
Malayārjuna-tīrtha-prāśaṃsā tathā Mathurā-Yamunā-māhātmya
Ritual-Manual; Sacred Geography (Tīrtha-māhātmya)
W formie dialogu Waraha poucza Prythiwi o sieci świętych wód i gajów wokół Jamuny i Mathury. Kąpiel (snana), post (upawasa), kult (arćana), ofiarowanie (dana) oraz rytuały przodków (pinda-dana/śraddha) są przekazywane jako dyscypliny wymazujące ciężkie grzechy i zapewniające określone pośmiertne przeznaczenie: Surjalokę, Rudralokę, Brahmalokę oraz „mama lokę”. Rozdział określa kalendarne obserwacje, szczególnie Dźjesztha śukla-dwadaśi i Czajtra śukla-dwadaśi, i zakorzenia świętą geografię w motywach dziecięcych lil Kryszny (złamany wóz szakata oraz para drzew arjuna) oraz w sthapana Mataliego Gopiśwary. Ujęta w opiekę Prythiwi, nauka podkreśla zdyscyplinowane postępowanie i ostrożne korzystanie z krajobrazów wodnych jako etycznie uporządkowaną ekologię pielgrzymkową.
Verse 1
अथ मलयार्जुनतीर्थादिस्नानादिप्रशंसा ॥ श्रीवराह उवाच ॥ यमुनापारमुल्लङ्घ्य तत्रैव च महामुने ॥ मलयार्जुनकं तीर्थं कुण्डं तत्र च विद्यते ॥
Teraz następuje chwała kąpieli i pokrewnych praktyk przy Malayārjuna-tīrtha i innych miejscach. Śrī Varāha rzekł: Przeprawiwszy się na drugi brzeg Jamuny, właśnie tam, o wielki mędrcu, znajduje się tīrtha Malayārjuna, a tam również znajduje się staw (kuṇḍa).
Verse 2
पर्यस्तं तत्र शकटं भिन्नभाण्डकुटीघटम् ॥ तत्र स्नानोपवासाभ्यामनन्तं फलमश्रुते ॥
Tam widzi się wywrócony wóz i potłuczone naczynia, chatę i garnek. Tam, przez kąpiel i post, mówi się, że uzyskuje się niekończący się owoc, niewymierną zasługę.
Verse 3
द्वादश्यां शुक्लपक्षस्य ज्येष्ठमासे वसुन्धरे ॥ तत्र स्नानेन दानेन महापातकनाशनम् ॥
O Ziemio, w dwunastym dniu księżycowym jasnej połowy miesiąca Jyeṣṭha, tam, przez kąpiel i przez dary (datki), wielkie występki zostają usunięte.
Verse 4
ज्येष्ठस्य शुक्लद्वादश्यां स्नात्वा सुनियतेंद्रियः ॥ मथुरायां हरिं दृष्ट्वा प्राप्नोति परमां गतिम् ॥
Po dokonaniu kąpieli w jasny dwunasty dzień (Dvādaśī) miesiąca Jyeṣṭha, z zmysłami dobrze opanowanymi, ten kto ogląda Hariego w Mathurā, osiąga stan najwyższy.
Verse 5
यमुनासलिले स्नातः शुचिर्भूत्वा जितेंद्रियः ॥ समभ्यर्च्याच्युतं सम्यक् प्राप्नोति परमां गतिम् ॥
Po dokonaniu kąpieli w wodach Jamuny, stając się oczyszczonym i panującym nad zmysłami, ten kto należycie czci Acyutę, osiąga stan najwyższy.
Verse 6
अपि चास्मत्कुले जातः कालिन्दीसलिले प्लुतः ॥ अर्चयिष्यति गोविन्दं मथुरायामुपोषितः ॥
Co więcej, nawet ten kto narodził się w naszym rodzie, zanurzony w wodach Kālindī (Jamuny) i poszcząc w Mathurā, będzie czcił Govindę.
