां समागताः ॥
W Mithili znajdowało się zachwycające miasto, rządzone przez Janakę; a mieszkańcy Mithili zgromadzili się na pielgrzymkę do świętych brodów (tīrthów).
Verse 3
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चापि वसुन्धरे ॥ स्नात्वा सौकरवे तीर्थे आयाता मधुरां पुरीम् ॥
Bramini, kszatrijowie, wajśjowie i również śudrowie, o Vasundharo, po kąpieli w tīrtha Saukarava przybyli do miasta Mathury.
Verse 4
तेषां च भक्तिरुत्पन्ना मथुरां प्रति सुन्दरी ॥ वैकुण्ठतीर्थमासाद्य सर्वे ते मनुजाः स्थिताः ॥
I w nich zrodziło się nabożeństwo, o Piękna, ku Mathurā. Gdy dotarli do świętej przeprawy zwanej Vaikuṇṭha-tīrtha, wszyscy ci ludzie tam pozostali.
Verse 5
तेषां तु ब्राह्मणः कश्चिद्ब्रह्महत्यासु चिह्नितः ॥ रुधिरस्य हि धारा च स्रवन्ती तस्य हस्ततः ॥
Wśród nich jednak był pewien brāhmaṇa naznaczony grzechem brahma-hatyā; i z jego dłoni płynął istotnie strumień krwi.
Verse 6
प्रत्यक्षा दृश्यते सर्वैर्ब्रह्महत्यास्वरूपिणी ॥ सर्वतीर्थप्लुतस्यापि ब्राह्मणस्य हि सा तदा ॥
Widoczna dla wszystkich, uosoba brahma-hatyā była dostrzegana; albowiem tego brāhmaṇy, choć obmytego we wszystkich świętych przeprawach, ona wtedy obecna była.
Verse 7
न गता पूर्वमेवासीद्वैकुण्ठे स्नानमाचरत् ॥ न सा वै दृश्यते धारा ततस्ते विस्मयंगताः ॥
Wcześniej nie odeszła; lecz gdy dokonał kąpieli w Vaikuṇṭha, ów strumień nie był już widoczny. Wtedy oni napełnieni zostali zdumieniem.
Verse 8
किमेतत्किमिति प्राहुर्धारा प्रति वसुन्धरे ॥ देवो ब्राह्मणरूपेण लोकान्सर्वान् हि पृच्छति ॥
Co to jest, dlaczego tak się dzieje? mówili, odnośnie strumienia, o Vasundharā. Albowiem bóstwo, w postaci brāhmaṇy, pyta wszystkich ludzi.
Verse 9
केन कारणदोषेण धारा त्यक्त्वा गता द्विजम् ॥ तत्सर्वं कथयामासुर्ब्राह्मणस्य विचेष्टितम् ॥
Z jakiej przyczyny i winy strumień, opuszczając dwukrotnego, odszedł? tak pytali. Wtedy opowiedzieli w pełni czyny i postępowanie brāhmaṇy.
Verse 10
इत्युक्तस्तैर्देवदेवस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ एष प्रभावस्तीर्थस्य वैकुण्ठस्य वसुन्धरे ॥
Tak zapytany przez nich, Pan bogów zniknął właśnie tam. Taka jest potęga tīrthy zwanej Vaikuṇṭha, o Vasundharā.
Verse 11
वैकुण्ठतीर्थे यः स्नाति मुच्यते सर्वपातकैः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति ॥
Ktokolwiek kąpie się w Vaikuṇṭha-tīrtha, zostaje uwolniony od wszystkich występków; uwolniony od wszelkich grzechów, ta osoba udaje się do krainy Viṣṇu.
Verse 12
सूत उवाच ॥ पुनरन्यत् प्रवक्ष्यामि असिकुण्डेऽतिपुण्यदे ॥ नाम्ना गन्धर्वकुण्डं तु तीर्थानां तीर्थमुत्तमम् ॥
Sūta rzekł: Opowiem ponownie o czymś innym, o niezwykle zasłużyna Asikuṇḍa: miejscu zwanym Gandharva-kuṇḍa, najwyższym jako tīrtha pośród tīrth.
