Opening the text

चित्रकूटवर्णनम् (Description of Chitrakūṭa) / Rama Shows Sita Chitrakuta
अयोध्याकाण्ड
W Sardze 94 Rāma przedstawia rozbudowany ekologiczny i etyczny varṇana Citrakūṭy. Od dawna przebywający na górze i teraz przywiązany do życia leśnego, umyślnie raduje Sītę, i uspokaja własny umysł, ukazując jej „cudowną” Citrakūṭę, przyrównując to do Indry objawiającego cuda Śacī. Przekształca wygnanie w wewnętrznie znośne, gdy zestawia je z pięknem góry. Następnie kataloguje jej wspaniałości: jaśniejące minerałami szczyty; łagodną, niewrogą zwierzynę; gęste gaje kwitnących i owocujących drzew; oraz znaki sugerujące obecność kinnerasów i vidyādharīs, takie jak szaty i miecze zawieszone na gałęziach. Wodospady, źródła i jaskinie z pachnącymi podmuchami tworzą krajobraz mapowany przez wzrok, zapach i dźwięk. Wraz z tym zmysłowym uwielbieniem płynie nauka dharmy: Rāma potwierdza, że przebywanie tu z Sītą i Lakṣmaṇą może rozproszyć smutek. Głosi „podwójny owoc” życia w lesie, prawe wypełnienie rozkazu ojca i przyniesienie radości Bharacie. Sarga kończy się wychwalaniem życia leśnego jako nektarowego dla pośmiertnego dobra króla i przedstawieniem Citrakūṭy jako przewyższającej nawet niebiańskie wzory w obfitości korzeni, owoców i wody.
Verses 1-2
दीर्घकालोषित स्तस्मिन्गिरौ गिरिवनप्रियः ।वैदेह्याः प्रियमाकाङ्क्षन्स्वं च चित्तं विलोभयन् ॥१॥अथ दाशरथिश्चित्रं चित्रकूटमदर्शयत् ।भार्याममरसङ्काश श्शचीमिव पुरन्दरः ॥२॥
Przebywszy długo na tej górze, Rama, miłośnik wzgórz i lasów, pragnął ucieszyć Waidhehi, a także rozweselić własne serce. Wtedy Dasarathi, promienny jak bóg, pokazał swojej żonie cudowną Citrakutę, jak niegdyś Purandara (Indra) pokazał Śaci.
Verse 3
न राज्याद्भ्रंशनं भद्रे न सुहृद्भिर्विनाभवः ।मनो मे बाधते दृष्ट्वा रमणीयमिमं गिरिम् ॥३॥
O łagodna, gdy oglądam tę piękną górę, mój umysł nie jest trawiony ani utratą królestwa, ani rozłąką z przyjaciółmi.
Verse 4
पश्येममचलं भद्रे नानाद्विजगणायुतम् ।शिखरैः खमिवोद्विद्धैर्धातुमद्भिर्विभूषितम् ॥४॥
O pomyślna, spójrz na tę górę: otoczoną stadami wielu rodzajów ptaków, i przyozdobioną szczytami bogatymi w minerały, które zdają się przeszywać niebo.
Verses 5-6
केचिद्रजतसङ्काशाः केचित्क्षतजसंनिभाः ।पीतमाञ्जिष्टवर्णाश्च केचिन्मणिवरप्रभाः ॥५॥पुष्यार्ककेतकाभाश्च केचिज्ज्योतीरसप्रभाः ।विराजन्तेऽचलेन्द्रस्य देशा धातुविभूषिताः ॥६॥
Przystrojone minerałami, regiony tego wspaniałego góry lśnią w wielu barwach: niektóre jak srebro, niektóre krwistoczerwone, niektóre żółte jak marzanna barwierska, niektóre promienne jak wyborne klejnoty; inne lśnią jak topaz, słońce czy kwiaty ketaki, a niektóre migoczą jak rtęć.
Verse 7
नानामृगगणद्वीपितरर्क्ष्वृक्षगणैर्वुतः ।अदुष्टैर्भात्ययं शैलो बहुपक्षिसमायुतः ॥७॥
Ta góra lśni, pełna wielu ptaków i otoczona stadami różnorakich zwierząt, tygrysów, panter i niedźwiedzi, które tu zdają się wolne od okrucieństwa.
