Sarga 50

Verse 1

विशालान् कोसलान् रम्यान् यात्वा लक्ष्मणपूर्वजः ।अयोध्याभिमुखो धीमान् प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ॥१॥

Przebywszy rozległą i piękną krainę Kosali, mądry starszy brat Lakśmany zwrócił się ku Ajodhji; ze złożonymi dłońmi wypowiedział te słowa.

Verse 2

आपृच्छे त्वां पुरीश्रेष्ठे काकुत्स्थपरिपालिते ।दैवतानि च यानि त्वां पालयन्ति वसन्ति च ॥२॥

Żegnam cię, o Ajodhjo, najwspanialsza z miast, chroniona przez ród Kakutstha, oraz wszystkie bóstwa, które w tobie mieszkają i nad tobą czuwają.

Verse 3

निवृत्तवनवासस्त्वामनृणो जगतीपतेः ।पुनर्द्रक्ष्यामि मात्रा च पित्रा च सह सङ्गतः ॥३॥

Gdy mój wygnanie leśne się zakończy i wypełnię mój obowiązek wobec Pana świata, mego ojca, ujrzę cię znów, zjednoczony z matką i ojcem.

Verse 4

ततो रुधिरताम्राक्षो भुजमुद्यम्य दक्षिणम् ।अश्रुपूर्णमुखो दीनोऽब्रवीज्जानपदं जनम् ॥४॥

Wtedy, zgnębiony, z twarzą pełną łez i oczami barwy miedzi, uniósł prawą rękę i przemówił do zgromadzonych tam wieśniaków.

Verse 5

अनुक्रोशो दया चैव यथार्हं मयि वः कृतः ।चिरं दुःखस्य पापीयो गम्यतामर्थसिद्धये ॥५॥

Okazaliście mi odpowiednie współczucie i łaskawość. Przedłużanie żałoby zbyt długo jest godne nagany; idźcie teraz, aby wasze obowiązki mogły zostać wypełnione.

Verse 6

तेऽभिवाद्य महात्मानं कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।विलपन्तो नरा घोरं व्यतिष्ठन्त क्वचित् क्वचित् ॥६॥

Po oddaniu pokłonu wielkodusznemu i wykonaniu rytuału pradaksziny, mężczyźni, gorzko lamentując, stali rozproszeni tu i ówdzie.

Verse 7

तथा विलपतां तेषामतृप्तानां च राघवः ।अचक्षुर्विषयं प्रायाद्यथार्कः क्षणदामुखे ॥७॥

Gdy oni wciąż płakali, niesyci w swojej tęsknocie, by widzieć go dłużej, Raghava ruszył dalej i zniknął z ich pola widzenia, tak jak słońce znika z nadejściem nocy.

Verses 8-10

ततो धान्यधनोपेतान् दानशीलजनान् शिवान् ।अकुतश्चिद्भयान् रम्यांश्चैत्ययूपसमावृतान् ॥८॥उद्यानाम्रवनोपेतान् सम्पन्नसलिलाशयान् ।तुष्टपुष्टजनाकीर्णान् गोकुलाकुलसेवितान् ॥९॥लक्षणीयान्नरेन्द्राणां ब्रह्मघोषाभिनादितान् ।रथेन पुरुषव्याघ्रः कोसलानत्यवर्तत ॥१०॥

Wtedy tygrys wśród ludzi przejechał rydwanem przez krainę Kosali - bogatą w zboże i skarby; pomyślną, zamieszkałą przez hojnych i cnotliwych ludzi; czarującą i wolną od lęku z każdej strony; przyozdobioną świętymi kaplicami i słupami ofiarnymi; pełną ogrodów i gajów mango oraz zasobną w zbiorniki wodne; tłoczną z zadowolonym i dobrze odżywionym ludem, odwiedzaną przez stada bydła; godną oglądania przez królów i rozbrzmiewającą dźwiękiem recytacji Wed.

Verse 11

मध्येनमुदितं स्फीतं रम्योद्यानसमाकुलम् ।राज्यं भोग्यं नरेन्द्राणां ययौ धृतिमतां वरः ॥११॥

Najlepszy spośród niezłomnych wędrował przez serce tego królestwa - radosnego i kwitnącego, pełnego zachwycających ogrodów - godnego, by królowie w nim przebywali.

