Prakarana 12
यह सोपान ‘विजय-शुद्धि’ का है: भीतर के रावण (अहंकार, काम-क्रोध-लोभ) का संहार, और विजय के बाद ‘कृपा-व्यवस्था’ (जीवनदान, राज्याभिषेक, गृह-प्रेषण) द्वारा धर्म का पुनर्संस्थापन। लंका-काण्ड में युद्ध बाह्य है, पर उसका फल अंतःकरण में ‘रामाकार’ होना है—यही मुक्ति-सीढ़ी का निर्णायक पायदान है जहाँ भक्ति केवल भाव नहीं रहती, वह बंधन काटने वाली शक्ति बनती है।
Laṅkā Kāṇḍa jest szczytowym przejawem Vīra-rasa, jednak Tulasīdāsa doprowadza ją do dojrzałości w Karuṇā i Śānti. W tym fragmencie, po zakończeniu wojny, następuje hymn dewów, pokorna prośba Brahmā, darśan Daśarathy, poległe wānary i niedźwiedzie zostają ożywione deszczem amṛty, błaganie Śiwy, prośba Vibhīṣaṇy o oczyszczenie domu i rytualną kąpiel oraz līlā Puṣpaka-vimāny. Tutaj „zwycięstwo” oznacza nie tylko zgładzenie wroga, lecz Rāma's dīnadayālūtā: ci, którzy stracili życie, zostają przywróceni do życia; małpy i niedźwiedzie, stając się „Rāma-ākāra”, zostają uwolnieni z więzów saṃsāry. Język nirguṇa Brahmana (neti-neti, nieobjawiony) oraz līlā saguṇa Rāmy (śmiech, zabawa, deszcze odzieży i ozdób, podróż powietrzna) jawią się jako dwa wymiary jednego Sat. Dlatego ta kāṇḍa, w sopāna, jest etapem „ustanowienia łaski po zwycięstwie dharmy”, gdzie bhakti staje się zarówno owocem jñāny, jak i fundamentem porządku światowego.
Verses
Ćaupai 110.1-6
तब रघुपति अनुसासन पाई।मातलि चलेउ चरन सिरु नाई।।
आए देव सदा स्वारथी।बचन कहहिं जनु परमारथी।।
दीन बंधु दयाल रघुराया।देव कीन्हि देवन्ह पर दाया।।
बिस्व द्रोह रत यह खल कामी।निज अघ गयउ कुमारगगामी।।
तुम्ह समरूप ब्रह्म अबिनासी।सदा एकरस सहज उदासी।।
अकल अगुन अज अनघ अनामय।अजित अमोघसक्ति करुनामय।।
मीन कमठ सूकर नरहरी।बामन परसुराम बपु धरी।।
जब जब नाथ सुरन्ह दुखु पायो।नाना तनु धरि तुम्हइँ नसायो।।
यह खल मलिन सदा सुरद्रोही।काम लोभ मद रत अति कोही।।
अधम सिरोमनि तव पद पावा।यह हमरे मन बिसमय आवा।।
हम देवता परम अधिकारी।स्वारथ रत प्रभु भगति बिसारी।।
भव प्रबाहँ संतत हम परे।अब प्रभु पाहि सरन अनुसरे।।
taba raghupati anusāsana pāī |mātali caleu carana siru nāī ||
āe deva sadā svārathī |bacana kahahĩ janu paramārathī ||
dīna bandhu dayāla raghurāyā |deva kīnhi devanha para dāyā ||
bisva droha rata yaha khala kāmī |nija agha gayau kumāragagāmī ||
tumha samarūpa brahma abināsī |sadā ekarasa sahaja udāsī ||
akala aguna aja anagha anāmay |ajita amoghasakti karuṇāmay ||
mīna kamaṭha sūkara naraharī |bāmana parasurāma bapu dharī ||
jaba jaba nātha suranha dukhu pāyo |nānā tanu dhari tumhaĩ nasāyo ||
yaha khala malina sadā suradrohī |kāma lobha mada rata ati kohī ||
adhama siromaṇi tava pada pāvā |yaha hamare mana bisamaya āvā ||
hama devatā parama adhikārī |svāratha rata prabhu bhagati bisārī ||
bhava prabāhaṃ santata hama pare |aba prabhu pāhi sarana anusare ||
Wtedy, otrzymawszy rozkaz Pana Raghu, Matali skłonił głowę u jego stóp i odszedł. Bogowie przybyli, jak zawsze zabiegając o własny interes, i przemówili słowami, jakby zależało im tylko na najwyższym dobru: „O Przyjacielu pokornych, litościwy Królu Raghu, o Boże, okazałeś miłość bogom. Ten niegodziwiec i pożądliwiec, nastawiony na szkodzenie całemu światu i kroczący złą drogą, zginął przez własny grzech. Tyś jest Brahmanem, taki sam dla wszystkich i niezniszczalny, zawsze niezmienny i z natury niezwiązany. Bez części i bez cech, nienarodzony, bez grzechu i wolny od wszelkich chorób, niezwyciężony, o niezawodnej mocy i pełen litości. Przyjąłeś postaci Ryby, Żółwia, Dzika, Człowieka-Lwa, Karła i Paraśuramy. Za każdym razem, Panie, gdy bogowie cierpieli udrękę, przybierałeś jedno czy drugie ciało i niszczyłeś ją. Ten nędznik był nieczysty, zawsze wrogi bogom, oddany pożądaniu, chciwości i pychu, i niezwykle gniewliwy. A jednak ten klejnot w koronie nikczemnych osiągnął twoje stopy, i to napełnia nasze umysły zdumieniem. My, bogowie, jesteśmy najbardziej uprzywilejowani, a jednak pochłonięci własnymi interesami zapomnieliśmy o oddaniu Panu. Wpadliśmy nieustannie w prąd egzystencji światowej. Teraz, Panie, chroń nas, bo przyszliśmy do ciebie szukać schronienia.
Doha 110
करि बिनती सुर सिद्ध सब रहे जहँ तहँ कर जोरि।अति सप्रेम तन पुलकि बिधि अस्तुति करत बहोरि।।110।।
kari binatī sura siddha saba rahe jahaṃ tahaṃ kara jori |ati saprema tana pulaki bidhi astuti karata bahori ||110||
Złożywszy swoją prośbę, wszyscy bogowie i siddhowie pozostali tam, gdzie byli, ze złożonymi rękami. Wtedy Brahma - całe jego istnienie przejęte głęboką miłością - zaczął ponownie wielbić Pana.