Verse 7
इति गायन्ति पितरः परलोकगताः सदा ॥ द्वादश्यां ज्येष्ठमासे तु समभ्यर्च्य जनार्दनम् ॥
Tak przodkowie, którzy odeszli do innego świata, nieustannie śpiewają: „Zaprawdę, w dwunasty dzień miesiąca Jyeṣṭha, po należytym oddaniu czci Janārdanie...”
Verse 8
धन्योऽसौ पिण्डनिर्वापं यमुनायां करिष्यति ॥ तत्रैव तु महातीर्थे वने बहुलसंज्ञके ॥
Błogosławiony jest ten człowiek, który dokona ofiary piṇḍów w Jamunie, właśnie tam, w wielkim miejscu pielgrzymkowym, w lesie znanym jako Bahulā.
Verse 9
तत्र स्नातो नरो देवि रुद्रलोके महीयते ॥ द्वादश्यां चैत्रमासे तु शुक्लपक्षे वसुन्धरे ॥
O Bogini, człowiek który kąpie się tam, jest czczony w świecie Rudry. A w dwunasty dzień miesiąca Caitra, w jasnej połowie miesiąca, o Ziemio...
Verse 10
दृश्यन्तेऽहरहस्तत्र आदित्याः शुभकारिणः ॥ तत्र चार्कस्थले कुण्डे स्नानं यः कुरुते नरः ॥
Tam, dzień po dniu, widziani są Ādityowie, przynoszący pomyślność. A tam, w Arkasthala, człowiek który kąpie się w stawie...
Verse 11
सर्वपापविनिर्मुक्तः सूर्यलोकं व्रजेनरः ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥
Wyzwolony od wszelkich występków, człowiek udaje się do świata Słońca. Następnie, po opuszczeniu tam tchnienia życia, wchodzi do mojego świata.
Verse 12
अर्कस्थलसमीपे तु कूपं तु विमलोदकम् ॥ सप्तसामुद्रिकं नाम देवानामपि दुर्लभम् ॥
W pobliżu Arkasthala znajduje się studnia o nieskazitelnej wodzie, zwana Saptasāmudrika, trudna do uzyskania nawet dla bogów.
Verse 13
तत्र स्नानेन वसुधे स्वच्छन्दगमनालयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥
Przez kąpiel tam, o Ziemio, staje się siedzibą nieskrępowanego poruszania się, zyskując swobodną drogę. Następnie, po opuszczeniu tam tchnienia życia, wchodzi do mojego świata.
Verse 14
यस्तत्र कुरुते स्नानमेक रात्रोषितो नरः ॥ स मत्प्रसादात्सुश्रोणि वीरलोके महीयते ॥
Ktokolwiek, po pozostaniu tam przez jedną noc, wykonuje kąpiel w tym miejscu, z mojej łaski, o piękna, jest czczony w świecie bohaterów.
Verse 15
अथात्र मुञ्चते प्राणान्ममलोकं स गच्छति ॥ कुशस्थलं च तत्रैव पुण्यं पापहरं शुभम् ॥
Wtedy, jeśli odda tam swoje oddechy życiowe, udaje się do mojego świata. A tam właśnie znajduje się Kuśasthala, zasłużone, pomyślne i usuwające przewinienia miejsce.
Verse 16
तत्र स्नातो नरो देवि ब्रह्मलोके महीयते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥
Po dokonaniu kąpieli tam, o bogini, człowiek jest czczony w świecie Brahmy. A jeśli odda tam swoje oddechy życiowe, udaje się do mojego świata.
Verse 17
तत्र वीरस्थलं नाम क्षेत्रं गुह्यं परं मम ॥ आसन्नसलिलं चैव पद्मोत्पलविभूषितम् ॥
Istnieje tam święte miejsce zwane Wirasthala, moja ukryta i najwyższa domena, mająca wodę blisko pod ręką i przyozdobiona lotosami oraz liliami wodnymi.
Verse 18
तत्र पुष्पस्थलं नाम शिवक्षेत्रमनुत्तमम् ॥ तत्र स्नानेन मनुजः शिवलोके महीयते ॥
Istnieje miejsce zwane Puszpasthala, nieskończone sanktuarium Śiwy. Poprzez kąpiel tam człowiek jest czczony w świecie Śiwy.