Verse 12

तत स्त्रिपथगां दिव्यां शिवतोयामशैवलाम् ।ददर्श राघवो गङ्गां पुण्यामृषिनिषेविताम् ॥१२॥

Wtedy Raghava ujrzał świętą Gangę - boską, płynącą przez trzy światy, o pomyślnych wodach wolnych od mchu, czczoną i odwiedzaną przez mędrców.

Verse 13

आश्रमैरविदूरस्थैः श्रीमद्भिस्समलङ्कृताम् ।कालेऽप्सरोभिर्हृष्टाभि स्सेविताम्भोह्रदां शिवाम् ॥१३॥

Pomyślna Ganga, przyozdobiona wspaniałymi pustelniami położonymi niedaleko jej brzegów, była niekiedy odwiedzana przez radosne apsary, które bawiły się w jej przejrzystych jeziorach.

Verse 14

देवदानवगन्धर्वैः किन्नरैरुपशोभिताम् ।नानागन्धर्वपत्नीभि स्सेवितां सततं शिवाम् ॥१४॥

Ta pomyślna Ganga jaśniała, przyozdobiona przez dewy, danawy, gandharwy i kinnary, i była nieustannie odwiedzana i czczona przez żony wielu gandharwów, zawsze łaskawa i święta.

Verse 15

देवाऽऽक्रीडशताकीर्णां देवोद्यानशतायुताम् ।देवार्थमाकाशगमां विख्यातां देवपद्मिनीम् ॥१५॥

Wypełniona setkami boskich placów zabaw i połączona z setkami niebiańskich ogrodów, płynęła przez niebo dla bogów, słynna jako Dewapadmini, rzeka niebiańskich lotosów.

Verse 16

जलाघाताट्टहासोग्रां फेननिर्मलहासिनीम् ।क्वचिद्वेणीकृतजलां क्वचिदावर्तशोभिताम् ॥१६॥

Jej spadające wody zdawały się gwałtownym wybuchem śmiechu; jej piana była jasnym, czystym, uśmiechniętym blaskiem. W niektórych miejscach jej nurt biegł prosto jak warkocz dziewczyny, w innych lśniał, przyozdobiony wirami.

Verse 17

क्वचित् स्तिमितगम्भीरां क्वचिद्वेगजलाकुलाम् ।क्वचिद्गम्भीरनिर्घोषां क्वचिद्भैरवनिस्वनाम् ॥१७॥

W niektórych miejscach płynęła głęboko i spokojnie; w innych była mącona przez szybkie prądy, tu rozbrzmiewając głębokim, majestatycznym pomrukiem, tam rycząc straszliwym dźwiękiem.

Verse 18

देवसङ्घाप्लुतजलां निर्मलोत्पलशोभिताम् ।क्वचिदाभोगपुलिनां क्वचिन्निर्मलवालुकाम् ॥१८॥

Jej wody kąpały się w niej zastępy niebian, i lśniała nieskazitelnymi niebieskimi lotosami; tu miała szerokie, łukowate łachy, tam jasne, czyste piaski.

Verse 19

हंससारससङ्घुष्टां चक्रवाकोपकूजिताम् ।सदा मदैश्च विहगैरभिसन्नादितान्तराम् ॥१९॥

Była ożywiona wołaniem łabędzi i żurawi oraz gruchaniem ptaków czakrawaka; raz po raz jej odcinki rozbrzmiewały krzykami ptaków poruszonych żarem.

Verse 20

क्वचित्तीररुहैर्वृक्षैर्मालाभिरिवशोभिताम् ।क्वचित्फुल्लोत्पलच्छन्नां क्वचित्पद्मवनाकुलाम् ॥२०॥

W niektórych miejscach drzewa wznoszące się na jej brzegach przyozdabiały ją jak girlandy; w niektórych miejscach była ona pokryta kwitnącymi błękitnymi lotosami, a w innych gęsto porośnięta gajami lotosów.