Chhand 111
जय राम सदा सुखधाम हरे।रघुनायक सायक चाप धरे।।
भव बारन दारन सिंह प्रभो।गुन सागर नागर नाथ बिभो।।
तन काम अनेक अनूप छबी।गुन गावत सिद्ध मुनींद्र कबी।।
जसु पावन रावन नाग महा।खगनाथ जथा करि कोप गहा।।
जन रंजन भंजन सोक भयं।गतक्रोध सदा प्रभु बोधमयं।।
अवतार उदार अपार गुनं।महि भार बिभंजन ग्यानघनं।।
अज ब्यापकमेकमनादि सदा।करुनाकर राम नमामि मुदा।।
रघुबंस बिभूषन दूषन हा।कृत भूप बिभीषन दीन रहा।।
गुन ग्यान निधान अमान अजं।नित राम नमामि बिभुं बिरजं।।
भुजदंड प्रचंड प्रताप बलं।खल बृंद निकंद महा कुसलं।।
बिनु कारन दीन दयाल हितं।छबि धाम नमामि रमा सहितं।।
भव तारन कारन काज परं।मन संभव दारुन दोष हरं।।
सर चाप मनोहर त्रोन धरं।जरजारुन लोचन भूपबरं।।
सुख मंदिर सुंदर श्रीरमनं।मद मार मुधा ममता समनं।।
अनवद्य अखंड न गोचर गो।सबरूप सदा सब होइ न गो।।
इति बेद बदंति न दंतकथा।रबि आतप भिन्नमभिन्न जथा।।
कृतकृत्य बिभो सब बानर ए।निरखंति तवानन सादर ए।।
धिग जीवन देव सरीर हरे।तव भक्ति बिना भव भूलि परे।।
अब दीन दयाल दया करिऐ।मति मोरि बिभेदकरी हरिऐ।।
जेहि ते बिपरीत क्रिया करिऐ।दुख सो सुख मानि सुखी चरिऐ।।
खल खंडन मंडन रम्य छमा।पद पंकज सेवित संभु उमा।।
नृप नायक दे बरदानमिदं।चरनांबुज प्रेम सदा सुभदं।।
jaya rāma sadā sukhadhāma hare |raghunāyaka sāyaka cāpa dhare ||
bhava bārana dārana siṃha prabho |guṇa sāgara nāgara nātha bibhō ||
tana kāma aneka anūpa chabī |guṇa gāvata siddha munīṃdra kabī ||
jasu pāvana rāvana nāga mahā |khaganātha jathā kari kōpa gahā ||
jana raṃjana bhaṃjana sōka bhayaṃ |gatakrōdha sadā prabhu bōdhamayaṃ ||
avatāra udāra apāra guṇaṃ |mahi bhāra vibhaṃjana gyānaghanaṃ ||
aja byāpaka ekamanādi sadā |karuṇākara rāma namāmi mudā ||
raghubansa bibhūṣana dūṣaṇa hā |kṛta bhūpa bibhīṣaṇa dīna rahā ||
guṇa gyāna nidhāna amāna ajaṃ |nita rāma namāmi bibhūṃ birajaṃ ||
bhujadaṃḍa pracaṃḍa pratāpa balaṃ |khala bṛṃda nikaṃda mahā kusalaṃ ||
binu kārana dīna dayāla hitaṃ |chabidhāma namāmi ramā sahitaṃ ||
bhava tāraṇa kāraṇa kāja paraṃ |mana saṃbhava dāruṇa dōṣa haraṃ ||
sara cāpa manōhara trōṇa dharaṃ |jara-jāruṇa lōcana bhūpabaraṃ ||
sukha maṃdira suṃdara śrīramanaṃ |mada māra mudhā mamatā samanaṃ ||
anavādya akhaṃḍa na gōcara gō |sabarūpa sadā saba hōi na gō ||
iti bēda badaṃti na daṃtakathā |rabi ātapa bhinnamabhinna jathā ||
kṛtakṛtya bibhō saba bānara ē |nirakhaṃti tavānana sādara ē ||
dhiga jīvana dēva sarīra harē |tava bhakti binā bhava bhūli parē ||
aba dīna dayāla dayā kari-ai |mati mōri bibhēdakarī hari-ai ||
jehi tē biparīta kriyā kari-ai |dukha sō sukha māni sukhī cari-ai ||
khala khaṃḍana maṃḍana ramya kṣamā |pada paṃkaja sēvita saṃbhu umā ||
nṛpa nāyaka dē baradānamidaṃ |caraṇāṃbuja prēma sadā subhadaṃ ||
Chwała Ramie, zawsze siedzibie szczęścia, o Hari, Panie Raghu, niosący strzałę i łuk. O Panie, jesteś lwem rozszarpującym słonia doczesnego istnienia; oceanem cnót, wszechmądry, Mistrzu, wszechprzenikający. Twoje ciało posiada niezrównaną urodę niezliczonych Kamadewów; doskonali, wielcy mędrcy i poeci śpiewają Twoje cnoty. Twoja chwała oczyszcza; w gnwie schwyciłeś Rawanę, tego potężnego węża, jak król ptaków chwyta węża. Radości Twoich czcicieli, niszczycielu smutku i strachu, o Panie zawsze wolnym od gniewu, z czystej mądrości uczynionym. Twoje wcielenie jest łaskawe, Twoje cnoty bezkresne; kruszysz ciężar ziemi i samą jesteś mądrością. Narodzony z niczego, wszechprzenikający, jedyny, bez początku, wieczny: o Ramo, kopalni litości, kłaniam Ci się z radością. Ozdobo rodu Raghu, zabójco Duszany, uczyniłeś królem Wibhiszanę, który był pokorny i opuszczony. Skarbcze cnót i mądrości, wolny od pychy, nienarodzony: zawsze kłaniam się Tobie, Ramo, wszechprzenikający i bez skazy. Twoje potężne ramiona są groźne w chwale i w sile; jesteś najzręczniejszy w wyrywaniu z korzeniem hord niegodziwców. Litościwy dla niskich bez żadnej przyczyny, ich prawdziwy dobroczyńca, siedzibo piękna: kłaniam się Tobie wraz z Twoją małżonką Lakszmi. Przenosisz dusze przez ocean istnienia, stoisz poza przyczyną i skutkiem, i odbierasz straszliwe grzechy zrodzone z umysłu. Niosący strzały, łuk i wdzięczny kołczan, o oczach czerwonych jak lotos, najlepszy z królów. Świątynio szczęścia, piękny umiłowany Śri, uśmierzasz pychę, pożądanie, fałsz i poczucie posiadania. Bez nagany, niepodzielny, poza zasięgiem zmysłów; zawsze przybierający każdą postać, jesteś wszystkim, a jednak nie jesteś wszystkim. Tak głoszą Wedy, i nie jest to próżna opowieść: jak słońce i jego światło są odrębne, a zarazem nie odrębne. O wszechprzenikający Panie, wszystkie te małpy wypełniły cel swego życia, gdyż z czcią patrzą na Twoją twarz. Hańba naszemu życiu i naszym ciałom jako bogów, o Hari, bo bez oddania Ci czci błądzimy i giniemy w świecie. Teraz, o litościwy dla niskich, okaż mi miłosierdzie i odbierz ten mój umysł, który widzi rzeczy jako podzielone, przez który postępujemy przewrotnie i, biorąc smutek za radość, chodzimy zadowoleni. Niszczycielu niegodziwców, ozdobo pięknej ziemi, których stopy lotosu służą Sambhu i Uma. O władco królów, udziel mi tej łaski: niezawodnej miłości do Twoich stóp lotosu, które darzą każdym błogosławieństwem.