Verse 19
तत्र गोपीश्वरो नाम महापातकनाशनः ॥ कृष्णस्य रमणार्थं हि सहस्राणि च षोडश ॥
Istnieje tam świątynia o nazwie Gopiśwara, która rzekomo niszczy wielkie grzechy. Dla rozkoszy Kryszny istniało rzeczywiście szesnaście tysięcy postaci.
Verse 20
गोप्यो रूपाणि चक्रे च तत्र क्रीडनके हरिः ॥ यदा बालेन कृष्णेन भग्नार्जुनयुगं तथा ॥
I tam, w trakcie zabawy, Hari przyjął postacie gopi, pasterzek. A gdy chłopiec Kryszna podobnie złamał parę drzew ardzuna, opowieść ciągnie się dalej.
Verse 21
शकटं च तदा भिन्नं घटभाण्डकुटीरकम् ॥ ताभिस्तत्रैव गोविन्दं क्रीडन्तं च यदृच्छया ॥
Wtedy wóz został złamany, a chata z jej dzbanami i naczyniami została uszkodzona. Tam właśnie, przez przypadek, znaleźli Gowindę bawiącego się.
Verse 22
परिष्वज्य हि धर्मेण व्याजेन च सुगोपितम् ॥ मातलिस्तत्र चागत्य देवैरुक्तं यथोदितम् ॥
Rzeczywiście, po objęciu go zgodnie z przyzwoitością i ukryciu sprawy pod pozorem, Matali przybył tam; było tak, jak mówili bogowie, zgodnie z tym, co zostało ogłoszone.
Verse 23
गोपीमण्डलपातेन स्नापितो हेमकुण्डलः ॥ गोप्यो गायन्ति नृत्यन्ति कृष्ण कृष्ण इति ब्रुवन् ॥
Poprzez spływający strumień z kręgu gopi wokół niego, ten o złotych kolczykach został obmyty. Gopi śpiewają i tańczą, wypowiadając: Kryszna, Kryszna.
Verse 24
तत्र गोपीश्वरं देवं मातलिः स्थाप्य पूजितम् ॥ कूपं च स्थापयामास माङ्गल्यैः कलशैः शुभैः ॥
Tam Mātali, po ustanowieniu i oddaniu czci bóstwu Gopīśvarze, sprawił również, że studnia została założona z pomyślnymi, błogosławionymi naczyniami na wodę.
Verse 25
सप्तसामुद्रिकं नाम कूपं तु विमलोदकम् ॥ देवस्याग्रे तु वसुधे गोपा यस्य महात्मनः ॥
Studnia o nazwie 'Saptasāmudrika', o przejrzystej wodzie, stała przed bóstwem, o Vasudhā, tego wielkodusznego, którego towarzystwo jest towarzystwem pasterza krów.
Verse 26
गोपीवेषधरं देवं अभिषेकं चकार ह ॥ आनीय सप्त कलशान् रत्नौषधिपरिप्लुतान् ॥
Dokonał on obrzędu konsekracyjnego kąpieli (abhiṣeka) bóstwa, które nosiło strój pasterza krów, przynosząc siedem naczyń na wodę napełnionych klejnotami i ziołami leczniczymi.
Verse 27
पितरश्चापि नन्दन्ति पानीयं पिण्डमेव च ॥ सप्तसामुद्रिके कूपे यः श्राद्धं सम्प्रदास्यति ॥
Przodkowie również się radują, poprzez ofiary z wody i rzeczywiście poprzez piṇḍę, gdy ktoś odprawia śrāddha przy studni zwanej Saptasāmudrika.
Verse 28
पितरस्तस्य तृप्यन्ति कोटिवर्षशतान्यलम् ॥ गोविन्दस्य च देवस्य तथा गोपीश्वरस्य च ॥
Jego przodkowie są w pełni zadowoleni przez setki milionów lat; a to jest powiedziane w odniesieniu do bóstwa Govindy, a także Gopīśvary.