Verse 21

क्वचित्कुमुदषण्डैश्च कुड्मलैरुपशोभिताम् ।नानापुष्परजोध्वस्तां समदामिव च क्वचित् ॥२१॥

W niektórych miejscach była ona dalej przyozdobiona kiśćmi lilii kumuda i półotwartymi pąkami; gdzie indziej, pokryta pyłkiem z wielu kwiatów, zdawała się lekko odurzona.

Verse 22

व्यपेतमलसङ्घातां मणिनिर्मलदर्शनाम् ।दिशागजैर्वनगजै र्मत्तैश्च वरवारणैः ॥२२॥देवोपवाह्यैश्च मुहुस्सन्नादितवनान्तराम् ।

Wolna od mas nieczystości, wyglądała jasno jak bez skazy klejnot; a leśne głębie wzdłuż jej brzegów wielokrotnie rozbrzmiewały trąbieniem wspaniałych, ogarniętych szalem słoni: dzikich słoni i potężnych słoni kardynalnych, godnych nosić bogów.

Verses 23-24

प्रमदामिव यत्नेन भूषितां भूषणोत्तमैः ॥२३॥फलैः पुष्पैः किसलयैर्वृतां गुल्मैर्द्विजैस्तथा ।शिंशुमारैश्च नक्रैश्च भुजङ्गैश्च निषेविताम् ॥२४॥

Tak jak panna przyozdobiona z wielką starannością najpiękniejszymi ozdobami, Ganga jest dekorowana owocami, kwiatami i delikatnymi pędami, otoczona kwitnącymi krzewami i zamieszkana przez ptaki, braminów, delfiny, krokodyle i węże.

Verses 25-26

विष्णुपादच्युतां दिव्यामपापां पापनाशिनीम् ।तां शङ्करजटाजूटाद्भ्रष्टां सागरतेजसा ॥२५॥समुद्रमहिषीं गङ्गां सारसक्रौञ्चनादिताम् ।आससाद महाबाहुः शृङ्गिबेरपुरं प्रति ॥२६॥

Potężnoramienny Rama dotarł do Śrngiberapury i zbliżył się do świętej Gangi, królowej Oceanu, rozbrzmiewającej wołaniami żurawi i ptaków kraunca: tej boskiej, nieskalanej rzeki, niszczycielki grzechów, która miała spłynąć ze stóp Wisznu i, dzięki świetności rodu Sagary, popłynąć ze splotów dredów Śankary.

Verse 27

तामूर्मिकलिलावर्तामन्ववेक्ष्य महारथः ।सुमन्त्रमब्रवीत्सूतमिहैवाद्य वसामहे ॥२७॥

Ujrzawszy Gangę, wzburzoną falami i wirami, wielki wojownik na rydwanie rzekł do woźnicy Sumantry: Tutaj zaiste spędzimy tę noc.

Verse 28

अविदूरादयं नद्या बहुपुष्पप्रवालवान् ।सुमहानिङ्गुदीवृक्षो वसामोऽत्रैव सारथे ॥२८॥

O woźnico, niedaleko od rzeki stoi ten bardzo wielki drzewo ingudi, bogate w liczne kwiaty i delikatne pędy; tu właśnie pozostaniemy.

Verse 29

द्रक्ष्याम स्सरितां श्रेष्ठां सम्मान्यसलिलां शिवाम् ।देवदानवगन्धर्वमृगमानुषपक्षिणाम् ॥२९॥

Ujrzymy najwspanialszą z rzek, pomyślną i łaskawą, której wody są czczone przez dewy, danawy i gandharwy, a także przez zwierzęta, ludzi i ptaki.

Verse 30

लक्ष्मणश्च सुमन्त्रश्च बाढमित्येव राघवम् ।उक्त्वा तमिङ्गुदीवृक्षं तदोपययतुर्हयैः ॥३०॥

Lakṣmaṇa i Sumantra odpowiedzieli Rāghavie: "Niech tak się stanie", po czym skierowali konie ku owemu drzewu iṅgudī.