Verse 13
तत्र स्नातो नरो देवि गन्धर्वैः सह मोदते ॥ तत्र यो मुंचते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥
Człowiek, który tam się kąpie, o bogini, raduje się razem z Gandharvami. Ktokolwiek tam oddaje tchnienie życia, udaje się do mojej krainy.
Verse 14
विंशतिर्योजनानां तु माथुरं मम मण्डलम् ॥ इदं पद्मं महाभागे सर्वेषां मुक्तिदायि च
Region Mathury, rozciągający się na dwadzieścia jojan, jest moją świętą domeną. Ten 'lotos', o szczęśliwa, daje wyzwolenie wszystkim istotom.
Verse 15
कर्णिकायां स्थितो देवि केशवः क्लेशनाशनः ॥ कर्णिकायां मृताः ये तु तेऽमराः मुक्तिभागिनः
W dnie lotosu, o bogini, przebywa Keśava, niszczyciel cierpień. Ci, którzy umierają w tym dnie, stają się nieśmiertelni i dostępują wyzwolenia.
Verse 16
तत्र मध्ये मृताः ये तु तेषां मुक्तिर्वसुन्धरे ॥ पश्चिमेन हरिं देवं गोवर्धननिवासिनम्
Ci, którzy umierają w środku tego regionu, osiągają wyzwolenie, o Ziemio. Na zachodzie widzi się Hariego, boskiego Pana, który mieszka na Govardhanie.
Verse 17
दृष्ट्वा तं देवदेवेशं किं मनः परितप्यते ॥ उत्तरेण तु गोविन्दं दृष्ट्वा देवं परं शुभम्
Ujrzawszy tego Pana panów bogów, dlaczego umysł miałby się trapić? A na północy, ujrzawszy Govindę, najwyższe, pomyślne bóstwo...
Verse 18
नासौ पतति संसारे यावदाभूतसम्प्लवम् ॥ विश्रान्तिसंज्ञके देवं पूर्वपत्रे व्यवस्थितम्
Ta osoba nie wpada w samsarę aż do kosmicznego rozwiązania. Bóstwo znajduje się na wschodnim płatku, w miejscu zwanym 'Viśrānti'.
Verse 19
महाकायां सुरूपां च केशवाकारसन्निभाम् ॥ तां दृष्ट्वा मनुजो देवि ब्रह्मणा सह मोदते
Obraz ten jest wielkiej postaci i piękny, przypominający wygląd Keśavy. Ujrzawszy go, o bogini, człowiek raduje się wraz z Brahmą.
Verse 20
कृते युगे तु राजासीन्मान्धाता नाम नामतः ॥ तेनाहं तोषितो देवि भक्तियुक्तेन चेतसा
W Krta Judze był król imieniem Māndhātā. Przez niego byłem zadowolony, o bogini, dzięki umysłowi pełnemu oddania.
Verse 21
तस्य तुष्टेन हि मया प्रतिमेयं समर्पिता ॥ तेनैयं पूजिता नित्यमात्ममुक्तिमभीप्सता
Będąc zadowolonym z niego, podarowałem ten czcigodny obraz. On, pragnąc własnego wyzwolenia, czcił go nieustannie.
Verse 22
यदा तु मथुरां प्राप्य लवणोऽयं निपातितः ॥ तदैव प्रतिमा दिव्या मथुरायां व्यवस्थिताः
Lecz gdy, dotarłszy do Mathury, ten Lavaṇa został pokonany, wtedy właśnie boski obraz został ustanowiony w Mathurze.
Verse 23
पुण्येयं प्रतिमा दिव्या तैजसी दिव्यरूपिणी ॥ कपिलो नाम विप्रर्षिर्मम भक्तिपरायणः
Ten obraz jest zasłużony, boski, promienny i o boskim wyglądzie. Jest bramiński mędrzec imieniem Kapila, całkowicie mi oddany.
Verse 24
मनसा निर्मिता तेन वाराही प्रतिमा शुभा ॥ कपिलो ध्यायते नित्यं अर्चति स्म दिने दिने ॥
Przez niego, w umyśle, pomyślny wizerunek Warahi został ukształtowany; Kapila nieustannie rozmyśla o nim i czci go dzień po dniu.