Verse 29
मध्ये तु मरणं यस्य शक्रस्यैति सलोकताम् ॥ तथा बहुलरुद्रस्य गोविन्दस्यैव मध्यतः ॥
Ktokolwiek umiera w środku (tego świętego regionu), osiąga ten sam świat co Śakra; podobnie, umierając w samym środku Govindy, osiąga się świat Bahula-rudry.
Verse 30
तद्वद्ब्रह्माणमाशास्य गोपीशस्यैव मध्यतः ॥ एतेषु स्नानदानेन पिण्डपातेन भामिनि ॥
W ten sam sposób, w odniesieniu do Brahmy, to jest ogłoszone z samego środka Gopīśy; poprzez kąpiel i dawanie (ofiar) w tych miejscach, oraz poprzez ofiarowywanie piṇḍ, o piękna
Verse 31
नरस्तारयते पुंसां दश पूर्वान्दशापरान् ॥ एषु स्नातो नरो देवि देवैश्च सह मोदते ॥
Człowiek wyzwala dziesięć pokoleń przed sobą i dziesięć po sobie. Po kąpieli w tych miejscach, o Bogini, człowiek raduje się razem z bogami.
Verse 32
तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ वसुपत्रं महातीर्थं पुण्यं परममुत्तमम् ॥
Wtedy, jeśli ktoś odda tam swoje oddechy życiowe, idzie do mojego świata. (To miejsce zwane) Vasupatra jest wielkim tīrtha, zasłużonym, najwyższym i doskonałym.
Verse 33
मथुरादक्षिणे पार्श्वे क्षेत्रं फाल्गुनकं तथा ॥ तत्र स्नात्वा च पीत्वा च परलोके महीयते ॥
Na południowej stronie Mathury znajduje się również święty region zwany Phālgunaka. Po kąpieli tam i wypiciu (jej wody), człowiek jest czczony w świecie poza.
Verse 34
तत्र फाल्गुनके चैव तीर्थे परमदुर्लभे ॥ वृषभाञ्जनकं नाम क्षेत्रं मे दुर्लभं महत्
Tam, w nadzwyczaj rzadkim świętym brodzie zwanym Phālgunaka, znajduje się wielka święta kraina Moja, znana jako Vṛṣabhāñjanaka, trudna do osiągnięcia.
Verse 35
तत्राभिषेकं यः कुर्यात्स देवैः सह मोदते ॥ तत्र यो मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति
Ktokolwiek dokonuje tam rytualnego namaszczenia, ten raduje się w towarzystwie bogów; a kto tam oddaje tchnienie życiowe, ten odchodzi do Mojego świata.
Verse 36
अस्ति तालवनं नाम धेनुकासुररक्षितम् ॥ मथुरापश्चिमे भागे अदूरादर्धयोजनम्
Istnieje las zwany Tālavana, strzeżony przez asurę Dhenukę; leży on po zachodniej stronie Mathury, niedaleko, około pół jodżany stamtąd.
Verse 37
अस्ति संपिठकं नाम अस्मिन् क्षेत्रे परं मम ॥ तत्र कुण्डं विशालाक्षि प्रसन्नसलिलं शुभम्
W tej świętej krainie Mojej znajduje się najwyższe miejsce zwane Saṃpīṭhaka. Jest tam również staw, o szerokooka, pomyślny, o wodach przejrzystych i spokojnych.
Verse 38
तत्र स्नानं च ये कुर्युरेकरात्रोषिता नराः ॥ अग्निष्टोमफलं चैव लभन्ते नात्र संशयः
Ci ludzie, którzy tam się kąpią i pozostają przez jedną noc, otrzymują owoc rytuału Agniṣṭoma, o tym nie ma wątpliwości.
Verse 39
अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ देवकीगर्भसंभूतो वसुदेवगृहे शुभे
Co więcej, kto tam oddaje tchnienie życiowe, ten odchodzi do Mojego świata. Zrodzony z łona Devakī, w pomyślnym domu Vasudevy…
Verse 40
तत्र पुण्येन हि मया रविराराधितः शुभः ॥ लब्धः प्राज्ञो मया पुत्रो रूपवांश्च गुणान्वितः
Tam właśnie, dzięki zasłudze, czciłem pomyślnego Słońce, Raviego. Przez to otrzymałem syna, mądrego, przystojnego i obdarzonego cnotami.