Doha 111
बिनय कीन्हि चतुरानन प्रेम पुलक अति गात।सोभासिंधु बिलोकत लोचन नहीं अघात।।111।।
binaya kīnhi caturānana prema pulaka ati gāta |sobhāsiṃdhu bilokata locana nahīṃ aghāta ||111||
Brahma, czterolicy, złożył pokorną prośbę, jego ciało przejęte było głęboką miłością. Patrząc na ocean piękna, jego oczy nie mogły się nasycić widokiem.
Ćaupai 112.1-4
तेहि अवसर दसरथ तहँ आए।तनय बिलोकि नयन जल छाए।।
अनुज सहित प्रभु बंदन कीन्हा।आसिरबाद पिताँ तब दीन्हा।।
तात सकल तव पुन्य प्रभाऊ।जीत्यों अजय निसाचर राऊ।।
सुनि सुत बचन प्रीति अति बाढ़ी।नयन सलिल रोमावलि ठाढ़ी।।
रघुपति प्रथम प्रेम अनुमाना।चितइ पितहि दीन्हेउ दृढ़ ग्याना।।
ताते उमा मोच्छ नहिं पायो।दसरथ भेद भगति मन लायो।।
सगुनोपासक मोच्छ न लेहीं।तिन्ह कहुँ राम भगति निज देहीं।।
बार बार करि प्रभुहि प्रनामा।दसरथ हरषि गए सुरधामा।।
tehi avasara dasaratha tahã āe |tanaya biloki nayana jala chāe ||
anuja sahita prabhu bandana kīnhā |āsirabāda pitā̃ taba dīnhā ||
tāta sakala tava pun̐ya prabhāū |jītyõ ajaya nisācara rāū ||
suni suta bacana prīti ati bāṛhī |nayana salila romāvali ṭhāṛhī ||
raghupati prathama prema anumānā |citai pitahi dīnheu dṛṛha gyānā ||
tāte umā moccha nahĩ pāyo |dasaratha bheda bhagati mana lāyo ||
sagunopāsaka moccha na lehī̃ |tinh kahũ rāma bhagati nija dehī̃ ||
bāra bāra kari prabhuhi pranāmā |dasaratha haraṣi gae suradhāmā ||
W tym momencie Dasaratha przybył tam; ujrzawszy swego syna, jego oczy zasłoniły się łzami. Pan, ze swym młodszym bratem u boku, skłonił się z czcią; wtedy ojciec udzielił mu błogosławieństwa. 'Moje dziecko, wszystko to jest owocem mocy twoich zasług - podbiłeś nie do podbicia króla nocnych wędrowców.' Słysząc słowa syna, jego miłość wezbrała; łzy popłynęły, a włosy na ciele zjeżyły się. Ragupati, poznając najpierw naturę tej miłości, spojrzał na swego ojca i udzielił mu stałego duchowego wglądu. Dlatego, o Umo, Dasaratha nie osiągnął ostatecznego wyzwolenia, ponieważ utrwalił swoje serce w oddaniu, które zachowuje odrębność. Ci, którzy czczą Pana w Jego przejawionej, uwarunkowanej formie, nie przyjmują (bezosobowego) mokszy; im Rama udziela własnego oddania. Kłaniając się Panu raz po raz, Dasaratha odszedł w radości do siedziby bogów.
Doha 112
अनुज जानकी सहित प्रभु कुसल कोसलाधीस।सोभा देखि हरषि मन अस्तुति कर सुर ईस।।112।।
anuja jānakī sahita prabhu kusala kosalādhīsa |sobhā dekhi haraṣi mana astuti kara sura īsa ||112||
Z młodszym bratem i Janaki u swego boku, Pan - Władca Kosali - trwał w pomyślności. Ujrzawszy ten blask, Pan bogów ucieszył się w sercu i złożył chwałę.