Verses 8-10
आम्रजम्ब्वसनैर्लोध्रैः प्रियालैः पनसैर्धवैः ।अङ्कोलैर्भव्यतिनिशैर्बिल्वतिन्दुक वेणुभिः ॥८॥काश्मर्यरिष्टवरुणैर्मधूकैस्तिलकैस्तथा ।बदर्यामलकैर्नीपैर्वेत्रधन्वनबीजकैः ॥९॥पुष्पवद्भिः फलोपेतैश्छायावद्भिर्मनोरमैः ।एवमादिभिराकीर्णः श्रियं पुष्यत्ययं गिरिः ॥१०॥
Wypełniona takimi drzewami, kwitnącymi, obficie owocującymi, dającymi cień i zachwycającymi, mango, różowym jabłkiem, asaną, lodhrą, prijalą, drzewem chlebowym, dhawą, ankolą, pięknym tiniśą, bilwą, tinduką, bambusem; także kaśmarją, arisztą, waruną, madhuką, tilaką; badari, amalaką, nipą, trzciną, dhanwaną i bidżaką, ta góra rozkwita w swojej chwale.
Verse 11
शैलप्रस्थेषु रम्येषु पश्येमान् रोमहर्षणान् ।किन्नरान् द्वन्द्वशो भद्रे रममाणान्मनस्विनः ॥११॥
O łagodna, spójrz, na tych uroczych skalistych płaskowyżach przebywają pełni ducha Kinnarowie, parami oddający się zabawom, które budzą wspaniały zachwyt.
Verse 12
शाखावसक्तान् खड्गांश्च प्रवराण्यम्बराणि च ।पश्य विद्याधरस्त्रीणां क्रीडोद्धेशान्मनोरमान् ॥१२॥
Oto te zachwycające miejsca zabaw kobiet Widjadharów, gdzie miecze i piękne szaty zwisają z gałęzi.
Verse 13
जलप्रपातैरुद्भेदैर्निष्यन्दैश्च क्वचित्क्वचित् ।स्रवद्भिर्भात्ययं शैल स्स्रवन्मद इव द्विपः ॥१३॥
Z wodospadami, wytryskującymi źródłami i sączącymi się strumieniami płynącymi tu i ówdzie, ta góra lśni, jak słoń w rui, z którego spływa piżmo.
Verse 14
गुहासमीरणो गन्धान्नानापुष्पभवान्वहन् ।घ्राणतर्पणमभ्येत्य कं नरं न प्रहर्षयेत् ॥१४॥
Jaskiniowy wiatr, niosąc zapachy rodzące się z wielu kwiatów, przybywa, by rozkoszą napełnić zmysł węchu, któż z ludzi nie doznałby z tego radości?
Verse 15
यदीह शरदोऽनेकास्त्वया सार्धमनिन्दिते ।लक्ष्मणेन च वत्स्यामि न मां शोकः प्रधक्ष्यति ॥१५॥
O nieskalana, gdybym miał tu przeżyć wiele jesieni z tobą i z Lakszmaną, smutek nigdy by mnie nie spalił.
Verse 16
बहुपुष्पफले रम्ये नानाद्विजगणायुते ।विचित्रशिखरे ह्यस्मिन्रतवानस्मि भामिनि ॥१६॥
O ukochana, prawdziwie zakochałem się w tej zachwycającej górze, jej szczyty są cudowne, bogate w wiele kwiatów i owoców, i tętnią życiem stad różnorodnych ptaków.
Verse 17
अनेन वनवासेन मया प्राप्तं फलद्वयम् ।पितुश्चानृणता धर्मे भरतस्य प्रियं तथा ॥१७॥
Przez to życie w lesie osiągnąłem podwójny owoc: spłaciłem dług wobec ojca w sprawie dharmy i przyniosłem też zadowolenie Bharacie.
Verse 18
वैदेहि रमसे कच्चिच्चित्रकूटे मया सह ।पश्यन्ती विविधान्भावान्मनोवाक्कायसम्मतान् ॥१८॥
O Waidhehi (Sito), czy znajdujesz radość tutaj na Citrakucie ze mną, gdy patrzysz na liczne widoki i doświadczenia, które radują umysł, mowę i ciało?
