Varaha Purana 152.58: Adhyaya 152, Shloka 58

Praise of the Sacred Geography of Mathurā

Devanagari script

दक्षिणे ऋषितीर्थस्य मोक्षतीर्थं परं मम ॥ तत्र वै स्नानमात्रेण मोक्षमेव प्रपद्यते ॥

Recitation with translationVaraha Purana 152.58

Transliteration

dakṣiṇe ṛṣitīrthasya mokṣatīrthaṃ paraṃ mama || tatra vai snānamātreṇa mokṣam eva prapadyate ||

Translation

Na południe od Ṛṣi-tīrtha znajduje się moje najwyższe Mokṣa-tīrtha. Tam rzeczywiście przez samą kąpiel osiąga się wyzwolenie.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• दक्षिणे: to the south / on the southern side
• दक्षिणे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; दिशावाचक-शब्दः

• ऋषितीर्थस्य: of the Rishi-tirtha
• ऋषितीर्थस्य: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: ऋषि + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष-समासः; नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्

• मोक्षतीर्थम्: the liberation-tirtha
• मोक्षतीर्थम्: कर्ता/कर्म (contextual: predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (मोक्षस्य तीर्थम्); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• परम्: supreme
• परम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying मोक्षतीर्थम्)

• मम: my
• मम: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-अव्ययम्

• वै: indeed
• वै: सम्बन्ध (Emphasis particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निश्चय/अवधारणार्थक (indeed)

• स्नानमात्रेण: by mere bathing
• स्नानमात्रेण: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: स्नान + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (स्नानस्य मात्रम्); नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्

• मोक्षम्: liberation
• मोक्षम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• एव: only, indeed
• एव: सम्बन्ध (Restrictive particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधारणार्थक (only/just)

• प्रपद्यते: attains
• प्रपद्यते: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: प्र√पद् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

Speaker

Varāha

Tags

• Classical Literature
• Vaishnavism
• Sacred Geography
• Soteriology

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It exemplifies how tīrtha-māhātmya passages articulate soteriological outcomes (mokṣa) through place-based rites, a key feature in the transmission of pilgrimage traditions.

Which geographic location is identified?

Mokṣa-tīrtha is named and placed relative to Ṛṣi-tīrtha (to its south), indicating a localized sacred topography.

What is the primary ethical instruction?

The verse presents liberation as an aspirational goal associated with purification practice, emphasizing disciplined engagement with culturally designated sacred spaces.