Chhand 113.1-8
जय राम सोभा धाम।दायक प्रनत बिश्राम।।
धृत त्रोन बर सर चाप।भुजदंड प्रबल प्रताप।।1।।
जय दूषनारि खरारि।मर्दन निसाचर धारि।।
यह दुष्ट मारेउ नाथ।भए देव सकल सनाथ।।2।।
जय हरन धरनी भार।महिमा उदार अपार।।
जय रावनारि कृपाल।किए जातुधान बिहाल।।3।।
लंकेस अति बल गर्ब।किए बस्य सुर गंधर्ब।।
मुनि सिद्ध नर खग नाग।हठि पंथ सब कें लाग।।4।।
परद्रोह रत अति दुष्ट।पायो सो फलु पापिष्ट।।
अब सुनहु दीन दयाल।राजीव नयन बिसाल।।5।।
मोहि रहा अति अभिमान।नहिं कोउ मोहि समान।।
अब देखि प्रभु पद कंज।गत मान प्रद दुख पुंज।।6।।
कोउ ब्रह्म निर्गुन ध्याव।अब्यक्त जेहि श्रुति गाव।।
मोहि भाव कोसल भूप।श्रीराम सगुन सरूप।।7।।
बैदेहि अनुज समेत।मम हृदयँ करहु निकेत।।
मोहि जानिए निज दास।दे भक्ति रमानिवास।।8।।
दे भक्ति रमानिवास त्रास हरन सरन सुखदायकं।सुख धाम राम नमामि काम अनेक छबि रघुनायकं।।
सुर बृंद रंजन द्वंद भंजन मनुज तनु अतुलितबलं।ब्रह्मादि संकर सेब्य राम नमामि करुना कोमलं।।
jaya rāma sobhā dhāma |dāyaka pranata bisrāma ||
dhṛta trona bara sara cāpa |bhujadaṇḍa prabala pratāpa ||1||
jaya dūṣaṇāri kharāri |mardana nisācara dhāri ||
yaha duṣṭa māreu nātha |bhae deva sakala sanātha ||2||
jaya harana dharanī bhāra |mahimā udāra apāra ||
jaya rāvaṇāri kṛpāla |kie jātudhāna bihāla ||3||
laṅkesa ati bala garba |kie basya sura gandharba ||
muni siddha nara khaga nāga |haṭhi pantha saba kẽ lāga ||4||
paradroha rata ati duṣṭa |pāyo so phalu pāpiṣṭa ||
aba sunahu dīna dayāla |rājīva nayana bisāla ||5||
mohi rahā ati abhimāna |nahĩ kou mohi samāna ||
aba dekhi prabhu pada kañja |gata māna prada dukha puñja ||6||
kou brahma nirguna dhyāva |avyakta jehi śruti gāva ||
mohi bhāva kosala bhūpa |śrīrāma saguna sarūpa ||7||
baidehi anuja sameta |mama hṛdayã karahu niketa ||
mohi jānie nija dāsa |de bhakti ramānivāsa ||8||
de bhakti ramānivāsa trāsa harana sarana sukhadāyakaṃ |sukha dhāma rāma namāmi kāma aneka chabi raghunāyakaṃ ||
sura bṛnda rañjana dvaṃda bhañjana manuja tanu atulita-balaṃ |brahmādi śaṅkara sebya rāma namāmi karuṇā komalaṃ ||
Zwycięstwo Ramie, samemu przybytkowi blasku, który daje odpoczynek wszystkim, którzy się kłaniają. Dzierży kołczan, wybrany łuk i strzały; Jego potężne ramiona pełne są niezwyciężonej mocy. (1) Zwycięstwo zabójcy Duśany i Khary, miażdżycielowi zastępów nocnych wędrowców; Powaliłeś tego nikczemnika, o Panie, i wszyscy bogowie stali się znowu bezpieczni. (2) Zwycięstwo Temu, który unosi ciężar ziemi, którego wielkość jest hojna i bez miary; Zwycięstwo litościwemu wrogowi Rawany, który pognębił demony. (3) Pan Lanki, upojony siłą i dumą, ujarzmił bogów i gandharwów; Mędrcy, siddhowie, ludzie, ptaki, węże - gwałtownie stawiał przeszkody na drodze wszystkich. (4) Zawsze oddany zdradzie wobec innych, wyjątkowo podły - otrzymał owoc godny najbardziej grzesznych. Teraz posłuchaj mnie, o Litościwy dla pokornych, o Panie o szerokich lotosowych oczach. (5) Byłem pogrążony w wielkiej pysze: nikt, myślałem, nie był mi równy. Ale ujrzawszy lotosowe stopy Pana, moja duma uciekła, a góra smutku została rozproszona. (6) Niektórzy medytują nad Brahmanem bez cech, Nieprzejawionym, opiewanym przez Wedy; Ale dla mnie drogi jest Król Kosali - Śri Rama, osobowy Pan, bogaty w łaskawe cechy. (7) Z Waidehi i Twoim młodszym bratem, uczyń swoje mieszkanie w moim sercu. Poznaj mnie jako Twego własnego sługę; obdarz mnie oddaniem, o Przybytku Lakszmi. (8) Obdarz oddaniem, o Przybytku Lakszmi - usuwający lęk, ucieczka, dawca spokoju. Rama, dom błogości, kłaniam się Tobie, o Ragunatha o niezliczonych pięknościach. Rozradowiciel zastępów bogów, niszczyciel konfliktów i dualizmu, w ludzkiej formie o niezrównanej mocy - Służony przez Brahmę i Śankarę: temu Ramie kłaniam się, czułemu z miłosierdzia.
Doha 113
अब करि कृपा बिलोकि मोहि आयसु देहु कृपाल।काह करौं सुनि प्रिय बचन बोले दीनदयाल।।113।।
aba kari kṛpā biloki mohi āyasu dehu kṛpāla |kāha karaũ suni priya bacana bole dīna-dayāla ||113||
«Teraz, o miłosierny Panie, wejrzyj na mnie z łaską i daj mi swoje polecenie: co mam czynić?» Słysząc te pełne miłości słowa, Litościwy, przyjaciel pokornych, przemówił.
Ćaupai 114.1-5
सुनु सुरपति कपि भालु हमारे।परे भूमि निसचरन्हि जे मारे।।
मम हित लागि तजे इन्ह प्राना।सकल जिआउ सुरेस सुजाना।।
सुनु खगेस प्रभु कै यह बानी।अति अगाध जानहिं मुनि ग्यानी।।
प्रभु सक त्रिभुअन मारि जिआई।केवल सक्रहि दीन्हि बड़ाई।।
सुधा बरषि कपि भालु जिआए।हरषि उठे सब प्रभु पहिं आए।।
सुधाबृष्टि भै दुहु दल ऊपर।जिए भालु कपि नहिं रजनीचर।रामाकार भए तिन्ह के मन।मुक्त भए छूटे भव बंधन।।
सुर अंसिक सब कपि अरु रीछा।जिए सकल रघुपति कीं ईछा।।
राम सरिस को दीन हितकारी।कीन्हे मुकुत निसाचर झारी।।
खल मल धाम काम रत रावन।गति पाई जो मुनिबर पाव न।।
sunu surapati kapi bhālu hamāre |pare bhūmi nisacaranhi je māre ||
mama hita lāgi taje inha prānā |sakala jiāu suresa sujānā ||
sunu khagesa prabhu kai yaha bānī |ati agādha jānahin muni gyānī ||
prabhu saka tribhuana māri jiāī |kevala sakrahi dīnhi baṛāī ||
sudhā baraṣi kapi bhālu jiāe |haraṣi uṭhe saba prabhu pahĩ āe ||
sudhābṛṣṭi bhai duhu dala ūpara |jie bhālu kapi nahĩ rajanīcara ||
rāmākāra bhae tinh ke mana |mukta bhae chūṭe bhava bandhana ||
sura aṃsika saba kapi aru rīchā |jie sakala raghupati kī̃ īchā ||
rāma sarisa ko dīna hitakārī |kīnhe mukuta nisācara jhārī ||
khala mala dhāma kāma rata rāvan |gati pāī jo munibara pāva na ||
Posłuchaj, o Panie bogów: nasze małpy i niedźwiedzie leżą na ziemi, zabite przez nocnych wędrowców. Dla mnie oddali swoje życie; ożyw ich wszystkich, o mądry Indro.' Posłuchaj, o Khagesa: to słowo Pana jest niezwykle niezgłębione - tak wiedzą mędrcy i mądrzy. Pan może zabić i przywrócić do życia trzy światy; jednak przyznał to wyróżnienie tylko Indrze. Zraszając nektarem, Indra ożywił małpy i niedźwiedzie; w radości wszyscy powstali i przyszli do Pana. Deszcz nektaru spadł na obie armie; niedźwiedzie i małpy przeżyły, ale nie nocni wędrowcy. Sama forma Ramy ukształtowała się w ich sercach; zostali wyzwoleni - więzy stawania się zostały przecięte. Wszystkie małpy i niedźwiedzie były cząstkami bogów; ożyli ponownie wyłącznie z woli Ragupatiego. Któż jest jak Rama, dobroczyńca pokornych? Wyzwolił nawet zastęp demonów. Rawana - pochłonięty żądzą, przybytek brudu i nikczemności - osiągnął stan, którego nawet wielcy mędrcy nie osiągają.