Verse 31

रामोऽभियाय तं रम्यं वृक्षमिक्ष्वाकुनन्दनः ।रथादवातरत्तस्मात्सभार्य स्सहलक्ष्मणः ॥३१॥

Rāma, radość Ikṣvāków, dotarł do owego pięknego drzewa i zeskoczył z rydwanu wraz z żoną i z Lakṣmaṇą.

Verse 32

सुमन्त्रोऽप्यवतीर्यास्मान्मोचयित्वा हयोत्तमान् ।वृक्षमूलगतं राममुपतस्थे कृताञ्जलिः ॥३२॥

Również Sumantra zsiadł z rydwanu, odprzęgł wspaniałe konie, a następnie stanął przy Rāmie u stóp drzewa ze złożonymi dłońmi.

Verse 33

तत्र राजा गुहो नाम रामस्यात्मसमस्सखा ।निषादजात्यो बलवान् स्थपतिश्चेति विश्रुतः ॥३३॥

Tam żył król imieniem Guha, przyjaciel Rāmy, drogi jak własna dusza, zrodzony wśród Niṣādów, potężny i znany jako ich wódz.

Verse 34

स शृत्वा पुरुषव्याघ्रं रामं विषयमागतम् ।वृद्धैः परिवृतोऽमात्यैः ज्ञातिभिश्चाभ्युपागतः ॥३४॥

Usłyszawszy, że Rāma, tygrys wśród ludzi, przybył do jego krainy, Guha, otoczony starszymi doradcami, ministrami i krewnymi, wyszedł, by go powitać.

Verse 35

ततो निषादाधिपतिं दृष्ट्वा दूरादुपस्थितम् ।सह सौमित्रिणा राम स्समागच्छद्गुहेन सः ॥३५॥

Wtedy Rāma, razem z Saumitrī (Lakṣmaṇą), ujrzał z daleka zbliżającego się władcę Niṣādów i wyszedł naprzeciw Guhy.

Verse 36

तमार्तस्सम्परिष्वज्य गुहो राघवमब्रवीत् ।यथाऽयोध्या तथेयं ते राम किं करवाणि ते ॥३६॥ईदृशं हि महाबाहो कः प्राप्स्यत्यतिथिं प्रियम् ।

W udręce Guha uściskał Rāghavę i rzekł: "O Rāmo, to miejsce jest dla ciebie jak sama Ayodhyā. Co mam dla ciebie uczynić? O potężnoręki, kto mógłby kiedykolwiek zyskać błogosławione szczęście przyjęcia tak drogiego gościa jak ty?"

Verse 37

ततो गुणवदन्नाद्यमुपादाय पृथग्विधम् ॥३७॥अर्घ्यं चोपानयत्क्षिप्रं वाक्यं चेदमुवाच ह ।

Następnie, przynosząc różnorodne rodzaje wyśmienitego jedzenia, szybko ofiarował arghyę, szacunkową ofiarę powitalną, i wypowiedział te słowa.

Verse 38

स्वागतं ते महाबाहो तवेयमखिला मही ॥३८॥वयं प्रेष्या भवान्भर्ता साधु राज्यं प्रशाधि नः ।

"Witaj cię, o potężnoręki! Cała ta ziemia jest twoja. My jesteśmy twoimi sługami; ty jesteś naszym panem. Rządź tym królestwem sprawiedliwie dla naszego dobra."

Verse 39

भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च लेह्यंचेदमुपस्थितम् ॥३९॥शयनानि च मुख्यानि वाजिनां खादनं च ते ।

Oto są pokarmy do gryzienia i żucia, napoje i słodycze do lizania - wszystko przygotowane; a także wyborne łoża i pasza dla waszych koni.

Verses 40-41

एवं ब्रुवाणं तु गुहं राघवः प्रत्युवाच ह ॥४०॥अर्चिताश्चैव हृष्टाश्च भवता सर्वथा वयम् ।पद्भ्यामभिगमाच्चैव स्नेहसन्दर्शनेन च ॥४१॥

Gdy Guha tak przemawiał, Raghava mu odpowiedział: 'Na każdy sposób uczciłeś nas i napełniłeś radością - wychodząc nam na spotkanie pieszo i okazując nam serdeczną życzliwość.'