Verse 41
तत्रैवं तु ततो दृष्टः पद्महस्तो दिवाकरः ॥ मासि भाद्रपदे देवी तिग्मतेजा विभावसुः
Wtedy, w ten sposób, Słońce, Divākara, zostało tam ujrzane, z lotosem w dłoni. W miesiącu Bhādrapada, o Bogini, Vibhāvasu, płonący o ostrej jasności, się ukazał.
Verse 42
सप्तम्यां कृष्णपक्षस्य रविस्तिष्ठति सर्वदा ॥ तस्मिन्नहनि यः स्नानं कुर्यात्कुण्डे समाहितः
W siódmym tithi ciemnej połowy miesiąca, obserwacja Słońca jest ustanowiona zawsze. W tym dniu, kto kąpie się w stawie ze skupionym umysłem…
Verse 43
न तस्य दुर्लभं लोके सर्वदाता दिवाकरः ॥ आदित्येऽहनि संप्राप्ते सप्तम्यां तु वसुन्धरे
Dla niego nic nie jest trudne do osiągnięcia na świecie, gdyż Słońce, Divākara, jest dawcą wszystkiego. Gdy nadejdzie dzień Słońca, w siódmym tithi, o Ziemio…
Verse 44
नरो वाप्यथवा नारी प्राप्नोत्यविकलं फलम् ॥ तत्रैव तु तपस्तप्तं राज्ञा शन्तनुना पुरा ॥
Czy to mężczyzna, czy kobieta, osiąga się nienaruszony owoc; i w tym właśnie miejscu, w dawnych czasach, król Śantanu podejmował ascezę (tapas).
Verse 45
आदित्यं तु पुरः स्थाप्य प्राप्तो भीष्मो महाबलः ॥ शन्तनुः प्राप्य तं पुत्रं गतोऽसौ हस्तिनापुरम् ॥
Ustanowiwszy przed sobą Ādityę (Słońce) jako przedmiot kultu, potężny Bhīṣma został otrzymany; a Śantanu, zdobywszy tego syna, udał się do Hastināpury.
Verse 46
तत्र स्नातो नरो याति मम लोकं न संशयः ॥ अस्ति भाण्डह्रदं नाम परपारेषु दुर्लभम् ॥
Po kąpieli w tym miejscu człowiek udaje się do mojej sfery, nie ma co do tego wątpliwości. Istnieje jezioro zwane Bhāṇḍahrada, trudne do znalezienia na dalszym brzegu.
Verse 47
ख्याता एते पञ्च देशा महापापविनाशनाः ॥ तेषु स्नानेषु वसुधे ब्रह्मणा सह मोदते ॥
Te pięć krain słynie jako niszczycielki wielkich grzechów. O Vasudhā (Ziemia), przez kąpiel w nich raduje się wraz z Brahmą.
Verse 48
पितरस्तारितास्तेन कुलानां सप्तसप्ततिः ॥ सोमवारे त्वमायां वै पिण्डदानं करोति यः ॥
Dzięki temu przodkowie zostają wybawieni, a siedemdziesiąt siedem rodów odnosi korzyść. Ktokolwiek składa ofiarę piṇḍa w poniedziałek, w dniu nowiu, zaprawdę zyskuje tę zasługę.
Verse 49
तत्र कुण्डं स्वच्छजलṃ नीलोत्पलविभूषितम् ॥ तत्र स्नानेन दानेन वाञ्छितं फलमाप्नुयात् ॥
Znajduje się tam staw o przejrzystej wodzie, przyozdobiony błękitnymi lotosami. Poprzez kąpiel tam i poprzez daninę (dāna) można otrzymać upragniony owoc.
Verse 50
तत्र स्नानेन दानेन वाञ्छितं फलमाप्नुयात् ॥
Poprzez kąpiel tam i poprzez daninę (dāna) można otrzymać upragniony owoc.