Doha 114(क)-(ख)
सुमन बरषि सब सुर चले चढ़ि चढ़ि रुचिर बिमान।देखि सुअवसरु प्रभु पहिं आयउ संभु सुजान।।114(क)।।
परम प्रीति कर जोरि जुग नलिन नयन भरि बारि।पुलकित तन गदगद गिराँ बिनय करत त्रिपुरारि।।114(ख)।।
sumana baraṣi saba sura cale caṛhi-caṛhi rucira bimāna |dekhi su-avasaru prabhu pahiṁ āyu sambhu sujāna ||114(ka)||
parama prīti kari jori juga nalina nayana bhari bāri |pulakita tana gadagada girāṁ binaya karata tripurāri ||114(kha)||
Zraszając kwiatami, wszyscy bogowie odeszli, wsiadając na swoje wspaniałe niebiańskie wozy. Ujrzawszy pomyślny moment, mądry Śambhu przybył do obecności Pana. Z najgłębszą miłością złączył dłonie; jego lotosowe oczy napełniły się łzami. Jego ciało drżało, głos się łamał, gdy Tripurari składał swoją pokorną prośbę.
Chhand 115.1-5
मामभिरक्षय रघुकुल नायक।धृत बर चाप रुचिर कर सायक।।
मोह महा घन पटल प्रभंजन।संसय बिपिन अनल सुर रंजन।।1।।
अगुन सगुन गुन मंदिर सुंदर।भ्रम तम प्रबल प्रताप दिवाकर।।
काम क्रोध मद गज पंचानन।बसहु निरंतर जन मन कानन।।2।।
बिषय मनोरथ पुंज कंज बन।प्रबल तुषार उदार पार मन।।
भव बारिधि मंदर परमं दर।बारय तारय संसृति दुस्तर।।3।।
स्याम गात राजीव बिलोचन।दीन बंधु प्रनतारति मोचन।।
अनुज जानकी सहित निरंतर।बसहु राम नृप मम उर अंतर।।4।।
मुनि रंजन महि मंडल मंडन।तुलसिदास प्रभु त्रास बिखंडन।।5।।
māmabhirakṣaya raghukula nāyaka |dhṛta bara cāpa rucira kara sāyaka ||
moha mahā ghana paṭala prabhañjana |saṃśaya bipina anala sura rañjana ||1||
aguṇa saguṇa guṇa mandira sundara |bhrama tama prabala pratāpa divākara ||
kāma krodha mada gaja pañcānana |basahu nirantara jana mana kānana ||2||
biṣaya manoratha puñja kañja bana |prabala tuṣāra udāra pāra mana ||
bhava bāridhi mandara paramaṃ dara |bāray tāray saṃsṛti dustara ||3||
śyāma gāta rājīva bilocana |dīna bandhu pranaṭārati mocana ||
anuja jānakī sahita nirantara |basahu rāma nṛpa mama ura antara ||4||
muni rañjana mahi maṇḍala maṇḍana |tulasīdāsa prabhu trāsa bikhaṇḍana ||5||
Chroń mnie, o Panie z rodu Raghu, który dzierżysz w dłoniach doskonały łuk i pełne wdzięku strzały. Jesteś wichrem, który rozprasza gęste chmury wielkiego omamienia, ogniem, który spala las wątpliwości, i radością bogów. Bez cech i jednakże z cechami, jesteś piękną siedzibą wszystkich cnót i słońcem potężnego blasku, które rozprasza ciemność iluzji. Jesteś lwem przeciwko słoniom pożądania, gniewu i pychy; przebywaj zawsze w lesie serca twego sługi. Jesteś srogim szronem na gąszczu lotosów, którymi są pragnienia przedmiotów zmysłów, o hojny Panie, który jesteś poza zasięgiem umysłu. Jesteś górą Mandara do maślania oceanu doczesnego istnienia i najwyższą siedzibą wyzwolenia; odwróć ode mnie lub przepraw mnie przez ten trudny do przekroczenia cykl narodzin i śmierci. O ciemnym ciele i lotosowych oczach, przyjacielu pokornych, wyzwalasz cierpiących, którzy kłaniają się przed tobą. Przebywaj na zawsze w moim sercu, o królu Rama, wraz z twoim młodszym bratem i Janaki. Radujesz mędrców i przyozdabiasz krąg ziemi; jesteś niszczycielem strachu, o Panie Tulsidasa.
Doha 115
नाथ जबहिं कोसलपुरीं होइहि तिलक तुम्हार।कृपासिंधु मैं आउब देखन चरित उदार।।115।।
nātha jabahiṁ kosalapurīṁ hoihi tilaka tumhāra |kṛpāsindhu maiṁ āuba dekhana carita udāra ||115||
O Panie, gdy w Ayodhyā odbędzie się Twoja koronacja - o oceanie łaski - przybędę, aby ujrzeć Twoje szlachetne czyny.
