Home›Upanishads›Paingala›Verse 1.7
←Previous Verse
Next Verse→

Paingala Upanishad: Verse 1.7

स्रष्टुकामो जगद्योनिस्तमोगुणमधिष्ठाय सूक्ष्मतन्मात्राणि भूतानि स्थूलीकर्तुं सोऽकामयत। सृष्टेः परिमितानि भूतान्येकैकं द्विधा विधाय पुनश्चतुर्धा कृत्वा स्वस्वेतरद्वितीयांशैः पञ्चधा संयोज्य पञ्चीकृतभूतैरनन्तकोटिब्रह्माण्डानि तत्तदण्डोचितगोलकस्थूलशरीराण्यसृजत्॥७॥

स्रष्टु-कामः । जगत्-योनिः । तमः-गुणम् । अधिष्ठाय । सूक्ष्म-तन्मात्राणि । भूतानि । स्थूली-कर्तुम् । सः । अकामयत । सृष्टेः । परिमितानि । भूतानि । एकैकम् । द्विधा । विधाय । पुनः । चतुर्धा । कृत्वा । स्व-स्व । इतर । द्वितीय-अंशैः । पञ्चधा । संयोज्य । पञ्चीकृत-भूतैः । अनन्त-कोटि-ब्रह्माण्डानि । तत्-तत्-अण्ड-उचित-गोलक-स्थूल-शरीराणि । असृजत् ॥७॥

Recitation with translationPaingala Upanishad 1.7

sraṣṭukāmo jagadyonis tamoguṇam adhiṣṭhāya sūkṣmatanmātrāṇi bhūtāni sthūlīkartuṃ so’kāmayata | sṛṣṭeḥ parimitāni bhūtāny ekaikaṃ dvidhā vidhāya punaś caturdhā kṛtvā svasvetaradvitīyāṃśaiḥ pañcadhā saṃyojya pañcīkṛtabhūtair anantakoṭibrahmāṇḍāni tattadaṇḍocitagolaksthūlaśarīrāṇy asṛjat ||7||

Pragnąc stwarzać, Łono (źródło) wszechświata, uciekając się do guṇy tamasu, chciał uczynić subtelne tanmātry pierwiastkami grubymi. Biorąc określone pierwiastki przy stwarzaniu, podzielił każdy na dwoje i znów na czworo; potem, łącząc je pięciokrotnie przez mieszanie drugich części ze sobą nawzajem, stworzył, za pomocą pięciokrotnych pierwiastków, niezliczone miliardy brahmāṇḍ (kosmicznych jaj) i ciała grube umieszczone w sferach właściwych każdemu jaju.

Desiring to create, the womb (source) of the universe, resorting to the guṇa of tamas, wished to make the subtle elements (tanmātras) into gross elements. Having taken the limited (i.e., determinate) elements at creation, he divided each one into two, and again made them into four; then, combining them fivefold with the second portions of one another, he created, by means of the quintuplicated elements, innumerable crores of cosmic eggs (brahmāṇḍas) and the gross bodies situated in the spheres appropriate to each egg.