Pṛthivī, as steward of terrestrial sacred places, queries Varāha about the purificatory power and proper use of Yamunā–Mathurā tīrthas; Varāha begins mapping a disciplined pilgrimage ecology centered on water-bodies, groves, and Śiva–Viṣṇu markers.
Varāha enumerates a network of named sites around Kālindī (Yamunā) and Mathurā—Malayārjunaka-tīrtha and its kuṇḍa, Bhāṇḍa-hrada, Arka-sthala, Saptasāmudrika-kūpa, Bahula-vana, Vīrasthala, Kuśasthala, Puṣpasthala (Śiva-kṣetra), Gopīśvara, Vasupatra-mahātīrtha, Phālgunaka-kṣetra, Vṛṣabhāñjanaka-kṣetra, Tālavanā, Saṃpīṭhaka—linking each to snāna, upavāsa, arcana, dāna, and piṇḍa-dāna/śrāddha, with tithi-specific observances (notably Jyeṣṭha and Caitra śukla-dvādaśī; Bhādrapada kṛṣṇa saptamī).
The geography is narratively ‘sealed’ by Vraja/Kṛṣṇa-līlā anchors (śakaṭa-bhaṅga motif; the paired arjuna trees) and by Mātali’s consecratory acts (installation of Gopīśvara; establishment of the Saptasāmudrika well), culminating in explicit post-mortem destinations (Sūryaloka, Rudraloka, Brahmaloka, and Varāha’s ‘mama loka’) as the ethical-ritual payoff of regulated conduct at these waterscapes.
A phala-logic closes the instruction: correctly timed bathing, fasting, worship, gifting, and ancestral offerings at the enumerated tīrthas destroy major sins, satisfy pitṛs, and confer graded heavenly attainments up to Varāha’s own loka; negligent or undisciplined engagement is implicitly discouraged by the emphasis on niyama and tithi.
Yamunā (Kālindī) river; Mathurā; Malayārjunaka-tīrtha and its kuṇḍa; Bhāṇḍa-hrada; Arka-sthala (kuṇḍa); Saptasāmudrika-kūpa (vimalodaka well); Bahula-vana (forest); Vīrasthala-kṣetra; Kuśasthala; Puṣpasthala (Śiva-kṣetra); Gopīśvara; Vasupatra-mahātīrtha; Phālgunaka-kṣetra (south of Mathurā); Vṛṣabhāñjanaka-kṣetra; Tālavanā (west of Mathurā, associated with Dhenukāsura); Saṃpīṭhaka (site with kuṇḍa).
The chapter frames pilgrimage as disciplined, socially ordered conduct: bodily restraint (niyama, jitendriya), responsible ritual use of water sites (kuṇḍa/kūpa/hrada), and reciprocal obligations to ancestors through piṇḍa-dāna/śrāddha. The narrative logic links ethical self-regulation and careful engagement with terrestrial places to purification and communal continuity.
Key timings include Jyeṣṭha-māsa śukla-dvādaśī (noted for bathing, gifting, and seeing Hari in Mathurā), Caitra-māsa śukla-pakṣa dvādaśī (bathing linked to attaining Varāha’s loka), and Bhādrapada-māsa kṛṣṇa-pakṣa saptamī (a Sūrya-focused bathing observance). The text also mentions a Monday (somavāra) context for piṇḍa-dāna in connection with ancestral satisfaction.
By presenting multiple named water bodies and groves as morally charged landscapes, the chapter encourages regulated access—bathing, drinking, and offerings performed with restraint and timing—implicitly promoting preservation of shared freshwater resources. Pṛthivī’s presence as interlocutor positions these tīrthas as Earth’s managed ecologies, where correct practice functions as a cultural mechanism for protecting and sustaining sacred hydroscapes.
The narrative references Kṛṣṇa’s childhood setting in Mathurā/Vraja motifs (including the broken śakaṭa and arjuna pair), the charioteer Mātali (who installs and consecrates Gopīśvara and establishes the Saptasāmudrika well), and royal genealogy motifs involving King Śantanu and Bhīṣma in connection with Sūrya worship and tapas.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.