Ćaupai 116.1-4
करि बिनती जब संभु सिधाए।तब प्रभु निकट बिभीषनु आए।।
नाइ चरन सिरु कह मृदु बानी।बिनय सुनहु प्रभु सारँगपानी।।
सकुल सदल प्रभु रावन मार्यो।पावन जस त्रिभुवन बिस्तार्यो।।
दीन मलीन हीन मति जाती।मो पर कृपा कीन्हि बहु भाँती।।
अब जन गृह पुनीत प्रभु कीजे।मज्जनु करिअ समर श्रम छीजे।।
देखि कोस मंदिर संपदा।देहु कृपाल कपिन्ह कहुँ मुदा।।
सब बिधि नाथ मोहि अपनाइअ।पुनि मोहि सहित अवधपुर जाइअ।।
सुनत बचन मृदु दीनदयाला।सजल भए द्वौ नयन बिसाला।।
kari binatī jaba sambhu sidhāe |taba prabhu nikaṭa bibhīṣanu āe ||
nāi carana siru kaha mṛdu bānī |binaya sunahu prabhu sāraṅgapānī ||
sakula sadala prabhu rāvana māryo |pāvana jasa tribhuvana bistāryo ||
dīna malīna hīna mati jātī |mo para kṛpā kīnhi bahu bhā̃tī ||
aba jana gṛha punīta prabhu kīje |majjanu kari'a samara śrama chīje ||
dekhi kosa mandira sampadā |dehu kṛpāla kapinha kahũ mudā ||
saba bidhi nātha mohi apanāi'a |puni mohi sahita avadhapura jāi'a ||
sunata bacana mṛdu dīnadayālā |sajala bhae dvau nayana bisālā ||
Gdy Śambhu złożył swoją modlitwę i odszedł, Vibhīṣaṇa zbliżył się do Pana. Skłoniwszy się, złożył głowę u stóp Pana i przemówił łagodnie: "Wysłuchaj moją prośbę, o Panie niosący łuk. Zabiłeś Rāvaṇę wraz z całym jego wojskiem; Twoja oczyszczająca sława rozprzestrzeniła się przez trzy światy. Jestem biedny i skalany, o małym rozumieniu i niskim stanie - a jednak okazałeś mi łaskę na wiele sposobów. Teraz, o Panie, uświęć dom swego sługi; kąp się tam i obmyj zmęczenie bitwy. Obejrzyj skarby mojego pałacu; w swojej dobroci obdarz radością również małpy. W każdym względzie, o Mistrzu, przyjmij mnie jako swego - a potem zabierz mnie ze sobą do Ayodhyā." Słysząc te łagodne słowa, oczy pełnego współczucia Pana napełniły się łzami.
Doha 116(क)-(घ)
तोर कोस गृह मोर सब सत्य बचन सुनु भ्रात।भरत दसा सुमिरत मोहि निमिष कल्प सम जात।।116(क)।।
तापस बेष गात कृस जपत निरंतर मोहि।देखौं बेगि सो जतनु करु सखा निहोरउँ तोहि।।116(ख)।।
बीतें अवधि जाउँ जौं जिअत न पावउँ बीर।सुमिरत अनुज प्रीति प्रभु पुनि पुनि पुलक सरीर।।116(ग)।।
करेहु कल्प भरि राजु तुम्ह मोहि सुमिरेहु मन माहिं।पुनि मम धाम पाइहहु जहाँ संत सब जाहिं।।116(घ)।।
tora kosa gṛha mora saba satya bacana sunu bhrāta |bharata dasā sumirata mohi nimiṣa kalpa sama jāta ||116(ka)||
tāpasa beṣa gāta kṛsa japata nirantara mohi |dekhauṁ begi so jatanu karu sakhā nihorauṁ tohi ||116(kha)||
bīteṁ avadhi jāuṁ jauṁ jiata na pāvauṁ bīra |sumirata anuj prīti prabhu puni-puni pulaka sarīra ||116(ga)||
karehu kalpa bhari rāju tumha mohi sumirehu mana māhiṁ |puni mama dhāma pāihahu jahāṁ santa saba jāhiṁ ||116(gha)||
Twój skarbiec i twój dom są w całości moje, słuchaj, bracie, tych prawdziwych słów. Wspominając los Bharaty, każda chwila dla mnie upływa jak jedna era. On nosi strój ascety, jego ciało jest wychudzone, i nieustannie powtarza moje imię. Przyjacielu, błagam cię: znajdź sposób, abym mógł go szybko ujrzeć. Jeśli wyruszę po upływie wyznaczonego czasu, obawiam się, że nie zastałbym bohatera przy życiu. Wspominając miłość jego młodszego brata, Pan czuł, jak jego ciało wzdryga się wciąż na nowo. Będziesz rządzić przez całą erę, zachowując mnie w swojej pamięci. Następnie osiągniesz moją siedzibę, dokąd udają się wszyscy święci.
Ćaupai 117.1-4
सुनत बिभीषन बचन राम के।हरषि गहे पद कृपाधाम के।।
बानर भालु सकल हरषाने।गहि प्रभु पद गुन बिमल बखाने।।
बहुरि बिभीषन भवन सिधायो।मनि गन बसन बिमान भरायो।।
लै पुष्पक प्रभु आगें राखा।हँसि करि कृपासिंधु तब भाषा।।
चढ़ि बिमान सुनु सखा बिभीषन।गगन जाइ बरषहु पट भूषन।।
नभ पर जाइ बिभीषन तबही।बरषि दिए मनि अंबर सबही।।
जोइ जोइ मन भावइ सोइ लेहीं।मनि मुख मेलि डारि कपि देहीं।।
हँसे रामु श्री अनुज समेता।परम कौतुकी कृपा निकेता।।
sunata bibhīṣana bacana rāma ke |haraṣi gahe pada kṛpādhāma ke ||
bānara bhālu sakala haraṣāne |gahi prabhu pada guna bimala bakhāne ||
bahuri bibhīṣana bhavana sidhāyo |mani-gana basana bimāna bharāyo ||
lai puṣpaka prabhu āgeṁ rākhā |haṁsi kari kṛpāsiṁdhu taba bhāṣā ||
caṛhi bimāna sunu sakhā bibhīṣana |gagana jāi baraṣahu paṭa bhūṣana ||
nabha para jāi bibhīṣana tabahī |baraṣi die mani aṁbara sabahī ||
joi joi mana bhāvai soi lehīṁ |mani mukha meli ḍāri kapi dehīṁ ||
haṁse rāmu śrī anuja sametā |parama kautūkī kṛpā niketā ||
Słysząc słowa Ramy, Wibhiszana z radością ujął stopy Przebytku Miłosierdzia. Wszystkie małpy i niedźwiedzie również się ucieszyły; ujęły stopy Pana i opowiadały o Jego nieskazitelnych cnotach. Następnie Wibhiszana udał się do swojego pałacu i kazał napełnić niebiański rydwan stertami klejnotów i szat. Przyniósł rydwan Puszpaka i ustawił go przed Panem. Wtedy Ocean Współczucia uśmiechnął się i przemówił. "Słuchaj, przyjacielu Wibhiszano: wsiądź na rydwan, wnieś się w niebo i spuszczaj deszcz szat i ozdób." Wibhiszana natychmiast wzniósł się w niebo i zsyłał klejnoty i szaty na wszystkich. Co każdemu spodobało się w sercu, to brali; małpy wkładały klejnoty do pysków, wypluwały je i tak rozdawały. Rama śmiał się wraz z Sitą i swoim młodszym bratem; Przebytek Miłosierdzia jest najwyższej miłości do zabawy.