Verse 25
इन्द्रेणाराधितो देवि कपिलो मुनिसत्तमः ॥ तस्य प्रीतो ददौ देवं वराहं दिव्यरूपिणम् ॥
O Bogini, Indra zjednał sobie Kapilę, najwybitniejszego wśród mędrców; on, z niego zadowolony, ofiarował boga Warahę o boskiej postaci.
Verse 26
देवे लब्धे वरारोहॆ शक्रो हर्षसमन्वितः ॥ ध्यायति स्म सदा देवं पूजां कृत्वा हि भक्तितः ॥
O Wararoho, po otrzymaniu boga, Śakra, pełen radości, nieustannie rozmyśla o bóstwie, po oddaniu czci z nabożeństwem.
Verse 27
इन्द्रेण तु तदा प्राप्तं दिव्यं ज्ञानमनुत्तमम् ॥ ततः कालेन महता रावणो नाम राक्षसः ॥
Wtedy zaprawdę Indra osiągnął nieskończoną boską wiedzę; potem, po upływie długiego czasu, powstał rakszasa o imieniu Rawana.
Verse 28
रावणेन जिता देवाः शक्रश्चैव महाबलः ॥ बद्ध्वा चेन्द्रं महाबाहुं शक्रस्य भवनं गतः ॥
Bogowie zostali podbici przez Rawanę, a także Śakra, choć potężny. Związawszy Indrę, silnoręki udał się do siedziby Śakry.
Verse 29
प्रविश्य रावणस्तत्र गृहे रत्नविभूषिते ॥ दृष्ट्वा कपिलवाराहं शिरसा धरणीं गतः ॥
Wchodząc tam, Rawana wszedł do domu przyozdobionego klejnotami; ujrzawszy Kapila-Warahę, skłonił się, kładąc głowę na ziemi w pokłonie.
Verse 30
तेन सम्मोहितो देवि रावणो नाम राक्षसः ॥ त्रातुमर्हसि मे देव धरणीधर माधव ॥
O Bogini, ten rakszasa o imieniu Rawana został przez Niego omamiony: "O Panie Madhawo, nosicielu Ziemi, racz mnie ochronić."
Verse 31
दामोदर हृषीकेश हिरण्याक्षविदारण ॥ वेदगर्भ नमस्तेऽस्तु वासुदेव नमोऽस्तु ते ॥
O Damodarze, Hriszikeso, rozszczepiaczu Hiranjakszy; o Wedagarbho, cześć Tobie. O Wasudewo, cześć Tobie.
Verse 32
निरीक्षितुं न शक्नोमि प्रष्टुं चैव गुणव्रत ॥ देवदेव नमस्तुभ्यं भक्तानामभयप्रद ॥
Nie potrafię spoglądać na Ciebie, ani nawet pytać Cię, o Gunawrato. O Bogu bogów, cześć Tobie, dającyemu nielękliwość wyznawcom.
Verse 33
मम त्वं भक्तिनम्रस्य प्रसादं कुरु सर्वदा ॥ इति स्तुतो रावणेन देवदेवो जगत्पतिः ॥
Mnie, pochylonego w nabożeństwie, obdarz zawsze swą łaską. Tak został Bog bogów, Pan świata, uwielbiony przez Rawanę.
Verse 34
सौम्यरूपोऽभवद्देवो लोकनाथो जनार्दनः ॥ सन्निधानमनुप्राप्य पुष्पकारोहणोत्सुकः
Bóg Janārdana, Pan świata, przyjął łagodną postać; a gdy znalazł się w ich obecności, zapragnął wstąpić na Puṣpakę, niebiański rydwan.
Verse 35
कूर्मरूप नमस्तेऽस्तु नारायण नमोऽस्तु ते ॥ मस्त्यरूपधरं देवं मधुकैटभनाशिनम्
Pozdrowienie dla Ciebie w postaci Żółwia; pozdrowienie dla Ciebie, Nārāyaṇa. Pozdrowienie dla Boga, który przyjmuje postać Ryby, niszczyciela Madhu i Kaiṭabhy.
Verse 36
तदुद्धर्त्तुं न शक्नोति रावणो विस्मयङ्गतः ॥ शङ्करेण पुरा सार्द्धं कैलासस्तु मयोद्धृतः
Rāvaṇa, przepełniony zdumieniem, nie jest w stanie go unieść. Dawniej, wraz ze Śaṅkarą, ja rzeczywiście podniosłem górę Kailāsę.