Verse 19
इदमेवामृतं प्राहू राज्ञि राजर्षयः परे ।वनवासं भवार्थाय प्रेत्य मे प्रपितामहाः ॥१९॥
Moi przodkowie, ci starożytni królewscy mędrcy, orzekli, że dla króla to właśnie życie w lesie jest jak nektar, przynoszące duchowe dobro i wyższy stan po śmierci.
Verse 20
शिला श्शैलस्य शोभन्ते विशाला श्शतशोऽभितः ।बहुला बहुलैर्वर्णैर्नीलपीतसितारुणैः ॥२०॥
Dookoła góry lśnią wspaniale setki szerokich skał, bogate w liczne barwy - ciemnoniebieską, czarną, żółtą, białą i czerwoną.
Verse 21
निशिभान्त्यचलेन्द्रस्य हुताशनशिखा इव ।ओषध्यः स्वप्रभालक्ष्म्या भ्राजमाना स्सहस्रशः ॥२१॥
W nocy na tej wzniosłej górze tysiące ziół lśni własnym blaskiem, jaśniejąc jak języki ognia.
Verse 22
केचित् क्षयनिभा देशाः केचिदुद्यानसन्निभाः ।केचिदेकशिला भान्ति पर्वतस्यास्य भामिनि ॥२२॥
O piękna, niektóre części tej góry przypominają siedziby, niektóre ogrody rozkoszy, a niektóre lśnią jakby utworzone z jednej skały.
Verse 23
भित्त्वेव वसुधां भाति चित्रकूटस्समुत्थितः ।चित्रकूटस्य कूटोऽसौ दृश्यते सर्वत श्शुभः ॥२३॥
Citrakūṭa lśni jakby powstał przez rozszczepienie ziemi; a ten szczyt Citrakūṭy jawi się pomyślny i piękny z każdej strony.
Verse 24
कुष्ठस्थगरपुन्नाग भूर्जपत्रोत्तरच्छदान् ।कामिनां स्वास्तरान्पश्य कुशेशयदलायुतान् ॥२४॥
Spójrz, jakby na wyborne łoża kochanków - rozścielone liśćmi kuṣṭhy, sthagary, punnāgi i bhūrji, i usiane płatkami lotosu.
Verse 25
मृदिताश्चापविद्धाश्च दृश्यन्ते कमलस्रजः ।कामिभिर्वनिते पश्य फलानि विविधानि च ॥२५॥
O pani, spójrz - tu są girlandy lotosu, zgniecione i odrzucone przez kochanków; oraz wiele rodzajów owoców, pozostawionych tu.
Verse 26
वस्वौकसारां नलिनीमत्येतीवोत्तरान्कुरून् ।पर्वतश्चित्रकूटोऽसौ बहुमूलफलोदकः ॥२६॥
Ta góra Citrakūṭa - bogata w korzenie, owoce i wodę - zdaje się przewyższać Vasvaukasārę, Nalini, a nawet północnych Kurów obfitością i urokiem.
Verse 27
इमं तु कालं वनिते विजह्रिवांस्त्वया च सीते सह लक्ष्मणेन च ।रतिं प्रपत्स्ये कुलधर्मवर्धनीं सतां पथि स्वैर्नियमैः परैः स्थितः ॥२७॥
O ukochana Sīto, spędzając ten czas w lesie z tobą i z Lakṣmaṇą - niezłomny na ścieżce cnotliwych i rządzony moimi własnymi ścisłymi samoumartwieniami - osiągnę głęboką radość, która również umacnia dharmę naszego rodu.
Rather than a courtroom dilemma, the pivotal action is Rāma’s ethical reframing of exile: he intentionally transforms displacement into a dharmic, emotionally stable mode of life by guiding Sītā’s perception toward the mountain’s order, abundance, and serenity.
The sarga teaches that disciplined perception and restraint can convert suffering into meaningful practice: forest-dwelling becomes ‘nectar-like’ when aligned with dharma, yielding benefits such as fulfilling duty to one’s father and maintaining harmony with Bharata.
Citrakūṭa is mapped through plateaus, peaks, caves, waterfalls, springs, luminous night-herbs, and diverse groves; culturally, it is compared to Indra–Śacī and to Kubera’s Vasvaukasārā, Nalini, and Uttarakuru, indicating a landscape imagined as near-celestial in splendour.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.