Doha 117(क)-(ख)
मुनि जेहि ध्यान न पावहिं नेति नेति कह बेद।कृपासिंधु सोइ कपिन्ह सन करत अनेक बिनोद।।117(क)।।
उमा जोग जप दान तप नाना मख ब्रत नेम।राम कृपा नहि करहिं तसि जसि निष्केवल प्रेम।।117(ख)।।
muni jehi dhyāna na pāvahiṁ neti neti kaha beda |kṛpāsiṁdhu soi kapinha sana karata aneka binoda ||117(ka)||
umā joga japa dāna tapa nānā makha brata nema |rāma kṛpā nahi karahiṁ tasi jasi niṣkevala prema ||117(kha)||
Tego, którego mędrcy nie mogą osiągnąć przez medytację, a którego Wedy wskazują tylko mówiąc: "Nie to, nie to" - ten sam Ocean Miłosierdzia bawi się na wiele sposobów z małpami. O Umo, joga, japa, jałmużna, asceza, rozmaite ofiary, śluby i dyscypliny nie przyciągają łaski Śri Rāmy tak, jak czysta, jednolita miłość.
Ćaupai 118.1-5
भालु कपिन्ह पट भूषन पाए।पहिरि पहिरि रघुपति पहिं आए।।
नाना जिनस देखि सब कीसा।पुनि पुनि हँसत कोसलाधीसा।।
चितइ सबन्हि पर कीन्हि दाया।बोले मृदुल बचन रघुराया।।
तुम्हरें बल मैं रावनु मार्यो।तिलक बिभीषन कहँ पुनि सार्यो।।
निज निज गृह अब तुम्ह सब जाहू।सुमिरेहु मोहि डरपहु जनि काहू।।
सुनत बचन प्रेमाकुल बानर।जोरि पानि बोले सब सादर।।
प्रभु जोइ कहहु तुम्हहि सब सोहा।हमरे होत बचन सुनि मोहा।।
दीन जानि कपि किए सनाथा।तुम्ह त्रेलोक ईस रघुनाथा।।
सुनि प्रभु बचन लाज हम मरहीं।मसक कहूँ खगपति हित करहीं।।
देखि राम रुख बानर रीछा।प्रेम मगन नहिं गृह कै ईछा।।
bhālu kapinha paṭa bhūṣana pāe |pahiri pahiri raghupati pahiṁ āe ||
nānā jinsa dekhi saba kīsā |puni puni haṁsata kosalādhīsā ||
citai sabanhi para kīnhi dāyā |bole mṛdula bacana raghurāyā ||
tumhareṁ bala maiṁ rāvaṇu māryo |tilaka bibhīṣana kahaṁ puni sāryo ||
nija nija gṛha aba tumha saba jāhū |sumirehu mohi ḍarapahu jani kāhū ||
sunata bacana premākula bānara |jori pāni bole saba sādara ||
prabhu joi kahahu tumahi saba sohā |hamare hota bacana suni mohā ||
dīna jāni kapi kie sanāthā |tumha trailoka īsa raghunāthā ||
suni prabhu bacana lāja hama marahīṁ |masaka kahūṁ khagapati hita karahīṁ ||
dekhi rāma rukha bānara rīchā |prema magana nahiṁ gṛha kai īchā ||
Niedźwiedzie i małpy otrzymały szaty i ozdoby, i przyodziewając się w nie, jeden po drugim, stawali przed Panem Raghuów. Widząc wszystkie małpy w takiej różnorodności strojów, Pan Kosalii śmiał się wciąż na nowo. Spojrzał na nich wszystkich z litością, i Król Raghuów przemówił łagodnymi słowy. «Dzięki waszej sile zabiłem Rawanę, a potem dopełniłem namaszczenia Wibhiszany. Teraz idźcie wszyscy, każdy do swego własnego domu. Wspominajcie mnie i nie lękajcie się nikogo.» Słysząc te słowa, małpy przepełniły się miłością, i wszystkie mówiły z uszanowaniem, złożonymi dłońmi. «Panie, cokolwiek mówisz, przystoi ci; lecz słysząc twoje słowa, jesteśmy zmieszani. Uznając nas, małpy, za niskich, dałeś nam opiekuna; ty, o Panie Raghuów, jesteś panem trzech światów. Słysząc słowa naszego Pana, umieramy ze wstydu: czy komar może uczynić coś dobrego dla Garudy, króla ptaków?» Widząc wolę Ramy, małpy i niedźwiedzie byli pogrążeni w miłości, i nie mieli pragnienia powrotu do domów.