Verse 37
अहं त्वां नेतुमिच्छामि पुरीं लङ्कामनुत्तमाम्
Pragnę zaprowadzić cię do miasta Laṅkā, nie mającego sobie równych w wspaniałości.
Verse 38
श्रीवराह उवाच ॥ अवैष्णवोऽसि रक्षस्त्वं कुतो भक्तिस्तवेदृशी ॥ कपिलस्य वचः श्रुत्वा रावणो वाक्यमब्रवीत्
Śrī Varāha rzekł: "Nie jesteś wyznawcą Viṣṇu, jesteś rākṣasą, skąd u ciebie taka pobożność?" Usłyszawszy słowa Kapili, Rāvaṇa odpowiedział.
Verse 39
त्वद्दर्शनात्समुत्पन्ना भक्तिरव्यभिचारिणी ॥ महात्मस्त्वां नयिष्यामि देवदेव नमोऽस्तु ते
Rāvaṇa rzekł: "Na widok ciebie zrodziła się niezachwiana pobożność. O wielkoduszny, poprowadzę cię; o Boże bogów, niech cię pozdrawiam."
Verse 40
भक्तिमुद्वहतस्तस्य लघु वेषोऽभवत्तदा ॥ पुष्पके तु समारोप्य देवं त्रैलोक्यविश्रुतम्
Gdy on taką pobożnością się przejmował, przybrał wówczas lekką, skromną postać. I umieściwszy na Puṣpce boga sławnego w trzech światach, ruszył w drogę.
Verse 41
आनयामास लङ्कायां स्थापयित्वा स्वके गृहे ॥ तदा स्थितोऽहं लङ्कायां रावणेन प्रपूजितः
Przyprowadził mnie do Laṅkā i umieściwszy w swoim własnym domu, pozostałem wtedy w Laṅkā, należnie czczony przez Rāvaṇę.
Verse 42
अयोध्याधिपती रामो हन्तुं राक्षसपुङ्गवम् ॥ गतोऽसौ विक्रमेणैव हत्त्वा राक्षसपुङ्गवम्
Rāma, pan Ayodhyi, wyruszył, samą odwagą, by zabić najwybitniejszego z rākṣasów; i poszedł, i zabił tego najwybitniejszego z rākṣasów.
Verse 43
विभीषणश्च लङ्काया आधिपत्येऽभिषेचितः ॥ विभीषणेन रामस्य सर्वस्वं च निवेदितम्
Vibhīṣaṇa został namaszczony na władcę Laṅkā; a Vibhīṣaṇa ofiarował Ramie wszystko, co posiadał.
Verse 44
श्रीराम उवाच ॥ अनेन नास्ति मे कार्यं तव रक्षा विभीषण ॥ देवो मे दीयतां रक्षः शक्रलोकाद्य आगतः ॥
Śrī Rāma rzekł: Nie mam potrzeby tego; niech Twoja ochrona będzie moja, Vibhīṣaṇa. Udziel mi tego boskiego strażnika, rākṣasy, który przybył ze świata Śakry (Indry).
Verse 45
अह्न्यहनि पूजामि देवं वाराहरूपिणम् ॥ अयोध्यां चैव नेष्यामि त्वया दत्तं हि राक्षस ॥
Dzień po dniu czczę Bóstwo w postaci Varāhy. A to, co dałeś, o rākṣaso, zabiorę również do Ayodhyi.
Verse 46
अयोध्यायां स्थापयित्वा पूजयामास तं तदा ॥ गतं वर्षसहस्रं तु दशोत्तरमतः परम् ॥
Umieściwszy go w Ayodhyi, czcił go wtedy tam. Następnie minęło tysiąc lat, plus dziesięć więcej po tym.
Verse 47
लवणस्य वधार्थं हि शत्रुघ्नं प्रेषयत्तदा ॥ कृतप्रणामः शत्रुघ्नो राघवाय महात्मने ॥
Dla zgładzenia Lavaṇy wysłał wtedy Śatrughnę. Śatrughna, złożywszy hołd, stanął przed wielkodusznym Rāghavą (Rāmą).