स्रष्टुकामःdesirous to create
स्रष्टुकामः:
TypeAdjective
Rootस्रष्टु (√सृज्, तुमुन्) + काम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम् (कर्तृविशेषणम्)
जगद्योनिःthe womb/source of the world
जगद्योनिः:
TypeNoun
Rootजगत् + योनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्
तमोगुणम्the tamas quality
तमोगुणम्:
TypeNoun
Rootतमस् + गुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्
अधिष्ठायhaving presided over / having taken as basis
अधिष्ठाय:
TypeVerb
Root√अधि-स्था (क्त्वा/ल्यप्)
Formअव्यय (क्त्वान्त), पूर्वक्रिया
सूक्ष्मतन्मात्राणिsubtle tanmātras
सूक्ष्मतन्मात्राणि:
TypeNoun
Rootसूक्ष्म + तन्मात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः प्रथमा/द्वितीया बहुवचनम्
भूतानिelements
भूतानि:
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः प्रथमा/द्वितीया बहुवचनम्
स्थूलीकर्तुम्to make gross
स्थूलीकर्तुम्:
TypeVerb
Rootस्थूली-√कृ (णिच्) + तुमुन्
Formतुमन्त (अव्ययार्थक infinitive)
सःhe
सः:
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्
अकामयतdesired
अकामयत:
TypeVerb
Root√कम् (इच्छायाम्) (आङ्) लङ्
Formलङ् (अनद्यतनभूत) परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः एकवचनम्
सृष्टेःof creation
सृष्टेः:
TypeNoun
Rootसृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः षष्ठी एकवचनम्
परिमितानिmeasured/limited (in quantity)
परिमितानि:
TypeAdjective
Rootपरिमित (√मा + परि, क्त)
Formनपुंसकलिङ्गः प्रथमा/द्वितीया बहुवचनम् (भूतानि-विशेषणम्)
भूतानिelements
भूतानि:
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः प्रथमा/द्वितीया बहुवचनम्
एकैकम्each one (separately)
एकैकम्:
TypeIndeclinable
Rootएक + एक (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (वितरणार्थे)
द्विधाinto two parts
द्विधा:
TypeIndeclinable
Rootद्वि + धा (अव्यय)
Formअव्यय
विधायhaving divided/arranged
विधाय:
TypeVerb
Root√धा (वि) क्त्वा/ल्यप्
Formअव्यय (क्त्वान्त), पूर्वक्रिया
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय
चतुर्धाinto four parts
चतुर्धा:
TypeIndeclinable
Rootचतुर् + धा (अव्यय)
Formअव्यय
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
TypeVerb
Root√कृ (क्त्वा)
Formअव्यय (क्त्वान्त), पूर्वक्रिया
स्वस्वेतरद्वितीयांशैःwith the second portions of the others (each)
स्वस्वेतरद्वितीयांशैः:
TypeNoun
Rootस्व + स्व + इतर + द्वितीय + अंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः तृतीया बहुवचनम्
पञ्चधाfivefold
पञ्चधा:
TypeIndeclinable
Rootपञ्च + धा (अव्यय)
Formअव्यय
संयोज्यhaving combined
संयोज्य:
TypeVerb
Root√युज् (सम्) ल्यप्/तुमुन्-समर्थ्ये (absolutive in -ya)
Formअव्यय (ल्यबन्त/तुमर्थक-पूर्वक्रिया)
पञ्चीकृतभूतैःby the fivefold-grossified elements
पञ्चीकृतभूतैः:
TypeNoun
Rootपञ्ची-√कृ (णिच्) क्त + भूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः तृतीया बहुवचनम्
अनन्तकोटिब्रह्माण्डानिcountless crores of universes
अनन्तकोटिब्रह्माण्डानि:
TypeNoun
Rootअनन्त + कोटि + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः प्रथमा/द्वितीया बहुवचनम्
तत्तदण्डोचितगोलकस्थूलशरीराणिgross bodies suited to the respective cosmic spheres
तत्तदण्डोचितगोलकस्थूलशरीराणि:
TypeNoun
Rootतत्-तत् + अण्ड + उचित + गोलक + स्थूलशरीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः प्रथमा/द्वितीया बहुवचनम्
असृजत्created
असृजत्:
TypeVerb
Root√सृज् लङ्
Formलङ् (अनद्यतनभूत) परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः एकवचनम्
  • सोऽकामयत = सः + अकामयत (विसर्ग-सन्धि: ओऽ)
  • भूतान्येकैकम् = भूतानि + एकैकम् (यणादेश/सवर्णदीर्घ-प्रभाव: इ + ए → ये)
  • भूतान्यसृजत् etc. similar: भूतानि + ... (इ/अ + अ → या/ऽ not shown in Devanagari consistently)
  • तत्तदण्डोचित... = तत् तत् + अण्डोचित... (द्वित्व/समास)
  • स्वस्वेतर... = स्वस्व + इतर + द्वितीय + अंशैः (समास-समाहार)
Sṛṣṭi (cosmogenesis) through Māyā/guṇas; pañcīkaraṇa (quintuplication of elements)Mahavakya: Indirect: prepares the adhikāra for mahāvākya inquiry by explaining nāma-rūpa (name-form) superimposition upon Brahman; aligns with the Advaitic reading of 'prajñānaṃ brahma' as the substratum of creation.AtharvaChandas: Prose

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Upanishads in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play