Doha 118(क)-(ग)
प्रभु प्रेरित कपि भालु सब राम रूप उर राखि।हरष बिषाद सहित चले बिनय बिबिध बिधि भाषि।।118(क)।。कपिपति नील रीछपति अंगद नल हनुमान।सहित बिभीषन अपर जे जूथप कपि बलवान।।118(ख)।।
कहि न सकहिं कछु प्रेम बस भरि भरि लोचन बारि।सन्मुख चितवहिं राम तन नयन निमेष निवारि।।118(ग)।।
prabhu prerit kapi bhālu saba rāma rūpa ura rākhi |haraṣa biṣāda sahita cale binaya bibidha bidhi bhāṣi ||118(ka)||
kapipati nīla rīchapati aṅgada nala hanumāna |sahita bibhīṣana apara je jūthapa kapi balavāna ||118(kha)||
kahi na sakahiṁ kachu prema basa bhari bhari locana bāri |sanmukha citavahiṁ rāma tana nayana nimeṣa nivāri ||118(ga)||
Rozkazani przez Pana, wszystkie małpy i niedźwiedzie wyruszyły, z formą Rāmy złożoną w ich sercach - idąc z mieszaniną radości i smuttu, wyrażając swoje pokorne prośby na wiele sposobów. Nila, wódz małp, Angada, pan wśród niedźwiedzi, Nala, Hanuman, z Vibhishaną i innymi potężnymi dowódcami oddziałów - tak wyruszyli. Miłość dławiła ich mowę; ich oczy napełniały się łzami raz po raz, gdy wpatrywali się w formę Rāmy przed nimi, odmawiając nawet mrugania.
Ćaupai 119.1-6
अतिसय प्रीति देख रघुराई।लिन्हे सकल बिमान चढ़ाई।।
मन महुँ बिप्र चरन सिरु नायो।उत्तर दिसिहि बिमान चलायो।।
चलत बिमान कोलाहल होई।जय रघुबीर कहइ सबु कोई।।
सिंहासन अति उच्च मनोहर।श्री समेत प्रभु बैठै ता पर।।
राजत रामु सहित भामिनी।मेरु सृंग जनु घन दामिनी।।
रुचिर बिमानु चलेउ अति आतुर।कीन्ही सुमन बृष्टि हरषे सुर।।
परम सुखद चलि त्रिबिध बयारी।सागर सर सरि निर्मल बारी।।
सगुन होहिं सुंदर चहुँ पासा।मन प्रसन्न निर्मल नभ आसा।।
कह रघुबीर देखु रन सीता।लछिमन इहाँ हत्यो इँद्रजीता।।
हनूमान अंगद के मारे।रन महि परे निसाचर भारे।।
कुंभकरन रावन द्वौ भाई।इहाँ हते सुर मुनि दुखदाई।।
atisaya prīti dekha raghurāī |linhē sakala bimāna caṛhāī ||
mana mahuṁ bipra carana siru nāyo |uttara disihi bimāna calāyo ||
calata bimāna kolāhala hoī |jaya raghubīra kahai sabu koī ||
siṁhāsana ati ucca manohara |śrī sameta prabhu baiṭhai tā para ||
rājata rāmu sahita bhāminī |meru sṛṅga janu ghana dāminī ||
rucira bimānu caleu ati ātura |kīnhī sumana bṛṣṭi haraṣe sura ||
parama sukhada cali tri-bidha bayārī |sāgara sara sari nirmala bārī ||
saguna hohiṁ suṁdara cahuṁ pāsā |mana prasanna nirmala nabha āsā ||
kaha raghubīra dekhu rana sītā |lachimana ihāṁ hatyo iṁdrajītā ||
hanūmāna aṅgada ke māre |rana mahi pare nisācara bhāre ||
kumbhakarana rāvana dvau bhāī |ihāṁ hate sura muni dukhadāī ||
Widząc ich przewyższającą miłość, król Raghu kazał im wszystkim wsiąść na niebiański rydwan. W sercu skłonił głowę u stóp braminów i skierował rydwan na północ. Gdy leciał, powstał wielki hałas; wszyscy wołali: "Zwycięstwo Raghubirowi!" W środku stał wysoki, zachwycający tron; Pan siedział na nim z Shri (Sitą) u swego boku. Rāma lśnił ze swoją ukochaną, jakby szczyt Meru był uwieńczony chmurą i błyskawicą. Wspaniały rydwan pędził chętnie; bogowie, radując się, zsyłali kwiaty. Nadzwyczaj przyjemny potrójny wiatr wiał; morze, jeziora i rzeki ukazywały przejrzyste wody. Piękne pomyślne znaki pojawiły się z każdej strony; serca były radosne, niebo jasne i czyste. Wtedy Raghubir rzekł: "Spójrz, Sito, na pole bitwy: tutaj Lakshman zabił Indrajita; Hanuman i Angada powalili potężnych demonów; tutaj Kumbhakarna i Ravana, dwóch braci, zostali zabici - dręczyciele bogów i mędrców."
Doha 119(क)-(ख)
इहाँ सेतु बाँध्यो अरु थापेउँ सिव सुख धाम।सीता सहित कृपानिधि संभुहि कीन्ह प्रनाम।।119(क)।।
जहँ जहँ कृपासिंधु बन कीन्ह बास बिश्राम।सकल देखाए जानकिहि कहे सबन्हि के नाम।।119(ख)।।
ihā̃ setu bāndhyo aru thāpeũ siva sukha dhāma |sītā sahita kṛpānidhi saṁbhūhi kīnha pranāma ||119(ka)||
jahā̃-jahā̃ kṛpāsiṁdhu bana kīnha bāsa bisrāma |sakala dekhāe jānakihi kahe sabanhi ke nāma ||119(kha)||
Tutaj zbudował most i ustanowił szczęście-dające sanktuarium Śiwy; wtedy Skarb Miłosierdzia, razem z Sitą, skłonił się w czci przed Śambhu. Gdziekolwiek Ocean Miłosierdzia założył las lub odpoczynek, wszystko pokazał Jānakī, wymieniając imiona wszystkich.
Frequently Asked Questions
परंपरा में इस युद्धोत्तर खंड का पाठ ‘भय-नाश, अहंकार-क्षय, और शरणागति-दृढ़ता’ देने वाला माना जाता है। विशेषतः ‘रामाकार भए तिन्ह के मन’ की भावना से पाठक के चित्त में राम-रूप की प्रतिष्ठा और संकट-काल में अविचल भरोसा (अनन्य भक्ति) फलित होता है; साथ ही गृह-शुद्धि/व्यवस्था (विभीषण-प्रसंग) के कारण ‘विजय के बाद धर्म-पालन’ की प्रेरणा मिलती है।
सामान्य मानस-पारायण में शरणागति-प्रधान ‘राम’ नाम-संपुट (जैसे ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’) या ‘रामाय रामभद्राय…’ (राम-षडाक्षरी/अष्टाक्षरी भाव) जोड़ा जाता है। इस खंड की विनय-धारा के अनुरूप ‘दीनदयाल/कृपासिंधु’ भाव से राम-नाम का सतत जप ही प्रचलित ‘सम्पुट’ रूप है।
Ask anything about Prakarana 12 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