Verse 48
चतुरङ्गबलोपेतो जगाम मथुरां प्रति ॥ गत्वा तु राक्षसश्रेष्ठं लवणं रौद्ररूपिणम् ॥
Towarzyszony przez czteroraką armię, udał się w stronę Mathury. Przybywszy tam, stanął naprzeciw Lavaṇy, najwybitniejszego wśród rākṣasów, o groźnym wyglądzie.
Verse 49
घातयित्वा तु शत्रुघ्नः प्रविश्य मथुरां पुरीम् ॥ ब्राह्मणान्स्थापयित्वा तु मया तुल्यान्महौजसः ॥
Po zabiciu go Śatrughna wszedł do miasta Mathury. Wtedy osiedlił tam brāhmaṇów, mężów o wielkiej energii, równych mi rangą i doskonałością.
Verse 50
षड्विंशतिसहस्राणि वेदवेदाङ्गपारगान् ॥ अनृचो माथुरो यत्र चतुर्वेदस्तथापरः ॥
Było tam dwadzieścia sześć tysięcy, którzy opanowali Wedy i Wedāṅgi. W Mathurze byli tacy, którzy nie oddawali się hymnom ṛc, oraz inni, którzy znali wszystkie cztery Wedy.
Verse 51
एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजितः ॥ लवणस्य यथावृत्तं कथितं ते वसुन्धरे ॥
Gdy nakarmiony zostaje jeden brāhmaṇa, jest tak, jakby nakarmionych zostało dziesięć milionów. Tak więc, o Vasundharo, opowieść o Lavaṇie, jak się wydarzyła, została ci opowiedziana.
Verse 52
राघवस्य वचः श्रुत्वा शत्रुघ्नो वाक्यमब्रवीत् ॥ यदि तुष्टोऽसि मे देव वरार्हो यदि वाप्यहम् ॥
Usłyszawszy słowa Rāghavy, Śatrughna przemówił: Jeśli jesteś zadowolony ze mnie, o Panie, jeśli jestem naprawdę godny łaski...
Verse 53
दीयतां मम देवोऽयं यदि मे वरदो भवान् ॥ शत्रुघ्नस्य वचः श्रुत्वा राघवो वाक्यमब्रवीत् ॥
Niech to bóstwo zostanie mi darowane, jeśli jesteś rzeczywiście dawcą łask dla mnie. Usłyszawszy słowa Śatrughny, Rāghava odpowiedział.
Verse 54
धन्यास्ते मथुरा लोकाः पश्यन्ति कपिलं सदा ॥ दृष्टः स्पृष्टः तदा ध्यातः स्नापितश्च दिने दिने ॥
Błogosławieni są ludzie Mathury, którzy zawsze oglądają Kapilę. Gdy jest on widziany, dotykany, następnie kontemplowany i kąpany dzień po dniu, zyskuje się świętą zasługę.
Verse 55
अनुलिप्तश्च शत्रुघ्न सर्वपापं व्यपोहति ॥ पूजितः स्नापितो देवो दृष्टो यैस्तु दिने दिने ॥
A gdy jest namaszczany, o Śatrughna, usuwa on wszelki grzech. Bóstwo czczone, kąpane i oglądane przez tych ludzi dzień po dniu, daje oczyszczenie.
Verse 56
सर्वं हरति वै पापं मोक्षं चैव प्रयच्छति ॥ इत्युक्त्वा राघवस्तस्मै देवं प्रादाद्वसुन्धरे ॥
Zaprawdę, usuwa ono wszelki grzech i daje wyzwolenie. To rzekłszy, Raghava przekazał to bóstwo jemu, o Vasundharo.
Verse 57
देवमादाय शत्रुघ्नो जगाम मथुरां पुरीम् ॥ ब्राह्मणं स्थापयित्वा तु आगच्छन्मम सन्निधौ ॥
Biorąc bóstwo, Śatrughna udał się do miasta Mathury. A po osadzeniu tam bramina, przybył do mojej obecności.