Verse 42

भुजाभ्यां साधु पीनाभ्यां पीडयन्वाक्यमब्रवीत् ॥दिष्ट्या त्वां गुह पश्यामि ह्यरोगं सह बान्धवैः ।अपि ते कुशलं राष्ट्रे मित्रेषु च धनेषु च ॥४२॥

Ściskając go mocno swymi silnymi ramionami, Rāma rzekł: "Z szczęściem widzę cię, o Guho, zdrowego wraz z twoimi krewnymi. Czy wszystko dobrze w twoim królestwie, z twoimi przyjaciółmi i bogactwem?"

Verse 43

यत्त्विदं भवता किञ्चित्प्रीत्या समुपकल्पितम् ।सर्वं तदनुजानामि न हि वर्ते प्रतिग्रहे ॥४३॥

Cokolwiek z miłości łaskawie przygotowałeś, wszystko to ci zwracam; nie jestem bowiem w sytuacji, by przyjmować dary.

Verse 44

कुशचीराजिनधरं फलमूलाशिनं च माम् ।विद्धि प्रणिहितं धर्मे तापसं वनगोचरम् ॥४४॥

Poznaj mnie jako tego, kto stoi mocno w dharmie - żyjącego jako asceta wędrujący po lesie, odzianego w trawę kuśa, kora i skórę antylopy, żywiącego się owocami i korzeniami.

Verse 45

अश्वानां खादनेनाहमर्थी नान्येन केनचित् ।एतावताऽत्र भवता भविष्यामि सुपूजितः ॥४५॥

Proszę tylko o paszę dla koni - o nic innego więcej. Jeśli zrobisz choć tyle tutaj, uważał się będę prawdziwie uhonorowanym.

Verse 46

एते हि दयिता राज्ञः पितुर्दशरथस्य मे ।एतैस्सुविहितैरश्वै भविष्याम्यहमर्चितः ॥४६॥

Te konie są drogie memu ojcu, królowi Dasarathcie. Jeśli te konie będą dobrze zaopatrzone, poczuję się odpowiednio uhonorowany.

Verse 47

अश्वानां प्रतिपानं च खादनं चैव सोऽन्वशात् ।गुहस्तत्रैव पुरुषां स्त्वरितं दीयतामिति ॥४७॥

Wtedy Guha wydał tam natychmiast rozkazy swoim ludziom: 'Niezwłocznie dajcie koniom napój i paszę.'

Verse 48

ततश्चीरोत्तरासङ्गः सन्ध्यामन्वास्य पश्चिमाम् ।जलमेवाददे भोज्यं लक्ष्मणेनाऽऽहृतं स्वयम् ॥४८॥

Następnie, ubrany w szatę z kory, wykonał wieczorną rytualną sandhję; a jako posiłek przyjął tylko wodę, którą sam Lakszmana przyniósł.

Verse 49

तस्य भूमौ शयानस्य पादौ प्रक्षाल्य लक्ष्मणः ।सभार्यस्य ततोऽभ्येत्य तस्थौ वृक्षमुपाश्रितः ॥४९॥

Gdy on leżał na ziemi ze swoją żoną, Lakśmana obmył jego stopy; następnie powrócił i stanął, znajdując schronienie pod drzewem.

Verse 50

गुहोऽपि सह सूतेन सौमित्रिमनुभाषयन् ।अन्वजाग्रत्ततो राममप्रमत्तो धनुर्धरः ॥५०॥

Również Guha, z łukiem w ręku i zawsze czujny, czuwał nad Rāmą, rozmawiając tam z woźnicą i z Saumitrī (Lakṣmaṇą).

Verse 51

तथा शयानस्य ततोऽस्य धीमतो यशस्विनो दाशरथेर्महात्मनः ।अदृष्टदुःखस्य सुखोचितस्य सा तदाव्यतीयाय चिरेण शर्वरी ॥५१॥

Gdy ów mądry, sławny, wielkoduszny syn Daśarathy, przywykły do wygód i nieznający cierpienia, leżał tak na ziemi, noc minęła, zdając się długą.