Verse 58
तत्र मध्ये तु संस्थाप्य पूजयामास राघवः ॥ अनेन क्रमयोगेन मथुरायां स्थितः प्रभुः ॥
Tam, umieściwszy go w miejscu centralnym, Raghava odbył cześć. Przez tę metodyczną sekwencję Pan pozostał ustanowiony w Mathurze.
Verse 59
गयायां पिण्डदानेन यत्फलं ज्येष्ठपुष्करे ॥ तत्फलं समवाप्नोति श्वेतं दृष्ट्वा सदा नरः ॥
Jaki owoc zyskuje się przez ofiarowywanie pind w Gaji, i jaki w Jyesztha-Pushkarze, taki sam owoc osiąga człowiek, zawsze oglądając Śwetę.
Verse 60
विश्रान्तिसंज्ञके तद्वद्गोविन्दे च तथा हरौ ॥ केशवे दीर्घविष्णौ च तदेव फलमश्नुते ॥
Podobnie w tym, co zwi się Wiszrantii, oraz u Govindy i u Hariego, u Keszawy i u Dirgha-Wisznu, cieszy się tym samym owocem zasługi.
Verse 61
उदये मामकं तेजः सदा विश्रान्तिसंज्ञके ॥ मध्याह्ने मामकं तेजो दीर्घविष्णौ व्यवस्थितम् ॥ केशवे मामकं तेजो दिनभागे चतुर्थके ॥
O wschodzie słońca moja blask jest zawsze objawiony u tego, co zwi się Wiszrantii. W południe mój blask jest ustanowiony u Dirgha-Wisznu. A u Keszawy mój blask jest objawiony w czwartej części dnia.
Verse 62
एषा विद्या पुरा देवि नित्यकालं सुगो पिता ॥ भक्ताऽ त्वं मम शिष्या च कथिता ते वसुन्धरे ॥
Ta nauka, o Dewi, jest z dawnych czasów i we wszystkich czasach była podtrzymywana przez dobrego Ojca. Jesteś oddana i moją uczennicą, dlatego została ci ona przekazana, o Vasundharo.
Verse 63
लवणस्य वधं श्रुत्वा राघवो वाक्यमब्रवीत् ॥ वरं वरय शत्रुघ्न यत्ते मनसि रोचते ॥
Usłyszawszy o śmierci Lawany, Raghava rzekł te słowa: Wybierz dar, o Śatrughna, cokolwiek podoba się twemu sercu.
Verse 64
वैकुण्ठे तु निमग्नोऽयं ब्रह्महत्यागता ततः ॥ विस्मयो नात्र कर्तव्यस्तीर्थस्येदं महत्फलम् ॥
Gdy zanurzył się w Vaikuṇṭha, skaza brahma-hatyā (grzech zabicia brāhmaṇy) odeszła od niego. Nie należy się tu dziwić, to wielka moc świętego tīrtha.
Verse 65
यं दृष्ट्वा तु नरो याति मुक्तिं नास्त्यत्र संशयः ॥ दक्षिणेन तु मां विद्धि प्रतिमां दिव्यरूपिणीम् ॥
Ujrzawszy to, człowiek osiąga wyzwolenie (mokṣa), nie ma co do tego wątpliwości. A na południu poznaj mój wizerunek: posąg o promiestej, boskiej postaci.
Verse 66
इन्द्रलोकं गतः सोऽथ स्वर्गं जेतुं महाबलः ॥ शक्रेण सह सङ्गम्य ततो युद्धं प्रवर्तितम् ॥
Wtedy ten potężny udał się do świata Indry, pragnąc podbić niebiosa. Spotkawszy Śakrę (Indrę), rozpętał się wtedy bój.
Verse 67
देव त्वं स्वल्पकायोऽसि नाहमुद्धरणक्षमः ॥ प्रसीद देवदेवेश सुरनाथ नमोऽस्तु ते ॥
O boże, masz małe ciało; nie jestem zdolny cię unieść. Bądź łaskawy, o Panie bogów, o opiekunie dewów, cześć tobie.
Verse 68
ततः समर्पयामास कपिलं दिव्यरूपिणम् ॥ पुष्पके तु समारोप्य नीतवान्नगरीं प्रति ॥
Wtedy ofiarował Kapilę o boskim wyglądzie; a umieściwszy go w Puṣpaka, zaniósł go w stronę miasta.
Verse 69
नय शत्रुघ्न देवं त्वं दिव्यं वाराहरूपिणम् ॥ धन्याऽसौ मण्डली लोके धन्या सा मथुरा पुरी ॥
Prowadź, o Śatrughna, tego boskiego Pana w postaci Varāhy. Błogosławiony jest ten region na świecie; błogosławione jest miasto Mathurā.
Varāha addresses Pṛthivī (Vasundharā) and introduces an earlier episode to demonstrate how tīrthas function as Earth’s moral-ritual repair points, foregrounding Vaikuṇṭha-tīrtha as exceptionally purificatory.
Pilgrims from Mithilā (across varṇas) arrive at Vaikuṇṭha-tīrtha; a brāhmaṇa afflicted with brahmahatyā—manifest as a visible bleeding stream from his hand—bathes, and the stigma disappears, prompting communal inquiry into the tīrtha’s power.
A deity (in brāhmaṇa disguise) reveals the doctrine of Vaikuṇṭha-tīrtha: immersion there destroys even mahāpātakas, establishes the tīrtha’s ‘fruit’ (phala), and guarantees ascent to Viṣṇu-loka; the narrative then legitimizes Mathurā’s sacrality by mapping its key sites and by recounting the authoritative transmission of the Kapila-Varāha image through Indra → Rāvaṇa → Rāma → Śatrughna to Mathurā.
Merit-statements affirm that darśana/sparśana/snāpana/arcana at these Mathurā-centered sites yield extraordinary puṇya comparable to benchmark rites (e.g., Gayā piṇḍadāna; Jyeṣṭha-Puṣkara as a prestige comparator), culminating in promises of purification and Viṣṇu-loka; diurnal time-associations specify when particular forms/sites are most efficacious for worship and vision.
Mithilā; Mathurā (Māthura-maṇḍala); Vaikuṇṭha-tīrtha; Saukarava-tīrtha; Asikuṇḍa; Gandharva-kuṇḍa; Govardhana; Laṅkā; Ayodhyā; Kailāsa; Indraloka/Svarga; Gayā; Puṣkara (Jyeṣṭha-Puṣkara reference); named shrine-forms/points: Viśrānti-saṃjñaka, Dīrgha-Viṣṇu, Keśava, Govinda, Hari (Govardhana-nivāsin).
The text models a moral-ritual logic in which severe wrongdoing (brahmahatyā) is publicly legible through a bodily sign, and remediation is pursued through disciplined pilgrimage and bathing at a designated tīrtha. The instructional thrust is not only soteriological (release from pāpa) but also social-ethical: wrongdoing has consequences, communal observation prompts inquiry, and place-based ritual discipline is presented as a corrective pathway, culminating in a norm that tīrthas function as regulated institutions for moral repair.
No tithi (lunar day) is specified. The chapter emphasizes diurnal timing: at udaya (sunrise) Varāha’s tejas is associated with the Viśrānti-saṃjñaka site/form; at madhyāhna (midday) with Dīrgha-Viṣṇu; and later day-part (dinabhāga/caturthaka phrasing) with Keśava. It also uses comparative merit markers referencing Jyeṣṭha-Puṣkara (a seasonal/ritual prestige frame) and Gayā piṇḍadāna as benchmark rites.
By structuring instruction as a dialogue addressed to Pṛthivī (Vasundharā), the chapter implicitly frames sacred places as elements of Earth’s moral-topographical order. The narrative treats tīrthas (water-sites/ponds/kuṇḍas) as regulated ecological-cultural nodes where purification and social restoration occur. This supports an Earth-stewardship reading: maintaining tīrtha integrity (access, cleanliness, ritual order) preserves a terrestrial network that mediates human transgression and reintegration.
The chapter references Janaka of Mithilā; Kapila (as viprarṣi associated with the Varāha pratimā); Indra (Śakra) as patron/recipient of the deity; Rāvaṇa as the agent who relocates the image to Laṅkā; Rāma of Ayodhyā and his installation/pūjā; Vibhīṣaṇa’s kingship in Laṅkā; Śatrughna’s expedition to Mathurā; and Lavaṇa (the rākṣasa) whose defeat anchors the Mathurā reordering and brāhmaṇa settlement narrative.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.